Hans Pienaar

Hans Pienaar

Hans Pienaar begin skryf gedigte op universiteit in die laat 1970s. Nadat die tydskrif Vlieg, waarvan hy die redakteur was, verbied word, hou hy egter op met dig en begin eers weer in 1996 skryf. Van sy gedigte verskyn in die Tydskrif vir Letterkunde en word ook opgeneem in Nuwe stemme 2. In 2002 verskyn sy debuutbundel, Die taal van voëls en word genomineer vir die Ingrid Jonker-prys. Hierop volg nog twee bundels: Notas uit die empire en Uithoeke / Outcorners, ‘n bundel fotogedigte wat die tydperk 1980 tot 2006 dek. Van sy gedigte word ook opgeneem in Groot verseboek.

Hy is ook bekend as dramaturg, en het pryse en nominasies gewen vir Drie dosyn rose en Ching Chong Che. Ander stukke uit sy pen is Please tell us what’s going, please, Kom terug Saartjie en die onopgevoerde Die wortel van alle kwaad en Kruger se DNS. ’n Bundel kortverhale, Die lewe ondergronds het ook uit sy pen verskyn en hy was mederedakteur van die bundel dienspligverhale Forces Favourites.

Hans Pienaar het vir tien jaar lank as spesialis in buitelandse sake by Independent Newspapers gewerk en is tans verbonde aan Business Day, waar hy skrywer van die blog “Africa” is. In 1992 was hy die ontvanger van die Rapportprys vir Nie-Fiksie vir Die derde oorlog teen Mapoch, oor die staat se geheime veldtogte teen die Ndebele-stam. Hy was ook die redakteur van die verbode bundel artikels Die Trojaanse perd, wat handel oor die noodtoestand in die 1980s in die Kaap.

 

Laatmaart

 

Skollies bly meer tuis, luier tussen bome,

onder blare aan die uitsak by vergeel

verby, en die luggie wat altyd in die hoek

bly lê wil opstaan, wankelende wind.

Die kilte klim deur tralies en kom hang

Rond in die huis, volg ons stil-stil dog

met genoeg skimpe oor sy kouer broer

wat straat-af wag. Alles kry ‘n swaarder

skadu en ‘n valer vooruitsig. Gas druk

ongeduldig in loodpype en vuurhout

bak uit in stapels in die agterplaas.

Die eerste enjins stol, vensters begin

Die wasems vang. Vuiste knyp in sakke

En die skouers krom: Soos elke jaar

Is die winter vroeg reeds aan die kom

 

 

 

En Krismis kom ook alweer

 

En toe

Mara het vir Bertus gebliksem

bo van sy trollie af toe hy haar weer

probeer bykom, in sy knaters geskop,

met haar kasteelhakskoen, potblou

het hy gesit en vrek in Helen Joseph,

op die ou uiteinde van die saak

En toe

selfs die miere kry meer reg,

die dokters is so vertraag soos stroop

in ‘n yskas, wat al is wat werk, dit gaan

ook maar nukkerig, die visvingers taai

en die tamatiesous het voete gekry

en loop rond in laasweek se kouse

En toe

kyk ons die een soup na die ander

tot dit by jou ore uitloop en Lien my

vra om haar op haar slapende boud

te raps en ek dit maar oordoen net om

‘n bietjie meer lewe te prakseer voor

die son sak op nog ‘n dag

En toe

Boland kom kla oor die kondome

wat al weer op is, en kan ons nie soos

op lughawens ‘n masjien insit, of wat

van ‘n blompot, en hoekom is daar nooit

‘n skoon mes maar vurke lê soos lepels

in die laai of sit ook alewig vas

En toe

Gebeur so fokken min dat die sous

begin stol in die blinde hond se bak voor

jou oë, en Mara kom terug uit die selle

en sit daar soos ‘n zombie, en jy ruk haar

aan haar skouers, maar sy kyk jou net aan

asof more nog ‘n dag is wat moet kom

En toe

Was Bertus nog langer in die bed

En die kos raak op party dae, en alles raak

op of verdwyn, selfs die bed, en hy lê daar

in sy slaapsak, en brand kolle in die vloer

met sy sigaret, en as jy maar weer sien, trap

jy op sy hand dat hy tjank

En toe

Kom Krismis ook nog, maar eendag

lank, lank gelede in die toekoms in. En toe

dit verby is, toe trek die lug toe, en toe’t

ons begin wonder oor Nuwejaar, en so

het… en toe’s dit…

En toe

Kap Bertus net eendag om, maar ook

nie sodat jy dit kon hoor nie, sy lyk het glad

nie goed gelyk nie, breuk het die dom donner

dokters gesê, en ons is almal begrafnis toe,

en Boland het die hele tyd gestaan en oefen

aan sy das sonder om aan die kortste end te trek

En toe

het Mara net daar gesit,

beskuldigende kyke het sy die een na die

ander

van haar laat val soos blomme in die graf,

steeds

sonder om ‘n woord te sê, of ‘n pinkie te

beweeg,                                  asof sy in ‘n rolstoel sit,

pleks van een van plastiek                                    met

pote wat wil wegsink in die grond

 

