Amanda Lourens. Die groei van ’n gedig: Dulce et Decorum Est.

Ek het in twee blogs teen einde verlede jaar heelwat geskryf oor literatuur rondom die Anglo-Boereoorlog. Miskien in aansluiting daarby volg enkele gedagtes nadat ek in teen einde 2011 die volgende stuk straat-proteskuns in Londen gesien het, teen ’n heining in die middestad, met ’n groep sit-down-ers wat uitkamp langs hierdie (foto bo) straat-triptiek.

Die lesers wat kuns beter as ek ken, kan maar besluit of dit kuns of kitsch is.  Dit het wel ’n nogal treffende uitwerking gehad neffens die high-street winkels en die netjies gekloonde Londense bankiers.   

My onmiddellike assosiasie was met die bekende gedig van Wilfred Owen, “Dulce et Decorum Est”, waarmee ek nog op skool kennis gemaak het.  Die beelde van volkome ontmensliking tesame met die versmorende boosheid van oorlog is van die aangrypendste wat ek al in hierdie verband gelees het, en waarskynlik het Owen se persoonlike oorlogservaringe geen geringe rol gespeel in sy realistiese blik op die obsene aard van oorlog nie. 

Owen het self in WO I geveg, en het in Maart 1917 harsingskudding opgedoen waarna hy ’n tyd in die hospitaal deurgebring het.  Kort na sy terugkeer na die oorlogsfront is hy in ’n ontploffing beseer, en het half-bewusteloos in ’n holte bly lê, tesame met ’n vriend se verskeurde oorskot.  “Bomskok” is kort hierna by hom gediagnoseer en hy is teruggestuur na die Verenigde Koninkryk.  Tydens sy verblyf in ’n hospitaal in Edinburgh het hy kennis gemaak met die digter Siegfried Sassoon, ook ’n pasiënt.  Laasgenoemde se realisme en klem op deurleefde ervaring het Owen se poësie sterk beïnvloed.  Interessant is ook die feit dat Owen deur sy dokter aangeraai is om sy oorlogservaring in digvorm te verwoord, as deel van sy genesingsproses. (The First World War Digital Archive. G.d.)

Die interessante – toe ek die gedig op die internet naslaan – is dat daar klaarblyklik meer as een weergawe van die gedig bestaan, waarskynlik verteenwoordigend van die ontwikkelingsgeskiedenis van die gedig.  ’n Vinnige soektog het die volgendes opgelewer (die derde weergawe is die een wat ek onthou):

Dulce et Decorum Est (I)

Bent double, like old beggars under sacks,
Knock-kneed, coughing like hags, we cursed through sludge,
Till on the haunting flares we turned our backs
And towards our distant rest began to trudge.
Men marched asleep. Many had lost their boots,
But limped on, blood-shod. All went lame; all blind;
Drunk with fatigue; deaf even to the hoots
Of tired, outstripped Five-Nines that dropped behind.

 Gas! GAS! Quick, boys! – An ecstasy of fumbling,
Fitting the clumsy helmets just in time;
But someone still was yelling out and stumbling
And flound’ring like a man in fire or lime . . .
Dim through the misty panes and thick green light,
As under a green sea, I saw him drowning. 

 In all my dreams before my helpless sight,
He plunges at me, guttering, choking, drowning.

 If in some smothering dreams, you too could pace
Behind the wagon that we flung him in,
And watch the white eyes writhing in his face,
His hanging face, like a devil’s sick of sin;
If you could hear, at every jolt, the blood
Come gargling from the froth-corrupted lungs,
Obscene as cancer, bitter as the cud
Of vile, incurable sores on innocent tongues, –
My friend, you would not tell with such high zest
To children ardent for some desperate glory,
The old Lie: Dulce et decorum est
Pro patria mori.

 Bron: http://www.warpoetry.co.uk/owen1.html

 

Dulce et Decorum Est (II)

Bent double, like old beggars under sacks,
Knock-kneed, coughing like hags, we cursed through sludge,
Till on the haunting flares we turned our backs
And towards our distant rest began to trudge.
Men marched asleep. Many had lost their boots
But limped on, blood-shod. All went lame; all blind;
Drunk with fatigue; deaf even to the hoots
Of disappointed shells that dropped behind.

GAS! Gas! Quick, boys!– An ecstasy of fumbling,
Fitting the clumsy helmets just in time;
But someone still was yelling out and stumbling
And floundering like a man in fire or lime.–
Dim, through the misty panes and thick green light
As under a green sea, I saw him drowning.

In all my dreams, before my helpless sight,
He plunges at me, guttering, choking, drowning.

If in some smothering dreams you too could pace
Behind the wagon that we flung him in,
And watch the white eyes writhing in his face,
His hanging face, like a devil’s sick of sin;
If you could hear, at every jolt, the blood
Come gargling from the froth-corrupted lungs,
Obscene as cancer, bitter as the cud
Of vile, incurable sores on innocent tongues,–
My friend, you would not tell with such high zest
To children ardent for some desperate glory,
The old Lie: Dulce et decorum est
Pro patria mori.

