Versindaba
~ ‘n Kollektiewe weblog vir die Afrikaanse digkuns ~

Tydens die vyfde ZEBRA Poetry Film Festival in Berlyn verlede jaar was daar ‘n eerste “Berlin-Tel Aviv Poetry Encounter” waarvolgens drie Israeliese videokunstenaars in samewerking met drie Duitse digters ‘n fassinerende projek van stapel gestuur het. Elke videokunstenaar moes naamlik saam met een van die digters ‘n visuele gedig, of te wel ‘poësiefilm’, skep. Hiervolgens was Emanuella Amichai (foto), dogter van Yehuda en een van Israel se vernaamste videokunstenaars, met Jan Wagner gekombineer vir dié opwindende projek.

In navolging hiervan het SJ Fowler ‘n onderhoud met Emanuella Amichai gevoer vir 3:AM Magazine. Op die vraag oor waarom sy die digkuns as videokunstenaar met film wens te kombineer, het sy soos volg geantwoord: “I believe that collaborations between artists from different forms could be a very interesting and inspiring process in general. Since I think that different art forms are actually different approaches to experience, and sharing these different approaches can be a very enriching experience. But collaborations really depend mostly on the chemistry between the artists involved whether it is a poet, a film maker a dancer or a director. I believe there can be a very wide and inspiring collaboration between poetry and film, as seen in some of the shorter films which concentrate on poetry as a visual medium [...] I find some similarities between film and poetry: catching a feeling or thought and giving it a word or an image, but there are also differences between the two: film is basically a narrative artform, it may have a poetic form in it, but the classic form is narrative, where as poetry can be more open in structure, moving from different emotions, thoughts in a more associative manner. In film, words are usually used to describe the action that is seen, and in poems the words are the action itself.”

Oor haar pa, sekerlik een van die bekendste en mees gewaardeerde digters wêreldwyd, en sy invloed op haar werk as kunstenaar, het sy die volgende gesê: “I grew up with a father who was a poet and was also an extremely talented poet. He was 54 when I was born, so I knew him also as a known and appreciated poet. I guess I grew up experiencing art as fulfilling and rewarding. And yet since my father stayed a teacher his whole life, I also understood that being an artist is being able to be creative in many different aspects, like one should also have a stable independent occupation in times of need. My father said many times that for him, writing poetry is a hobby, and that he wants to keep it as a hobby so he will not have to write in order to pay the bills. And yet i saw how my father would perceive reality with an artistic way, he was writing the way he was talking about everyday things: by metaphors, they were very natural to him, with humor, and with imagination [...]  So I grew up seeing that ones artistic passion can become a way of life, and that reality hides in it a whole world of feelings, smells, memories, pictures, color, movement and thought [...] My father died when I was 21 , and his poems were actually a way for me to read about him, learn about him and in a way to talk to him. So I felt quite naturally to work with them. It was both very personal and challenging. I felt very free to interpret it in my own way, not only because he is my father, but also because the poems are very inviting and very open. They have the great qualities of musicality, movement, imagination and form [...] Sometimes a poem can put into words a feeling or a situation in a way that is so clear that I feel gained a new emotion or memory. I also feel that way when reading my fathers poetry.”

Maar dit is teen die einde van die onderhoud wat Emanuella Amichai sekerlik die mooiste getuigskrif wat enige ouers wens om van sy of haar kind te ontvang, lewer: “Since my father was so known and loved I think he was basically fulfilled and he passed that feeling to his children. He received a lot of love and respect towards his art and I believe it made him feel more fulfilled as a person, and there for as a father, he was a very kind, calm and loving father [...] And yet, although he was successful, he was in a way very modest, unlike the cliché of the miserable moody egocentric poet, he was a family man, and was really a kind and warm person, his inner world was of course very intense, but as a child I never noticed it. He was a father waiting for me after school with a warm lunch, and taking me to my ballet classes. I remember my father was very open minded and was very gentle towards his children’s decisions, (although like every parent he wanted them to have a good job and to be happy ). He was writing because it was his way to experience his reality, and that, I believe, is a true artist. So I am thankful that I grew up in a open minded, liberal house, and that I saw that being an artist can be fulfilling.”

Amen. Emanuella se videofilm, wat op Jan Wagner se gedig Christmas in Huntsville, Texas gebaseer is, kan by 3:AM Magazine bekyk word.

Vir jou leesplesier plaas ek egter ‘n gunstelinggedig van my allergunstelingdigter hieronder, gevolg as verdere leestoegif deur Marlise Joubert se lieflike omdigting van dié besonderse vers.

