Rudolf Hagelstange. Vertaling in Afrikaans

 

Rudolf Hagelstange (1912-1984). Vertaling van Duits in Afrikaans. Vert. deur Gunther Pakendorf

 

By die swart Baptiste

 

In Charlottesville,

in Virginia, het ek op `n dag

by die swart Baptiste

die  vriendelikste Christene sedert jare ontmoet.

By die kerkdeur al staan een my en inwag,

en ek moet `n kaart vir hulle

invul: naam, adres, waar kom ek vandaan?     –

en wat nog alles op sulke vorms staan.

Toe neem `n meisie in `n spierwit toga my

na `n sitplek, nie ver

van die (sê nou maar) verhoog nie,

soos `n boog in `n halfsirkel, met daarvóór `n trap;

en daaragter, hoër, soos op `n platform,

drie rye van die koor wat nou pas verskyn,

gevolg deur Reverend Green.

 

Eers sing die koor en dan die gemeente.

Dan groet die swart Mister Green sy vriende

en spreek `n eenvoudige gebed sonder boek,

net soos die woorde uit sy hart uitvloei.

En hulle luister tesame na die sagte woorde;

hy praat vir elke man en vrou. Hulle sing,

en toe begin die Godsman

met sy prediking.

 

Hy praat oor die liefde, die goddelike lig

wat deur ons menslike donkerte breek.

Hy praat nie soos `n regverdige sondaars betig nie.

Hy praat soos `n vader met sy kinders sou praat

Hy praat oor die lig van die son en dan

oor kunsmatige lig; hoe ons ma`s olie

in die lamp gegooi het, en hoe die mens eers

gas gevind het, toe elektrisiteit,

tot by neon-ligte    –    “Maar by my siel”    –

roep hy toe uit    –    “wát die mens ook kan verrig,    –

hulle moet nog `n báááie lang pad voltooi

voor hulle uitkom by `n lig

so helder soos die son, en so mooi!”

 

En hulle knik na mekaar.

En hulle glimlag breed op na hom:

Right, Sir! That`s true!

 

En toe praat Eerwaarde

oor die innerlike lig

wat tog net

op `n skrefie

uit ons oë skyn,

maar ruimtes, báie ruimtes op aarde

met een enkele straal kan verlig.

 

En hulle knik na hom

en glimlag salig.

En sê: Oh yes!

Maar net saggies.

 

“Maar dan is daar ook mense wat hul lampe

na buite toe bring    –    ja, waarlik    –    en dié dring

dan hul lig aan ander mense op;  tog is daar g`n sprankie

van lig in hul eie huis of kombuis nie!”

 

En Eerwaarde  neem die lamp in sy hand

wat daar voor hom staan

en hou dit hier ver onderkant:

“So! Sien julle? So!”

 

En toe lág hulle hard

en knik vir mekaar

en is tog so bly

dat dié duister probleem

deur die beeld van die lamp

en uit Eerwaarde se mond

`n verklaring kon kry.

Oh,  yes. That is true!

 

En toe loof Eerwaarde Green

die blomme wat ons in die sonlig kan sien

soos alle goeie en stille dinge

wat ons in die lig van die liefde volbring

en hoe hulle ander laat skitter en blink

en onsself boonop met hul lig kan deurdring.

Toe sing hy sy sonnegesang

en lig sy arms op en sê dank

vir die dubbele son wat elkeen verhelder

wat dit aanskou.

 

En die woorde vlieg uit sy mond

soos gloeiende kole. Eers praat hy vinnig,

dan val hy vas en soek rond

na die treffende woord.

En as hy dit het, gooi hy dit uit.

Dan vang hulle dit, of roep

dit terug na hom toe.

En hulle sê: Oh yes.

En: That`s right, Sir. That`s true!

 

Toe slaan hy sy Bybel toe.

En hy spreek vir almal `n kort gebed van dank,

omgewe deur die orrel se klank.

Daarna sing hul `n gesang oor die groot verlange

na  Sion se goue toekomswoning.

 

Maar ten slotte sê Eerwaarde Green nog:

“Daar sit by julle aan my voete

twee blanke gaste. Kom, laat ons hulle groet.”

 

Eers hoor ek `n vroulike naam.

Ek draai om. Daar staan toe `n dame,

met `n goedige glimlag, weldadigheid in persoon.

Die son kom op, en in haar glans

lyk sy soos die suster van die Heilige Frans.

Toe word my naam genoem. Hoe verstom staar hulle nou nie

na dié mister uit Germany.

Dis ongelooflik: Kyk, julle, kyk net!

Hy`t darem `n lang pad kerk toe gehad!

