Posts Tagged ‘Suid-Afrika’

Pieter Odendaal. “for mzansi” – ’n gedig deur 180 skrywers

Monday, November 15th, 2010
Mzansi

Mzansi

Verlede Dinsdag het daar ‘n artikel van die Suid-Afrikaanse expat Birgit Solvsten d’Alpoim op News24 se webblad verskyn. In haar skrywe “What South Africans don’t know about SA” gaan sy basies gal af oor die skreiende rassisme wat steeds in Suid-Afrika aanwesig is. Toe ek Donderdag om 09:13 die artikel lees, was daar reeds meer as 200 kommentare op haar artikel gewees. En was die mense in oproer oor wat sy te sê gehad het! Hulle het haar uitgeskel, geprys, gevloek en gelukgewens. Ek het deur die kommentare gelees en besluit om iets met hulle aan te vang.

Die eerste stap was om aandagtig deur alles te lees en sinsnedes te onderstreep wat my opgeval het, kwaad gemaak het of net eenvoudig belaglik was. Die artikel met kommentare kan hier gelees word:

http://www.news24.com/MyNews24/Beyond-Borders/What-South-Africans-dont-know-about-SA-20101109

Hierna het ek al die onderstreepte kommentare uitgesny en op my kamervloer uitgesprei, waarna ek hulle min of meer “tematies” saamgegroepeer het. Ek het toe die uitknipsels rondgeskommel tot ek tevrede was. Die onderstaande gedig, “for mzansi”, is die eindproduk van my speletjie.

Ek het probeer om so ver as moontlik die oorspronklike kontekstuele betekenis van die teksgedeeltes te behou, alhoewel ek wél hier en daar ‘n voornaamwoord of twee verander het. Die enigste noemenswaardig verskille tussen die gedig en die oorspronklike kommentare is die reëlbreuke en die strofes. Ek het ook meeste van die leestekens verwyder en ooglopende spelfoute gekorrigeer. Dit lyk vir my of die gedig op die ou end ‘n dialoog tussen ‘n ouer en ‘n jonger Suid-Afrikaner verteenwoordig.

Dankie aan elkeen van die 180 kommentators wat (onwetend) gehelp het om die gedig te skryf. Hulle name verskyn onderaan die gedig.

 

for mzansi

a dialogue in 180 voices

 

remember

            i don’t think i have to

you need to get off your high horse

broer

            sorry baas that i am so ignorant

no doubt you think a necklace

is simply a fun piece of jewellery

 

why don’t you bring your face closer

 

i remember

being able to identify

landmines limpet mines makarov pistols

before I was 10

i remember

when our family couldn’t enter

shops and restaurants through the same

doors

i remember

the day i saw black

people dressed like whites

walking on the beach at scottborough

 

i went to a public school

just as they did

i had to hold my school shoes together

with elastic bands for over a year

           

            yes we have a kak past

            but we are not a bitter and twisted people

            blacks had homelands whites had theirs

did van riebeeck come to africa

carrying land in his ships?

there is no justice we are stuck in a colonial age

 

i lived here with a heart

but people forced me to hide it

4 million people cannot carry

a country i had to leave

through a choice of my own

 

            i was 7 my brother 4 when we

            became a democratic republic i did not

            commit any atrocities

            and neither did my brother

            all we got was a stab in the back

 

            most white saffers

            would be happy to live and work under

            a black government

            so easy on us whiteys we

            want the same things

            but build a city before you rename          

            our streets

they built your country

with their sweat and tears

there was extremely cheap labour

if you refused you were locked up like a criminal

black people were

very forgiving

 

a bit too much

perhaps

 

they will be afraid to walk on the streets

cowards that they are

            ek’s trots om ‘n wit suid-

            afrikaner te wees

eish dis langwij of da umlungu

is cunfushesing although

the bit i know

helps a lot to hear

when they are talking about me

always remember that

when talking behind

our backs

 

            at least there’s dialogue

but talk is different from vomiting

be silent oh ignorant one

 

no pissies have ever come from south africa

let’s look at the facts

st james’ church kenilworth 25 july 1993

they threw grenades and opened fire

on the congregation killing 11 wounding 58

            laundry and ironing done

            meals prepared

            lawns mowed

            my worker

bless her soul

            was on her way from work

            when she was pulled into a shack

            and raped by 4 different men for 3 days she died a year ago

8 january 1982 koeberg nuclear power plant

            a child was set on fire whilst alive

mothers killed taking children to school

some who had their fingers cut off

before being killed

car bomb nedbank square building church street

at 4:30pm on a friday

at least 20 ambulances

took the dead and wounded to the hospital

            no place like home

an eye for an eye?

            blah blah sob sob         

            cry us a river

why don’t you

 

cry the beloved country

            why don’t you

            move to the zimbabwe ruins?