***

Ballad on the Streets of Buenos Aires

 

And a man waits in the street and meets a woman

precise and beautiful as the clock on the wall of her room

and sad and white as the wall that holds it

 

And she doesn’t show him her teeth

And she doesn’t show him her belly

but she shows him her time, precise and beautiful

 

And she lives on the ground floor next to the pipes

and the water that rises begins there in her wall

and he has decided on tenderness

 

And she knows the reasons for weeping

and she knows the reasons for holding back

and he begins to be like her, like her

 

And his hair will grow long and soft, like her hair

and the hard words of his language dissolve in her mouth

and his eyes will be filled with tears, like her eyes

 

And the traffic lights are reflected in her face

and she stands there amid the permitted and the forbidden

and he has decided on tenderness

 

And they walk in the streets that will soon appear in his dreams

and the rain weeps into them silently, as into a pillow,

and impatient time has made them both into prophets

 

And he will lose her at the red light

and he will lose her at the green and the yellow

and the light is always there to serve every loss

 

And he won’t be there when soap and lotion run out

and he won’t be there when the clock is set again

and he won’t be there when her dress unravels to threads in the wind

 

And she will lock his wild letters away in a quiet drawer

and lie down to sleep beside the water in the wall

and she will know the reasons for weeping and for holding back

and he has decided on tenderness

 

© Yehuda Amichai (vertaal deur Benjamin & Barbara Harshav)

*** 

Ballade vir die minnaars
na ʼn voorbeeld van Yehuda Amichai

En ʼn man ontmoet ʼn vrou laat in sy lewe
Gehawend en dor soos die landerye
Weemoedig en wit soos die stiltes van siësta

En sy toon hom meteens haar honger mond
En sy toon hom meteens die skeure in haar hart
En sy gee hom al haar ure, verlate en verwond

En sy woon op die grond van haar skamel besittings
En die reën wat val begin daar in haar oë
En hy besluit om sag te wees

En sy ken die gesprek tussen tafeldoek en eetgerei
En die mes en die vurk van soveel jare
Maar langsaam neem hy die hef in die hand

En sy hare word lank soos verse, en sag, soos hare
En sy woorde ryg oor hare saam met stiltes en verlange
En vind gestalte in die uitroep van haar liggaam

En die vlamme van ʼn vuur flits oor hul gesigte
En hulle staan daar met hul rûe na die strak verlede
En hy besluit om sag te wees

En hulle stap die gloed van somers blindelings binne
En die woorde word meer soos ʼn vallei met vrugte
En die ongeduld van seisoene verander hulle in minnaars

En hy sal haar elke dag daarna by die tafel laat sit
En hy sal haar met nuwe disse en eetgerei verlei
En die ligte van kers met adagio’s en jazz vermeng

En hulle sal nog daar wees as die najaar verkrummel
En hulle sal daar wees as die tyd verlore raak
En hulle sal daar wees as linnedoek hulle skuifelend bedek

En sy sal die versugting van sy verse in die vlees toevou
En die mes en die vurk van jarelange saamwees
En hulle sal die woorde geniet wat brood geword het
Soos brood sal hulle mekaar bly eet en vermeerder
Want hy het besluit om sag te wees

 

© Marlise Joubert (uit: passies en passasies, 2007: Protea Boekhuis)

U moet my maar vergewe as ek nog nie gereed is om die Jerusalem International Book Fair agter te laat nie. Of dalk is dit net die Litvaks wat my by bly en met wie ek konstant in my gedagtes in gesprek is. Op soek na Olga Kirsch se voorsate kuier ek in elk geval daar in die klein ‘stettls’- gehuggies - tussen die woude en mere van Litua. Ek kon nog nie verseker vas stel of Olga self daar na inligting oor haar pa se herkoms gaan soek het nie, maar ek weet haar jonger suster, Janette, was daar - ek het die foto’s van die begraafplaas waar haar oupa grootjie begrawe lê. Janette het hulle aan my gegee.

By die boekfees het ek as geskenk  The Vilnius Review, no 27, 2010, New Writing from Lithuania gekry. Die gereelde publikasie word ondersteun deur die ‘Lithuanian Cultural Support Foundation’ wie se missie, soos ek dit verstaan, is om die letterkunde van Litua aan die buitewêreld bekend te stel. In hierdie joernaal ontdek ek ‘n gedig wat my onmiddellik aangryp - ek deel dit graag met u.

UNDERGROUND GARAGES    deur  Sigitas Parulkis

 

I like garages, cool, brimming with twilight

underground, parking

lots into which you plunge like into the kingdom of Pluto and later

return to the light afraid to look at the rear view

mirror in case you are leaving something important behind, underground

mythology is like a bystander here

the already very meaningful green sign shines

in the evening twilight - ’spots available’

which means there, underground, spots are available

 

there is something very human about the nature of garages, people

come in cars,

leave them and go somewhere, evacuate their worries and

joys, they return later

get into their vehicles and migrate

somewhere else entirely, to the edge of the city, to the suburb, to another

city, to another world, however it works out

 

one day everyone of us will leave our vehicles, our body and will migrate,

there where there are spots available, there, where

spots are always available

where it does not smell of gasoline, fresh snow, rain

scattered seed, tears, treason, where there are no

windshield wipers, emergency signs

where no one speeds because even the very

fastest highways are reminiscent of falling

shadows or even more so of nothing, if the meaning

of this word could surpass

itself

 