Drieduisend myl alleen oor die see…

 

En hulle glimlag en knik in my rigting

met suiwer welwillendheid

en sê dan nog sag:

God bless you…

 

En ek skaam my

oor my blanke huid.

 

*

 

Rudolf Hagelstange (1912-1984)

Bei den schwarzen Baptisten

 

In Charlottesville,

in Virginia,

traf ich, bei den schwarzen Baptisten,

seit längerer Zeit die freundlichsten Christen.

An der Kirchentür sah ich schon einen warten

auf mich und mußte eine der Karten

ausfüllen: Name, Adresse, Herkunftsland   –

und was noch sonst auf der Karte stand.

Dann brachte ein Mädchen in schneeweißem Kleid

mich an einen Platz, nicht weit

von der (gewissermaßen) Bühne,

im Halbkreis geschwungen, vorn ein Podest;

dahinter, erhöht wie auf einer Tribüne,

drei  Reihen des Chors, der eben erschien,

bald gefolgt von Reverend Green.

 

Erst sang der Chor und dann die Gemeinde.

Dann grüßte der schwarze Herr Grün seine Freunde

und  betete einfach und ohne Buch,

wie ihm die Worte vom Herzen fielen.

Und sie lauschten gesammelt der leisen Rede;

er sprach für jeden und jede.

Sie sangen, und dann fing der Gottesmann

zu predigen an.

 

Er sprach von der Liebe, dem göttlichen Licht,

das in unser menschliches Dunkel bricht.

Er sprach nicht wie ein Gerechter zu Sündern.

Er sprach wie ein Vater zu seinen Kindern.

Er sprach von dem Lichte der Sonne und dann

von dem künstlichen Licht; wie die Mutter das Öl

auf die Lampe gegossen, und wie man dann

das Gas erfunden, die Elektrizität,

und das Neon-Licht.   –   „Aber meiner Seel`“   –

rief er da   –   , „was der Mensch auch kann,   –

da ist noch ein lang-langer Weg zu gehn,

bis sie ein Licht erfinden werden, das

so hell wie die Sonne ist und so schön!“

 

Und sie nickten sich zu.

Und sie strahlten ihn an;

Right, Sir! That`s true!

 

Und dann

sprach Reverend von dem inneren Licht,

das eben nur

aus dem Auge bricht

eine  Spur,

aber Räume, viele Räume der Welt

mit einem Strahle erhellt.

 

Und sie nickten ihm zu

und lächelten weise.

Und sagten: Oh, Yes!

Aber leise.

 

„Hingegen gibt es auch Leute, die hängen

ihre Lampen nach draußen   –   jawohl   –   und drängen

andern ein Licht auf;  doch ist da kein Schimmer

von Licht in ihrem eigenen Zimmer!“

 

Und Reverend nahm die Lampe zur Hand,

die da vor ihm stand,

und hielt sie tief seitlich:

„So! Seht ihr? So!“

 

Und da lachten sie gar

und nickten sich zu

und waren so froh,

daß dieser so trübe Fall nun so klar

von dem Beispiel der Lampe und

Reverend Greens Mund

abzulesen war.

Oh, Yes. That is true!

 

Und dann rühmte der schwarze Herr Grün

die Blumen, die an der Sonne erblühn

wie alle guten und stillen Taten,

die uns im Lichte der Liebe geraten,

und wie sie die andern zum Leuchten bringen

und uns selber mit ihrem Lichte durchdringen.

Und dann sang er seinen Sonnengesang

und hob seine Arme und sagte Dank

für die doppelte Sonne, die jeden durchglüht,

der sie nur sieht.

 

Und es sprangen die Worte wie glühende Brocken

von seinem Munde. Bald sprach er schnell;

dann geriet er ins Stocken

und suchte nach dem treffenden Wort.

Und hatte er`s, warf er es ihnen zu.

Und sie fingen es auf.

Oder riefen`s ihm zu.

Und sagten: Oh, Yes.

Und: That`s right, Sir. That`s true!

 

Dann klappte er seine Bibel zu.

Und sprach für alle ein kurzes Gebet,

schon von den Klängen der Orgel umweht.

Und dann sangen sie ihre Sehnsucht aus

nach Zions goldenem Zukunftshaus.

 

Zum Schlusse aber sprach Reverend Green:

„Es sitzen mit euch zu meinen Füßen

zwei weiße Gäste. Wir wollen sie grüßen.“   –

 

Es fiel zunächst ein weiblicher Name.

Ich sah mich um. Da stand eine Dame,

grundgütig lächelnd, das Wohltun selbst.

Die Sonne brach ein, und in ihrem Glanz

sah sie aus wie die Schwester vom heiligen Franz.

Und dann fiel der meine. Da staunten sie

über den Mister aus Germany.