 

we will grow old in this country

            the old folks

            need to let go and get over it

            it makes it harder for us to correct your

            past mistakes

maybe

if your grandparents were beaten

almost to death

for a slice of chocolate cake

you would also be angry

regardless of what language their screams were in sir

you are a beneficiary of apartheid

whether you like it or not

do you?

            i don’t know

           

            what is wrong with our skin?

what colour is our blood

            i don’t know

            i’m so sick and tired

i just hope we don’t pass this on

            to our children

it’ll take a while

            peace

            my bra

it’ll take a while

            nuff said

 

Die 180 skrywers:

SimonP, noxcleva, mfanafuthi.skele, onemantribe, jean.dutoit, NicolaG, franssmith100, Willa, nyaradzo, Guida, BLACKsoWHAT!, Mafdet, John Wilderness, Dewet, Revolutionary Man, MACKAROONEY, meindert.hoving, andrewpottow, LogicBomb, Carmen, Mark Edwards, BOY30, Roy Carrol, toxicpolony, vinnythesaff, vickyvgemert, Francois, Kiewiet52, Nora, Mike, Bob, sarah.boutell, Afrobella, scott, Two Step, Igrayne, AJ, asminex2, Stollie, Iannetian, LJ Graey, Mike Webber, TGIL, tukipotter, Nathan, Dave, jameswsleigh, ccbmeyer, taf.jizz, Snoopy88, Brandon96end, liesl, fiveassedmonkey, malcomx, Zolani, Perfume, Moosa Vawda, Audrey, BrokenRecord, CygnusX1, GBES, sanodn, Lanfear, Bongani,  Marinella, Sage, jlroodt, Louis Kriel, Maretha, It’s_News!, Henny, bill, whitemasala, Arthur Phili, AlfredNeuman. Nthlarhi, Boerseun, pat, Newsferret, Rev. H-Cubed. Renee, Adel Colvin, g.latsky, Mad Hatter, louwhan, Roderick, mollyclarke3, sunblade.za, esther.vanschalkwyk, Blake, Pierre, Patti Balnatti, Phillip, Staal, Lionel, Oryx_ZA, impartiality, jwill, Pookie, James1, Sylar_DJ, Justin McCal, Badger, Lanfear, Simba_mach, paleobot81, Prophet, Nordic, dylan006, wartmonger, TinyT, Namib, GTFO, BrownAfrican, johnroodt, AjaxFiko, Mordred, Rob, cornsterenator, Bevan, pat, aswanevelder, Werner, Julius-Mal-Emma, Garth, Nkosi, Rob, WillyNilly, Monamia008, William, briana.scott, bennie.strydom, Dylan Mugabe, Jackie, Melony, Kgalelo Khunou, ann.wilson78, YasButIDunno, Samsung, gkloppers, fred,Mbazima, ne6869, wayne.morris311, coolwaynie, karen.campbell407, Ares, Anthonie.vanbosch, De, Chantal de pierres, Kelly, charleen.wood, Tarryn, kumoriza, njwplasma, clinton.cook, Fed-Up, jawjabber7, quinna99, CooP, twincamsam, Trêvhir, mwfrater, eigenhuiss, Geboorteland, haha, barkhuizencj, Steph, RoeJoe, Janus, Grant, Mbulelo, Saamprater, ecsi.plastic, bones3994, Lawrance, cmax03, green_goblin, brentonwoodward, emil scharf.

Marcelle Olivier. Onderwater

Thursday, November 11th, 2010

Nuus uit Brittanje: Onderwater

‘n Klompie maande gelede was ek by die Universiteit van East Anglia se Fees van Wêreldliteratuur, wat in Norwich gehou is.

