Posts Tagged ‘alfred schaffer’

Resensie: Kom in, dit vries daar buite (Alfred Schaffer)

Wednesday, March 20th, 2013

Alfred Schaffer. Kom in, dit vries daar buite. Uit Nederlands vertaal deur Daniel Hugo (Protea Boekhuis. ISBN 978-1-86919-912-8. Sagteband, 106bladsye. R150)

Resensent: Zandra Bezuidenhout

  

Omslag

Alfred Schaffer is ‘n produktiewe en veelbekroonde Nederlandse digter wat tans in Suid-Afrika woon. Dit is vir ‘n digter van die jonger geslag ‘n prestasie dat daar binne die relatief kort tyd van 13 jaar ‘n keur uit sy vyf bundels saamgestel is, en ‘n bonus dat dit deur Daniel Hugo se vertalings vergesel word.

Schaffer se verse is vanselfsprekend in ‘n eietydse idioom en styl geskryf, en lyk geensins soos die Nederlandse verse van Kloos, Gorter, Achterberg en selfs Nijhoff wat ‘n ouer geslag op skool of universiteit so bekoor het nie. Wat nie beteken dat Schaffer se werk nie ook ‘n bekoring van sy eie het nie; inteendeel, dit is boeiende verse met ‘n vars aanslag wat jou onverwags tref en aan die dink sit. ‘n Tergende raaiselagtigheid maak die meeste gedigte meer ingewikkeld en spannend as die werk van De Coninck, Kopland en andere wat ook oor die afgelope jare deur Hugo vertaal is. Tipies van die moderne poësie, word daar inhoudelik nie soveel uitgespel soos die gebruik vroeër was nie. Schaffer werk eerder met suggestie. Die emosie word onder die oppervlak gehou en die versaanbod is subtiel, soms selfs afstandelik; sy werk is dus “onderkoeld”, soos die Nederlanders dit noem. Ten spyte van die oorwegend vaste strofebou, sluit die werk in toonaard aan by die verhalende geselstrant wat in die hedendaagse poësie so gewild is.

Die versameling bevat ook meer toeganklike gedigte (25),waarvan een in sy vertaalde vorm aangehaal word:

 Die situasie teen sluitingstyd

In die vlak deel van die swembad blaas ‘n man

klein wolkies in die aandlug.

‘n Paar meter verder omhels ‘n seun en meisie mekaar

vir die eerste keer – hulle skuur saggies met hul onderlywe,

 

hulle wil dans in ‘n nagklub, liefs tot die volgende oggend,

onder water na mekaar toe swem

en mekaar vasgryp soos wat hulle dit eenkeer in ‘n film gesien het.

Of waai en roep na die intens starende man

 

wat lyk of hy hom skielik bedink en maak of hy

versigtig uit die swembad klim noudat die trappelende bene

van die twee verliefdes allerlei vorms begin aanneem

in die voortdurend bewegende water.

Dit is nie altyd ewe maklik om vas te pen waaroor die gedigte presies gaan nie, omdat verbande dikwels ontbreek. Hierdeur gee Schaffer egter aan die leser die geleentheid om self betekenis te “maak”. Dis nou maar eenmaal hoe die eietydse hoofstroom-poësie werk, soos dit tewens met alle eietydse kunsvorme gesteld is. Geen vooraanstaande kunstenaar kan dit bekostig om staties te bly en in verouderde vorms vas te steek nie; en die leser wat werklik in poësie belangstel, sal daarmee tred hou.

Die oorwegende kenmerk van die gedigte is dat flarde van situasies en belewenisse op ‘n innoverende en onverwagse wyse in taal herskep word. Die digter konfronteer jou met omstandighede en verskuilde gemoedstoestande wat daarmee saamval, soos dié van samesyn en intimiteit (11, 25); of situasies van onmin (23) of verwarring (79). ‘n Bewussynstoestand word intens ervaar en, paradoksaal genoeg, met ‘n soort verwronge sekuurheid verwoord, onder meer deur die oomblik uit te rek en die gedig met ‘n reeks losstaande gegewens en gewaarwordinge te laai. “Vakansiemusiek” (17) met sy “uitruilbare beelde” is een so ‘n voorbeeld. Soms word die essensie van die gedig as ‘n nagedagte in die slotposisie geplaas, soos in “Wat hy besit, is waardevol” (27) met sy losstaande eindreël: “As sy sou omkyk, het sy hom nodig.” – veel bondiger as die Nederlands wat lui: “Zij heeft hem nodig als zij achterom zou kijken.” Deur die gesuspendeerde aard van die voorstellings gee die verse hul spreekwoordelike geheim nie maklik prys nie. Maar die leser wat ingestel is op assosiasies, suggestie, ironie en absurditeite kom algaande agter waarop die digter mik. Dit doen Schaffer gedissiplineerd en kundig, want die versbeweging stuur af op ‘n netjiese slot.

