Desmond Painter. Afrikaans, ras en nasionaliteit: Deel 1

Frantz Fanon

Frantz Fanon

In September hierdie jaar gaan ek die 18de tweejaarlikse Sociolinguistics Symposium in Southampton, Engeland, bywoon. Soos dit maar gaan — oftewel, soos dit maar met my gaan — moes ek oornag ‘n abstrak produseer, met die gevolg dat dit ‘n bietjie sonder fokus is, maar ook doelbewus vaag, sodat ek, wanneer dit by die skryf van die referaat kom, nie onnodig deur die abstrak aan bande gelê word nie…

Die onderwerp van my beoogde referaat is, breedweg gestel, taalpolitiek en taalideologie in Suid-Afrika, en meer spesifiek die diskursiewe posisionering (histories sowel as hedendaags) van Afrikaans ten opsig van ‘ras’, ‘witheid’, ‘bruinheid’/’swartheid’ en ‘nasionaliteit’/’Suid-Afrikaansheid’ hier te lande. Dit is baie vaag, ek weet; en meer nog, dit is (kyk maar na die abstrak hieronder) nog lomp en swaarwigtig geformuleer.

Die hele projek trek ook eintlik in twee rigtings. Aan die een kant wil ek iets probeer skryf oor die verstrengeling van taal (en spesifiek dan Afrikaans) met historiese konstruksies van ‘ras’ en ‘nasionaliteit’ in Suid-Afrika — ‘n idee wat eerstens by my posgevat het na die herlees van Jan Rabie se uitspraak oor Afrikaans as ‘n ‘nie-rassige prestasie’, maar wat ook gestimuleer is deur wat myns insiens ‘n verwaarlosing is van die rol van taal in akademiese besinning oor die historiese konstruksie van ‘ras’, ‘nasionalisme’ en dergelike onderwerpe in Suid-Afrika. Aan die ander kant wil ek ‘n aantal intellektuele hulpbronne (bv. Fanon se idees oor taal en kolonialisme, Bourdieu se teorie van simboliese heerskappy, Hardt en Negri se werk oor ‘Empire’) aktiveer binne die konteks van die huidige debatte oor veeltaligheid in Suid-Afrika. Ek sal moet besluit wat presies dit is wat ek wil doen.

Hoe ook al, teen die agtergrond van die debatte tans rondom die rol en status van ‘swart Afrikaans’ en ‘swart Afrikaanssprekendes’ dink ek tog my leeswerk vir die referaat kan vir sommige lesers van Versindaba interessant wees. Meer nog, hier is sekerlik heelwat lesers wat my van waardevolle raad kan bedien, veral wat die geskiedenis van Afrikaans en die Afrikaanse taalpolitiek betref. Wat ek dus wil doen is om so elke nou en dan oor my navorsing te rapporteer op hierdie blog. Ek belowe om dit nie oordrewe akademies te maak nie, maar te hou by temas en gedagtes wat vir lesers van hierdie blog dalk van belang kan wees. Hier is die abstrak, vratte en al:

 

Race, ‘whiteness’ and the ambiguities of national identity in representations of the ‘politics of Afrikaans’

This paper analyses representations of ‘the politics of Afrikaans’ in South Africa across a number of different discursive contexts, including academic writing, the media, and position documents produced by government as well as various cultural organizations. The aim of the paper is not to provide an analysis of the politics of Afrikaans as such, but to explore how struggles over and about the role, status and future of Afrikaans in South African public life are articulated, legitimitized, problematized and generally positioned in relation to the field of the political. What make representations of the politics of Afrikaans analytically particularly interesting is the fact that the language still occupies an ideologically ambiguous position in current South African political discourse. On the one hand, it is currently a minority language within a context of increasing (local and global) English hegemony, and hence subject to discourses of multiculturalism, minority language rights and linguistic justice. On the other hand, the history of Afrikaans as a language of apartheid administration and of racism in South Africa clearly remains a relevant (and rhetircally deployed) component of its public representation, especially regarding patterns of legitimization and deligitimization of the various cultural and political claims made in relation to it. Thirdly, in recent years Afrikaans has increasingly been contested in relation to its foundational relationship to ‘whiteness’ in South Africa, becoming the vehicle and stake also of black social, cultural and political aspirations. Representations of the politics of Afrikaans in South African discourse, then, reveal a number of important tensions in the relationships between language, on the one hand, and race, culture, national identity, the postcolonial and globalization on the other hand. These topics, with particular emphasis on the discursive (re)constitution of Afrikaans in relation to race, ‘whiteness’ and national identity, are explored from a language ideological perspective, drawing on the analytic strategies of discursive social psychology.     

Bookmark and Share

Comments are closed.

  •