Norwich

Norwich

Dit is ‘n ou stad met ‘n pragtige katedraal, ‘n tradisionele groentemark, ‘n gerespekteerde kreatiewe skryfwerk departement, en die tuisgrond van die sêding ‘Normal for Norfolk’ (NFN) – op sy dag ‘n algemene mediese term om die sogenaamde ‘slow of wit‘ in hierdie deel van die land te beskryf. O, en Norwich was ook in Julie vanjaar ‘n redelike suur verloorder in die wedstryd vir die titel van Britse Stad van Kultuur (Londonderry het gewen, en Noord-Ierland beplan om in 2013 vir ‘n jaar lank in verskillende kunsvorms die simboliek van die ‘duim-aan-neus’-posisie oor die Ierse See Engeland se kant toe uit te druk.)

Norwich is sentraal geleë in die oostelike uitgroeisel van suid-Engeland bekend as East Anglia, wat deesdae die moderne graafskappe van Norfolk, Suffolk, Essex, en Cambridgeshire insluit. Groot dele van Norfolk, Cambridgeshire, asook bietjie noord in Lincolnshire, is veenland, in die 1600s en 1700s deur ingevoerde Hollandse werkers gedreineer om veral landbou te fasiliteer (die stadswapen van die Suid-Cambridgeshire munisipaliteit, die familieleuse van hoofingenieur Cornelius Vermuyden, lees Niet Zonder Arbyt). Dit is waterig orals: in Norfolk en Suffolk – in die noorde verplat met mooi witsandstrande, in die ooste klippiesrig en steil – verdwyn tussen 30cm en 1m van kuslyn jaarliks in die blou-bruin Noordsee in. Elke paar maande sien jy nog ‘n tranerige gesin op die plaaslike televisiekanaal wat vertel hoe hulle huisversekering gekanselleer is omdat hulle voorheining en soutgeroeste tuindwergie oornag in die see ingeval het.

Het iemand my skuur gesien? Die gevolge van erosie op die Norfolk kuslyn. (c) Pat Gowen

Het iemand my skuur gesien? Die gevolge van erosie op die Norfolk kuslyn. (c) Pat Gowen

Dit is natuurlik ‘n ou-ou probleem, hierdie tilt van die Eiland wat veroorsaak dat die Noordsee en East Anglia so in en oor mekaar slaap. Op die Suffolk-kus sal jy die oorblyfsels van die stad Dunwich vind – op sy dag die sesde-grootse in die hele Engeland. Vandag is dit ‘n gehuggie met die noodgedwonge kerkie en pub, ‘n handvol huisies, die ruïnes van die Greyfriars, en ‘n verskrikking van ‘n kafeteria en parkeerarea vir die busse wat pensionaris-toeriste op £5 koerantkoepon-vakansies uit die Daily Mail of Sun see toe bring. Die strand is vol klippies, die water koud, en die lug grys, maar ek hou van die idee van die plekkie. So belangrik was dit gedurende die Middeleeue dat dit tot en met 1832 twee volle parlementslede in Londen gehad het, selfs al was daar teen die 19de eeu slegs omtrent 200 inwoners oor. In die sonderlinge dorpsmuseumpie kan jy meer oor die geskiedenis van Dunwich lees: ‘n hawestad wat vir meer as ‘n millenium die ooste van Engeland gedomineer het; ‘n tuiste vir Romeine, Saxons, en Vikings; vir Middeleeuse studie; ‘n belangrike speler in die wolhandel, en religieuse en sekulêre judisie. ‘n Paar verbleikte dioramas en ‘n kort videotjie sal jou wys hoe die hawe oor die jare begin opsilt het, hoe die stad telkemale probeer herbou is na verwoestende storms wat letterlik myle en myle van die kus weggevreet het, en hoe die menigte kerke, kapelle, en abdye hulle een vir een tot die godsverlate Noordsee se meedoënlose, selfsugtige visie versoen het.