Vormgewys probeer hierdie digter nie in die tradisionele sin “mooi” of “poëties” skryf nie; hy soek eerder na ander vorms van poëtiese skoonheid, soos om woord en beeld op ‘n ongewone manier in te span of onverwante sake naas mekaar te stel, sodat sy leser onverhoeds in situasies gedompel word. Tog gaan dit om dinge wat ons almal een of ander tyd teëkom, maar deur die vernuf van die digter in eiesoortige omstandighede en taal aangebied en ingebed word. Op ‘n vervreemdende wyse systap Schaffer die digterlike clichés van minderes in sy vak. Ondanks, of dalk danksy sy ongewone skryfstyl, lei hy sy lesers om die vervlegte, durende, en soms verwarrende oomblikke van hul eie lewensloop te herken.

Die digter toon ‘n voorliefde vir uitgebreide of onwaarskynlike gedigtitels, soos “Oor die hele oppervlakte ‘n veld, dit is tyd om huis toe te gaan” (71). Dikwels word so ‘n titel teenoor ‘n alledaagse episode gestel om uiteenlopende sake te versoen en nuwe betekenisse te genereer. Dit is ‘n berekende werkwyse waardeur die digter ook ‘n ironiese afstand van sy stof verkry, en die indruk skep dat die spreker homself nie al te ernstig opneem nie. Dieselfde geld vir die bundel se titel, want Kom in, dit vries daarbuite nooi die leser met ‘n knipoog om saam met hom in sy gedigte te kom skuil, weg van ‘n banale buitewêreld wat per definisie as ongenaakbaar en onherbergsaam ervaar word. As mens die bundel goed lees en herlees, word die verhouding tussen ‘n gedigtitel en –inhoud duideliker, en op plekke vanselfsprekend. Dit kan as ‘n hebbelikheid van hierdie digter beskou word dat hy die leser opsetlik onkant vang, waardeur meer vertolkingsmoontlikhede oopgelaat word (moontlik ook vir die spreker self), en dit sodoende die impak van die gedig versterk. Een voorbeeld is “Die parallelle heelal” (31) waar die digter ‘n frase uit die natuurwetenskaplike jargon as ‘n metafoor gebruik. Op ‘n absurdistiese wyse word hierdie natuurgegewe ‘n versinnebeelding van ‘n dubbele lewe wat in normale omstandighede gelei word.

Die eerste strofe van die bogenoemde gedig kom op jou af soos Superman self:

 

In daardie tyd het Superman bekend gestaan as uiters vriendelik.

Aan die ontbyttafel het hy beleefd gegroet,

as gevra word, die suiker aangegee

en die asemrowende panorama geniet.

Hy het ou musiek gespeel as hy besluite neem

en daarna sy ma gebel.

Dieselfde idee van rolspel en die ervaring van ‘n buite- teenoor ‘n private binnewêreld, kom voor in die daaropvolgende gedig “Die leerling”, met sy enigmatiese slot:

 

Tot dusver is hy die enigste een wat dit op ‘n groot verhoog

kan waag om voorwerpe te gebruik wat net hy kan sien.

Schaffer se werk is lakoniek en gedug. Hy veins ‘n sekere opgewektheid en daag die leser uit om saam met hom losstaande oomblikke en landskappe van die gees te betree waar niks behoorlik sluit nie. Sy gedigte werk soos onduidelike fotobeelde of geknakte rigtingwysers. Die konstruksie van die verse is eiesoortig, maar weldeurdag, met geen woord te veel nie. Dit is die moeite werd om, soos die digter, te bespiegel oor die waarde van die gewoonste dinge soos die “toeklap van ‘n motordeur” (37), of ‘n beeld soos “[d]ie water kolk in sy liggaam” (39) wat na ‘n angssituasie verwys; of jou eie voorstelling te maak van ‘n man wat “…die meisie uiteindelik soen, sy oë toe,/ in haar pa se verlate kruidenierswinkel.” (41) In die digter se eie woorde klink die laasgenoemde frase so: “…en hij het meisje eindelijk zoent, zijn ogen gesloten,/ in de verlaten kruidenierszaak van haar vader.”