Bron: http://english.emory.edu/LostPoets/Dulce.html

 

Dulce et Decorum est (III)

Bent double, like old beggars under sacks,
Knock-kneed, coughing like hags, we cursed through sludge,
Till on the haunting flares we turned our backs,
And towards our distant rest began to trudge.
Men marched asleep.  Many had lost their boots,
But limped on, blood-shod.  All went lame, all blind;
Drunk with fatigue; deaf even to the hoots
Of gas-shells dropping softly behind.

Gas!  GAS!  Quick, boys! —  An ecstasy of fumbling
Fitting the clumsy helmets just in time,
But someone still was yelling out and stumbling
And flound’ring like a man in fire or lime. —
Dim through the misty panes and thick green light,
As under a green sea, I saw him drowning.

 In all my dreams before my helpless sight
He plunges at me, guttering, choking, drowning.

 If in some smothering dreams, you too could pace
Behind the wagon that we flung him in,
And watch the white eyes writhing in his face,
His hanging face, like a devil’s sick of sin,
If you could hear, at every jolt, the blood
Come gargling from the froth-corrupted lungs
Bitter as the cud
Of vile, incurable sores on innocent tongues, —
My friend, you would not tell with such high zest
To children ardent for some desperate glory,
The old Lie:  Dulce et decorum est
Pro patria mori.

Bron: http://www.ppu.org.uk/learn/poetry/poetry_ww1_3.html

 

’n Verdere soektog het my na “The First World War Digital Archive” geneem, waar ek verskillende handgeskrewe weergawes – met talle wysigings – ontdek het, wat veel meer variasies en wysigings uitwys as slegs dié wat uit bostaande drie weergawes blyk.  Opnuut het dit my onder die indruk gebring van watter moeisame proses die ontstaan van ’n gedig kan wees. 

Die gedagtes wat volg bedoel geensins om naastenby ’n wetenskaplike ondersoek na die ontstaan van die betrokke gedig te wees nie, maar dit is nietemin opwindend om na te gaan hoe beelde as’t ware oor die loop van tyd ontstaan en transformeer tot die weergawe wat uiteindelik gekies word vir publikasie.   

Een ontwikkeling blyk reeds uit die drie weergawes hierbo – naamlik die verskille ten opsigte van reël 8: Twee weergawes verbeel(d) ’n vermoeienis by die vernietiger (“tired, outstripped” en “disappointed”, wat later deur die digter geskrap is. Daarteenoor staan die derde weergawe met sy suggestie van aanhoudendheid en onheil (“gas-shells dropping softly behind”), wat stellig veel meer effektief is om die atmosfeer te verwoord.    

Meer ingrypende ontwikkelings blyk wanneer die handgeskrewe manuskripte bekyk word. Ek plaas hier vier verskillende weergawes, wat ek in volgorde probeer rangskik het.  (Lesersmoet maar sê as hulle nie saamstem nie.) 

  

 

 

Oorspronklik, blyk dit, het die tweede strofe aanvanklik addisionele reëls bevat waarin klanknabootsing voorkom, asook ’n vertelling oor die soldate se verwarring by die aanhoor van die geluide.  , sodat die trefkrag verhoog word deur die direkte oproep waarmee die strofe open (“Gas!  GAS!  Quick, boys!”).  Die briljante beeld (“[h]is hanging face, like a devil’s sick of sin”) het ook nie in die ouer weergawes gefigureer nie en is duidelik die produk van heelwat herskrywing.  

In die laaste strofe het die reëls “[…] the blood / Come gargling from the froth-corrupted lungs,/ Obscene as cancer, bitter as the cud / Of vile, incurable sores on innocent tongues […]”  in weergawe I en II hierbo aanvanklik soos volg gelui: “[…] the blood / Come gargling from the froth-corrupted lungs,/ And think how once, his head was like a bud / Fresh as a country rose, and keen, and young […]”.  Dit is interessant dat die beeld van die roos later heeltemal weggelaat is, ten einde plek te maak vir kontraslose beelde van dood en verval.  Ook is die woorde “[o]bscene as cancer” klaarblyklik later geskrap, om die beskrywing “bitter as the cud” in weergawe III alleen in ’n reël te plaas – baie effektief. 

Die beeldvonds van “froth-corrupted lungs” is duidelik ook nie die produk van ’n briljante ingewing nie.  Die digter het aanvanklik gewerk met “the blood / Come (belching) gargling green/black/thick amd frothy from the lungs”.  Hierna het hy dit gekondenseer na “froth-corroded” wat klaarblyklik “froth-corrupted” ingegee het (wat natuurlik die gedagte van verwording versterk).  Dit is ook interessant om daarop te let dat “children” in die laaste strofe iewers in die ontwikkelingsgeskiedenis deur “small boys” vervang is, alhoewel die bekende weergawes weer “children” bevat.  

 

Bronne

Poems by Wilfred Owen.  Inleiding deur Siegfried Sassoon). http://books.google.co.za/books?id=9i0hw9EK708C&q=dolce#v=onepage&q=dolce&f=false [2011, 15 Desember].

 

The First World War Digital Archive. G.d. The Wilfred Owen Collection [Internet].  Beskikbaar:  http://www.oucs.ox.ac.uk/ww1lit/collections/owen     [2011, 15 Desember].

Bookmark and Share

Comments are closed.

  •