Versindaba
~ ‘n Kollektiewe weblog vir die Afrikaanse digkuns ~

Die volgende tekste verteenwoordig ’n soort steekproef van wat ek die afgelope tyd gelees het. Hulle bevolk my drome en maak my sterk – hulle laat my glo dat dit tog die moeite werd is om te skryf. Terwyl ek besig was om die uittreksels oor te tik, besef ek toe skielik dat ek klaarblyklik ‘n obsessie met stof en ander klein dinge ontwikkel het. Snaakse goed gebeur as jy die natuurwetenskappe en poësie met mekaar begin meng.

Uittreksel uit The English Patient (1992) deur Michael Ondaatje

 

There is a whirlwind in Southern Morocco, the aajej, against which the fellahin defend themselves with knives. There is the africo, which has at times reached into the city of Rome. The alm, a fall wind out of Yugoslavia. The arifi […] which scorches with numerous tongues. These are permanent winds that live in the present tense.

There are other, less constant winds that change direction, that can knock down horse and rider and realign themselves anticlockwise. The bist roz leaps into Afghanistan for 170 days – burying villages. There is the hot, dry ghibli from Tunis, which rolls and rolls and produces a nervous condition. The haboob – a Sudan dust storm that dresses in bright yellow walls a thousand metres high and is followed by rain. The harmattan, which blows and eventually drowns itself into the Atlantic. Imbat, a sea breeze in North Africa. Some winds that just sigh towards the sky. Night dust storms that come with the cold. The khamsin, a dust in Egypt from March to May, named after the Arabic word for “fifty”, blooming for fifty days – the ninth plague of Egypt. The datoo out of Gibraltar, which carries fragrance.

There is also the —, the secret wind of the dessert, whose name was erased by a king after his son died within it. And the nafhat – a blast out of Arabia. […]

Other, private winds.

Travelling along the ground like a flood. Blasting off paint, throwing down telephone poles, transporting stones and statue heads. The harmattan blows across the Sahara filled with red dust, dust as fire, as flour, entering and coagulating in the locks of rifles. Mariners called this red wind the “sea of darkness.” Red sand fogs out of the Sahara were deposited as far north as Cornwall and Devon, producing showers of mud so great this was also mistaken for blood. “Blood rains were widely reported in Portugal and Spain in 1901.”

There are always millions of tons of dust in the air, just as there are millions of cubes of air in the earth and more living flesh in the soil (worms, beetles, underground creatures) than there is grazing and existing on it. Herodotus records the death of various armies engulfed in the simoom who were never seen again. […]

Dust storms in three shapes. The whirl. The column. The sheet. In the first the horizon is lost. In the second you are surrounded by waltzing Ginns. The third, the sheet, is copper-tinted. Nature seems to be on fire.

 

“Carbon” uit The periodic table deur Primo Levi

 

Our character lies for hundreds of millions of years, bound to its three atoms of oxygen and one of calcium, in the form of limestone: it already has a very long cosmic history behind it, but we shall ignore it. […] Its existence, whose monotony cannot be thought of without horror, is a pitiless alternation of hots and colds, that is, of oscillations […] a trifle more restricted and a trifle more ample: an imprisonment, for this potentially living personage, worthy of the Catholic Hell. To it, until the present moment, the present tense is suited, which is that of description, rather than of narration – it is congealed in an eternal present, barely scratched by the moderate quivers of thermal agitation.

But, precisely for the good fortune of the narrator, whose story could otherwise have come to an end, the limestone rock ledge of which the atom forms a part lies on the surface. It lies within reach of man and his pickax (all honor to the pickax and its modern equivalents; they are still the most important intermediaries in the millennial dialogue between the elements and man): at any moment, which I, the narrator, decide out of pure caprice to be the year 1840 – a blow of the pickax detached it and sent it on its way to the lime kiln, plunging it into the world of things that change. It was roasted until it separated from the calcium […]. Still firmly clinging to two of its three former oxygen companions, it issued from the chimney and took the path of the air. Its story, which once was immobile, now turned tumultuous.

It was caught by the wind, flung down on the earth, lifted ten kilometers high. It was breathed in by a falcon, descending into its precipitous lungs, but did not penetrate its rich blood and was expelled. It dissolved three times in the water of the sea, once in the water of a cascading torrent, and again was expelled. It traveled with the wind for eight years: now high, now low, on the sea and among the clouds, over forests, deserts, and limitless expanses of ice; then it stumbled into capture and organic adventure.

[…]

The atom we are speaking of, accompanied by its two satellites which maintained it in a gaseous state, was borne by the wind along a row of vines in the year 1848. It had the good fortune to brush against a leaf, penetrate it, and be nailed there by a ray of the sun. If my language here becomes imprecise and allusive, it is not only because of my ignorance: this decisive event, this instantaneous work a tre – of the carbon dioxide, the light, and the vegetal greenery – has not yet been described in definitive terms, and perhaps it will not be for a long time to come, so different is it from that other ‘organic’ chemistry which is the cumbersome, slow, and ponderous work of man: and yet this refined, minute, and quick-witted chemistry was ‘invented’ two or three billion years ago by our silent sisters, the plants, which do not experiment and do not discuss, and whose temperature is identical to that of the environment in which they live.

 

Follower

My father worked with a horse-plough,
His shoulders globed like a full sail strung
Between the shafts and the furrow,
The horses strained at his clicking tongue.

An expert. He would set the wing
And fit the bright steel-pointed sock.
The sod rolled over without breaking.
At the heading, with a single pluck

Of reins, the sweating team turned round
And back into the land. His eye
Narrowed and angled at the ground,
Mapping the furrow exactly.

I stumbled in his hob-nailed wake,
fell sometimes on the polished sod;
Sometimes he rode me on his back
Dipping and rising to his plod.

I wanted to grow up and plough,
To close one eye, stiffen my arm.
All I ever did was follow
In his broad shadow round the farm.

I was a nuisance, tripping, falling,
Yapping always. But today
It is my father who keeps stumbling
Behind me, and will not go away.

© Seamus Heaney, 1966. Death of a Naturalist.