Die slotstrofe van “Land so ver as wat die oog kan sien” (43) is sprekend van die soort vrae wat die bundel by implikasie stel:

 

Moet iets gebeur? Of is dit al verby, die vinger op die sneller,

die spiralende rook – dit kon ek nie gedoen het nie, dink jy nog, dit

kon ek nie gedoen het nie. Al dié agterdog oor niks, geknie

uit die soort stof waarvan in ‘n verre verlede drome gemaak is.

Wat die vertalings betref, mis sommige van die versreëls vir my die ingeboude ritmiek van Schaffer se taal, wat te verstane is omdat Nederlandse woorde en sinne ten opsigte van die lettergrepe en sinstruktuur verskil van die Afrikaans. Tog sou mens meer moontlikhede kon oorweeg en klein verstellings kon aanbring om die vertalings vlotter en vloeiender te maak. In die digkuns gaan dit ook om die effek op die oor, wat deel vorm van die leser se totale belewenis van die teks. Waar die vertaler voorkeur gee aan die Afrikaanse vorm van ‘n Nederlandse woord, word die tipiese Afrikaanse segswyse nie altyd voldoende benut nie. Soms laat dit die vertaling te plegtig en formeel klink, of heeltemal vreemd, soos in die geval van “flaneer” (9) wat in die Afrikaans behoue bly, maar maklik met “drentel” vertaal sou kon word. Daar is talle gevalle waar so ‘n woord of sinsnede in albei tale nommerpas is – maar selfs hieroor is vertalers (en kritiese lesers) dit nie altyd eens nie.

As lesers self probeer om die Nederlands te vertaal, en ter wille van die spel hul eie pogings met Hugo se weergawe op die bladsy langsaan vergelyk, sal hulle gou ontdek hoe wyd óf skraal die moontlikhede in sekere gevalle is. Enige woord wat naasteby dieselfde betekenis dra, is nie goed genoeg nie. Bowendien moet die vertaler, afgesien van die inhoud, ook die styl, ritmiek, klankwaardes, beeldspraak en strukturering van die oorspronklike teks in ag neem. Die woordkeuses moet bowendien die instelling en moontlike woordspelings uitdruk wat die digter met groot sorg in die bronteks ingebou het. Miskien wil dapper lesers dit waag om te oordeel of “uitgekleed en doorgelicht” in Afrikaans die mas opkom as “kaal en ge-X-straal” (44/45).

Daar word doelbewus stilgestaan by die vertalingsaspek om te bevestig dat Hugo, in die geheel gesien, krediet moet kry vir die slim skuiwe waardeur hy die Nederlandse poësie Afrikaans laat praat. En Nicol Stassen van Proteaboekhuis en sy redakteur, Martjie Bosman, verdien lof vir hierdie inisiatief waardeur ‘n familiegesprek tussen verwante tale voortgesit word.

Ek sou die bundel vir fynproewersmaak aanbeveel; insluitende vir diegene wat in vertaling belangstel en ook hul kennis van die hedendaagse Nederlandse digkuns wil uitbrei. Maar die waarde van Schaffer se werk lê in die eiesoortige visie, tegniek en tematiek waaruit hy poësie maak. ‘n Beentjie om aan te kluif, voorwaar.

 

 

 Resensie geborg deur :

 

 

Onderhoud met Clinton V. du Plessis

Thursday, March 7th, 2013

 Clinton V. du Plessis in gesprek met Alfred Schaffer

RANGEER deur Clinton V. du Plessis

“Miskien skryf ek om te onthou”

 

Hallo Clinton, geluk met jou nuwe bundel Rangeer! ’n Digbundel wat amper lees soos ’n persoonlike Groot Verseboek – omvattend, uitputtend, veelkantig. Hoe kyk jy terug op jou eerste digbundels en gedigte, vanwaar jy nou staan? Verstaan jy nog die ou gedigte, sou jy daai jonger weergawe van jouself nog herken?