Vertaal deur  Medeine Tribinevicius

THE VILNIUS REVIEW I 2010

 

Die gedig vind by my diep aanklank: dit herinner my aan die parkeer garage in die nuutgeboude Nico Malan Konsertkompleks in Kaapstad. Ek dink dit was die eerste regtige groot ondergrondse garage waarin ek my bevind het. Ek onthou die ‘plunge like into the kingdom of Pluto’  terwyl dit buite nog skemer is en dan, soos mense hulle motors verlaat en deur die lang tonnel na die teater  stap verander hulle. In  die groot foyer skitter en dans die ligte van die manjifieke kandelare op die vrouens se juwele. Hulle lag en gesels, kyk versigtig rond wie vir wie kyk en wie saam met wie is. My ma kon dit so mooi subtiel doen. My ma was so beeldskoon, so subtiel!

Later na die gesing en drama, na die hande klap en toejuigings daal ons terug af na die ondergrondse wêreld van slapende motors. Enjins word wakker met ‘n gebroem en stadig stadig soos in ‘n begrafnisstoet kom ons uit  die ondergrond in ‘n Kaapstad van liggies en Tafelberg wat oor ons waak. Dit was so mooi, so lank gelede.

Om een of ander rede het die beeld van groen liggies wat aankondig dat daar “spots available” is, my herinner aan my koms na Israel. Ek het van jongs af aanvaar dat mens nie noodwendig tuis voel in hierdie wêreld nie;  dat jy dalk altyd voel dat jy op een of ander wyse tog maar ‘n buitestander is - ‘n soort “siek hunker na die verre” (Olga Kirsch). En ek dink ook nie dat dit anders hier in Israel is nie - dalk  net meer aanvaarbaar. Almal kom van elders, is verbind aan hierdie land deur eeue se verlange - volgende jaar in Jerusalem - en dan bevind jy jou hier, tussen die stof en die bomme in die land van melk en heuning en nog verlang jy, maar nou weet jy nie meer waarheen nie.

 

 

are reminiscent …

…   of nothing, if the meaning

of this word could surpass

itself

Die betekenis van niks, die betekenis van nêrens.. . Dit laat my dink aan Jan Morris se boek, Trieste and the Meaning of Nowhere.  Ek hou van Jan Morris wat die guts gehad het om aan die wêreld te vertel hoe dit voel om in die verkeerde soort lyf gebore te word; ek hou van haar rustige suiwer skryfstyl wat my dwing om terug te sit en te dink.

“Birth and death are the ultimate bookends, and between them a muddied narrative unfolds. In the course of it there crop up moments, experiences or places which in retrospect…, we recognise as markers.”  (p 185)

So ‘n plek is Israel in my lewe, ‘n keerpunt, ‘n padaanwyser, ‘n rusplek, ‘n plek waar ek met die eerste aankoms gevoel het dat ek eintlik altyd hier was en tog bly dit vreemd. Maar dan lees ek Yehuda Amichai en ek weet hy ken ook die plek:

 

 

 

In the place where I was

I never shall be.

The place where I was, as if

I never was there…

 

And what I shall never return

To see, I must love for ever.

Only a stranger will return to my place…

( Yehuda Amichai: A life of Poetry 1948-1994 p.48)

 

Olga Kirsch het dit goed geken, hierdie

“…  siek hunkering na die verre

waarheen geen terugkeer was.

Hoe weet ek dit?

Het ek nie daardie swerftog voortgesit?”

 

Miskien is dit dan ook die taak van die digter- om te verwoord wat ons gewone mense nie self kan beskryf nie; om ons aan onsself te verklaar.

In navolging van ons Blogfokus vandeesmaand wil ek vanoggend onbeskaamd oor mý gunsteling liefdesvers skryf. Maar wees gerus, dit skakel wel met my boekpraatjie vir elke Vrydag aangesien dit tog op ‘n manier met ‘n boek te make het, naamlik die Israeliese digter Yehuda Amichai se versamelde gedigte wat as “A life of Poetry: 1948 - 1994″ deur Harper Perennial gepuliseer is Net soos dit die geval is met Pablo Neruda - oor wie ek volgende Vrydag wil skryf - word Amichai primêr vir sy liefdesgedigte onthou, ten spyte daarvan dat hy oor ‘n wye verskeidenheid temas gedig het.

Jonathan Wilson het die volgende in The New York Times oor Amichai te sê gehad: “(He) is one of very few contemporary poets to have reached a broad cross-section without compromising his art. He was loved by his readers worldwide…perhaps only as the Russians loved their poets in the early part of the last century. It is not hard to see why. Amichai’s poems are easy on the surface and yet profound: humorous, ironic and yet full of passion, secular but God-engaged, allusive but accessible, charged with metaphor and yet remarkably concrete. Most of all, they are, like the speaking persona in his Letter of Recommendation, full of love: Oh, touch me, touch me, you good woman! / This is not a scar you feel under my shirt. / It is a letter of recommendation, folded, / from my father: / ‘He is still a good boy and full of love.’”