 

Uittreksel uit Wetware: A computer in every living cell (2009) deur Dennis Bray

 

At the beginning of the twentieth century, biologists knew that single-celled organisms are capable of complicated sequences of actions in response to a wide variety of stimuli. All free-living cells, including bacteria, amoebae, and ciliates, can detect chemicals in their surrounding media. They achieve this sense of taste and smell, as we do with our sense of smell, because molecules in the outside wourld stick specifically to their surfaces. Signals generated by proteins in the membrane then tell the sel about possible sources of food and potentially damaging environments. Amoebae crawl over surfaces and steer past obstacles they cannot surmount. […] An amoeba can immediately tell an Euglena cyst from a grain of sand of the same size and will devour the former while rejecting the latter. […] In the world of the very smhe beating of a cilium can send vibrations over distances of hundreds of sel diameters. Cells could use the magnitude and rhythms of these waterborne vibrations to gain a sense of what is in their neighbourhood, rather like a primitive vorm of hearing. Almost all single-celled organisms respond to light. Ciliates such as paramecia move to weak light but are repelled by strong light. The single-celled Chlamydomonas has a so-called eyespot containing pigment molecules that enable it to detect the direction of incoming light. There is even a ciliate called Erythropsidium that spends its life attached to the bottom of the pond, watching the world through a large eye equipped with a lens. Strange indeed, since in most eyes a lens serves to focus images onto a retina, an outpocketing of the brain. But there is no retina here, no brain.

 

25

Wat ek met berge gemeen het – dis nou
plattes met handlangers of hooggebore
enkelinge – is bra mind, toegegee.
Maar ek deel met hulle ’n legio
spelonke wat ligskrefies inlaat;
maar innooi so nimmer as te nooit.

Nee, ek is ’n spelonk hoog aan ’n hang
bo die see, met ’n gedreun in my
en ’n oop verweerde aangesig en ’n skerp
reuk van vlermuis- en dassiemis en –pis
en ’n bek vol lig en lief en waan
en ek bulder binnensmonds en ek treur.

Maar ek sou wou wees: die een
tussen baie met die groot druipsteensale
en die wonderskone wete en ek sou wag.
En ek sou die steenbokkie, die vlugtende,
wat in my verdwaal, langsaam laat vrek
en sy skelet toedrup tot fantasie.

Grot is ek: bewaarder van geslagte
se skreeuende gebeentes en hopies klip.
Grot ek: die berghaan se klankversterker.
Die berghaan draal. Hy sleep skalks
sy klein stompstertskadu deur my,
en met die skaduprent op my tong

stamel ek my ganse leegheid.

© Wilma Stockenström, 1984. Monsterverse.

In navolging van onlangse berigte oor die blootstelling wat die Afrikaanse digkuns tans in die Lae lande geniet, was ek verheug om te sien dat Poetry International Web met hul mees onlangse uitgawe o.a. op die digkuns van Wilma Stockenström fokus.

Uit die oorsigartikel deur Johann de Lange, die volgende aanhalings by wyse van ‘n leesprikkel: “When Wilhelm Grütter approached her about the possibility of publishing a volume of poetry, Stockenström had only twelve poems ready for publication. He proposed using beautiful paper and typesetting the manuscript in a large font. Wilma playfully suggested calling it Vir die bysiende leser (For the Near-sighted Reader). This throwaway line later proved a fitting and astute title to the collection with which she made her poetic debut in 1970. Published initially by Rijger, a small independent press, this slim volume might have gone unnoticed were it not for the expert eye of poet and critic D.J. Opperman. He convinced the major publishing house, Human & Rousseau, to acquire the publication rights, to buy up the remaining stock, and to cultivate her as important voice.”

In De Lange se artikel bekyk hy haar digkuns dan van die vroegste verse af tot en met haar mees onlangse. Oor haar vroeë verse het hy die volgende te sê: “Stockenström’s early style and themes arrived as if fully formed, unadorned and devoid of affectation and poetic fashion. Rhyme, conventional musicality and traditional forms were abandoned in favour of more sober language and a strongly ironic stance. Her individual approach to syntax reveals a strong Germanic influence. In this, as in her love of coining new words, she has a strong affinity with the rebel poet, Peter Blum, most likely born in Trieste. Her poems spring from the “stony bedrock of birth and death” which is Africa, immediately relevant, intense and interwoven with the politics, prehistory, myths and folklore of the continent.”

Maar dit is veral vir sy slotopmerkings wat ‘n mens die trompette wil blaas: “Wilma Stockenström has an undeserved reputation as a difficult, hermetic poet. Yet her inimitable poetry is accessible and offers a stimulating reading experience. There is no poet in Afrikaans that can sensibly be compared to her. With Monsterverse she created a body of poems which holds its own next to other great volumes of poetry in Afrikaans, like N.P. van Wyk Louw’s Tristia (Tristia) and Komas uit ‘n bamboesstok (Comas from a Bamboo Stick) by D.J. Opperman.”

Inderdaad ‘n besonderse erkenning van een van ons vernaamste digterskappe.

Ook is daar saam met die artikel vyf gedigte in die Afrikaans sowel as Engelse vertaling (deur Johann de Lange) om te geniet. Vir jou leesgenot plaas ek die Engelse vertaling van die bekende gedig “Die skedel lag al huil die gesig” onder aan vanoggend se Nuuswekker.

***

Tydens my afwesigheid gisteroggend het daar twee nuwe bydraes verskyn. Astrid Lampe vertel in Wisselkaarten van ‘n besonderse geleentheid by Oostende, terwyl Jelleke Wierenga na maande van uitmuntende deelname aan die webblad besluit het om as blogger uit te tree met ‘n besonderse stuk oor ‘n geliefde padda wat daarmee heen is. Baie dankie vir jou wonderlike bydraes, Jelleke. (En voorspoed met al die nuwe projekte wat voortaan jou aandag gaan opeis …)

Dan eers weer groet. Intussen is daar ‘n naweek om te geniet. 

Mooi bly.

LE

 

THE SKULL LAUGHS THOUGH THE FACE CRIES

 

One day, I know, I’ll outface
death with skull grinning. At least
I’ll retain my sense of humour. But
whether, like the late Mrs. Ples
or the bluebuck of my native land,
I’ll warrant a glass case in a museum . . . ?
Man is not exactly a rare animal.

Still, how clever we are with our
inner clockwork-genius, how strong
the wide swaying crane-like gestures
with which we drop rectangular skyscrapers
in residential areas and business centres.
Remarkable our scrambling research
right through dolomite to sink our arms
shaft-deep to grab and haul up
the grey ore, grinding
and refining it to bar on bar of hive-like
packed safes of investments. Oh yes,
absolutely marvelous our ability to enrich
discarded sand to fire-dust
which, if we wanted to, might just
furiously, beautifully burn up everything
in an ultimate unrepeatable blaze.

Didn’t I say the skull laughs
though the face cries?

