Posts Tagged ‘selfkennis’

Marlies Taljard: Inwaarts en immer opwaarts

Sunday, June 24th, 2018

Geleidelike fisieke en geestelike aftakeling is een van die belangrikste temas in Aniel Botha se bundel pirouette (2012). Kyk ‘n mens na die inhoudsopgawe en motto van die bundel, kan daaruit reeds ‘n minimale strorie geabstraheer word:

  • Afdeling I: Brisé. Dié term beteken letterlik “breek”. In klassieke ballet is dit die term vir ‘n klein battu waarin die bene in die lug teen mekaar “gekap” word. In die balletstudio word ook daarna verwys as beaten step of broken step.
  • Afdeling II: Échappé. Letterlik vertaal beteken dit ontsnapping, in Engels escaping. Gaan kyk gerus op die internet hoe hierdie passie in klassieke ballet uitgevoer word.
  • Afdeling III: Corps de ballet. Hierdie term verwys na die groep dansers wat nie hoofrolle dans nie. Ook die “familie” wat deel is van ‘n bepaalde vertoning.
  • Afdeling IV: Sans révérence. Dit is die laaste buiging wanneer die balletles verby is of wanneer die dansers na die vertoning applous ontvang.
  • Die mottogedig lees soos volg:

 

Ek oefen my pirouette

in stilte – die ritme

lankal op my lyf geëts.

Die draai is en dedans:

inwaarts en immer opwaarts.

Die bestemming van die lang

reis is steeds onbekend,

maar ek bly al tollend hoop

op ‘n grasieuse end.

 

Die pirouette kan met reg die keurstempel van klassieke ballet – en inderdaad van die meeste danse – genoem word. Dit verwys na die spin- of tolbeweging op een voet. In klassieke ballet is daar twee soorte pirouettes, naamlik pirouette en dehors en pirouette en dedans. Eersgenoemde verwys na die spin in die rigting van die been waarop die danser draai, ‘n spin na buite. Laasgenoemde is een van die mees gehate bewegings in ballet wat baie moeilik is om uit te voer. Dit behels ‘n spin in die teenoorgestelde rigting van die been waarop die danser spin – dus ‘n spin na binne. In die studio word dikwels daarna verwys as inside pirouette. Ten einde ‘n goeie pirouette en dedans te kan uitvoer, moet die danser die idee kry dat sy gelyktydig in die rondte én na bo tol. Word die beweging verkeerd uitgevoer, kan dit beteken dat die danser skielik en lomp in die middel van die pirouette moet eindig en selfs kan val. Wat in hierdie gedig ook opval, is die klem op liggaamlikheid en selfs blywende littekens of verwonding (“ets”). Ook die woord “reis” is veelseggend en wys heen na tydsverloop, iets wat met verloop van tyd gebeur.

Sonder om die bundel te lees, kan die leser (veral dié leser wat agtergrondskennis van professionele dans het) ‘n idee vorm van die strekking van hierdie bundel.

Neem in ag dat dit ‘n bekende feit is dat balletdansers se risiko om anorexia nervosa te kry, driemaal hoër is as by die res van die bevolking – volgens navorsing wat deur Arcellus, Witcomb en Mitchell oor ‘n tydperk van meer as ‘n dekade in Europa onderneem is. Ook is dit nie vreemd dat ballerinas, as gevolg van eetversteurings, reeds vroeg in hulle twintigerjare osteoporose kry en nooit in staat is om kinders te kry nie.

In ‘n onderhoud wat op die internet verskyn, erken Mariafrancesca Garritano van die La Scala Ballet:

Sadly this is a phenomenon that affects the whole of the ballet world but is very rarely discussed – it’s as if there is a Mafia code of omerta (silence) that rules over us and … it must never be broken.

Dancers are having their bodies taken to the limit by teachers and theatre directors who are demanding that the dancers have the perfect body and as such this is a sore that needs to be treated.