Rangeer is definitief anders. Eerstens is dit omvangryk, by die 140 bladsye, en die verse is veel langer as byvoorbeeld die van my vorige bundel, Flitse. Ek het met die skryf van Rangeer probeer teruggaan en –gryp na die dinge wat net onder die vel sit, onder die naels ingekruip het, soos ’n tabaksakkie albasters in die broeksak van die geheue bly klingel. Hierdie is ’n ode aan my pa, iets oor ’n leeftyd en –wyse waaroor ek nog nie voorheen so intensief geskryf het nie. Daar was nie die behoefte om enige grand statements te maak of die Afrikaanse poëtiese sneltrein te probeer ontspoor nie, ek wou net stories vertel via gedigte. As jy Rangeer langs ’n bundel soos, in god’s country: no 2-21, sou neersit, wel, dan sal dit bitter moeilik wees om die twee te vergelyk. Eersgenoemde straal, byna, berusting uit.

 

Jy bly op Cradock, en werk as ’n rekenmeester. Waar kom die poësie in? Lees jy baie poësie? Het jy baie kontakte met mede-digters? Hoe dikwels het jy tyd om gedigte te skryf?

 Jy ken die storie van dat daar net twee sekerhede in die lewe is, naamlik belasting en die dood. Om den brode werk ek met die eerste sekerheid, en via die poësie, probeer ek met die tweede stoei en vrede maak. Ek het weinig kontak met mede-digters (behalwe die af en toe Face-book interaksie of die nou en dan se fees), maar ek lees baie, het ’n omvangryke versameling bundels. Ek lees ook veral literêre artikels, verhandelings, blogs deur en oor digters en die digkuns, resensies, polemieke, ens. Met hierdie bundel het ek ’n paar gedigte gehad wat ek spesifiek vir my optrede by die Boekbedonnerd-fees op Richmond geskryf het, en na my optrede daar het ek begin werk aan ’n bundel en net eenvoudig die tyd gemaak om dit te klaar te skryf. Jy wag nie vir die muse nie, jy gaan net sit en skryf – doelgerig en dwingend.

 

Jy het Rangeer in eie beheer uitgegee. Ook in Nederland kies ’n uitstekende digter soos Martijn Benders vir uitgee in eie beheer. Hoe verskil dié uitgeeproses van uitgawes by ’n reguliere uitgewer? Het jy gewerk met ’n redakteur, of met iemand wat saam met jou lees?

 Ek is ’n rekenmeester, dus het ek my somme gaan maak en dit betaal om jou eie fondse in ’n publikasie te stoot, die risiko te neem en die groter wins in jou sak te steek. Met hierdie boek het ek ook die omslag ontwerp en jy staan dus veel nader aan die boek, is meer kreatief betrokke by die hele proses, maar jy moet ook pa staan vir die knaap bakore en -bene. Die tegnologiese veranderings het dit moontlik gemaak dat jy selfs kleiner oplae relatief koste-effektief en vinnig gedruk kan kry en ook weer regstellings in die daaropvolgende uitgawes kan maak. Jy moet egter steeds ’n goeie produk – waarde vir geld – aan die potensiële koper bied, en ek maak gebruik van die dienste van een van die land se voorste drukkers. Met sosiale netwerke kan jy jou eie bemarking doen, 90% van my voor-publikasieverkope het op hierdie manier geskied. Ongelukkig het ek nie die dienste van ’n redakteur nie en dit is ’n leemte waarna ek beslis moet kyk.

 

Eintlik bestaan Rangeer uit twee bundels; Rangeer, en gedigte, talk show hosts & reality shows, uit 2009. Wat was die besluit om dié bundel uit 2009 by jou nuwe een te voeg?

Die 2009-bundel het in pamfletformaat verskyn en daar was ’n weerstand uit sekere kringe om selfs net die bundel bekend te stel, wat nog te sê, probeer resenseer. ’n Boekeredakteur het ’n resensie-eksemplaar aangevra en ek het nooit weer van die heer gehoor nie. Maar ek wroeg nie meer oor sulke dinge nie. Ek het onlangs weer by bekendstellings en feeste begin lees en die mense het van die verse uit die bundel gehou en wou dit graag in die hande kry. Op ’n manier gee dit dan ook die leser wat vir die eerste keer met my werk te doen kry, insae in die tipe skryfwerk waarvoor ek bekend of dan miskien, berug geraak het.   

 

Voorin skryf jy: “Sommige van hierdie gedigte is verwerkings van rubrieke.” Hoe skryf ’n mens sulke gedigte?

Ek het voorheen al kort-kortverhale gepubliseer en ek wou net eksperimenteer om die dikwels ryk en oorvloedige gegewe van ’n rubriek af te slag totdat dit net in die geraamte van ’n gedig kon pas – die bloederige hart en derms behou. Jy gooi die hele tyd weg, maak die koffer ligter.