© Vertaling: 2007, Johann de Lange
Uit: The Wisdom of Water: Selected Poems
Uitgewer: Human & Rousseau, Kaapstad, 2007
 

 

 

Uiteindelik het ek ook die pelgrimstog na die Uilhuis op Nieu-Bethesda onderneem. En soos ’n ware pelgrimsreisiger op reis gebly … weg, al hoe verder weg van my rekenaar. Ek het afgestaar in die Vallei van Verlatenheid met swaeltjies bo my kop, ’n enkele sekonde geskei van my Vallei van Vergetelheid. Om sonder vlerke of ‘n Lamborghini Diablo te vlieg, is nie moeilik nie. RIV, Rob Taylor.

Helen Martins se huis en beeldetuin was ’n reis die vreemde in.

 

 

 

Moontlik, peins ek by myself, was sy nie juis vreemder as die meeste ander mense nie, maar sy het haar onderskei deur haar vreemdheid skeppend uit te druk … waar talle ander alkohol, ativan, televisie, die internet, sigarette en kos gebruik om die roeringe van die vreemde in die doofpot te stop. 

 

 

 

 

Die meeste besoekers voel die Uilhuis aan as beklemmend, “weird”, depressief, ontstellend. Ek het die broeiende pyn in die huis aangevoel (dalk my eie projeksie), maar ook ’n oplugting omdat die pyn kreatief beweeg en voortstu na lig en kleur en beweging – die swiepende sterte van meerminne, oop vlerke van uile, bewegende pote van kamele, ’n hele optog op pad na die groot ster in die ooste.

 

 

 

 

Waarom Miss Helen bytsoda gebruik het as stadige, pynlike transport na die groot Lig, daaroor wonder ek nog altyd. Was vandag se vinnige, gerieflike vervoer nie beskikbaar nie – ’n oordosis slaappille, uitlaatgas in ’n motorhuis, ’n gasoond, ’n vuurwapen? Of was die pyn so groot – fisieke pyn weens artritis en oë gesny deur glasstof; knaende emosionele pyn van ou dinge – so erg dat net ’n groter pyn haar uit kon lei?

 

 

Die Gautengers wat in hul weelderige wit viertrekvoertuie in ’n stofwolk voor die Uilhuis stop, vinnig die “weird” plek besoek, ’n klip- of blikuil koop en weer in ’n stofwolk vertrek, mis die hele ervaring – naamlik die dorp. Sommige Gautengers is darem meer avontuurlik ingestel – hulle jaag met hul BM’s deur die dorp, neem foto’s deur die voorruit en vergas hul vriende op verhale van hierdie lieflike, rustige dorpie wat net beleef móét word.

Die massiewe, manjifieke groen bome tref ’n mens die eerste as jy die dorp binne ry, dan die w-y-e stofstrate, die windpompe en damme in elke tweede tuin, die borrelende leiwatervore, die oop groen velde in die dorp waar waarskynlik ekstatiese skape, koeie en perde wei. Die sypaadjies is skoon – ’n rariteit in die nuwe Suid-Afrika – en saans sien jy hoe sterre eintlik behoort te skitter omdat daar geen straatligte is nie. Ongelukkig is daar heelwat inwoners wat moontlik uit empatie met die res van Suid-Afrika hul buiteligte heelnag laat brand. As ek die burgemeester was, word hulle streng beboet.

 

Die verval wat so sigbaar en mistroostig die meeste dorpe en dorpies in Suid-Afrika oorgeneem het, is hier heeltemal afwesig. ’n Mens besef: Dis net ’n handjievol besielde mense, dié wat nie moed opgee nie, wat die verskil maak. Hulle staar nie verlam die donker ellendes van die toekoms binne nie – hulle doen wat die hand hier en nou vind om goed te doen.

 

 

 

Met die verkenning van die dorp – en dit kan in niks minder as vier dae gedoen word nie om die blou lig, vet wolke, Karookoppies, vrede, fonteinwater, plaaslike bier, sterre en betowerde bome te assimileer – wurm ek my deur ’n draad langs ’n halfgeboude klipgeboutjie. ’n Mens doen sulke goed in vreemde dorpe. Ek klim ’n halfgeboude damwal op (ook de rigueur in vreemde dorpe) en bestaar die halfklaar sprokiesgebou oorkant die straat. Die bouer/eienaar in sy blou werkerspak is besig om sement op die sypaadjie te meng. Maar nou staan hy hande in die sye en bestaar my. Ek kan sommer so van ’n afstand aanvoel hy is nie op die punt om vriendelik te wuif nie en steek toe maar my kamera agter my lyf weg. Iets in sy houding laat my vermoed dat hy ’n dubbelloop-haelgeweer agter die naaste boom kan uitpluk en vulsel vir sy klipmure van my kan maak.

Sensitief soos ek altyd vir ander se delikate gevoelens is, klim ek ongrasieus van die damwal af, wurm weer deur die heining en stap aan die oorkant van die sypaadjie verby sy plek. Op my moontlik idiotiese vraag of hy alles self doen, mompel die paleisbouer iets wat op “fokof” kan neerkom. Ten minste hou sy jong Labrador van my bene en besnuif dit, maar sy baas roep hom kwaai terug. Geen mededoë met ’n nuuskierige siel nie – en ek kom nie eens van Gauteng nie, ry ’n ou Mazda en dra klere uit ’n hospieswinkel. Wie weet, dalk is hy gawer as ek eendag met ’n paar vol bottels drinkgoed vir die mure kom kuier.

 

 

 

Die begraafplaas, groot, goed versorg en met nog baie plek, is ‘n heerlike plek om ure lank in te dwaal en te peins oor hoe gou alles verby is. Heel per ongeluk kom ons op ‘n beskeie graffie vir Helen Martins af: ‘n uil met groot groen oë waak oor ‘n hopie grond met klippe, skulpe en pienk kunsblommetjies. Die teks op die lyf van die uil is net hier en daar leesbaar.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Self kon ek nog nooit ʼn liefdesgedig of -lied skryf nie. Gaan dit oor die feit dat dit so maklik soetsappig klink in Afrikaans? Miskien is ek net nie ʼn ware digter nie. Die stomme Aphrodite se ruggraat het in elk geval lankal geknak onder die gewig van elke tweede (of dalk eerder elke) wannabe popster wat haar opsaal en laat rym met “you”, “blue”, “true”, “do” en “doobee doobee dooohooo”. In Afrikaans is dit “jaai”, “blaai”, “baai”, “maai” (”jy”, “bly”, “by”,  “my”, maar dis nie hoe sangers dit deesdae uitspreek nie; die “s” word ook as “sh” uitgespreek).

