Andries Bezuidenhout. Slaap en dood

Slaap Pikaninie ons vee’s in die kraal
Almal ons skapies en bokkies
Môre vroeg kry jy van soetpap ʼn maal
En ʼn paar spierwitte sokkies
Doedoe doedoe

Slaap Pikaninie die ou bobbejaan
Ken mos vir jou vantevore
As jy nie slaap kan jy seker wees man
Byt hy jou neus af en ore
Doedoe doedoe

Kruip nou maar diep in jou velkombers in
Mammie bak lekker vars tertjies
As jy nie slaap kry Ou Mombak sy sin
Slaat Pikanien op sy stertjies
Doedoe doedoe

Siembamba – mamma se kindjie
Siembamba – mamma se kindjie
Draai sy nek om gooi hom in die sloot
Trap op sy kop dan is hy dood

Erkenning:

Pikaninie-wiegelied deur Walter Spiethof

Bookmark and Share

14 Kommentare op “Andries Bezuidenhout. Slaap en dood”

  1. Marlise :

    En die foto’s Andries? Lyk dan nes jy toe jy klein was! …. Morevroeg kry jy van soetpap ‘n maal …

  2. Andries Bezuidenhout :

    Marlise, ek het juis al my hare afgeskeer. Dalk lyk dit soos ek nou lyk! Die foto’s is van ‘n pop genaamd Ben wat ek by my vriende Willem en Dorette opgespoor het. Ben het my aan gruwelike wiegeliedjies laat dink en tot fotografie gedryf. (Dis die tipe pop waaroor mens met jou analis praat as jy eendag groot is, dink ek.)

  3. Marlise :

    Jou hare afgeskeer?! Seker die warm weer in Pretoria wat jou tot sulke aksies dwing. 🙂
    Daardie Ben-pop is vir my kostelik, sommer opvreetlik! Weerloos en nuuskierig terselfdertyd. Weet jy waar die liedjie Siembamba vandaan kom? Ken jy die geskiedenis daarvan. Ons ma’s het almal (wel, seker meeste) die liedjie gesing en oorgedra aan hulle kinders, maar ek weet verder niks van die liedjie af nie. Dis gruwelik ja, en sinies, maar wat is die oorsprong? En waarom sulke bewoording?

  4. Andries Bezuidenhout :

    Marlise, oor die oorsprong van Siembamba herinnner ek my iets van die konsentrasiekampe, maar ek is nie seker daaroor nie. Of verwar ek dit nou met ‘n latere gedig? Leipoldt?

  5. Marlise :

    Dit maak sin, Andries, dat Siembamba iets te make het met die konsentrasiekampe waar baie kinders gesterf het. Weet nie na watter gedig van Leipoldt jy verwys nie, maar dalk het hy ook daaroor gedig. Ek sing vandag nog steeds vir my kleinkind die Pikaninie-lied! Tog ‘n mooi wysie en lekker om die bo-o-o-o-okkies en so-o-o-o-okkies so uit te rek. Maar ja, die betekenis is ‘n ander saak…

  6. Kabous :

    Daai pop lyk vir my meer soos ‘n jong Somerfaan. Hehe.

  7. Andries Bezuidenhout :

    Marlise, ek het op die web gaan krap & hierdie gevind:

    Siembamba, Siembamba,
    Mame se kindjie, Siembamba!
    Vou maar jou handjies saam, my kind:
    Hoor tog hoe huil die noordewind!
    Hier in die kamp is alles stil,
    Net maar die wind waai soos hy wil;
    Net maar jy self kan kreun en steun:
    Niemand sal hoor nie, niemand, seun!
    Almal is besig! Oor die land
    Drywe ‘n wolk van die noordekant –
    Swart soos die rook uit die skoorsteen puil,
    Swart soos die nag, en nes roet so vuil:
    Vou maar jou handjies dig tesame
    Sluit maar jou ogies, en se ame!

    Siembamba, Siembamba,
    Mame se kindjie, Siembamba!
    Jy, wat die hoop van ons nasie is;
    Jy, wat ons volk so min kan mis;
    Jy, wat moet opgroei tot ‘n man;
    Jy, wat moet plig doen, as jy kan:
    Jy, wat geen deel aan die oorlog het;
    Jy, wat moet sing uit pure pret –
    Jy moet verkwyn in ‘n kinderkamp,
    Jy moet vir vrede word uitgestamp:
    Vou maar jou handjies dig tesame,
    Sluit maar jou ogies, en se ame!