Das war kaum zu glauben: Ja, schaut nur, schaut!

Hat der einen weiten Kirchweg daher!

Dreitausend Meilen allein übers Meer …

 

Und sie nickten mir zu

und lächelten weise

und sagten leise:

God bless you …

 

Und ich schämte mich

meiner weißen Haut.

 

 

 

Bookmark and Share

19 Kommentare op “Rudolf Hagelstange. Vertaling in Afrikaans”

  1. CP Naude :

    Manjifieke vers invertaling.

  2. Ek stem saam, Charl-Pierre.

  3. Breyten Breytenbach :

    WOW!

  4. Alfred Schaffer :

    Allemagtig, daardie slot…

  5. Xander Smit :

    Algemene digterlike toejuiging vir “Die vlek van hierdie blanke huid”?

    Borduur dan tog nou voort, Manicheaans, dis seker soos dit hoort…eers X dan Y, tot almal omlê van die pyn.

  6. Waldemar Gouws :

    vergewe die vel?

    so blyk uit die planeet se mond
    my bleker buitekant
    ‘n las in hierdie wye land
    oosterse gevegskuns of breë westerse boetvaardigheid
    kry my klandestiene chromosome onmoontlik onder
    (so loops is seldeling)
    wil ek tog vra: vergeef my hierdie melaatse vel

  7. CP Naude :

    Die slot moet waarskynlik gelees word binne die tydsgees wat die gedig geskryf is, en nie vanuit hierdie tyd nie. Vanuit hierdie tyd gelees, is dit myns insiens die enigste swak deel van die gedig. Die strenge nadenke, van goeie denkers, sowel as jan-alleman, oor die morele waarde van “skaamte” (shame) was myns insiens nie gaaf teenoor die konsep nie. Met ander woorde, dit het nie die toets van tyd deurstaan nie. (Die digter is egter reeds in 1984 oorlede.) Dit sou vir my soveel beter gewees het as die slot op ewe beeldende wyse as die res van die gedig die wroeging van beskaming gekonfronteer met sulke eerlike menslikheid, kon uitgedruk het.

  8. Breyten Breytenbach :

    Hoekom moet mens nou die eerste-persoon ‘spreker’ in die gedig gaan verwar met die sentimente van die digter – waarvan ons niks weet nie? En vir wat aanstoot wil gaan neem met die Europese ‘hand-in-eie-bors’, ook al vermoed ons dit is om die kolonialistiese weldadigheid te streel? Die bogaande gedig is besonder treffend, en daarmee uit en gedaan.

    Onlangs afgekom op ‘n baie wyse ‘aanbeveling’ van James Baldwin soos aangegee in waarskynlik sy allerlaaste onderhoud (en dit het miskien ‘n ironiese klank in hierdie tye van patetiese impotensie wanneer die rug stram word soos dié van ‘n Skellumbosche doktoor van al die buk en buig, die “wôk-wôk staan styf…”). Ek gee dit aan in die oorspronklike Globish: “…It answers a false argument, a false accusation… that you have no right to be here, that you have to prove your right to be here. I’m saying I have nothing to prove. The world also belongs to me…”

  9. CP Naude :

    Die outeursidentiteit betrokke by die gedig het niks te make met my opmerking nie. My opmerking vergelyk die slot se waarskynlike oortuigingspotensiaal (poetikaal gesproke) binne die tyd wat dit geskryf was, met sy oortuigingspotensiaal vandag. (Uit en gedaan?)

  10. Jacobus Swart :

    Ons het in die vers die Eerwaarde en sy gemeente. Hulle dien die God van hemel en aarde in gees en waarheid. Wat beteken die Verligting, nihilisme, die eksistensialisme of sekulere humanisme vir hierdie mense? Presies niks nie. Die digter bevind hom plotseling saam met die gemeentelede op die oergrond van mens en God, en dit is dan dat hy verlee voel oor sy wit vel. Elke gedig is in n sekere sin n ongeveinsde antwoord op n vraag.
    Heiden, ons kan in die 21ste eeu nie na n melktertresep kyk sonder om dit as “wit” of “postkoloniaal” te beleef nie.

  11. Helize van Vuuren :

    Maar tog staan daar duidelik “die mister uit Germany” (met Celan se “Todesfuge” – “der Tod ist ein Meister aus Deutschland” – ‘die Dood is ‘n meester uit Duitsland’, in die onverbiddelike eggokamer van Hagelstange se vers. En wie was in die pylpunt se mikpunt dáár in die negentienveertigs? Almal nie wit en Aries nie, almal anders van kleur of van ras – Jode, swartes, sigeuners en gays).