 

 

Is vis

 

die woord is vis

ek vis hom met

my visstok

vis te groot: visdis

net vis wat klein is

lewe nog ‘n maal

vis vermis: visvry

al wat vis is

glip verby

vis onder water:

vis wat niks wis

haal die paal

vis sonder water:

vis wat vrot is

nie te vermy

die woord word

visstok, en vang

vir my, die vis

 

© Hans Pienaar. April 2011

Uit: Notas uit die Empire

 

 

 

Lank leef

En soveel eeue na Kublai Khan, en Iskender

en Veldmaarskalk Montgomery, en woestyne

ver van Hannibal, en spore gelaat soos Neil

Armstrong, en name wat voortrol en die een

magtiger as die ander. En mure met die skrif

daarop soveel maal uitgevee. En trone leeg

in museums, en boustene met die fluitende

wind om. En die gholfstokke vliert, en dig

die klamp om Buzz Aldrin se nek. Geskei

van sy vrou in die openbaar. Golwe klots

om Eisenhower se broek, met verbrokkelde

dokke wat in die deining dommel. Kioko

die kazekami fluister in Frau Eva se blou

ooglede: Ek is die brieserige gees, die ninja

in jou jassak. Dit is die einde, oor en uit.

Met nog groter gebaar is die hergeboorte

ook op ys gesit. Diana is gaan haal, Havel

moes die skeertuig sag laat neersyg op sand

gedreineer in die aand se skaduwees. Mao

was die seremonie se meester. Gutenberg pal

op diens. Bush het op al die stippellyne

geteken. Theseus het die berge laat antwoord

gee: Ek is dors weens gebrek aan kennis, die djinn

in jou tonikum. En aan die pote van duiwe

is die eerste manuskripte van die nuwe

ampskwartaal weer herroep met skote

dawerend in die stege en vere soekend

in die heliumlose dwarrellug. Foto-

prinsesse het knope vasgemaak. Selfs

die aftel is uitgestel tot verdere kennisgewing.

Hul het die empire dood verklaar? Leuens!

Blote versinsel! Kwaadwillige gerugte!

Die bewyse is in jou aktetas. Ek is

die aamborstige orator, die duiwel

in jou kattebak. Tweeduisend-tweehonderd

jaar tevore al het Tsjin Sji Hoeang ondergronds

geduik. Op die rug van dosyne pyle kom feite

aangevlieg: Lumiére sit die ketel aan.

Hitler Hunzvi skik sy das. In Kartoem

staan Gordon met sy been gekrink half-

pad by die trappe op. Pitagoras beskryf

geheime in sy My Documents. Spassky

verduidelik die spoed van lig aan wie

ook al wil hoor. Na dringende konsultasies

word ambassadeurs tot ridders geslaan.

Dis eenvoudig: Solank daar elektristiteit

op hierdie aarde van gods is. Solank

die nulpunt sonder huiwering (Allah

sy behaag) staan by sy aansprake. So

dikwels as wat die koeie gemelk word

in lugverkoelde stalle (Boedda bo).

So ver as wat die blote oog kan sien,

panteïsties ofte nie. Shakespeare is

die kommissaris van ede, Marco Polo

die doeanedokter, Hammoerabi houvas

die mikrofoon. Solank sekondes sekondes

is, en tril in hul orbitale soos Helena

van Troje op haar tone in haar desperate

striptease: Ek is die verdunner in jou bloed,

die asem van mag in jou murg.

Die empire is dood. Lank leef die empire!

