Louis Esterhuizen. Die einde van die boek?! Watwou.

Drukkery, circa 1908

Drukkery, circa 1908

Synde boekhandelaar, het die onlangse hoofredaksionele kommentaar van die NRC Handelsblad oor die stand van die boekbedryf my aandag getrek; inderdaad een van die meer sinvolle en objektiewe beskouings wat ek in ‘n lang tyd oor dié onderwerp te lese gekry het: “Het gaat slecht met de boekenbranche. […] Bij gebrek aan klanten sluit de ene na de andere boekhandel zijn deuren. Een belangrijke boekhandelsketen ziet zich genoodzaakt ruim veertig van zijn 400 arbeidsplaatsen te schrappen. Het boek wordt weggewuifd. De kranten en tijdschriften die nog doen aan boekenbijlages, schrijven voor een akelig vast publiek. Op de radio houdt alleen de TROS Nieuwshow stand met een wekelijkse, populaire boekenrubriek. Op de televisie mislukken alle boekenprogramma’s door fratsen die een gebrek aan vertrouwen in het boek moeten verhullen. Het lijkt een onomkeerbare ontwikkeling – het einde van een tijdperk.”

Eina. En hier by ons is dit eweneens die geval. So het ek onlangs verneem van personeelvermindering en takke wat gesluit word deur een van ons grootste boekwinkelkettinggroepe. In die media word ruimte aan boekenuus deurgaans afgeskaal. Trouens, die hele diskoers rondom boeke ondergaan tans ‘n terminale vervlakking en is veel eerder gerig op poplulêre, meer toeganklike tekste as tekste wat wesenlik bydrae tot die kultuurbelewenis van ‘n bepaalde taalgroep.

Wat my van NRC se hoofredakteur se rubriek beïndruk het, is die feit dat hy die blaam vir die ‘krisis van die boek’ vierkantig voor die deur van die boekhandelaar plaas. Soveel is al geskryf en gepraat oor die problematiese toedrag van sake in die boekbedryf, maar na die beste van my wete het niemand nog regtig besin oor die rol wat die boekhandelaar het om te speel in die handhawing en bevordering van die breë letterkunde nie; ten spyte daarvan dat die boekhandelaar júís op die kontaklyn tussen die produk en koper staan: “Nu is de glamour van het boekenvak versleten, maar het boekenvak wil er niet aan wennen. Het gedraagt zich beledigd en beklaagt zich over de non-descripte groep die ‘jonge mensen’ heet. Zij interesseren zich fataal minder voor boeken, voor hun imago maakt dat niet uit en hun vrije tijd besteden ze anders. Toch blijft er wel degelijk een lezerspubliek dat boeken koopt. Eh… bestelt. Veel klanten prefereren de onlineboekverkopers. Alles is op voorraad, inclusief het steeds populairdere e-boek.”

En dít is myns insiens die probleem. In plaas daarvan om pro-aktief op te tree en juis te konsentreer op dit wat uniek en onvervangbaar is in die boekbedryf, verval die meeste rolspelers in ‘n reaktiewe denkpatroon; dikwels met ‘n sweempie fatalisme daarby: “Intussen schuiven de boekhandelaren de schuld voor de malaise naar de uitgevers. Die zouden met te veel zijn en te veel boeken uitbrengen. De uitgevers schuiven de schuld terug. Volgens hen denken de boekhandels weinig constructief na over het modern aan de man brengen van de boeken.”

Inderdaad. Persoonlik was ek nog altyd van mening dat alles in die boekbedryf met mekaar verband hou; ‘n middelpuntsoekende bedryf met die leser of potensiële koper in die sentrum. En dit sluit nié die nuwe tegnologie uit nie … Inteendeel. In plaas van ‘n óf … óf … -benadering moet daar myns insiens pro-aktief gestreef word na ‘n en … en … -situasie.

Is dit moontlik? Waarskynlik met moeite, ja.

Nietemin, by wyse van afsluiting weereens die NRC se hoofredakteur: “Het boekenvak lijkt verlamd. De boekverkopers schrikken terug voor concurrentie met de zo snel en aan huis leverende webwinkels, terwijl zij beter kunnen definiëren wat zij wél te bieden hebben en daar onvervaard op inzetten. De uitgevers moeten hun schrijvers promotioneel anders begeleiden dan routineus te hengelen in de vijver van de gebruikelijke media-aandacht. Waar blijft de aantrekkelijke app van een boekhandelsketen of uitgeverij? Jonge mensen (en niet alleen zij) zijn actief in de sociale media. Daar dribbelt het boekenvak vaak achteraan, met vadsige facebookpagina’s en verplicht getwitter – omdat het moet, niet met plezier in deze vorm van contact met potentiële lezers. De complete branche dient zich af te vragen wat een boek wel heeft en een game bijvoorbeeld niet. Wat er voor het publiek dat het boek ontwend is, bij lezen te winnen valt. Wat er te halen valt bij de boekhandel van steen en glas met verkopers van vlees en bloed achter de toonbank. Hebben ze dat op een rijtje, dan moeten ze dat als de bliksem duidelijk maken.”

En dan vra ek sommer groot verskoning vir onderstaande vers. Dis ‘n ongepubliseerde gedig wat ek in 2002 geskryf het tydens die bekendstelling van ‘n boek wat in die algemeen geag was as ‘n ‘duur’ boek. Aangesien dit as geleentheidsvers by bostaande aansluit, plaas ek dit tog; die bloos ten spyt.

***

 

Ken jy die boek …

           

(Met waardering aan Uys Krige)

 

 

Ken jy die boek se ure, Meneer,

die ure deur sweet en wroeg verteer

wanneer die nag, slegs ‘n lamplig weg,

die skrywer met donker spooksels terg.

 

Dan sê jy nog, Meneer, die boek is duur.

 

Dié ure is drif, is doolgang en alleen,

is dae, jare selfs, ja, bykans ‘n lewe aaneen

waar die skrywer al skrywend spoor vind

in geskrifte om gedagte met woord te bind.

 

En jy sê nog, Meneer, die boek is duur.

 

En dan, die eerste produk, na uitgewer,

keurder en terug, alweer aan ure uitgelewer

om te hersien, herdink, weer en weer besleg

tot uiteindelik, almal besef: Nou is dit reg!

 

En jy sê nog, Meneer, die boek is duur.

 

Want nou is dit die ure van produksie,

die ure van redigeer, set en noukeurig lees

van ontwerp, verpakking en advertensie

vir hierdie gedrukte proewe van die gees.

 

Dan sê jy nog, Meneer, die boek is duur.

 

Was u al ooit in die ruimtes van rak en boek

waar verkopers u entoesiasties help soek

na daardie één eksemplaar wat u graag wil hê,

want jare terug het u dit glo iewers verlê.

 

En jy sê nog, Meneer, die boek is duur?

 

Weet u dat daar vir iedereen ‘n boek bestaan

wat u lewe kan verander, u kan laat verstaan

hoe heerlik die rykdom van gees kan wees,

en hoe plesierig hierdie ervaring van die lees.

 

Dan sê jy nog, Meneer, die boek is duur?

 

Maar hoe bepaal ‘n mens die waarde

van iets só raar, gevul met letsels en vuur

wanneer soveel mense ‘n lewe moet maak

uit hierdie afgekamde ambag van papier.

 

En steeds sê jy, Meneer, die boek is duur …

 

 

© Louis Esterhuizen (Ongepubliseerde vers)

 

 

Bookmark and Share

Comments are closed.

  •