Versindaba
~ ‘n Kollektiewe weblog vir die Afrikaanse digkuns ~

Theorie

Ik ben wat mij omringd

Vrouwen begrijpen dit

Men is geen hertogin

Op honderd meter van een rijtuig

Dus dit zijn portretten:

Een zwarte vestibule

Een hoog bed beschut door gordijnen

Dit zijn slechts voorbeelden

(Wallace Stevens

Vertaling Peter Nijmeijer)

GELEGENHEIDSGEDICHTEN

Het zal ook heus geen must zijn maar nu ik in de rouw ben kan ik absoluut geen troostpoezie verdragen. Net zoals je je niet echt lekker kan inlezen waar het de dood aangaat. Be prepared dacht ik steeds. Maar dat beleden we hardop samen al zovaak dus daar had de geliefde beslist niet eerst voor dood hoeven gaan. F’k! Vóór zijn dood en aan zijn bed kon ik lezen, nu kan ik dat alleen mondjesmaat. Buiten mijn discipline en gezonde onhebbelijkheden is het trouwens alsof ik alles opnieuw moet leren. Ook wist Ik niet dat sterven zo’n bevalling was. En dat de wereld na zijn dood weer maagd werd maar dan zonder de (gecultiveerde) onschuldige uitstraling. Het enige wat ik goed snap en verdraag is een leeg beeldscherm. Het lichtend wit, doet me sterk denken aan die ene hamerende quote uit het Tibetaanse dodenboek (mijn ‘Edelgeborene’ had liever niet dat ik het las in zijn bijzijn): het van aangezicht tot aangezicht plaatsen.

Hoe vaak ik ook zei, literaire belangstelling, hij vervloekte het. De Tau mocht wel. En voor nu waarschijnlijk ook best een troostgedicht, als het aan hem lag… Nee, dán ga je pas dood! (had ik gezegd).

Je wordt er rustig van, denk ik nu, Wallace Stevens lezen, aan deze still werken. Hoe zwaar rouw ook naar zwart neigt, zonder de poëtische pleisters biedt dit me de troost. Een helder hoofd.

Praktijk

op nog geen meter van het hoge bed

vrouwen

beschut door gordijnen

(voorbeelden?)

wat mij omringd

honderd studies van een rijtuig

de hertogin begrijpt dit

in theorie dus: zwart

slechts een verlichte vestibule

(still Astrid Lampe)

Edwin Fagel. Vogels

Het is koud, dus mijn twee katten zitten al wekenlang voornamelijk binnen. Ze zitten het grootste deel van de dag voor het raam gebiologeerd naar buiten te kijken. In mijn voortuin fladderen namelijk veel vogels. En omdat mijn werkplek uitkijkt op de voortuin kijk ik vaak gebiologeerd met mijn katten mee. Vaak zitten er meesjes in de heg, soms ook roodborstjes, al ben ik ook blij met de gewone huismussen en houtduiven. Als ik naar buiten loop, heb ik eens in de zoveel tijd het geluk een blauwe reiger te zien landen op het watertje naast mijn huis.  

vogels zijn vliegende symbolen

Ik ben bevriend met een vogelaar en die kan me precies vertellen welk geluid een gierzwaluw maakt en hoe ik een grauwe kiekendief kan herkennen aan de manier waarop die vliegt. Ik heb eens een hele dag met hem in een vogelhutje in Friesland gezeten, aan de oever van het IJsselmeer, en daar heb ik de diverse soorten eenden, zwanen, meeuwen, reigers en roofvogels nader kunnen bestuderen. Erg leuk om te doen.

Toch was de sensatie van het vogels bekijken vanuit een houten hutje een heel andere dan de fascinatie die ik ervaar als ik bijvoorbeeld bij toeval een reiger tegenkom, stilsta, en hem bekijk terwijl hij me in de gaten houdt. Ik interesseer me kennelijk niet zo erg voor de verschillende vogelsoorten, of hoe die zijn te herkennen. Ik vind vogels heel leuk om te zien, maar of ze nu een blauw randje aan hun vleugels hebben, of witte stippeltjes op hun staart, en of ze nu ‘roekoe’ roepen, of ‘koekoek’ – dat zal allemaal wel.

In poëzie, en trouwens ook in verhalen, beeldende kunst en films, zijn vogels vaak enigszins onheilspellend, of in ieder geval boodschappers van een andere, hogere werkelijkheid. Ik ben niet gelovig, maar ik geloof sterk in dit effect dat vogels op mensen hebben, deze suggestie. Vogels zijn vliegende symbolen. Ze representeren een andere werkelijkheid, een werkelijkheid die wij niet waarnemen maar die –dat weet ik zeker- net zo echt is als de werkelijkheid die we wél waarnemen. En precies daarom vind ik ze interessant.

Mooi in dit verband is het korte gedicht van Chr. J. van Geel, uit zijn wat mij betreft monumentale bundel Het Zinrijk:

Een schuur vol opgezette vogels,

hoe hou ik het zwijgen vol.

Maar dat is maar een voorbeeld. Het gedicht ‘Thirteen ways of looking at a blackbird’ van Wallace Stevens is een ander. Dit gedicht bestaat uit een reeks van dertien raadselachtige observaties en overwegingen, niet veel langer dan haiku’s. Nummer 3 in de reeks van 13 luidt:

The blackbird whirled in the autumn winds.

It was a small part of the pantomime.