Op die rand van die krans digby die Middeleeuse ruïnes van Greyfriars, tussen bosse en netels wat klou aan hulle strokie aarde, kyk ‘n laaste graf uit oor die golwe, opsoek na die ewige rus waarheen dooie bure eeue gelede al vervoer is. Volgens oorlewering kan jy die kerkklokke onder die onstuimige soutwaters hoor lui wanneer Poseidon kwaad word. Dis nou te sê as jy bereid is om op ‘n stormagtige aand buite in die koue reën te staan en luister, of as jou gehoorapparaatjie goed genoeg werk om die kattemaai van jou £5-busgenote se bestellings vir olierige koppies tee en kurkerige rosyntjieskons uit te skakel.

'n Uitstappie strand toe, Dunwich 1909. Die ruines sigbaar op die foto het dekades gelede al verdwyn.

'n Daguitstappie strand toe, Dunwich 1909. Die ruïnes sigbaar op die foto het dekades gelede al die see in verdwyn.

Maar voordat ek myself heeltemal in die geskiedenis verloor, kom ons keer terug na Norwich en sy koffiewinkels, poësiekafees, en ‘n fenomenale inheemse geen wat jou met webvlerkies tussen jou tone laat gebore word sodat jy maklik deur die watervelde kan plons sonder om te sink. NFN. Of so hoor ek.

Die Dinsdagaand van die Feesweek woon ek die Suid-Afrikaanse voorlesings by. Dit is ‘n indrukwekkende lys: Zoë Wicomb, Jonty Driver, Gabeba Baderoon en JM Coetzee. Ek weet nie of die organiseerders van die fees ooit verwag het dat Coetzee, ‘n man wat so selde sy stem aan iets verleen, ‘ja’ sou antwoord op hulle uitnodiging nie, maar hy is inderdaad daar. Die saal is propvol – en ek wonder onwillekeurig hoe baie van die gehoor weet werklikwaar wie die ander skrywers is. Nie dat ek dink hulle nie belangstel in Suid-Afrikaanse skrywers of skryfkuns nie, maar die dwelm dié aand is duidelik Coetzee – almal is hier vir daai een fix. Behalwe Coetzee vertel die skrywers almal ietsie oor hulle agtergrond, wat hulle inspireer, en ook natuurlik oor hulle ervaring van Suid-Afrikaanse literatuur en oorlewing. En dit voel nogal of die tema van die aand ‘oorlewing’ is, want daar is nuanses van beide verlies en koppigheid/standvastigheid, en ‘n onsekere maar tipiese Suid-Afrikaanse idioom wat sylangs kla oor die presiese verwagtings van die konsep van heimwee.

Baderoon lees onder andere oor haar pa, en lees gedigte oor die minuskule aardskuddings wat amper ongemerk in die normale dag verlore raak en eers later ontoereikbare vibrasies jou lewe indring. Wicomb se voorlesing handel deels oor die gesag van geskiedenis en die effens deurmekaar teks wat beide die verwagtinge van ‘hier’, van die interne gemeenskap, en die drama van ‘daar’, van die eksterne politiek, probeer saamsmelt. Driver fokus op ontworteling in sy leeskeuse: fisiese en emosionele afstand tussen kulture, plekke, en ‘n doelgerigte besluit om oorlewing. En Coetzee se verhaal handel oor vervreemding van landskap, kennis en menseverhoudings – die onverklaarbare droë logika wat kom met ‘n diep wantroue van menswees wat jy gedwonge moet uitleef selfs al bly die aard daarvan onverstaanbaar.

Dit was ‘n goeie uur of twee, gevolg deur baie wyn en aandete saam met die deelnemers van Suid-Afrika en elders, en ‘n ongoddelik heerlike basiliekruid-kaaskoek vir poeding. Maar nieteenstaande die genot wat luister en saamkuier en kaaskoek bring, was dit effens teleurstellend om te sien dat die twee digters en Wicomb ‘n rusbank en ‘n sessie op die verhoog gedeel het terwyl Coetzee apart verskyn het. Ek is lief vir Coetzee, en dit is nie dat ek nie dink dat dit belangrik is om sy internasionale status te respekteer nie. Maar binne die konteks van ‘n voorlesing getiteld ‘An Evening with Four South African Writers’ was dit dalk effens nepotisties om die skrywers so ooglopend te skei dat daar basies ‘n opening act en ‘n main act was. En dis hartseer, want van wanneer af is ‘n digter van Baderoon se kaliber ‘n opening act? Eintlik, as almal eerlik daaroor kan wees, was dit ‘An Evening with JM Coetzee and Three Other South African Writers.’