Soos met populêre lirieke, is die liefde seker die onderwerp waaroor die meeste gedigte geskryf is. Dis waarskynlik ook die onderwerp waaroor die meeste swak gedigte geskryf is. Dit is dus juis ʼn onderwerp waarvoor ek besonders lugtig is, deels omdat daar reeds so tussen al die suiker en pienk blommetjies deur sulke mooi liefdespoësie geskryf is.

Ek lees op die oomblik terug. Sondag was Abjater wat so lag se dag. Dis seker nie die tipe boek wat ʼn mens op Valentynsdag moet lees nie. Pluk later ewe lukraak bundels van die rak af, blaai rond.

Een van die eerstes wat ek raakvat is Jeanne Goosen se bundel, ʼn Uil vlieg weg. Natuurlik blaai ʼn mens eerste na “ons huil nooit nie/ ons twee huil nooit nie…” tot by “snags lê ons lywe inmekaar/ en ons vra nie vrae nie/ ons is mekaar se droefnis”. In Elders aan diens is daar ʼn lieflike, dubbelsinnige gedig wat Jeanne Goosen aan die waitress wat een aand vir haar kabeljou gebraai het in Stellenbosch skryf:

Sweetness
kom bly by my vannag
dan leer ek jou die rumba
die Charleston en die samba
Ek leer jou die jitterbug
die hush hush en die cha cha cha
en dan
daarna?
Dan croon ons tot dagbreek
Only the lonely

Hoe kan ʼn mens dan ook nie Die huis van die dowe raakvat nie? Veral die eerste afdeling; “Eet my woorde, trooswoorde”. Ag, hoe kry Breyten Breytenbach dit net so reg?

In teenstelling met Breytenbach se volmaakte liefdesgedigte staan Gert Vlok Nel s’n op krukke op ʼn perron iewers in die Karoo. Maar dis ewe mooi. Kan ʼn mens dit gedigte oor die liefde noem? Ek praat nou nie van die een met die lang titel waarin daar onder andere na “hart” en “smart” verwys word nie. Of sy tannie Rita, met haar “3 kinders en i treindrywerman met i wrok” en geloof, hoop en liefde wat oorbly, “maar die grootste hiervan was die hoop”. Of ”nee nee nie dit nie, nie noodwendig dít nie”:

dertig die dag toe hy laaste uit die kerk kom.
vaag in die wete en volop in vermoedens soos die confetti.
hoekom so? vra sy vrou, hoekom so donkerder in jou oë.
is my rok dan nie wit nie? en sy lag die vraag die mense in.
mens kan nooit van mense werklik weet nie.
wát weet nie? of hulle groei-of-nut-het-of-goed-is nie?
nee nee nie dit nie, nie noodwendig dít nie

Dalk is dit anti-liefdesgedigte. Selfs in “die koms van Ligia” is sy “donker & lig & lieg ineen”. Maar dit praat met ʼn mens op ʼn sekere vlak. Ek weet nie. Dalk is dit maar na Abjater wat so lag dat ek ʼn behoefte gehad het om weer Gert Vlok Nel te lees.

Gepraat van geloof, hoop, liefde en Gert Vlok Nel. Daar is natuurlik Raymond Carver se gedig “Hope”. Sjoe! Dalk kan ʼn mens dit ʼn haatgedig noem. Heel aan die einde van sy lewe kon hy darem skryf:

And did you get what
you wanted from this life, even so?
I did.
And what did you want?
To call myself beloved, to feel myself
beloved on the earth.

Ek weet die idee is vir ons om oor een gedig te skryf. Ek kan nie kies nie. Daar is te veel en elke week voel ek anders daaroor. Dalk moet ek maar afsluit met Leonard Cohen, die digter-musikant wat skynbaar nog nooit Die Liefde kon vind nie, maar op so ʼn onthutsende manier oor liefde en woorde kan skryf:

I heard of a man
who says words so beautifully
that if he only speaks their name
women give themselves to him.

If I am dumb beside your body
while silence blossoms like tumours on our lips
it is because I hear a man climb the stairs
and clear his throat outside our door.

Van een ding is ek seker: Daardie man op die trap is nie ek nie.

In gister se Nuuswekker het ek melding gemaak van die prominensie wat W.E. Henley (1849 - 1903) se gedig “Invictus” tans vanweë die gelyknamige film oor die Springbokke se wêreldbekersege in 1995 in die gemoed van onwaarskynlike poësieliefhebbers geniet. En getrou aan hul opportunistiese aard is dit veral politici wat munt hieruit probeer slaan.

Voor in die koor is dit hoeka Gordon Brown wat die reëls “In the fell clutch of circumstance / I have not winced nor cried aloud./ Under the bludgeonings of chance / My head is bloody, but unbowed.” as bron tot sy lewensinspirasie voorhou. “It is about determination. It summarises my view [of being prime minister],” het hy aan die London Times se verslaggewer gesê.

Maar, soos Daisy Goodwin in haar berig heel tereg opmerk: miskien moes hy eers die ontstaansgeskiedenis van dié gedig nagevors het alvorens hy dit in navolging van oud-president Nelson Mandela as harts-inspirasie voorgehou het.

Henley het dié gedig naamlik geskryf terwyl hy in 1870 gehospitaliseer was vir bykans twee jaar na die amputasie van sy een been en die stryd om sy oorblywende been te probeer red. Hy het tuberkulose onder lede gehad. Verdermeer is dieselfde gedig deur die bomplanter van Oklahoma, Timothy McVeigh, voorgedra enkele minute voor sy teregstelling in 2001. Selfs Jeffery Archer kon nie die versoeking weerstaan om sy eie tronk-memoirs met ‘n aanhaling uit dié gedig as motto te publiseer nie.

Alhoewel politici al te gretig is om die digkuns by te sleep wanneer hulle indruk probeer maak, geld dieselfde gode sy dank nie vir die digters wanneer hulle oor politici dig nie. Ter illustrasie plaas ek vanoggend ‘n paar aanhalings onder aan die Nuuswekker vir jou leesplesier.

***

Dan is die vreugde vandag dat dit Hennie Aucamp se verjaarsdag is … Veels geluk, Hennie. Mag daar sommer nog heelwat skryfsels voortvloei uit daai kranige pen van jou! (En onthou ook om Hennie se nuwe verse te lees indien jy dit nog nie raakgesien het nie.)

***

Op die webblad is daar wonderlike nuwe inskrywings geplaas deur Carina Stander en Ilse van Staden, terwyl Melt Myburgh op sy blog begin het met ‘n reeks besprekings oor poësie-items tydens die komende Woordfees. (Onthou: die volledige program kan hier beskou word.)