Ook Ted Hughes was ‘n bewonderaar van Amichai en het die volgende in die Times Literary Supplement kwytgeraak na die digter se dood in September 2000: “I’ve become more than ever convinced that Amichai is one of the biggest, most essential, most durable poetic voices of this past century - one of the most intimate, alive and human, wise, humorous, true, loving, inwardly free and resourceful, at home in every human situation. One of the real treasures.”

Nietemin, dit gaan vanoggend oor die liefdespoësie en hiervan was Amichai ‘n meester. In ‘n gestroopte, dikwels humoristiese styl, het hy dié gevaarlike tema (vir ‘n digter) op só ‘n eerlike en nie-sentimentele manier benader dat dit ‘n mens se asem telkens wegslaan by die lees daarvan. Ter illustrasie volg sy bekende “Ballad on the Streets of Buenos Aires” onder aan vanoggend se Nuuswekker, met as toegif, Marlise Joubert se lieflike omdigting wat daarop volg. En dít is mý gunsteling liefdesvers. In enige taal.

Maar eers, die boekbesonderhede. (Let wel: Protea Boekwinkel op Stellenbosch het ook Faber & Faber se “Yehuda Amichai - Selected poems” wat deur Ted Hughes en Daniel Weissbort vertaal is, beskikbaar. Die prys daarvan is R199.50)

TITEL:               A Life of Poetry: 1948 - 1994

OUTEUR:          Yehuda Amichai

UITGEWER:      Harper Perennial / Harper Collins

ISBN:                0 060 92666 X

PRYS:              R174.95

FORMAAT:       Groot, 474 bladsye

*** 

Vanoggend kan jy jou verlekker aan Andries Bezuidenhout se ontdekking van die publikasie oor minneliedjies op die DBNL se indeks van historiese tekste. (Mense, daar’s ure se onverdunde plesier weggelê in daardie lysie, glo my. Snuffel net rond.) Terloops, op die gidskolom aan die regterkant, onder “Lees meer” het Marlise ‘n nuwe bladsy vir “Indekse” geskep waar indekse van hierdie aard voortaan bewaar sal word. Laastens is daar ook nog Desmond Painter se nuwe inskrywing waarin hy vertel van ‘n boek wat (hedendaagse) musiekskatte vir hom ontsluit het.

Lekker lees en mag hierdie naweek vir jou ‘n jubilante affêre wees.

Mooi bly.

LE 

 

Ballad on the Streets of Buenos Aires

 

And a man waits in the street and meets a woman

precise and beautiful as the clock on the wall of her room

and sad and white as the wall that holds it

 

And she doesn’t show him her teeth

And she doesn’t show him her belly

but she shows him her time, precise and beautiful

 

And she lives on the ground floor next to the pipes

and the water that rises begins there in her wall

and he has decided on tenderness

 

And she knows the reasons for weeping

and she knows the reasons for holding back

and he begins to be like her, like her

 

And his hair will grow long and soft, like her hair

and the hard words of his language dissolve in her mouth

and his eyes will be filled with tears, like her eyes

 

And the traffic lights are reflected in her face

and she stands there amid the permitted and the forbidden

and he has decided on tenderness

 

And they walk in the streets that will soon appear in his dreams

and the rain weeps into them silently, as into a pillow,

and impatient time has made them both into prophets

 

And he will lose her at the red light

and he will lose her at the green and the yellow

and the light is always there to serve every loss

 

And he won’t be there when soap and lotion run out

and he won’t be there when the clock is set again

and he won’t be there when her dress unravels to threads in the wind

 

And she will lock his wild letters away in a quiet drawer

and lie down to sleep beside the water in the wall

and she will know the reasons for weeping and for holding back

and he has decided on tenderness

 

© Yehuda Amichai (vertaal deur Benjamin & Barbara Harshav)

 

Ballade vir die minnaars
na ʼn voorbeeld van Yehuda Amichai

 

En ʼn man ontmoet ʼn vrou laat in sy lewe
Gehawend en dor soos die landerye
Weemoedig en wit soos die stiltes van siësta

 

En sy toon hom meteens haar honger mond
En sy toon hom meteens die skeure in haar hart
En sy gee hom al haar ure, verlate en verwond

 

En sy woon op die grond van haar skamel besittings
En die reën wat val begin daar in haar oë
En hy besluit om sag te wees

 

En sy ken die gesprek tussen tafeldoek en eetgerei
En die mes en die vurk van soveel jare
Maar langsaam neem hy die hef in die hand

 

