Een geslaagde broze poging
Oostendenaar Frank Decerf (° 1958) debuteerde als dichter in 1981 met Na de afwezigheid. Sindsdien verschenen bundels als Stof van spiegels slaan (1991), Kinderen van niemand (2001) en Maria Cordobés (2006). Decerf schreef ook de verhalenbundel Vrienden (1997) en de roman Het bezoek (2010). Met Getuigenissen / Témoignages / Testimonies is de auteur toe aan zijn negende poëziebundel.
Zoals de titel reeds doet vermoeden bevat de bundel de gedichten in zowel het Nederlands, Frans als Engels. Decerf schreef behalve de originelen zelf de Engelse versie daarvan. De Franse vertalingen zijn van de hand van Herbert Plovie. Opmerkelijk toepasselijk zijn de strakke illustraties in zwart-wit die Joe Moran bij ieder vers maakte.
In Getuigenissen / Témoignages / Testimonies spreekt Decerf voor zesentwintig slachtoffers van de concentratiekampen van de nazi’s. Het mag gegeven deze thematiek geen verbazing wekken dat de sfeer van deze poëzie luguber is. Zo besluit het openingsvers met en voor de rest trokken de dagen voorbij, / zwart als bloed in modder. De dichter evoceert dat sommige huizen in de kampen net mooie Lego-blokken waren, met rode schoorstenen hoog, scherp en majestueus als Vlaamse vaandels in een kleurrijke stoet. Maar de vele kamers hadden geen delicate Brugse kant, / geen Pools porselein, geen geurige lenteglans / of Beiers klokgetik. Wel was er vaak veel rook, vettig, zwart, traag / verstikkend vernietigingsvuur, kleverig / als karamel in blond meisjeshaar. De nachten waren er stiller dan de dag, vooral als er geen treinen reden / en de rails besneeuwd bleven…
Frank Decerf heeft zich op huiveringwekkende wijze ingeleefd: Het hier en nu was hel op aarde. Ook navrant: De wereld wist van niets of deed heel goed alsof.
Paul Absil, Gaston Baete, Constant Carena, Hendrik Daens, Henri Elsen, Léon Fabry,Albert Gabreau, Robert Hansen, Jozef Ickmans, Raymond Jacobs, Frans Keersmaekers, Fernand Ladrier, Jean Mabille, Hubert Navez, Theofil Orens, François Pardaens, Jules Quertimont, Hubert Ramaut, Louis Scherens, Hubert Thora, Guillaume Uten, Florimond Vaes, Maurice Wallon, Julien Xhrouet, Maurice Ysabie, François Zels. Zesentwintig slachtoffers, alfabetisch gerangschikt met achter hun naam hun kampnummer, die dankzij Frank Decerf ontrukt zijn aan de vergetelheid.
Eigenlijk zevenentwintig, want het boek is opgedragen aan Regine Beer (1920-2014), die in Auschwitz KZA5140 op haar arm kreeg getatoeëerd, overleefde en op latere leeftijd meer dan duizend keer op scholen is gaan spreken over haar ervaringen in het concentratiekamp. Opdat we niet vergeten.
Frank Decerf zette zich aan deze cyclus ‘omdat het het werk van de dichter is om onrecht aan te kaarten en het vergeten tegen te gaan’: “Stilaan verdwijnen de laatste getuigen van een waanzinnige tijd uit onze geschiedenis, maar als de mond sluit kan de dichter die verstilde stem overnemen. Een broze poging om wat waar was als waarheid te laten overleven.” Laat het in de woorden van deze geëngageerde dichter zelf een broze poging zijn, ze is in heel haar wrange verwoording wonderwel geslaagd.
Wel zou ik het stijlvol hebben gevonden als de gedichten ook een Duitse versie hadden gekregen. Duitsland heeft zich immers op bewonderenswaardige wijze weten te ontworstelen aan de schaduw van de oorlogsgruwelen, en herbergt onderhand lezers genoeg die zich durven te confronteren met dit soort poëtische aanklachten.
Getuigenissen / Témoignages / Testimonies, Frank Decerf, illustraties Joe Moran, Uitgeverij Partizaan, Gent, 2015, ISBN 9 789492 007308
© Bert Bevers / 2015
Ik dank recensent Bert Bevers voor zijn literaire arbeid. Zijn opmerking over de Duitse vertalingen is terecht. Als iemand die taak op zich wil nemen, hoor ik dat graag.
Frank Decerf
Vicevoorzitter Vereniging van Vlaamse Letterkundigen