 

Jou gedigte se handelsmerk was nog altyd die ander kant van die blink en sorglose lewe – die van outcasts, dwelms, prostitusie, armoede, marginalisering. Waarin lê vir jou die poëtiese krag van dié soort onderwerpe?

Die eerlikheid en ook die manier om, ten spyte van die oorwig dinge wat teen jou tel, uit elke dag nog ’n stukkie bestaan te probeer kerf, dit is wat vir my kragtig is aan hierdie sy van die lewe. ’n Gedig, gebou op die wankelende rand van bestaan, staan my veel meer aan.

 

Jou gedigte lees heel maklik, soos praatverse. Hoe beluit jy op die vorm van ’n gedig, wat is die ambagtelike proses, voor ons as lesers jou gedigte te lese kry?

Ek het op ’n vorige vraag opgemerk dat ek hier “stories” wou vertel, in gesprek wou tree met ’n leefwyse en dit is net die vorm wat die gedigte spontaan aangeneem het.

 

Dit klink vir my asof Rangeer onder andere in gesprek tree met byvoorbeeld om te lewe is onnatuurlik, veral in die eerste afdeling. Daar is ook talle ander verwysings na literêre tekste en popliedjies. Is jy steeds “in gesprek” met ander digters, of is dit iets van die verlede? Wat beteken mense soos Bukowski of Springsteen nog vir jou?

Daar is nie ’n doelbewuste poging tot gesprekvoering nie, dit het maar weer net spontaan gebeur. Gedigte trek mekaar soos dye aan (as ek die beeld mag leen by Krog en De Lange), knoop onwillekeurig gesprekke aan. Ek vind nog steeds inspirasie uit Bukowski se rou eerlikheid oor die lewe, oor digters wat dink hulle kan met woorde of vroue wat dink hulle kan met liefde of seks die wêreld verander. Springsteen gee my hoop as daar weinig oor is om in te glo.

Smeul

Arm is soms net ’n gebrek aan oorvloed

niks minder, niks meer,

 

met elke spoorweghuis

kom die stoof, ’n Welcome Dover

swart, op vier pote, kom katstaan hy met

rug geboggel

die kaggel vol,

 

wyd was hy, met plek vir vier potte,

’n ketel vir koffie- en waswater,

’n oond vir bakbrood,

gemaak vir gesinne,

winters kon ons maklik vier-vyf

voor hom inskuif

op die lang bank,

 

dit was voor televisie

ek kon fabels in die vlamme lees

sien hoe die kole rooi gloei

om later tot as dood te bloei

soms het ek só gebrand om

weg en uit te kom,

 

baie kere was daar net brood

en moerkoffie, gebakte kerrie-uie, of brood

met uitgebraaide skaapvet

maar altyd-altyd was daar iets, al was dit net-net,

 

eendag het ma die grammofoon verkoop

met die hele hoop

plate waarna ek so graag geluister het,

 

dit het my hart gebreek,

fyn, soos antrasiet,

ek het maande lank daaroor getreur

eers ’n leeftyd later het ek dit verstaan:

 

hulle móés net oorleef,

soos daardie vasberade vuur, in die kaggel

elke uitputtende dag,

 

aanhou brand,

aanhou smeul,

vir ons.

 

Jou bundel lees soos ’n persoonlike reis wat die leser saam met die digter beleef, van sy jeug tot en met die hede. Daar is ’n interessante mengsel van nostalgie en ontnugtering in gedigte soos ‘Vrypas’, ‘Smeul’ of ‘Harlekyn’, waar dit lyk asof daar ’n soort van verlange is na die ou dae, hoewel dit glad nie ideaal was nie. Is daar inderdaad so ’n verlange na die verlede, en is daar na jou mening sprake van ambivalensie in die gedigte ten opsigte van wat was?