En sy hare word lank soos verse, en sag, soos hare

En sy woorde ryg oor hare saam met stiltes en verlange
En vind gestalte in die uitroep van haar liggaam

 

En die vlamme van ʼn vuur flits oor hul gesigte
En hulle staan daar met hul rûe na die strak verlede
En hy besluit om sag te wees

 

En hulle stap die gloed van somers blindelings binne
En die woorde word meer soos ʼn vallei met vrugte
En die ongeduld van seisoene verander hulle in minnaars

 

En hy sal haar elke dag daarna by die tafel laat sit
En hy sal haar met nuwe disse en eetgerei verlei
En die ligte van kers met adagio’s en jazz vermeng

 

En hulle sal nog daar wees as die najaar verkrummel
En hulle sal daar wees as die tyd verlore raak
En hulle sal daar wees as linnedoek hulle skuifelend bedek

 

En sy sal die versugting van sy verse in die vlees toevou
En die mes en die vurk van jarelange saamwees
En hulle sal die woorde geniet wat brood geword het
Soos brood sal hulle mekaar bly eet en vermeerder
Want hy het besluit om sag te wees

 

 

© Marlise Joubert (uit: passies en passasies, 2007: Protea Boekhuis)

 

 

Yehuda Amichai – vertaal deur Marlise Joubert

 

 

In die appel

 

 

Jy besoek my in die appel.

Saam kan ons die mes hoor skil

om en om ons, versigtig,

sodat die vel nie skeur nie.

 

Jy praat met my. Ek vertrou jou stem

want daar is ook harde pyn

soos wat egte heuning

byewas vorm in die korf.

 

Met my vingers raak ek aan jou lippe:

ook dit is ‘n profetiese gebaar.

En jou lippe is rooi, net soos verskroeide veld

swart is.

Dis alles waar.

 

Jy besoek my in die appel

en jy sal by my in die appel bly

totdat  die mes klaar is met skil.

 

*

 

‘n Brief

 

 

Om in Jerusalem op die balkon van ‘n hotel te sit

en te skryf:   “Die dae verloop soet

van woestyn tot see.” En om te skryf: “Trane

droog vinnig hier. Die klad is ‘n traan wat

die ink laat loop.”  Dis hoe hulle gewoonlik geskryf het

in die vorige eeu. “Ek het ‘n sirkel daarom

getrek.”

 

Tyd vloei weg, soos wat iemand op ‘n telefoon

ver van my af, lag en huil:

wat ek ook al hoor, kan ek nie sien nie;

wat ek sien, kan ek nie hoor nie.

Ons was nie versigtig toe ons “Volgende jaar”

gesê het nie, of ook nie: “’n Maand gelede”. Die woorde

is soos skerwe van glas: jy kan jouself daarmee verwond,

selfs ‘n slagaar sny, as

jy dan so wil wees.

 

Maar jy was mooi soos die kommentaar

op ‘n argaïese teks.

Uit die oorskot van vroue van jou ver land

is jy na my toe gebring, maar

‘n ander wet van gemiddeldes

het jou weer weggeneem.

 

Om te lewe is om ‘n skip en ‘n hawe

op dieselfde tyd te bou. En om die hawe klaar te maak

lank nadat die skip gesink het. 

 

En om af te sluit: ek onthou slegs

dit was mistig. En as dit só is om te onthou –

wat onthou jy dan?

 

*

 

Uit: Somer of sy einde

 

 

Jy het die vrugte gewas.

Jy het die bakterie vermoor.

Op die stoel: ‘n horlosie en ‘n rok.

In die bed: ons,

sonder iets hiervan

maar elkeen vir die ander.

En as dit nie was vir ons name nie

sou ons geheel en al nakend gewees het.

 

Dit was goed, die droom op

die tafel.

Ons het die vrugte vir altyd gelos

tot die volgende dag.

En op een van hierdie aande

sal ek baie kan sê oor alles

wat agtergelaat en binne ons bewaar word.

 

Na middernag, toe ons woorde

die wêreld begin verander het,

sit ek my hand op jou voorkop:

jou gedagtes was kleiner as die palm van my hand,

maar ek het geweet dis ‘n fout,

soos die fout van die hand wat

die son toemaak.

 

*

 

Die reuk van malvas

maak herinnering oop.

In jou, het my vermoeienis

‘n herberg gevind.

 

Selfs oleander

sal nie duur nie.

Wat was, sal nooit

weer terugkeer nie.

 

Onbreekbaar soos ‘n eed:

jou belt, jou rok.

Dit wat in die kamer geruis het

sal nie terugkeer nie.

 

‘n Gefossileerde blaar,

‘n nabootsing van tyd,

op die vensterbank.

Kom ons val die tye in.

 

Alles het ons toegemaak.

In die lang nag

sal ons woede

ook lig wees.

 

Glans van sy en mes,

die afstandelike see.

‘n Stoel wat beweeg.

Bedek jou, bedek my!

