Charl-Pierre Naudé. Die ‘klein moment’ vs die ‘groot temas’

In ’n paar vorige blogs het ek geskryf oor die tema van die geding met God, soos dit bekendstaan. Ek het dit gedoen met verwysing na die digter N.P. van Wyk Louw, wie se 50ste sterwensjaar dit hierdie jaar in 2020 is. Vir Louw was daardie tema dikwels aanwesig.

Ek wil graag die reeksie afsluit op ’n teenstellende noot. Hier onder gaan dit oor ’n welbekende “postmoderne” tema, my eie siening daarvan uiteraard, die “groot” temas versus die “klein momente” in die letterkunde.

Ek wil twee gedigte, een deur Rainer Maria Rilke en die ander een deur Raymond Carver plaas. Die een is emblematies van die hantering van ’n “groot tema”, en die ander een emblematies van die hantering van die “klein moment versus die groot tema”.

Die tema van die geding-met-God is ’n voorbeeld van eersgenoemde. In die sogenaamde groot temas, so lyk dit vir my, is daar heel dikwels ’n strewe na groter “sekerheid” of groter beheer oor die lot van die mens.

Die “groot” temas kom nie slegs in die letterkunde voor nie. Die groot geskiedskrywings van die Weste is deel daarvan. Dit beskryf ook redelik goed die wetenskap se selfopvatting. Die sielkunde van die vroeër Freud, wat ’n definitiewe raamwerk daar wou stel om die ontsporing van die gees te benader, is ook deel daarvan. Die latere Freud het afgesien van die vaste raamwerk en gekies vir die verskuiwings van narratief in die terapie.

Die groot geografiese ekspedisies, soos gelei deur Livingstone en andere, wat die wêreld probeer kaart het in sy “volheid”, is miskien ook deel van hierdie geheelbeeldstrewe van die moderne. Dis ’n “volledige” kartering wat nooit so plaasgevind het nie omdat alle karterings noodwendig vanuit ’n bepaalde hoek gedoen word en dus nie volledig kan wees nie. Word daar nie steeds klein eilande ontdek nie? En nuwe “nasies” in afgeleë bergreekse binne die “bekende” kontinente nie? Die kartering bly onvolledig.

In die postmoderne gewrig waarin die mens sigself bevind, het die geheelbeeldstrewe ‘’n minder dwingende betekenis. Dit word voorlopig “tussen hakies geplaas”. Dit word benader met humor, twyfel en groter vrede. Daar is ’n sterker besef van die subjektiewe oogpunt van die digter.

Die gedig van Rilke (1875 – 1926), wat ek uit Duits vertaal het, is al in sy vertaalde vorm op my Facebook geplaas. Ek plaas die Duits reg onder die Afrikaans.

Dié gedig is die gebed van ’n Ordotokse monnik en Rilke het hom hoor bid. As moderne meester van die digkuns, net soos Van Wyk Louw ook in laasgenoemde se kleiner kosmos van Afrikaans, is sekere sterk simpatieë met die groot temas af te lees.

Ter sprake in die Amerikaanse digter Raymond Carver (1938 – 1988) se gedig is ene Hamid Ramouz, ’n onbekende “Arabiese” ontdekker. Nie soos Livingstone of Sir Richard Burton of een van die “groot” Westerlinge nie.

Carver kom op die naam af in sy soeke na inligting oor “Raleigh”, wat so bekend is as ’n ontdekker in die Westerse kanon van geskiedskrywing dat hy nie verdere bekendstelling nodig het nie. [Sir Walter Raleigh (1552 of 1554 – 1618)].

Ek kan geen inskrywing vind oor die ongelukkige en onbekende Hamid Ramouz nie. As tipiese proto-Westerling verstout ek my om te wonder of hy ooit gelewe het.

Die leser kan duidelik die ironiese opstapeling tussen “groot” en “klein” tema in Carver se gedig waarneem. Merk gerus die swyende verwysing na die invloedryke instelling van die huwelik. In gedigte wat handel oor die klein temas val die simpatie gewoonlik uit aan die kant van die klein tema, die verbrokkelde aard, en die groot tema, “Raleigh” in hierdie geval, word effens ironies voorgestel.

Hier is die twee gedigte: Rilke s’n en dan Carver se gedig.

[Die Rilke-gedig kom uit my eie bundel Al die lieflike dade, 2014, Tafelberg. Dit het oorspronklik in Rilke se digbundel Die boek van die ure (1905), verskyn. Die Carver-gedig is geneem van die internet, maar is ook in verskeie versamelings opgeneem.]

 

“Hulle, almal, wat Jou soek …”

Hulle, almal, wat Jou soek

is vir Jou ʼn versoeking.

En wie Jou ook al vind

bind Jou met beelde en gebare.

 

Maar ek wil Jou begryp

soos wat die aarde Jou begryp;

met my rypheid

groei jou koninkryk.

 

Ek verlang geen ydelheid van Jou

dat Jy Jou aan my moet bewys nie.

Goed weet ek dat die tyd

ʼn ander naam

het as Jy.

 

Doen geen wondere

om my onthalwe nie.

Laat jou wette net gewoonweg werk,

en van verwekking tot verwekking

sigbaarder vertoon.

 

[“Alle, welche dich suchen, versuchen dich”

Alle, welche dich suchen, versuchen dich.

Und die, so dich finden, binden dich

an Bild und Gebärde.

 

Ich aber will dich begreifen

wie dich die Erde begreift

mit meinem Reifen

reift

dein Reich.

 

Ich will von dir keine Eitelkeit,

die dich beweist.

Ich weiß, dass die Zeit

anders heißt

als du.

 

Tu mir kein Wunder zulieb.

Gib deinen Gesetzen recht,

die von Geschlecht zu Geschlecht

sichtbarer sind.]

 

 

Hamid Ramouz (1818 – 1906)

This morning I began a poem on Hamid Ramouz –

soldier, scholar, desert explorer –

who died by his own hand, gunshot, at eighty-eight.

 

I had tried to read the dictionary entry on that curious man

to my son – we were after something on Raleigh –

but he was impatient, and rightly so.

 

It happened months ago, the boy is with his mother now,

but I remembered the name: Ramouz –

and a poem began to take shape.

 

All morning I sat at the table.

Hands moving back and forth over limitless waste,

as I tried to recall that strange life.

 

Bookmark and Share

Los kommentaar

 

*

  •