Nog ‘n vreugde vanoggend is nuwe gedigte deur Cas Vos en Marlise Joubert. En dan het ons sommer ‘n hele klomp Afrikaanse gedigte in Engelse vertaling van Tony Ullyatt ontvang. Dié vertalings sal later vanoggend hier te lese wees. Digters wie se verse geplaas gaan word, is: Jeanne Goosen, Antjie Krog, George Weideman, Wilma Stockenström, Phil du Plessis, Wilhelm Knobel, Boerneef, Breyten Breytenbach, Rosa Keet, EWS Hammond en Gisela Weingartz.

Wat ‘n ryke oes! Lekker lees aan alles en hê pret vandag.

Mooi bly.

LE

 

“Rulers who neither see, nor feel, nor know,
But leech-like to their fainting country cling
Till they drop, blind in blood, without a blow.“

(Shelley, 1819)

“All I have is a voice
To undo the folded lie,
The romantic lie in the brain
Of the sensual man-in-the-street
And the lie of Authority
Whose buildings grope the sky”

(WH Auden, 1920)

“… How it takes the breath away, the piss, makes of your kiss a dropped pound coin,
makes of your promises latin, gibberish, feedback, static,
of your hair a wig, of your gait a plankwalk.
How it says this - politics - to your education education education; shouts this -
Politics! - to your health and wealth; how it roars, to your
conscience moral compass truth, POLITICS POLITICS POLITICS.”

(Carol Ann Duffy, 2009)

“A talented young chimpanzee
Was keen to appear on tv
He wrote to Brooke Bond
But they didn’t respond
So he had to become an MP.”

(Wendy Cope)

“I wanna be the leader
I wanna be the leader
Can I be the leader?
Can I? I can?
Promise? Promise?
Yippee, I’m the leader
I’m the leader

OK what shall we do?”

(Roger McGough)

 

 

 

Wilma Stockenström – vertaal deur Tony Ullyatt

 

Wilma Stockenström  has published six volumes of poetry, six novels, and a play. In 2008 a selection of her poems was published. After graduating from Stellenbosch University, she worked as a radio announcer in Pretoria. She made her début as an actress in Een bruid in de morgen (A bride in the morning) by Hugo Claus and appeared in several productions of South African television. In 1970 she published her first volume of poetry, Vir die bysiende leser (For the near-sighted reader). In 1977 she was awarded the prestigious Hertzog prize for her poetry; in 1992 she received the same prize for her prose. Her impressive novel Die kremetartekspedisie (Expedition to the Boabab) appeared in Dutch, German, French, Swedish, Italian and Hebrew translation.

 

I gift you my walled-in days

 

I gift you my walled-in days
because they are all I possess.
For you my days, the retrenched ones.
You will build up some system from them.
You will bestow meaning on what stands
stubby like hewn trees. I
offer you my doleful wizenedness.

 

 

Of all my bright yellow days

 

Of all my bright yellow days
I would write this one down;
that later I could know how swarms
of doves flutter from roofs
and that, if I wanted, I
could read of a bright yellow
day and of you here beside me.

Die mening word meermale geopper dat baie van die hedendaagse Afrikaanse poësie moeilik verstaanbaar is en dus daartoe bydra dat mense dit nie kan of wil lees nie. Dit is egter nie my indruk nie. Daar is talle digters (miskien selfs die meeste!) wie se werk heel toeganklik en selfs helder is, terwyl dié wat moeilike poësie skryf met ‘n bietjie moeite van die leser se kant hul “geheime” openbaar. Gaan lees maar.

Om die waarheid te sê, dit sal ‘n kwade dag en die dood van die poësie in watter taal ook al wees as die leser nie nodig het om ‘n bietjie moeite met gedigte te doen nie. Hoeveel jare lees ek nie al N.P. van Wyk Louw se Tristia en Wilma Stockenström se Van vergetelheid en van glans en Monsterverse nie. Sou ek alles glashelder en deursigtig wou hê? Nee, beslis nie! En ek verwonder my aan Afrika se leerders wat agter die kap van die byl van ‘n Shakespeare-drama se versreëls kom.

Lank, lank gelede was ek een aand teenwoordig by ‘n funksie aan die Universiteit van Pretoria, wat aangebied is na afloop van die oorhandiging van die pryse aan die studente wat in die jaarlikse skryfkompetisie as wenners in die drie hoofkategorieë aangewys is. 

Nadat die toesprake afgehandel is, het ons gesellig om die tafels met vingerhappies verkeer en vir ons wyn en ander drinkgoed geskink. Tussen die studente, wat al hoe luidrugtiger geword het, was die gestaltes van ‘n hele paar skrywers sigbaar: H.J. Pieterse, wat kort-kort ‘n glasie hanepoot wegslaan. Pirow Bekker, iewers onder sy bont pet. Joan Hambidge, wat ‘n lesing oor die postmodernisme kom aanbied het, en wat ek bo die geroesemoes van stemme hoor lag. Alexander Strachan, wat oral hand gee, sy hemp onder sy lang, donker jas laag oor sy borshare oopgeknoop.

Tussendeur wens ons die wenners geluk en poseer vir De Kat se fotograaf.

En skielik, tussen al die ander deur, kom daar ‘n student na my toe en sy sê:

“U het na Fransi Phillips verwys toe u gepraat het van die skrywers wat aan hierdie universiteit gestudeer het. Waar is sy?”

“Hoe bedoel u?” vra ek.

“Waar kan ek haar in die hande kry?”

“Hoekom?”

“Sy is die enigste Afrikaanse skrywer wat ek lees, want sy glo aan unicorns.”

Toe soek ek om my rond, want Fransi was vroeër die aand onder die gaste wat geduldig geluister het. Loop ‘n slag heen en weer om te kyk of ek haar nie kan opspoor nie.

“Juffrou, sy was netnou nog hier,” sê ek en kyk weer rond, maar toe het sy al verdwyn.

En Melanie Grobler kom vertel aan my dat daar glo so baie kremetartbome in Afrika is omdat gestorwenes altyd met ‘n pit in die hand begrawe word.

Toe ek ’n paar dae later by Fransi die boek getiteld Magical beasts gaan haal het en haar van die student vertel, het sy lakonies opgemerk: “‘n Mens soek verniet na die eenhoring.”

Voor ek daar weg is, het sy my in ‘n ander boek ‘n kaart gewys waarop presies aangedui word waar drake in Europa voorgekom het.