 

*

 

Laastens die hare, om weer droog te word

toe ons reeds ver van die see af was,

toe woorde en sout, wat met ons versmelt,

sugtend skei  van mekaar,

en jou liggaam nie meer letsels wys

van ‘n verskriklike wond nie.

En tevergeefs het ons ‘n paar dinge op die strand vergeet,

soos ‘n verskoning om weer daarna terug te keer.

Ons het nie.

 

Ek onthou daardie dae

met jou naam daarop, soos die naam op ‘n skip,

en hoe ons deur twee oop deure

‘n peinsende man sien staan het, en hoe ons na die wolke gekyk het

met die oë wat ons van ons vaders geërf het,

wagtend op reën.

Snags as die aarde afkoel, 

het jou liggaam die hitte nog lank behou

soos die see.

 

*

 

Nee, nee, het jy gesê.

Deur die venster het die lig

mirakelagtig oor jou lyf gespeel,

groter as die mirakels

wat met my in die woestyn gebeur het.

 

Nee, nee, het jy gesê.

En jy was mooi soos verspeelde tyd.

En op die Negende van Av*, het Jerusalem

voor ons oë in vlamme opgegaan.

 

En ‘n jaar later,

was dit ons wat brand

voor die oë van die wit stad.

 

*

 

Soos die afdruk van ons lywe,

sal daar geen teken wees dat ons hier was nie.

Die wêreld sluit dig agter ons,

die sand is weer gladgestryk.

En reeds is daar datums op kalenders

waarin jy nie meer sal bestaan nie,

reeds ‘n wind wat die wolke bring

wat nie op ons sal reën nie.

 

En jou naam verskyn op die passasierslyste

van skepe en in die gasteboeke

van hotelle waarvan die einste name

die hart doodmaak.

 

Die drie tale wat ek ken,

alle kleure wat ek sien en oor droom,

help my nie.

 

*

 

Dit was ‘n somer, of sy einde. Ek het 

jou voetstappe gehoor van oos na wes

vir die laaste keer. Sakdoeke, boeke, mense

was vergete in die wêreld.

 

Dit was somer, of sy einde,

daar was middagure,

en jy.

Vir die eerste keer, het jy ‘n doodskleed gedra

en dit nie geweet nie.

Want dit was met blomme borduur.

 

*

 

As jy met ‘n bitter mond soet woorde sê

sal die wêreld nie soet word nie

en dit sal nie bitter word nie.

 

En dis geskryf in die boek dat ons nie sal vrees nie.

En dis geskryf dat ons ook sal verander,

soos die woorde,

in die toekoms en in die verlede,

in meervoud en in eensaamheid.

 

En binnekort, in die nagte wat kom,

sal ons verskyn, soos dwalende akteurs,

elkeen in die drome van die ander

en in die drome van vreemdelinge

wat ons nooit saam geken het nie.

 

  

* Av is die naam van ‘n maand in die Joodse kalender – +/- die ekwivalent van Julie, die 10de maand van die Joodse jaar. - MJ

 

*

 

‘n Hond agterna

 

 

Nadat jy my gelos het

laat ek ‘n bloedhond snuif

aan my bors en aan my maag.  Laat ek hom

met gesperde neusvleuels

jag om jou te vind.

 

O, ek hoop hy sal jou kry en jou minnaar

se balle aan flarde skeur en sy penis afruk

of dan ten minste

tussen sy tande een van jou sykouse vir my bring.

 

*

 

Weervoorspelling

 

 

Dit sal bewolk wees. Dit sal reën.

Ons sal lewe en sterwe. Wees bedag daarop.

Daar sal sluimerwinde waai. Ek sal jou

sien in die eerste swaar opwinding.

Jy sal my sien, soos ‘n reën wat stort

oor jou gesig na my opgehef. Dit sal koud wees.

Daar sal hoogtes wees, en laagtes. En met wie

sal ons praat as ons nie meer daar is nie? Daar sal

goeie weer wees vir minnaars op die argaïese heuwel.

Uit al vier rigtings van my lewe, sal die wind aankom.

Dit sal donker wees. Daar sal golwe wees. Dit sal nie matig wees nie.

Daar sal ‘n wolk wees. Daar sal ‘n reënboog in jou lyf hang.

Ons sal nie meer daar wees die dag daarna nie. Dit sal koud wees

in die valleie. Daar sal mis wees. Ons sal uiteenstuif.

 

*

 

Sandale

 

 

Sandale is die skelet van die skoen,

die skelet, en die enigste stem.

Sandale is die teuels van my voete op galop.

Sandale is die grastoue van ‘n moeë voet, biddend.

 

Sandale is my eie lappie grond waarop ek loop

oral waar ek gaan, ambassadeurs van my tuiste,

my troue land, die hemelruim

en die klein swerwende kreature van die aarde

en hulle dae van vernietiging wat nog kom.

 

Sandale is die jeug van die skoen

en ‘n herinnering van togte deur die wildernis.

