’n Lint van woorde van kontinent tot kontinent

En so gebeur dit dat ek en Peter Holvoet-Hanssen ’n soort tandem-gedig skryf met Antwerpen as fokus. Meer twee afsonderlike gedigte in gesprek. Hy as die stadsdigter van hierdie eeue-oue Europese handelstad, wat op sy manier een van die ikoniese stede van Europa is, soos St. Petersburg of Parys of Barcelona of Brugge, en ek as pasaatvogel van Afrika. Peter het my aanvanklik uitgenooi na die Felix-Poësiefees in die stad, en deel van die ooreenkoms was dat ek ’n gedig sal agterlaat wanneer ek weer die stad verlaat.

Met ander woorde, ons sou in antwoord op mekaar elk ‘n gedig skryf. En daar sou ’n soort bewustelike interaksie in die proses plaasvind tussen ons.

Ek het my gedig eerste gelewer en dus het Peter syne geskryf in respons op myne, of minstens met myne in gedagte.

Daar is ’n samehang van geskiedkundige geheue wat ek telkemale aantref in Antwerpen. Dit maak nie saak of dit nou die standbeelde is, of die reuk van die rivier, of die verhale oor waar allerlei klein dingetjies vandaan kom, of die geverfde pleinnarre wat een of ander gebeurtenis opvoer. Daar is ’n sekere deurlopendheid van relaas.   

In teenstelling met Antwerpen, ondervind ek as Suid-Afrikaan ’n hiatus in my eie omgewing – oftewel, opeenvolgende hiatusse – wat betref historiese geheue. Meer onderbrekings, wat korter op mekaar volg, minder samehang, meer weersprekings.  

Wat Europeers en Afrikane wel deel, is die feit dat alle geskiedenis meer verhaal is as objektiewe feitelikheid. Hoewel ons in Afrika nog heel fundamentalisties onbewus omgaan met hierdie feit.

Dis dus ‘n “ritme”, van onderbreking, van gefnuikte middelpunte, van versteurings, wat my die vorm vir mý gedig gegee het. Dis telegramagtig – “losstaande” leidrade, ’n opeenstapeling van flarde (deur stippellyne geskei); en tussen elke reël, en voor en ná elke flard, ’n wit reël.

Maar ek moes uitreik oor die see. My tema is dus nie uitsluitlik Afrika nie. Die fokus is ‘n gedeelde fokus.

Hier is die twee gedigte.

Lesers wat Nuuswekker lees, kon dit dalk elders al raakgelees het. Eers volg myne, omdat dit eerste geskryf is, en dan Peter s’n. Ek merk dat Rubens in albei gedigte voorkom. Ook die Amerikas, en die ruilmiddels van verskillende tydperke en plekke.

Twee agtergrondsfeite. Die M.A.S. is ’n groot nuwe museum in wording in Antwerpen, en aan die sye daarvan is rye en rye klein beeldjies van handjies van bo tot onder aangebring as motief, wat die sentrale legende van Antwerpen versimboliseer. Voor die koms van gewone mense het ’n ras van reuse die plek glo bewoon. Die “klein mensies” moes buitensporige tolgeld aan die reuse betaal voor hulle op die rivier kon vaar. Hulle is as’t ware met ’n swaar hand regeer. ’n Dapper Romeinse soldaat, Silvius Brabo, het die hand van ’n tollenaar-reus afgesny en oor die rivier na die ander kant gegooi, en sodoende Antwerpen bevry.      

Tweede agtergrondsfeit. Die plein voor die museum is versier met ’n vae beeltenis op die plaveisel. Op grondvlak lyk dit soos die pixels van een of ander onleesbare prentjie. Maar van die boonste vlakke van die museum, soos jy afkyk, word is dit duidelik. Dis ‘n groot skedel. Van ’n gevalle reus?

O, ‘n derde feit. Dis onlangs in die koerante gerapporteer. Die Belgiese offisier in bevel van die tragiese moord op die Kongolese bevrydingsleier, Patrice Lumumba, in die sestigerjare, het ‘n beskrywing aan die ondersoek gegee oor hoe Lumumba gelyk het nadat hy geskiet is. Hierdie woorde word in direkte rede aangehaal in die gedig.

 

 

Reusegedig

(of Continental interface)

                            

 

Vroeër was daar.

 

’n Stad.

 

’n Stad was daar.

 

Soldate het die mure

 

vol gate geskiet.

 

Hoe skitter die pokmerke

 

nie in die maanlig nie …

 

Soos die klinknaelpak

 

van Elvis Presley.

 

O, versiering! 

 

O, dieper betekenis!

 

Van Berlyn

 

tot Maputo.

 

Katanga.

 

Die flitsende

 

pangas.

 

——————– 

 

Vroeër was daar.

 

’n Reus.

 

Die reus

 

het ’n groot gebou

 

vol klein, klein handjies geplak.

 

Die handjies

 

was afkomstig

 

uit Afrika.

 

Klein, as jy  ’n reus is.

 

Reusagtig, as jy klein is.

 

’n Kopbeen is al

 

wat nou van hom oor is.

 

Swart. Soos silwer.

 

Sterre. ’n Skitterring.

 

Van muskiete. 

 

Malaria!  Aa, kinders. 

 

Rat-a-tat!

 

In die sonlig 

 

(sonlig!)

 

blink die wande

 

van die M.A.S.

 

soos die snykante

 

van diamante.

 

———–

 

“Soos ’n sif

 

het hy gelyk.”