De kracht van dit beeld fascineert me eindeloos. Niet alleen is het tafereel met een minimum gebruik aan woorden heel visueel, bijna filmisch, het herbergt ook een scala aan betekenissen en suggesties. Het wijde landschap dat het gedicht oproept is ook de reikwijdte van het gedicht. Of lees eens nummer 13:

It was evening all afternoon.

It was snowing

And it was going to snow.

The blackbird sat

In the cedar-limbs.

Wallace Stevens is ook de auteur van de essaybundel met de veelbetekenende titel The necessary angel. Essays on reality and the imagination. Daarin bepleit Stevens het belang van de verbeelding (poëzie) voor de omgang met het bestaan (de werkelijkheid).

 De vogel is het dier dat het dichtst bij de engel staat. Je kunt een vogel volgens mij dus heel wel opvatten als het deel van de waarneembare werkelijkheid dat het dichtst staat bij het deel van de werkelijkheid dat niet waarneembaar is. En juist dat deel van de werkelijkheid probeer ik te vangen, ik heb het nodig om met de waarneembare werkelijkheid om te kunnen gaan.

U begrijpt dus dat ik me heel verwant voel met mijn katten.

 (Edwin Fagel)

Wallace Stevens

In sy laaste blog-inskrywing aktiveer Johann Lodewyk Marais weer een van die vroegste gesprekke wat op hierdie webblad gevoer is, naamlik die tweespalt tussen toeganklike poësie en “moeilike” poësie. Is ons Afrikaanse digkuns té moeilik vir haar lesers, vra hy. Ook Bernard Odendaal het in ‘n vroeëre blog hieroor geskryf in reaksie op Jaybee Roux se gewraakte opmerkings in Die Volksblad. Daarom dat ek my oë op ‘n spits getrek het toe ek op Edward Byrne se weblog One Poet’s Notes sy inskrywing oor Wallace Stevens se korrespondensie te lese kry. Inderdaad is Wallace Stevens seker een van die mees begaafde digters wat ooit sy hand aan die woordploeg geslaan het, en saam met TS Eliot en ander tydgenootlike digters, iemand wat telkens weens sy “komplekse poësie” gekritiseer is.

Daarom wil ek vanoggend graag die volgende twee aanhalings uit Wallace Stevens se korrespondensie met jou deel:

Oor verbeelding: “When a poet makes his imagination the imagination of other people, he does so by making them see the world through his eyes. Most modern activity is the undoing of that very job. The world has been painted; most modern activity is getting rid of the paint to get at the world itself. Powerful integrations of the imagination are difficult to get away from.”

Oor kompleksiteit in die poësie: “Sometimes, when I am writing a thing, it is complete in my own mind; I write it in my own way and don’t care what happens. I don’t mean to say that I am deliberately obscure, but I do mean to say that, when the thing has been put down and is complete to my own way of thinking, I let it go. After all, if the thing is really there, the reader gets it. He may not get it at once, but, if he is sufficiently interested, he invariably gets it. A man who wrote with the idea of being deliberately obscure would be an imposter. But that is not the same thing as a man who allows a difficult thing to remain difficult because, if he explained it, it would, to his way of thinking, destroy it.”

***

Nuwe plasings op die webblad vanoggend is ‘n artikel deur Deon Knobel oor sy broer, Wilhelm Knobel, se politieke gedigte; asook twee nuwe verse deur Hennie Aucamp. Nog iets waarvan beslis kennis geneem moet word, is die verskyning van Piemp, ‘n selfpublikasie deur jong skrywers van Scottsville. In die Brieweboks is daar ‘n brief wat van Thérèse Hulme, samesteller van dié bloemlesing, ontvang is. Nog ’n inligtingstuk is by Publikasies geplaas. Dan het Jelleke Wierenga ’n brief op LitNet geplaas na aanleiding van die gesprek wat gevolg het op Bernard Odendaal se resensie van haar bundel, Bloot mens, en toe op LitNet voortgesit is. In dié brief maak sy ‘n aantal opmerkings rakende resensies en die ervaring daarvan deur die betrokke digter. Gaan lees dit gerus op SêNet. En moenie vergeet nie - vanaand om 22:00 is dit weer tyd vir Vers & Klank op RSG. Carina Stander gaan verse uit haar nuutste digbundel, woud van nege en negentig vlerke voorlees.

Ter afsluiting, ‘n toepaslike aanhaling; iets wat Carl Sandburg gesê het: “Poetry is a spot about half-way between where you listen and where you wonder what it was you heard.”

Met as toegif - natúúrlik, ‘n gedig deur Wallace Stevens …

Mooi bly.

LE

Of Modern Poetry

The poem of the mind in the act of finding
What will suffice. It has not always had
To find: the scene was set; it repeated what
Was in the script.
Then the theatre was changed
To something else. Its past was a souvenir.

It has to be living, to learn the speech of the place.
It has to face the men of the time and to meet
The women of the time. It has to think about war
And it has to find what will suffice. It has
To construct a new stage. It has to be on that stage,
And, like an insatiable actor, slowly and
With meditation, speak words that in the ear,
In the delicatest ear of the mind, repeat,
Exactly, that which it wants to hear, at the sound
Of which, an invisible audience listens,
Not to the play, but to itself, expressed
In an emotion as of two people, as of two
Emotions becoming one. The actor is
A metaphysician in the dark, twanging
An instrument, twanging a wiry string that gives
Sounds passing through sudden rightnesses, wholly
Containing the mind, below which it cannot descend,
Beyond which it has no will to rise.
It must
Be the finding of a satisfaction, and may
Be of a man skating, a woman dancing, a woman
Combing. The poem of the act of the mind.

(c) Wallace Stevens