For eighteen months I did not have my period and even know [sic!] I suffer from intestinal problems which I am sure are all connected to my experiences as a teenager. Lots of dancers I know cannot conceive because of the problems they had with anorexia.

It is not unusual to hear ballerinas talk of how they had two crackers for breakfast, a yoghurt for lunch and an apple for dinner just to make sure they can fit into their tutus. I know dancers who would compete against each other to see how little they could eat which is lunacy.

Saamgelees met die bostaande inligting, lyk dit asof ʼn proses van geleidelike aftakeling van die sprekende ek (die danser) in die bundel pirouette beskryf word, veral as ʼn mens hiermee saam kyk na gedigtitels. In die eerste afdeling, Brisé, wat “breek” beteken, kom gedigte voor soos “Aan skerwe”, “Game over”, “Wond” en “Rooi skoene” (wat nie slegs verwys na die kleur van die skoen nie, maar ook die feit suggereer dat balletskoene na ʼn vertoning dikwels vol bloed is). Vyf gedigte in hierdie afdeling verwys pertinent na emosionele versteurings wat met anorexia nervosa in verband staan, naamlik “Maaltyd”, “Weigh Less”, “Insomnia”, “Stikland” en “Inrigting”.

In die tweede afdeling, Échappé, wat na ontsnapping verwys, staan drie gedigte wat na balletbewegings verwys, naamlik twee nautilus-gedigte (die spiraalskulp wat die pirouette immiteer) en “En pointe”. Hierdie titels suggereer dalk dat dans vir die digter ʼn wyse van ontsnapping (uit die alledaagse situasie) is. Wat egter interessant is, is die eerste twee gedigte in die afdeling wat na mitiese vrouefigure verwys en in verband gebring kan word met die gedigte wat na emosionele onstabiliteit verwys in die vorige afdeling. Clarissa Pinkola Estés bespreek in haar bekende boek “Women who run with the wolves” die La Loba- en Vasalisa-figure as argetipes van die kollektiewe onbewuste. Eersgenoemde is die wolfvrou – sy wat die dooie beendere weer tot lewe oproep, die wyse ou vrou. Ook Vasalisa is ʼn wyse vrou, iemand wat in kontak is met haar intuïsie (in my volgende blog sal ek hierdie gedigte in meer besonderhede bespreek).

In die derde afdeling, Corps de ballet, kom familiegedigte voor en word die invloed van die siek balletdanser op haar wyer familiekring gesuggereer. Gedigte soos “Jy raam en hang my”, “Ná vyf-en-twintig jaar”, “Keelvol”, “Afsterf van ʼn broer” en “Aniela” is hier van belang.

Die laaste afdeling, Sans révérence, lyk met die eerste oogopslag na ʼn “finale” van ʼn balletloopbaan, veral as gedigte soos “In my donkerste nagmerrie”, “Grys, gryser, blind”, “Negende sirkel”, “Die dood dra toe geen sekel nie” en “Sans révérence” in aanmerking geneem word. My insig is egter (nog voordat die bundel gelees en ontleed is) dat simbole van dood en donker nie noodwendig letterlik opgeneem moet word nie. Kyk ʼn mens na gedigtitels soos “Rooikappie en die wolf” en “Alice in Wonderland” kry dié gedigte metaforiese betekenis. Die twee genoemde verhale is naamlik albei bekende inisiasierites waarin die ou self “sterf” voordat die “nuwe self” – soos ʼn slang wat vervel – uit die “ou self” gebore word. Gedigtitels soos dié hou heel waarskynlik verband met die ʼn reis “in die self in”, ʼn reis na selfkennis en -insig. Gelees in dié konteks verwys ʼn gedig soos “Sans révérence” dan dalk na ʼn laaste buiging in die rigting van ʼn uitgediende identiteit en ʼn knik in die rigting van ʼn nuwe “ek”.

In ʼn opvolgblog sal ek enkele gedigte uit hierdie interessante bundel bespreek aan die hand van die “vermoedens” wat na die lees van die voorwerk van die bundel ontstaan het.