    So nee, hier te lande is alle melktertsresepte is vandag verdag. Die (o, so gewenste) onskuld bestaan nie meer…

  12. Jacobus Swart :

    Geagte prof. van Vuuren: Dankie vir u deurleefde
    kommentaar en die groter perspektief. Ek het nie die vers deur die lens van die politieke wetenskap gelees nie. U plaas die aksent op “die Dood is n meester uit Duitsland”, ek lees dit raak dat die digter God by hierdie mense gevind het. Dit was nie my bedoeling om onskuld te bewys nie. Ek se wel dat die digter ongeveinsd antwoord.

  13. helize van vuuren :

    Beste Gunther,
    Gee ons asseblief die Duitse oorspronklike teks van Hagelstang? vir meer lig op die vertaling?

  14. Waldemar Gouws :

    Net terloops, ek sien melktert het aanbeweeg – heel verby die ou kleurgrens. Die kosjer- en halaalterte wys die koers aan.

    Ek sien ook, na die melktertinklusiwiteitsmodel, dat die spreker in die gedig nie vir God ontmoet nie, maar wel “die vriendelikste Christene sedert jare.”

    Dalk mis ek net die “oergrond” waarvan Jacobus Swart bewus is. Maar die teks is in medias res: g’n oergrond dus sedert die Tuin van Eden se skeefgeloopte eksperiment nie.

  15. Hendrik Jansen van Rensburg :

    Hierdie gedig het ‘n ou herinnering by my losgewikkel.

    Ek het jare gelede van tyd tot tyd opgetree as ‘n (amateur) Zoeloe-tolk by eredienste in die middellande van KwaZulu-Natal.

    Die byeenkomste het plaasgevind in ‘n ou slaghuis wat nie meer vir sy oorspronklike doel in gebruik was nie. Lekepredikers van die Metodiste Kerk, onder wie se vaandel die dienste gereël is, het die dienste gelei. Gegewe die landelike konteks was ‘n paar van die blanke lekepredikers Zoeloe magtig, maar heelparty was nie, aldus my betrokkenheid.

    Daar het ek op ‘n yskoue Sondagoggend gehoor hoe ‘n Zoeloe oumatjie, tussen die dankgebede vir sus of so se beterskap na ‘n siekbed en vir die of daai wat werk gekry het, eenvoudig gebid het: Dankie vir die pampoen.

  16. Breyten Breytenbach :

    Wat is dan meer hemels en lek-kerder as ‘n snuitjie donker melktert en ‘n pampoenkoekie om saam met die beker Boeretroos af te sluk in die kombuis? Met die hoop die hond by die agterdeur (sjaar naam is Goddog) steel nie die kos en die liefde van die tafel nie.

  17. helize van vuuren :

    Die slot van die Hagelstange gedig (gereken tot Ruïne-letterkunde of Na-oorlog-letterkunde – klaarblyklik van belang vir ons hier te lande, post-apartheid, weens die verwerking van die verlede, skuld/skaamte, vergifnis en versoening):

    Zum Schlusse aber sprach Reverend Green:
    Es sitzen mit euch zu meinen Füßen
    zwei weiße Gäste. Wir wollen sie grüßen …

    Es fiel zunächst ein weiblicher Name.
    Ich sah mich um. Da stand eine Dame,
    grundgütig lächelnd. Das Wohltun selbst.
    Die Sonne fiel ein, und im ihrem Glanz
    sah sie aus wie die Schwester vom Heiligen Franz.
    Und dann fiel der meine. Da staunten sie
    über den Mister aus Germany.
    Das war kaum zu glauben: Ja, schaut nur, schaut!
    Hat der einen weiten Kirchweg daher!
    3000 Meilen allein übers Meer …

    Und sie nickten mir zu
    und lächelten weise
    und sagten leise:
    God bless You …

    Und ich schämte mich
    meiner weißen Haut.
    *

    Angaben zum Text:
    Diese Ballade stammt aus Hagelstanges US-Reisebericht „Der schielende Löwe. Oder: How do you like America?“, erschienen 1977

    Die hele Duitse gedig hier te lees:

    https://www.seniorenportal.de/community/forum/literatur/literatur-kalender-fuer-das-jahr-2010-januar-folge-1?tid=308523&page=3

  18. Ek het die oorspronklike gedig in Duits van Gunther Pakendorf ontvang en het dit onder die Afrikaanse vertaling gepubliseer, vir diegene wat graag die bronteks wil vergelyk met die vertaling.

  19. Nicolaas :

    Die gedig laat dink my aan die uitstekende song van Marc Cohn, Walking in Memphis (daar is ook nogal ‘n Rev Green in).

    Maar darem sonder die, soos Breyten dit stel, patetiese impotensie van wroeging oor ‘n wit vel.