 

 

 

Prozac dreams

 

… & ons was op reis in Amerika op

‘n noenmaalskip, ek & ‘n glansende

vrou wat glimlag soos ‘n kandidaat

op wie ek my vinger nie kon lê nie &

taypte wat nie onder my voete getrek

wou word nie & rye kelners staar van

die boonste dek & gange word langer

as ‘n katedraal & sy ontvoer my op ‘n trein

waar hulle performance art aanbied

asof in ‘n graf onder ‘n vloer van glas

& kondukteure wag verniet met fluitjies

sou passassiers hulle skaam &

skielik verskyn ‘n enkelspoorbrug

waar ‘n loods hom pas verongeluk het

in sy fratsvliegtuig want hy wou nie

aanvaar dat spoed sy beperkinge het &

volgens ‘n persvrystelling teen ‘n koffiekan

is dit seks wat verligting bring, dog slegs

al fresco in die blote oog van eistedfodds

gekeur deur taxidrywers wat nie links of regs

kyk & terwyl senuweeagtige wolkekrabbers

vasgevang in argitekturale poses nader-

storm & mekaar begin skouer onder borde

wat sê Houston en Austin en Nwork,

wys die performance artists hoe voer

‘n mens fellatio uit sonder lank & uitgerekte

voorbereiding & asemloos & hoe swem

‘n mens teen die gety & uiteindelik kom

ek die vergissing agter: Ek had die verkeerde

toespraak  by ‘n maatskappyresultateskemerkelk

& is daarom geostrasieer & verbied om

my stoel se kussing op te slaan & sy’t

haarself telepaties verbeurd verklaar &

verneder & toe sy eers weer opstaan uit

ons bed het sy haar borste nooit, maar

nooit weer verberg nie ten spyte van meter-

lesings in myle & hoewel ek by die regte

stad afgeklim het was daar niemand om

my terug te stuur nie…

… op waters van rus

het ek my verlaat

en die blus van vure

het my veel gebaat…

… ek het haar nooit weer gesien nie.

… & daar was die kreupele & versmelte

ondieragtige man, drywend in die poel

van homself & in ‘n moeras van suur

waaroor die dampe staan & blomme

bloos soos lotusse & slingerplante

met opdrifsels van harige takke besig

om te kwyn in die viriele water & hy

smeek my om hom dood te maak &

minstens te help om selfmoord te pleeg

& ek vlug weg na ‘n drieverdiepinghuis

wat tuur onder die rokke van valleie

& laat  my bedien deur ‘n siniese

kelner & ‘n geleerde in ‘n panamahoed

verduidelik hoe wesens in ‘n poel suur

sou kon bestaan & ‘n slanke vrou gooi

haar hakke omhoog soos die bekke

van hees hadedas en staan op haar

een hand sonder om ‘n enkele tertjie

te versteur & almal dra wit pakke

met dofgeel/doforanje/dofblou dasse en

wit tekkies oor hul bokpote & ek bevind

my in die tuin onder ‘n damwal waardeur

liplekkende water kwispel & weer eens

is die selfmoordsugtige suurman daar,

vermom as ‘n huilende dolfyn & hy

lewer ‘n betoog oor die meriete van

schadenfreude & ek laat hom agter

waar hy probeer om sy arms te flap

& soos ‘n vergeefse psalm weer op

in die keel te spring & terug

by die lotusblomme gaan stap ek

op hulle & strek my uit soos in

‘n Henri Rousseau skildery….

… as ontwapende

het ek my ingehuldig

en as ontslapende

het ek my ingerig…

… my aalmoese het opgeraak.

… & desondanks moes ek my aanmeld as

soldaat in nog ‘n Engelse oorlog, maar met

meer kanonne & groter troepe & hulle

het gestrek van die een einder na die ander

& ek moes myself inwurm tussen ‘n klomp

kortbroeke met rooi knieë & lê & wag

terwyl getroue lorries goed oplaai & aflaai

tot ek naderhand met ‘n klimop by ‘n krans

afklim & tennis speel met ‘n vrou in ‘n burka

wat die bal slaan sodat haar enkels wys

suggestief & die onkruid in krake vernietig

soos insekte op ‘n ruit, waarna ek beveel

word om te gaan veg in ‘n hotelkamer

blou van die bloed van aristokrate &

ek het my bajonet in ‘n wagtende gat

gesteek met bakstene wat uitpeul & tot

my stomme verbasing is daar ‘n sigeuner-

bruin meisie wat aan die anderkant skuil

& ek moet haar sonder losprys ontvoer

hand aan hand, swart rok vol stof & nadat

ek haar gered het verby sinjale in rooi

& groen op ‘n boot lig sy die rok & ons

staan en kyk na die wolkekrabbers van

Manhattan & sy wys my van agter af haar

kwak, maar ek sien net ‘n swart spleet &

terwyl ek wag op die volgende jump cut

begin ek & ‘n makker al geselsend leopard

crawl oor die kwarts met ‘n offisier wat staan

& swets in die bek van sy kanon, vuurfakkel

in die hand & ‘n Land Rover met ‘n pantsersnoet

in kakie huil teen die koppie op en vreet

klippe soos ‘n gemartelde vark…

… in mildelike seë

kon ek my was

en langs wye weë

onthef van my las…

… en daar was geen trane meer.