 

Ek weet nie wanneer hulle my gaan verloor nie

of wanneer ek hulle sal verloor nie, maar hulle gaan

verlore wees, elkeen in ‘n ander plek:

een sandaal tussen rots en struike

nie ver van my huis af nie, die ander,

sinkende tussen duine naby die Groot See

soos ‘n son wat sak

gepunt in die rigting van ‘n sonsondergang.

 

*

 

Ek stap verby ‘n huis waar ek gewoon het

 

 

Ek stap verby ‘n huis

waar ek eenmaal gewoon het:

‘n man en ‘n vrou is nog daar

ingefluister bymekaar.

Baie jare het verloop

in ‘n sagte murmeling

van die traplig wat aangaan

en af

en weer aan.

 

Soos klein letsels is die sleutelholtes

waarvan al die bloed uitgesypel het. En binne,

die mense, bleek soos die dood.

 

Weer wil ek staan soos eenmaal lank gelede

met ’n geliefde in die arms

die ganse nag in die opening van die deur.

En toe ons met dagbreek vertrek

het die huis uitmekaar geval en sedertdien die stad

en sedertdien die hele wêreld.

 

Weer wil ek verlange ken

totdat my vel verwond is

met die brandmerke se swart skroei.

 

Weer wil ek geskryf staan

in die Boek van Lewe, elke liewe dag geskryf word

totdat die skrywende hand daarvan pyn.

 

*

 

Ek het baie harig geword

 

 

Ek het baie harig geword, oor my hele liggaam.

Ek is bang dat hulle my gaan jag vir my pels.

 

My veelkleurige hemp is nie ‘n teken van die liefde nie:

dis ‘n lugfoto van ‘n stasie vir treine.

 

Snags is my liggaam wyd oop en wakker onder die laken

soos oë geblinddoek van iemand wat geskiet gaan word.

 

Ek leef soos ‘n vlugteling en ‘n rondloper, ek sal doodgaan

vir nog  -

 

en ek wou stil wees, soos ‘n ou stadsmuur

waarvan die stede almal vernietig is,

 

en vreedsaam,

soos ‘n vol begraafplaas.

 

 

Bronne:

1. Yehuda Amichai: A Life of Poetry 1948-1994. Translated from the Hebrew by Benjamin and Barbare Harshav. HarperPerennial, New York,  1995

2. The selected poetry of Yehuda Amichai. Newly revised and expanded edition, translated by Chana Bloch and Stephen Mitchell.  University of California Press, London, 1992

[Vertaal deur Marlise Joubert uit bg. Engelse vertalings van Amichai se werk.]

 

*

 

Noord van San Francisco

 

 

Hier raak die sagte heuwel aan die oseaan

asof die een ewigheid aan ‘n ander een raak

en die koeie wat daarop wei ignoreer ons,

soos engele.

Selfs die reuk van ryp waatlemoen in die kelder

is ‘n voorspel tot vrede.

 

Die donker maak geen oorlog teen die lig nie,

dit dra ons vorentoe

na ‘n ander lig, en die enigste droefnis

is om nie te vertoef nie.

 

In my land, wat heilig genoem word,

laat hulle nie toe dat ewigheid bly nie:

hulle het dit in klein religieë verdeel,

afgebaken vir die sones van God,

versplinter tot fragmente van geskiedenis,

skerp en verwondbaar tot die dood toe.

En die rustige panorama is verander

in ‘n stuiptrekkende nabyheid, ‘n pynlike hede.

 

Op die strand by Bolinas, aan die voetenent  van houttrappies,

sien ek enkele meisies wat nakend in die sand bly lê,

hulle koppe gebuig, dronk

van die ewige koninkryk,

hulle siele soos deure

wat toemaak en oopmaak,

toemaak en oopmaak

op die ritme van die branding.

 

*

 

Herfs in Connecticut

 

 

Blare val van bome af

maar woorde vermenigvuldig op mense.

Klein rooi vrugte lê onder die sneeu en bly rooi.

Die baldadige speletjies van kinders

het huislik geword.

Teen die muur, prente van wenners en verloorders,

jy kan die verskil nie sien nie.

Die ritmiese slae van swemmers

het verdwyn in stophorlosies.

Op die verlate kus, opgevoude strandstoele

geketting aan mekaar, die slawe van somer.

Die songebruinde lewensredder sal bleek word in sy huis

soos ‘n woedende profeet in vredestyd.

Ek skuif deur stemmings

soos die motor se ratte,

van dier tot plant

en dan tot klip.

 

*

 

’n Tydlose Venster

 

 

Eenmaal in ’n tuin het ek ’n lied

gehoor of ’n ou vergete seëning

 

En bokant die donker bome

’n venster wat altyd verlig was, ter herinnering

 

aan die gesig wat daardeur gekyk het

en daardie gesig

 

was versonke in die herinnering aan ’n ander

verligte venster

 

*

 

Jasmyn

 

 

Die jasmyn geur oor ons, soos altyd, van veraf,

toe ons dronk en weerloos was.