Dit was juis Fransi Phillips wat my nog in ons studentedae daarvan bewus gemaak het dat daar ‘n plek is vir bespiegeling oor die fantastiese. Hoe ons ons in talle gesprekke daaroor uitgespreek het, kan ek net vaagweg onthou, en hoe meer ‘n mens oor die fantastiese nadink, hoe onsekerder is jy van wat die aard daarvan nou eintlik is.

Die spoor van die eenhoring loop reeds voor die begin van ons jaartelling deur Oosterse en Midde-Oosterse literatuur. Gedurende die Middeleeue het hy sy afdruk in boeke, op kunswerke en in die Christelike simboliek gelaat. Vroeë reisigers deur die Suid-Afrikaanse binneland het opnuut die spoor van oorlewering, gerugte en rotstekeninge opgeneem op soek na die dier waarvan die verband tussen teken en betekende steeds onseker was. Maar soos wat die landskap verder verken is, het die eenhoring telkens agter ‘n nuwe horison verdwyn. Hy maak egter ‘n onverwagse herverskyning in die streke van die Afrikaanse letterkunde van die laat-twintigste eeu in die werk van onder andere D.J. Opperman, N.P. van Wyk Louw, Jacques Loots, George Weideman, Barend J. Toerien, Wilma Stockenström, Johann Lodewyk Marais, Karel Prinsloo en Martjie Bosman. (Ek en Martjie het ‘n artikel oor hierdie gedigte geskryf.) Die vraag kan egter gestel word of die eietydse leser die eenhoring buite die bladsye van ‘n boek sal herken.

Die Duitse filosoof Martin Heidegger (1889–1976) het hom oor sowel die aard van die kunswerk as oor die poësie uitgelaat. In sy meesterwerk Sein und Zeit (1927) het hy belangrike vrae oor die syn gevra, sonder om egter aandag aan die kunswerk te gee. Ná die sogenaamde Kehre in sy denke word sowel die kuns as die poësie egter belangrike onderwerpe in sy geskrifte. In Der Ursprung des Kunstwerkes (1950) sê hy dat die kuns tonele is waar “die waarheid homself in werking stel” en dat hierdie waarheid ’n stryd tussen “wêreld” en “aarde” vereis.

 

Hoewel Heidegger die poësie as die essensiële vorm van die kuns beskou, maak hy in die essay gebruik van voorbeelde uit die argitektuur (’n Griekse tempel) en ’n skildery (’n werk deur Van Gogh). Vir die doeleindes van hierdie kursoriese aantekeninge wil ek aan die hand van Heidegger na enkele ander toepaslike voorbeelde verwys. Die Nasionale Vrouemonument in Bloemfontein, die Kaiser-Wilhelm-Gedächtnis-Kirche in Berlyn en die Vietnam Veterans Memorial in Washington DC is almal opgerig om mense te gedenk wat aan oorloë deelgeneem en gesterf het. My argumentasie in verband met die Vrouemonument sou in bepaalde opsigte ook vir die twee ander voorbeelde kon geld.

 

Die Vrouemonument, wat deur die beeldhouer Anton van Wouw ontwerp en deur die argitek en bouer Frans Soff gebou is, is op 13 Desember 1913 in Bloemfontein onthul ter nagedagtenis aan die meer as 26 000 vroue en kinders wat tydens die Anglo-Boereoorlog in konsentrasiekampe gesterf het. Hierdie monument het van vroeg af mense se verbeelding aangespreek. Die ontwerp van die monument is eenvoudig soos uit die volgende aanhaling uit Wêreldspektrum (Deel 29) blyk:

 

“Die monument bestaan uit ’n 37 m hoë gedenknaald van bruin sandsteen met ’n beeldgroep aan die voetstuk en geskiedkundige panele aan weerskante. Dit word deur ’n ringmuur ingesluit. Die sentrale beeldgroep simboliseer smart en hoop, terwyl die reliëfpanele ervarings van vroue en kinders tydens die oorlog uitbeeld.

 

[…]

 

“Daar is ook besluit om ’n Godsman, ’n staatsman en ’n krygsman aan die voet van die monument te begrawe. Die keuse het op dr. J.D. Kestell, pres. Steyn en genl. De Wet geval. Nadat Emily Hobhouse in 1926 in Engeland oorlede is, is haar as in die voetstuk van die gedenksuil geplaas. Mev. Rachel Steyn is langs haar man begrawe.”

 

Deur middel van sy eenvoud en teenwoordigheid slaag die monument daarin om ’n impak op die besoeker te maak. Maar waarom? Wat die kunswerk (en terselfdertyd natuurlik die Vroumonument) regkry, is om, volgens Heidegger, ons uit die “ryk van die alledaagse weg te voer”. “Hoe meer essensieel die werk homself openbaar, hoe duideliker word die uniekheid van die feit dat hy bestaan in plaas daarvan dat hy nie bestaan nie.” Die monument is egter nie volkome representatief van die werklikhied nie, sodat die betekenis van die monument nie maklik uitgeput kan word nie. Die Vrouemonument van 1913 spreek ons byvoorbeeld meer aan as die latere byna hiperrealistiese beelde van Danie de Jager wat op die terrein bygevoeg is en gedurende die 1980’s tot heelwat omstredenheid gelei het.

 

Heidegger se konsepte van wêreld en aarde wil ek kortliks soos volg op die Vrouemonument van toepassing maak. Die Vrouemonument herinner ons aan die groot kwessies wat van belang is in ons bestaan: lewe, dood, oorwinning, nederlaag, skande, hoop, geregtigheid. Sodoende open die monument vir ons ’n besondere blik op die wêreld.

 

Met aarde bedoel Heidegger dit wat die grondslag is waarop ons bestaan, die fondament waarop ons bou. Die aarde “beskut” die syndes wat daaruit “opstaan/opkom”. In wese is die aarde die misterieuse bron waaruit ons spruit. Op die Vrouemonuent “toegepas”, kan ons melding maak van die besondere plasing van die monument op die Vrystaatse landskap. Die soberheid van die monument versterk hierdie ervaring. Die besoeker word bewus van ruimte: die ruimte wat deur die monument geskep word, maar ook die ruimtes van die Vrystaat en waarskynlik ook van die hele Suid-Afrika wat in ’n misterieuse besef van hierheid voor jou oopgemaak word.

 

Ons word terselfdertyd by die Vrouemonument terdeё bewus van die konflik tussen wêreld en aarde. By die aanskoue van die Vrouemonument skree die Britse regering se verskroeideaardebeleid ten hemele. Dit word ’n protes soos ook die volgende gedig van Martjie Bosman met dieselfde titel uit die bundel Landelik (2002), waarin daar ook met ’n perspektief op die hede vorendag gekom word:

 

VERSKROEIDE AARDE

 

Van dié geskiedenis kan ons slegs brokke agterhaal:

Grootouma Geldenhuys met vier kinders

in ’n oop beestrok na die kamp by Merebank,

’n paar stuks vee behoue in die walle van die Vaal,

Grootoupa te velde wie weet waar.

