Joan Hambidge: JC Steyn

 

 

Die heengaan van die digter, romanskrywer, taalkundige en biograaf JC Steyn is ‘n enorme verlies. In my jongste bundel Konfessies, kaarte en konterfeitsels (Imprimatur, 2021) besing ek sy digterskap. Hierdie gedig is ingegee deur die brand in Bloemfontein se stadsaal in 2017. Die Apophrades dan in die sin wat Harold Bloom dit gebruik, te wete die terugkeer van die dooies in The anxiety of influence (1973).

 

Apophrades

vir JC Steyn

My verse sleep vlerk

by die dooies: daardie digters

in die baldakyne van my taal,

getrippelmaat, getrema én gekodeskrif.

Die vaatwerk van hul verse

só perfek saamgevoeg

met patene en siborieë.

In naberou plaas ek treuselend

my aflaat in ’n muntkissie:

mea culpa, mea maxima culpa –

oor ’n vorige bestel só boos.

Mag hulle stemme bly ópklink

soos daardie trotse Steinway,

in 1936 uit Duitsland ingevoer.

Wonderskone musiek draal steeds

in die Bloemfonteinse stadsaal:

puin en sinnelose kruistogte ten spyt.

 

Steyn se bundel Die grammatika van liefhê is een van die belangrikste bundels in Afrikaans waar die liefde taalkundig ondersoek word en die geskiedenis van ons taal digterlik beskou word. Dit het in 1975 verskyn. In ons Honneursjaar het Opperman hoog opgegee oor hierdie bundel en ons moes dit vanuit verskillende invalshoeke bestudeer.

So klink die begin van ‘n gedig in die spel van taal en liefde, die ewige spanning tussen die abstrakte en die onbereikbare liefde ontleed as ‘n Chomskiaanse probleem:

 

Liefhê is ‘n tangkonstruksie

as eenwoord-samestelling ‘n abstraksie.

Die eenwoordsin-imperatief

is nypend ongrammaties:  ”*Hê-lief!”

(So ‘n sterretjies, ontaalkundiges,

lig u toe dat ‘n sin ontaalkundig is.)

 

Lief-hê (s)kort dus ‘n onderwerp

en hê is – met onderwerp – onderwerp

soos wees, wat is word, aan deklinasie,

ouderwets, maar glo-nodig vir kombinasie.

(…)

https://spreeksel-blog.tumblr.com/post/8912412896/die-grammatika-van-liefh%C3%AA Besoek 6 September 2021

Elke jaar keer ek terug na hierdie verbluffende bundel met sy taalspel. Ek het as jong student ‘n artikel begin skryf oor die Henley-on-Klip-tragedie. Opperman wou meer weet oor waarom die busbestuurder se naam nie vermeld is in die gedig nie! Omdat die naam Koekemoer was en dit sou die gedig banaliseer, was DJO se mening.

 

Spooroorwegramp by Henley-on-Klip

Henley-on-Klip

stasienaam by Vereeniging:

onwerklike vereniging –

oerengelse samestelling

op Afrikaanse klipbodem.

 

Henley-on-Klip

skoolbus by spooroorweg

in slaggat gestol

(bloed stol op klip)

’n sneltrein snel voort,

dóód-betyds, dóód

 

Henley-on-Klip

Hansie-op-gruis

Helena-aan-gras

23 van gras

drié-en-twintig

wat die wolke en die veld,

die sonlig en die weerlig

nooit weer sal belewe nie,

vir wie mamma nooit meer

’n toebroodtjie sal smeer nie,

wat vir pa nie half vererg

oor nuwe wiskunde sal terg nie.

 

Tussen bleek hande en groen sakdoeke,

honde vol manewales in rooi prenteboeke,

blaaie met aftrek- en deelsomme,

ontlede sinne, aardes, sonne,

en ’n Bybel wat vertel van sonde,

tussen die vlees en die gras

soek ’n seun in bloed en glas…

“Waar’s my sussie, ek dink sy was…”

 

Wie huil so hartverskeurend

as ’n seun by ’n verskeurde

hals oor kop tot tone?

Of is moeders se trane egter,

of die klein weggedroogde trane

van die laaste oomblikke

angs voor die slag

by Henley-on-Klip

trane-op-klip.

 

Ledemate-onder-sakke

hande onder allerhande

bewysstukke vir lykskouings,

aanklagte van heinde,

huldigings van verre

(’n monument vir die held Johan

wat gesterf het om drie maats te red).

 

Langsamerhand verloor

egter trane teen egte klip;

leed raak gou vergeet.

Die nuwe uitwiskunde word gewis

doodgewoon gewoonweg dóód.

 

II

 

Vir my is sy biografie oor NP van Wyk Louw – veral Band I – een van die grootste stukke literatuurgeskiedenis in enige taal en ‘n tekening van die lewe en landskap wat die groot digter gevorm het. Dit het in 1998 verskyn.

‘n Tuiste in eie taal – Die behoud en bestaan van Afrikaans (1980) beslaan oor die vyfhonderd bladsye en is eweneens geskryf deur ‘n gedugte navorser en taalkenner. Dit behoort op elke taalstryder se boekrak te staan.

In hoeke Boerseuns ons was (1991) skryf hy oor sy plattelandse lewe en juis weens sy lewe as plattelandse kind kon hy die lewe van die jong Van Wyk Louw reg inskat.

As jong student skryf ek my MA-verhandeling oor die ek-verteller in die belydenisroman onder leiding van Elize Botha (aan UP) en natuurlik is Dagboek van ‘n verraaier (1978) een van die tekste wat ek ondersoek onder die besielende leiding van Botha wat groot respek had vir sy werk.

Deur die jare was daar ‘n paar briewe. Korte n kragtig. Immer van my kant af met waardering en enorme bewondering vir sy harde werk op soveel fronte.

‘n Veelkantige denker en skrywer. ‘n Digter en romanskrywer. ‘n Baken in ons letterkundige lewe.

 

Joan Hambidge

 

Bookmark and Share

Een Kommentaar op “Joan Hambidge: JC Steyn”

  1. My vriendin beskryf hom so goed: “Hy was ‘n stil, hardwerkende en diepdenkende man”.

Los kommentaar

 

*