    Siembamba, Siembamba,
    Mame se kindjie, Siembamba!
    Kinkhoes en tering, sonder melk:
    Bitter vir jou is die lewenskelk!
    Daar is jou plek, by die graffies daar –
    Twee in een kussie, ‘n bruilofspaar!
    Alles vir ons wat die oorlog hou –
    Alles vir ons, en niks vir jou:
    Jy het van ons jou plig geërwe –
    Plig om as kind vir ons land te sterwe!
    Al wat jy wen, is dat ons onthou:
    Meer was die vryheid as kind of vrou!
    Vou maar jou handjies dig tesame,
    Sluit maar jou ogies, en se – ame!

    Trauma en kindwees. Pumla Gobodo-Madikizela het onlangs ‘n referaat gegee oor kinderspeletjies waarop sy afkom. In die Oos-Kaap is daar ‘n speletjie genaamd “Necklace-necklace”, wat deur dogters gespeel word. Die leier van die groep laat hulle eers sing. Dan word iemand aangewys om petrol te gaan haal. Iemand anders kry die band (Dis nou nie regte petrol en ‘n band nie, speel-speel petrol en ‘n band). Dan sit hulle die band oor die leier se kop en steek dit aan die brand.

    Die kinders was natuurlik nog nie gebore in die tye van regte necklacemoorde nie, maar die idee kry ‘n eie lewe deur speletjies. Op ‘n manier is ek nie verbaas daaroor nie, gegewe Siembamba en liedjies soos Ring-a-ring-a-roses.

  8. Andries, die Leipoldt-gedig is “‘n Nuwe liedjie op ‘n ou deuntjie” wat handel oor ‘n sterwende kind in ‘n Britse konsentrasiekamp. Die “ou deuntjie” waarop hy voortdig is inderdaad “Siembamba”.

  9. Andries Bezuidenhout :

    Kabous, ek is seker daai pop kan DJ! Iewers tussen die plate sal iets van The Handsome Family wees.

  10. Andries Bezuidenhout :

    Dankie Daniel. Dit moes dus voor die kampe ontstaan het.

  11. Andries Bezuidenhout :

    Iemand het sowaar ‘n hele bladsy gaan bou:
    http://funkymunky.co.za/siembamba.html
    Ek skat ‘n mens sou dit nie as ‘n wetenskaplike bron benader nie, maar daar is interessante verwysings aan die einde – ook na iets deur ID du Plessis.

  12. Marlise :

    Ja wraggies Andries, ʼn hele webblad oor die Siembamba wiegelied! Nou weet ek bietjie meer, maar ook nog net so min. Die slangstorie maak vir my die meeste sin wat iemand (name van skrywers word nie genoem nie?) hier beweer/bespiegel:

    “Siembamba verwys na die oorspronklike liedjie “Sien die mamba” wat in die volksmond siembamba geword het, en waarin die dreigende gevaar en onheil deur misverstand en foutiewe uitspraak gerelativeer geraak en selfs verdwyn het. Die liedjie is tot in die negentiende eeu gesing as verwysend na ‘n slang (die bose, onheil, gevaar): “Sien die mamba, mama se kindjie, sien die mamba, mama se kindjie. Draai sy nek om, gooi hom in die sloot, trap op sy kop dan is hy dood!”

    ‘n Voorbeeld van ‘n gedig waarin dit voorkom, is “‘n Nuwe liedjie op ‘n ou deuntjie ” (C. Louis Leipoldt) en dan is daar natuurlik die liedjie “Siembamba” wat oor die radio gespeel word en wat dikwels deur ma’s en kinders gesing word. Ek sê altyd vir my studente dat as ‘n baba moes verstaan wat siembamba eintlik oorspronklik beteken het, hy nooit ‘n oog sal toemaak as sy ma “Siembamba” vir hom sing nie!”

    Maar ʼn ander een voel weer so daaroor:

    “Die slangstorie sluk ek maar swaar. Ek sou eerder wil hê dit moet ‘n selfgemaakte woord wees, soos Leipoldt se slampamper. Ons moet onthou dat digters uiters intelligent en kreatief is.”

    Die laaste uitspraak/oordeel oor digters hier het my nogal geamuseer!

  13. Nick Bezuidenhout :

    Hierdie is ‘n wiegeliedjie oor Napoleon wat destyds in Engeland gesing is:
    Baby, baby, if he hears you,
    As he gallops past the house,
    Limb from limb at once he’ll tear you,
    Just as pussy tears a mouse.
    And he’ll beat you, beat you, beat you,
    And he’ll beat you all to pap,
    And he’ll eat you, eat you, eat you,
    Every morsel, snap, snap, snap.

    PS Daardie pop lyk soos wat ek my verbeel ons kindertydse imaginary friend Frikkie as baba moes gelyk het.

  14. Andries Bezuidenhout :

    Goeiste Nick! G’n wonder die Victoriane was effe vreemd nie! Ek neem aan dis hulle ouers wat hiermee aan die slaap gesus is.

  •