Die rooi huis is gekonfiskeer as hospitaal –

gerugte van soldate begrawe onder die leiklipstoep,

die erfgenaam naamloos in ’n seepkis iewers in die sand.

Ek erf uit ouma Makkie se beroertemond

twee bitter woorde: smaad en hoon

en die droewe wete van familiegrond

vir geslagte tevergeefs bewoon.

 

Waaroor het die hedendaage digters dit as hy/sy oor die Anglo-Boereoorlog skryf? Om hierdie vraag te antwoord, kan dit meer verhelderend wees om aan die hand van Heidegger na die aard van die poësie te kyk. Vir Heidegger is die poësie dit wat die mens in staat stel om waarlik te woon. Poëtiese beelding stel ons in staat om na die teenwoordigheid van die onbekende of selfs die transendentale (in die lig van die era ná Nietzsche en die geestelike krisis tydens die twintigste eeu) uit te reik. “Poetry cannot cause the unknown god to come near, but poetry can put forward words that enable this presence to show itself,” sê Patricia Altenbernd Johnson in Heidegger (2000).

 

Heidegger maak daarom ’n onderskeid tussen gewone en poëtiese taalgebruik. Iets soos die “Die Anglo-Boereoorlog het van 1899 tot 1902 geduur”, is byvoorbeeld ’n gewone, alledaagse uitspraak. Vir Heidegger is poësie egter nie ’n bron vir spesiale estetiese plesier op grond van die niegewone taalgebruik nie, maar eerder die krag wat ons wêreld kan openbaar en ons bestaan kan transformeer. In sowel die lewe van die digters as die geskiedenis van ’n volk is die helder en kreatiewe oomblikke seldsaam; die res is onoorspronklik en afgeleid. Taal behoort vir die mens ’n ryk bron van openbaring te wees. Vir Heidegger is “Alledaagse taal vergete en daarom ’n opgebruikte gedig, waaruit daar kwalik ’n geroep uit voorkom.”

 

Ander hedendaagse digters soos Wilma Stockenström, T.T. Cloete, Heilna du Plooy, Trienke Laurie, Hennie Aucamp en H.J. Pieterse betrek nog steeds die Anglo-Boereoorlog in hulle werk. Ten slotte gaan ek na een gedig kyk waarin die Anglo-Boereoorlog op ’n besondere manier aanwesig is. My keuse val op die sanger en liriekskrywer Piet Botha se “Staan saam burgers” uit sy CD ’n Suitcase vol winter (1999). Op hierdie CD kom daar terloops nog een ander snit voor wat oor die Anglo-Boereoorlog handel, naamlik “Van Tonder”. Botha se teks klink soos volg:

 

STAAN SAAM BURGERS

 

By die goue vallei het ons so lank gewag

Op ’n antwoord wat kom uit die noorde

Staan saam burgers staan saam

 

Siener van Rensburg kyk na sy hande

En sê ek kan dit nie verstaan

Iewers op die vlakte

Begin ’n jakkals tjank

Die boodskapper kom in die nag

Het gekom en gegaan

Staan saam burgers staan saam

 

Hoekom het jy ons nie gesê nie

Die man se perd was swart,

Net soos die nag

Dit was nie Van Tonder nie

Net so tussen my en jou

Vir wat dit werd is

Ek dink die duiwel het ons ’n streep getrek

Staan saam burgers staan saam

Staan saam burgers staan saam

           

Wanneer hierdie woorde deur Piet Botha gesing word, kom daar sekerlik ook ander elemente by wat hierdie kunswerk sy karakter gee. Die groot trefkrag van hierdie lied is vir my (en ek glo vir baie ander) egter juis in die woorde geleë, wat by ons ’n herkenning van die land(skap), die geskiedenis en iets baie wesentliks van die Afrikaanse taal oproep. Hierdie herkenning word by die luisteraar deur die woorde wakker gemaak. In die Afrikaanse taal kan woorde soos “saamstaan”, “burgers” en “boodskapper” maklik in verband met die Anglo-Boereoorlog gebring word. Die landskap wat hier beskryf word, is ook tipiese Suid-Afrikaans: die geografiese ruimte waar die oorlog afgespeel het. Charles van Onselen het die Hoëveld wat in Botha se lied ter sprake is in The seed is mine: The life of Kas Maine, a South African sharecropper, 1894–1985 (1996) soos volg beskryf:

 

“[The] hot, dry and expansive plains of the subcontinent provide the country with its most characteristic landscape, and a distinctive terminology which singles out for special attention any geomorphological feature which so much as hints at either height or water. Koppie, krans, pan, platteland, rand, sloot, spruit, vlakte, and vlei – are all Afrikaans words that defy easy translation and which have been incorporated holus-bolus into the vocabulary of all urban South Africans. They are quintessentially highveld words; words that give life to the ways in which one senses and experiences much of what it is to be South African.”

 

Die gedig handel dus oor ’n essensiële Suid-Afrikaanse stuk landskap. Daar word ook in die gedig ’n figuur soos Siener van Rensburg betrek in wie daar die afgelope jare groot belangstellings in die Afrikaanse gemeenskap was en oor wie Trienke Laurie se digbundel Ek sien ’n rooi bul storm (1999) handel. In dié bundel is hy “self aan die woord en vertel van angswekkende gesigte wat bewaarheid is, onder meer die lyding van vroue en kinders in die Engelse Oorlog, generaal De la Rey se tragiese dood, en die verlies van drie van sy eie kinders. Hy vertel ook hoe God hom as boodskapper gebruik het, soos in die geval van ons eie Rooi See-wonder, toe generaal De Wet en sy krygers deur die Engelse teen ’n vol rivier vasgekeer is. Hy voorspel die opkoms van swart mag in die land, en ’n donker tyd vir die Afrikaner totdat hy hom voor God verootmoedig. Verder in die toekoms sien hy wit tente in die Karoo staan soos vervolgde Christene uit ’n oorlogsgeteisterde wêreld hierheen vlug,” aldus die flapteks.

 

Na aanleiding van die voorafgaande aantekeninge wil ek graag enkele afleidings maak:

 

1.                   Die Anglo-Boereoorlog is ’n multidissiplinêre aangeleentheid waartoe ook die kunstenaar en die digter ’n bydrae kan lewer.