Soos ek ook voor in die bundel vermeld is hierdie boek opgedra aan my pa, wat in 1996 oorlede is. Ek was onlangs by die Boekbedonnerd-fees in Richmond. ’n Groot deel van die feesgangers was mense van gevorderde leeftyd en hulle het later kom vertel hulle hou van die trant van die gedigte. Ek het gewonder hoe beleef ouer mense die veranderinge waaroor hulle weinig of geen beheer het nie, wat hulle nie kan verstaan, nie kan verwerk nie. Hulle soek na iets wat bekend is, bakens, spore of stasies. As jy kyk na ’n gedig soos, ‘Gewaarwordings’ sal jy egter sien dat daar ook op ’n nugtere, skeptiese wyse met die verlede omgegaan word – die skep van “bloeiende helde” uit die era, (die boksers en die rugbyspelers) totdat die Kerkstraatbom ons dwing om te vra, “wat wen jy deur te bloei.” Dit is dus nie net ’n blote romantisering van die verlede nie, maar ’n her-interpretasie van ’n skynbaar onskuldige era, ’n kortstondige seisoen in die paradys van die sluipende slang.

 

Jou gedigte lees deels soos outobiografiese verse. Is dit moeilik om die privaatheid oop te skryf, of voel jy eintlik nie jy stel jouself heeltemal bloot nie?

Die skrywer/digter is ’n hoer: en as jy goed is kan jy gereeld jou bene en soms jou oë oopmaak, sonder dat jy jou hart of jou siel ooit oop hoef te maak. Dit was soms moeilik om oor sommige dinge te skryf wat ek liewer net sou wou laat gaan het. Soos die gedig oor die boek, Die Groen Ghoen (sien hier), maar dit is klein gebeure soos daardie wat enersyds my afsku laat groei in die mens se vermoë om selfs ’n kind te benadeel in die naam van ’n stelsel , maar ook andersyds my geloof versterk in die goeie, in die enkeling wat teen die stelsel gaan en “nee” sê.

 

In die afdeling ‘Haltes’ word daar reële en mentale plekke besoek. ’n Reële plek is byvoorbeeld Amsterdam, in die gelyknamige gedig. In hierdie, maar ook in ander gedigte, lyk dit asof daar, ondanks die ellende in Suid-Afrika, nie ’n verlange is na ontsnapping, na ’n ander land – ook Nederland is nie die hemel op aarde nie: “’n hotel op die plein, / laat my in – die naam, Atlanta: / die kamer klein, / kompak, donker en prakties / nes die res van die land: / alles georganiseerd; / té georganiseerd, / “lekker wippen” in die classifieds: / legitieme graffiti walls”. Ontnugtering word so die subteks deur die héle bundel. Stem jy saam?

Jy lees dit heeltemal korrek. Daar is nie ’n “paradys” iewers op ’n ander plek nie. Op die agterkant van die poskaart van Kaapstad se magiese Tafelberg is die netjies uitgeblokte hel van Mannenberg, daar tik die tydbom, word die drome van die digters en die kinders verkrag, lê: “die blasoen van ’n verbryselde, haarlose poes” waarvan Wilma Stockenström skryf.

In die slotreëls van ‘Durban’ skryf jy: “skryf word die ongewapende weerstand / die woord, ’n onopsigtelike motorbom.” Wat dryf jou skrywe? Woede, angs? En is poësie werklik subversief, of net ’n edele hobby?

Ek luister juis verlede week na Billy Joel se ‘Prelude/Angry young man’: “He refuses to bend, he refuses to crawl / He’s always at home with his back to the wall / And he’s proud of his scars and the battles he’s lost / And he struggles and bleeds as he hangs on the cross / And he likes to be known as the angry young man.”

Jare gelede was dit woede, ek dink ek het dit ontgroei, ons almal ontgroei die woede op ’n stadium. Angs? Ek was nooit bang nie. Miskien skryf ek om te onthou. Poësie wou nog altyd subversief wees, teen die grein draai, maar soms is dit tog die man wat die motorbom aktiveer wat die bebloede boodskap tuisbring waar dit hoort?

 

In watter mate is die reël “ek, die minor poet met geen major literary ambitions” uit ‘Aan die gatkant van die maan’ ironies?

Ek het werklik die punt bereik waar ek moeg is om te baklei: teen of vir Afrikaans, ek skryf, kry my werk by die mense wat dit wil hê, en te hel met die res.

 

’n Gedig soos ‘Aan die gatkant van die maan’, maar ook gedigte soos ‘Die rewolusie begin op die plase’ en ‘Nuwe alfabet’ klink asof dit uitstekend kan werk op die verhoog. Skryf jy jou poësie met die oog op die publiek, of het jy ’n sekere ‘ideale leser’ in gedagte?