En daar was iets anders wat my opgeval het daardie aand, iets wat onder my vel ingekruip het terwyl ek ook weet dat ek nie werklik in ‘n posisie is om daaroor te kla nie. Maar tog… Hier is vier bekende Suid-Afrikaners. Vier diverse kunstenaars wat openlik oor die Suid-Afrikaanse ervaring – en meer belangrik oor die individu se verwagtinge, skuld, misnoeë, en hartstog ten opsigte van daardie ervaring – skryf. Vier skrywers wie se metafore altyd torring aan die helderkleurige draadjies wat die public en die private so saam-saam laat ontrafel, en wat oorlewing in een of ander vorm, in een of ander emosie, beliggaam. En nie ‘n enkele een woon op die oomblik permanent in Suid-Afrika nie. Coetzee bly in Australië, Driver en Wicomb in die VK, en Baderoon in Amerika.

Coetzee lees voor by die fees. © Martin Figura

Coetzee lees voor by die fees. © Martin Figura

Hoekom is dit belangrik? Ek is nie seker nie, maar ek voel tog dit is. Ek voel dit is grootliks Amerikaners of Australiërs of Britte wat akademies baat, nie Suid-Afrikaners nie (maar ek is bewus daarvan dat hierdie skrywers soms kom klas gee in Suid-Afrika). Ek voel dat dit op een of ander manier hipokrities is om te praat en te skryf oor die hier as dit eintlik daar is; dat die Suid-Afrikaanse letterkunde iets verloor. Ek voel verneder dat daardie Dinsdagaand-gehoor nie met teoretiese implikasies wil speel nie, maar net ‘n simpatie vir die eksotiese sou oorhou wanneer hulle die saal uitstap.

Ek voel ook dat ek verkeerd is om hierdie dinge te dink, en dat dit amper erger is om dit te sê – my huisie staan, op stuk van sake, op die rand van die veenlande van East Anglia, nie in Kaapstad nie. Want jou ervaring is nie minder werd omdat jy die kraak van Weskus-sand moet onthou eerder as tussen jou tande kan proe nie; omdat jy maande laas R5 aan iemand moes gee om jou kar in Loopstraat op te pas nie. Jou kop werk nie anders omdat die wind deur Europa se populiere met ‘n ander aksent huil as deur dié in die oker Karoo nie, of omdat jou bure se kinders grootword met ‘n desperate wantroue vir ander gelowe eerder as om te wonder oor die vreemde rol wat velkleur in hulle geskiedenis speel. Jou storie is nie minder belangrik nie, jou besluite nie onderhewig aan jou kreatiewe rol nie: niemand, insluitende jyself, sê jy moet in Suid-Afrika bly om die land se letterkunde te bevorder nie.

Maar dit pla my nog steeds (en dikwels) op ‘n manier wat ek self nie heeltemal verstaan nie of vertrou nie. Ek weet dit gaan meestal glad nie oor Suid-Afrika nie en dat ‘Herkoms’ slegs een uit ‘n menigte potensiële keuses van lees is, veral in poësie. Dat die Suid-Afrikaanse idioom anders funksioneer as jy ook self besig is om te krap aan ‘n self-toegediende rofie. Miskien maak dit nie saak waar jy hoed ophang nie, solank die hoed en sy veer aan jou behoort; miskien gee niemand eintlik om oor wie waar woon of wie saam met wie op ‘n verhoog verskyn behalwe vir ‘n handjievol hipokritiese individue wat veels te snobisties oor koerantkoepon-busvakansies op die Britse Ooskus optree. Dalk was ek net vies omdat ek nie ‘n tweede sny basiliekruid-kaaskoek mog gekry het nie. Tog, êrens-êrens beitel die see weg aan die krans se fondasies. En dalk nie net aan myne nie.

*

I cannot myself

Gabeba Baderoon

To come to this country,
my body must assemble itself

into photographs and signatures.
Among them they will search for me.

 

I must leave behind all uncertainties.
I cannot myself be a question.