2.                   Die Anglo-Boereoorlog word vandag nog steeds (ook) in Afrikaanse woorde en in gedigte bewaar en herdenk, wat dit steeds ’n gebeurtenis van buitengewone belang maak.

3.                   Die Anglo-Boereoorlog word op so ’n manier in die Afrikaanse poësie uitgebeeld dat dit die Afrikaner met sy historiese situasie konfronteer.

4.                   Die Anglo-Boereoorlog is ’n kwessie waaroor die afrekening van die Afrikaanse digter se kant af klaarblyklik nog nie afgehandel is nie.

Ek laai vir Irma by die lughawe af. Sy gaan Armenië toe en lees nou al vir weke boeke oor die Armeense volksmoord van 1915. Op die omslag van een van die boeke is ʼn aanhaling van Adolf Hitler, wat in 1939 iets gesê het soos: “Wie onthou vandag nog die uitwissing van die Armeniërs?”

ʼn Paar jaar gelede was daar ʼn debat oor of apartheid volksmoord (“genocide”) was. Diegene wat gedink het dat dit wél volksmoord was, noem die gedwonge verskuiwings van tweemiljoen mense en die toename in kindersterftes daarná om hul argument te staaf. Diegene wat daarteen argumenteer verwys na die feit dat apartheid Suid-Afrika afhanklik was van swart arbeid en dat daardie ekonomiese afhanklikheidsverhouding dit onmoontlik gemaak het vir koloniale Suid-Afrika om die inheemse bevolking op groot skaal uit te wis (soos byvoorbeeld in Australië).

Ek raak sesuur gisteraand aan die slaap. Agtuur bel ʼn kollega my wakker. Ek sukkel om weer aan die slaap te raak en haal Wilma Stockenström se roman Uitdraai van die rak af. Dis in 1976 gepubliseer. Teen tweeuur vanoggend sit ek die boek neer. Ek droom die res van die nag daaroor.

ʼn Kollega van Irma hier by Wits, Sarah Nuttall, gebruik die woord “entanglement” om Suid-Afrikaanse verhoudings te beskryf. Uitdraai is ʼn onstellende blik op hierdie “entanglements” van die Kaapse platteland en hoe naby mense aan mekaar geleef het. Daardie nabyheid het egter die simboliese afstand wat tussen wit en bruin gehou moes word soveel meer intens en wreed gemaak. Dit laat ʼn mens ook aan Agaat dink.

Soos ek dit verstaan, probeer Sarah Nuttall om sosiale vraagstukke oor “difference” en “sameness” te oorkom met die gebruik van die term “entanglement”. Dit gaan oor daardie kwaliteit van nabyheid en afstand wat koloniale verhoudings – ook in die huishouding, aanvanklik met slawe en later huiswerkers – geskep het. Daar is ʼn verwronge intieme kennis wat Suid-Afrikaners van mekaar het. Ek dink om daardie kwaliteit van die verhoudings te erken, eerder as om vas te val in “difference” (postmoderniste) en “sameness” (kosmopoliete), is miskien om ʼn stap nader te kom aan die ontknoping van die geskiedenis wat ons so treiter.

Maar nou ja, dit maak seker nie juis sin nie. Dis maar my verwarde gedagtes na ʼn nag van gure drome.

 

Ek het in Tiptolstraat in Silverton by Wilma Stockenström en haar man, die oud-Estlander en poliglot Ants Kirsipuu, Portugese kos gaan eet. Ants was lank by die WNNR se navorsing oor die hoë voorkoms van lewerkanker onder die Sjangaans in Mosambiek betrokke; hy was ook die organisasie se skakelbeampte vir die Lusofone lande.

            Later die aand luister ons musiek. Ek het Canto General saamgebring. Dit is Mikis Theodorakis se toonsetting van die gedigte van Pablo Neruda, Chileense digter en Nobelpryswenner vir literatuur in 1971 en boesemvriend van president Salvador Allende wie se bewind in 1973 deur genl. Auguste Pinochet omvergewerp is.

            Nadat ons na Amália Rodrigues se fado’s en ’n paar jazzplate geluister het, gee ek die Theodorakis aan. Toe die musiek begin speel, word Ants bloedrooi in die gesig en spring op.

            “Sit af! Sit af! Ek wil niks van Neruda hoor nie! Ek het gesien hoe hy voor 1975 in Lourenço Marques deur die kommuniste vir propaganda gebruik is! Sit af! Luister net daar! Dit is net ta-ta-ta-ta-ta! Sit af! Sit af!”

            Hy gluur my aan. Bewend begin hy tussen sy plate soek en trek een uit met ’n kerk op die omslag. Hy haal die plaat versigtig uit.

            “Nee, luister liewer na die Misa Criolla van Ariel Ramirez,” sê hy en sit die plaat op die draaitafel. “Luister …”

            Wilma het doodstil gesit, maar toe Ants opstaan om vir ons nog wyn te gaan haal, sê sy asof sy verskoning wil vra: “Ants het gesien wat die kommuniste in Lourenço Marques gedoen het. Neruda was hulle groot held.”

 

                        Aangepas uit: Lae wolke oor Mosambiek: ’n Reisboek (2003)

           

Ants en Wilma het met hulle vertellings van hoe dit voor 1975 in Lourenço Marques was ’n groot rol gespeel om my belangstelling in Mosambiek te prikkel. Ants het Mosambiek geken soos geen ander persoon wat ek ooit geken het nie. Die laaste gesprek met hom was in April 2003, net meer as ’n week voor sy dood. Ter nagedagtenis aan hom het ek ’n gedig van Wopko Jensma uit Izwi 6 (vol. 1, nr. 6, Okt. 1972, p. 18) vertaal:

 

            REIS NA Lourenço Marques

                        vir ants kirsipuu

 

            ons het na die tyd by jou hotel opgedaag

            jy het ’n geselsie met die bestuurder aangeknoop

            ons het na jou kamer toe gegaan

            jy het jou koffers uitgepak

            deftige klere vir elke geleentheid

            jy het gebad jou opgetof

            ons het ’n ou vriend besoek

            daarna het jy weggegaan en ek was alleen

            volgende oggend het ek met dagbreek opgestaan

            en jou in die nag in my alleen gelaat

 

 

TRIP TO Lourenço Marques

                        for ants kirsipuu

 

            we arrived at you hotel afterwards

            you had a chat to the manager

            we proceed to you room

            you unpacked your suitcases

            high class clothes for every occasion

            you had a bath dressed up

            we visited an old friend

            then you left and I was alone

            next morning I arose with the dawn

            and left you in the night in me alone

 

 

 

Johann Lodewyk Marais