 

Die lyk.

 

Van Patrice Lumumba.

 

O, die klinknaelknoppies.

 

Blinkertjies.

 

Versiering.  (O, dieper betekenis!)

 

Van kuns. Wat alles

 

in die reine moet skik.

 

Die blyke van iets (enigiets)

 

is tog so verskriklik.

 

Skyn die son

 

op die water.

 

Dit lyk

 

of ’n reusagtige kopbeen

 

in pixels

 

uit die plaveisel verrys.

 

Miskien net stigmata?

———-

 

Die ou meesters.

 

Hoe líg

 

skyn hul verf 

 

op die swaar voorwerpe.

 

En nát.

 

Rank die spoeg

 

van die renaissance-honde

 

op die geskilderde ouwerwe.

 

Daar is kleikalbasse

 

wat bak

 

in die koue dagbreekson van Afrika

 

vir ’n duisend jaar.

 

Bly hulle sag.

 

Verjongingskuur.

 

Skeurvallei.

 

Geen vrou vlei haar

 

só neer

 

op die tydsones,

 

soos Afrika.

 

Haar Janus-lippe.

 

Dit lê oop

 

na regs,

 

en na links.

 

Vetplante.

 

—————-

 

Bodemlewe.

 

————

 

O, versiering, 

 

o, grimering!

 

————

 

Die diepste kuns

 

(Rubens)

 

is garnering!

 

————-

 

Oh, yes, oh yes,

 

Please, no,

 

Yes, oh yes,

 

ES! YES!

 

———

 

Haar gesig wat draai.

 

Haar wange.

 

Hierdie passie.

 

Na links, en na regs.

 

Soos in die Bybel.

 

Eers die linker.

 

Dan die regter.

 

—————

 

Dis die geboorte

 

wat pynlik is.

 

——————

 

Gesange.

 

——————

 

Prys u Naam,

 

Janus.

 

—————-

 

O, versiering!

 

O, grimering!

 

—————

 

Moenie vergeet.

 

Garnering.

 

Amerika.

 

O, paprika!

 

——————

 

Aandadig.

 

Soveel soorte.

 

Poeiers.

 

Ingesmokkel.

 

Liefling.

 

—————

 

Is die naam

 

van ’n plaas

 

in Afrika.

 

—————

 

Slegs ’n reus tog

 

vir die Skeurvallei?

 

—————-  

 

Rat-a-tat!

 

Ap-a-ties.

 

Miskien het apies.

 

Die kiem versprei.

 

—————

 

Silvius.

 

————–

 

Die reus se hand.

 

Toemaak.

 

Die waak.

 

Tula. Tula.

 

—————

 

Afgesny.

 

—————

 

Die Hand.

 

Agter alles?

 

—————

 

Blare wat dryf.

 

———-

 

Klapper.

 

Strooisuiker.

 

Sneeu.

 

—————-

 

Kan dit.

 

Nog dieper?

 

————–

 

Swart.

 

———–

 

Afrika.

 

————–

 

Waar almal vandaan kom.

 

————-

 

Die Oerknal.

 

—————

 

Gas.

 

—————-

 

Vryswewend.

 

——————-

God Almagtig.

 

Van die omringende.

 

Die uitdyende.

 

———–

 

Kan jy dit ruik?

———–

 

Parfuum!

 

———

 

Die kern is.

 

PARFUUM!

 

 

 

M.A.S. = Museum Aan De Stroom, Antwerpen-hawe

 

 

Reuzenlied

giganten in de droge regen

                                            ijslandschap ten hemel

een zandbank was een berg voor ons

                                                             een delta voor de reuzen

hier werden wij geworpen toen

                                                    de paarden met ons spraken

wij plantten hutten tot een heem

                                                      de handen in de Schelde

en Brabo zong zijn reuzenlied

                                                  de tollenaar in trance

de zeilen bolden, torens klommen

                                                        de stroom werd afgesloten

het goud van Zuid-Amerika

                                               met Rubens aan de kade

een eiland van bezwete tijd

                                              een broeihaard van culturen

vergoten bloed gemixt met roet

                                                     ‘wij blijven reuzenmakers’        

Napoleon en wij ’t kanon

                                           wij bleven watergravers

met honger op de donderkloot

                                                   maar toch niet klein te krijgen

de Pruizenlaars blonk als de hel

                                                     weer temmers om te temmen

 

 

 

de poesjenellen zingen scheel

                                                  welkom reuze reuzen

en wij hier voor het reuzenmeisje

                                                        samen nu dit wijsje             

                   reuzinneke

                                            naar ’t havenland

                         iedereen reikt u de hand

 

reuzinneke

                                            dans met ons

                        keer u toch niet om bom bom

 

                        schoon spinneke

                                                     kleurenstoet

                        ’t Stad is nu een toverhoed                                  

 

reuzinneke

                                             zijt ge moe                                                                                          

                        doe dan maar de luiken toe         

 

                        schoon rozeke

                                                  de avond valt                                                                     

                        de sterren voor u uitgestald

 

Bookmark and Share

2 Kommentare op “’n Lint van woorde van kontinent tot kontinent”

  1. Desmond :

    Charl-Pierre, hierdie gedig van jou is fantasties.

  2. Charl-Pierre Naude :

    Dankie, vir jou waardering, Desmond. Dit help vir die volgende gedig …:) Ek het ook jou ander kommentaar op Briewebus (dink ek) gesien.

  •