 

 

 

Tromsolo

 

Middernagson, Tromso, 2005

In die somer flits ek oor die kranse

van die laaste ys, ‘n tandarts met my spieël

en akkurate lig, grawe ek in die wortels

van nuwe groeisels, vee watervalle op

wat oor berge kwyl, en die sneeuplaak

– ‘n ou mond vol roomys. Ek omsingel

soos syfers aan gewrigte, of ‘n outokraat,

die plein vol dorpsfluite, poleer die horings

gratis en verniet. Ek prik aan ‘n blonde wang,

‘n kind se ballon, om die hoeke van huise

vroetel ek vir los krone in ‘n vensterbank.

Toegewyd is ek aan my loopbaan. As die aand

aanbreek, maak almal alles toe asof die winter

nog daar is. Ek bly agter, soos ‘n wit jas

by die kroegdeur opgehang, uit gewoonte.

Ek dwaal deur leë strate, eindig waar ek was.

‘n Dief in my eie middernagte, op my eie pas.

 

 

 

Maaglandskap

 

Skielik, soos die kontoere op ‘n kaart:

Die rimpels op jou maag in die trekkings

van jou liefdeskramp. Dit sidder en plat

weer uit onder my handpalm. Windvlae

oor die sand. Are sprei soos modderkrake.

Voorspellings van droogte, maar die dors

in my vingers word steeds geles in jou

oase. Op die punt van my tong talm

woorde om die bakens van jou tepels.

My gedagtes gaan na putte sink

waaruit nuwe waters wel, spore stip

oor jou vel, en as ons ‘n nuwe woestyn

moet bevaar, sal my buie luier oor jou

leegtes, tot hul oor jou duine breek

in oubekende reën.

© Hans Pienaar. Feb. 2010

 

 

 

Die taal van voëls

 

In die taal van voëls herhaal herhaal veral

die weleer en weë van veel verveer en brose

neurose op vaal verwinterde versplinterde tak

en twyg in ‘n skraal repertoire van gebare gebaar

in verledes nie gespaar nie gespaar piet piet

my vrou hoe vergeet jy my so gou so gou

verledes uit hedes geledig behalwe vir jan

fiskaal wat aan draad en paal en paal en

draad sy taks en swaarverdiende winste span

verledes waarin hedes hul eie sedes beledig

en toekomste gepypkan het soos koekoek

die kloek verneuk-my-nou. Dit wil sneeu, wil

sneeu, skreeu die spreeu, eet spinasie vir die

migrasie, sê die ganse sneeuganse nasie, hul

hink en hul pink in ‘n sporesproei half dom

en half doof geknoei, ‘n ander jan is pierewiet,

soos sneeu soos sneeu is sy papiere wit, maar

waar’s die ring aan die duif se klou?

die verbasende arende bespied puur verniet

hul spergebied en bekiek vergeefs elke piek

en kriek en suid van spruit en oos van kroos

en noord van moord kokkewiet kokkewiet

wil ok weet wil ok weet: Jy kan die kwartel

martel tot hy spartel, maar waar is die vele

vervalle vere wat die voël sal maak? Vervlieg

vervlug oor see en oor lug, net ‘n pluim bly

oor vir die kok wat so met die oorskiet toor

Hoender is ‘n tronkvoël in ‘n stronkhool

dag in en dag uit en nag in en nag uit en

mik en pik en druk en week op week en

maand na maand en druk en sluk en mik

en pik en druk  en skrik en gereed wil sy

wees vir die volksmoord. En wie is vryer die

reier of die eier en wat kom eerste die sout

of die boud en wat is genade: Geboorte

of al die soorte ommesientjie ommelette?

Vir dink verdink die visvanger, hoe swanger

is gedagtes nie … hoe langer hy wag hoe

banger raak die woorde wat nie wil kom

nie wil kom. Pruil die vuil uil  in sy misterie

van ‘n ministerie: Ornitologies en ontologies

is dit onwenslik om voëls te veel te vermenslik,

te veel oumas met traumas, elke taal en tyding

het sy belydenis van lyding en oor die waarde

van woorde is veels te veel ongehoorde akkoorde

Net die papegaai sê windlawaai windlawaai

die stres van huisarres maak my bles maar

ek het die deurbraak gevind in alleenspraak:

Die mens raak diep gekwes en vreeslik gepes

deur die skrou van die groublou pou en die krys

van die smartswart kraai, geen taal van voëls

geen verhaal wat faal sal help: Net luister wat

hy in sy spieël kom fluister, en hom in ‘n fraai

kabaai in ‘n ougou kou van sy eie woorde paai

 

© Hans Pienaar

 

Bookmark and Share