Die hele aand praat ons oor die pantser van parfuum

wat met pyn deurboor sal word, die koestering

wat soetigheid bied, die afsondering

wat bruin sjokolade gee,

oor ou teleurstellings wat die drome

van jongmense word soos klere wat uit die mode gaan

en nou weer gedra word.

 

Snags droom ek oor jasmyn.

En die volgende dag dring die geur van jasmyn

selfs die verklarings van die droom binne.

 

 

 

 

Waar die Oos-Europese digkunste sowat ‘n dekade gelede ongekende blootstelling en erkenning geniet het, het die fokus die afgelope jare nogals ietwat verskuif met veral die Midde-Oosterse digters wat al hoe meer aan internasionale aansien begin wen. Met digters soos Adonis, Mahmoud Darwish, Yehuda Amichai, Dan Pagis en Dahlia Ravikovitch in hul geledere is dit ook geen verrassing nie. Tragies genoeg was dit Sondag, 9 Augustus, presies ‘n jaar gelede dat een van hul mees begaafde digters, Mahmoud Darwish, weens komplikasies na hart-chirurgie in Houston, Texas, gesterf het. Hy was 67 jaar oud.

Gebore in Al Birweh, Palestina, moes Darwish se ouers met hul gesin na Labanon vlug tydens die vestiging van die Israelse staat in 1948. Na vele omswerwinge het hy in 1996 na Israel teruggekeer en hom by Ramallah aan die Wes-Oewer gevestig. Meer as dertig bundels het na sy debuut in 1964 verskyn en hy was ongetwyfeld die mees prominente Palestynse digter; danksy die groot getal bundels wat na Engels vertaal is. Hieronder tel die volgende: Unfortunately, It Was Paradise: Selected Poems (2003), Stage of Siege (2002), The Adam of Two Edens (2001), Mural (2000), Bed of the Stranger (1999), Psalms (1995), Why Did You Leave the Horse Alone? (1994), en The Music of Human Flesh (1980). Die mees onlangse, The Butterfly’s Burden (Copper Canyon Press, 2006) is skitterend vertaal deur Fady Joudah en is sonder twyfel ‘n móét vir enige ernstige poësie-liefhebber. (Terloops, dié lywige bloemlesing van 326 bladsye se verkoopprys is ‘n skaflike R250.00 …)

Oor Mahmoud Darwish se werk het Naomi Shihab Nye die volgende te sê gehad: “Mahmoud Darwish is the Essential Breath of the Palestinian people, the eloquent witness of exile and belonging, exquisitely tuned singer of images that invoke, link, and shine a brilliant light into the world’s whole heart. What he speaks has been embraced by readers around the world-his is an utterly necessary voice, unforgettable once discovered.” Amen. Ek kan ten volle hiermee akkoord gaan. So, snuffel gerus op die internet rond en lees meer oor dié formidabele digter wat ons ‘n jaar gelede ontval het. Gaan kyk veral na Darwish se buurman, Raja Shehade, se ontroerende stuk wat hier te lese is.

Meteens besef ek hoeveel van die vernaamste digters in wêreldpoësie hul werk juis te midde van ontheemding en verbanning gelewer het (of steeds lewer): Adonis, Bei Dao, César Vallejo, Pablo Neruda, Faiz Ahmed Faiz, Josph Brodsky, Osip Mandelstam en Paul Celan. Om natuurlik ook nie van Breyten Breytenbach te vergeet nie! Miskien het dit te make met iets wat Luigi Pirandello by monde van ‘n karakter in een van sy drama’s gesê het: “For never is man so introspective as when he suffers.”

Maar wag, nou begin ek babbel. Hieronder is ‘n vers van Mahmoud Darwish uit The Stranger’s bed (1998), soos vertaal deur Fady Joudah.

En bly tog uit die greep van die struikrowers vandag.

Mooi bly.

LE

 

SONNET V

 

I touch you as a lonely violin touches the suburbs of the faraway place

patiently the river asks for its share of the drizzle

and, bit by bit, a tomorrow passing in poems approaches

so I carry faraway’s land and it carries me on travel’s road.

 

On a mare made of your virtues, my soul weaves

a natural sky made of your shadows, one chrysalis at a time.

I am the son of what you do in the earth, son of my wounds

that have lit up the pomegranate blossoms in your closed-up gardens.

 

Out of jasmine the night’s blood streams white. Your perfume,

my weakness and your secret, follows me like a snakebite. And your hair

is a tent of wind autumn in color. I walk along with speech

to the last of the words a bedouin told a pair of doves.

 

I palpate you as a violin palpates the silk of the faraway time

and around me and you sprouts the grass of an ancient place-anew.

 

© Mahmoud Darwish (vertaling: Fady Joudah)