Ek en ’n vriend het nogal gegrap dat van die gedigte kan werk met musiek en as rap, maar dit is nie my scene nie, ek geniet dit nie om in die openbaar op te tree nie. Ja, hierdie bundel is geskryf met ’n bepaalde leserspubliek in gedagte.

 

In die afdeling ‘Kruisings’ is daar, soos in van jou vroeëre werk, ’n groter fokus op die meer bekende ‘Du Plessis tema’s’: die donker kant van die mens – die hoere, die dwelms. Voel dit vir jou of daar nog nuwe paaie is om te ontdek binne hierdie tematiek?

Natuurlik, dit gee jou altyd ’n blik op hoe mense probeer ontsnap: die wat te veel het asook die wat te min het.

 

Drie gelykenisse

 

1)

Betlehem was moontlik so vol

soos Jeffreys in seisoen,

met Koos Kombuis by Potter’s Place

en Billabong branders wat skuimkuif maak.

 

2)

Die verkeer was moontlik chaoties

die sterre het roekeloos die hemel

vol gespoed, soos minibus taxi’s.

 

3)

God is ’n drywer met ’n swaar liksens

ry met ’n Oshkosh en leunwa deur die melkweg

op Oukersaand trek Hy af by ’n stal – die kneg

word weerloos, mens.

 

Kyk mens na ’n gedig soos ‘Drie gelykenisse’ of ‘Blanco, 2012, ’n besoek’ met die reëls “teen die berge sit die laaste / oorblyfsels soos skeerroom / aan die vergeetagtige snor van ’n Alzheimer-gesig”, val die beeldende kwaliteite van jou gedigte op. Soek jy bewustelik na vergelykings, of kom dit amper vanself, tydens die skryf van die gedigte?

Nee, ek soek nie bewustelik na vergelykings nie. Hierdie bundel het my net gejaag, elke oggend het die gedigte by my kom aanmeld, moes ek skryf.  

 

In jou gedigte neem jy dikwels standpunt in op politiek gebied en op maatskaplike vlak, soos byvoorbeeld in “Room with a view”, wat my laat dink het aan reëls van die Nederlandse digter Menno Wigman, in “Kamer 421”:

 

Mijn moeder gaat kapot. Ze heeft een hok,
nog net geen kist, waar ze haar stoel bepist
en steeds dezelfde dag uitzit. Uitzicht
op bomen heeft ze, in die bomen vogels
en geen daarvan die zijn verwekker kent.

 

Ik ben al bijna veertig jaar haar zoon
en zoek haar op en weet niet wie ik groet.
Ze heeft me voorgelezen, ingestopt.
Ze wankelt, hapert, stokt. Ze gaat kapot.

 

[…]

 

Jou reëls klink amper sinies: “ons sal kom kuier ma, elke week, ma / en as ma twyfel, wel, lui net die klokkie, / jammer, maar ons móét nou gaan / en, ja ons sal die kat laat uitsit, ma. / en die meenthuis weer op die mark sit”. Is die digter in jou oë ’n kritikus van die samelewing, ’n kommentator? Dit lyk asof jy min hoop sien, min opregte liefde of empatie onder die medemens.

Die digter kyk deur ’n teleskoop na die samelewing, hy weet, soos Leonard Cohen:  “everybody knows that the boat is leaking/everybody knows that the captain lied.”

Die moderne mens het hom losgemaak van al sy fabels, hy het niks meer om in/aan te glo nie, niks wat hom (in die woorde van Kerkorrel) “meer kan fassineer” nie. Ons skep kits-sterre wat soos verskietende sterre weer aarde toe plons, ons jaag soveel fokkol, met soveel ywer na. Verbruik, verbruik mense, alles het ‘n “best before date.” Ons beleef die era van interaktiewe afstandelike medemenslikheid – “Jou medemens is dood,” het die Buckfever Underground immers verkondig.

 

In die afdeling ‘Seinwagter’ is daar verskeie gedigte wat die belang van poësie verdedig, gedigte waaruit ’n groot vertroue in die krag van die poëtiese taal spreek. As ek ‘Defence of Poetry’ lees, is daar uiteenlopende negatiewe kwalifikasies vir mense wat nie belangstel in poësie nie: “dan is jy ’n onafgewerkte halwe mens / wat bloot bestaan vir die behoefte van die pens”; “dan is jy ’n lewende lyk / ’n kitsch-model van plastiek met ’n weggooipruik”; “dan is jy net ’n pompende massa bloed / en spier”; “dan is jy maar net nog ’n vraatsige vark by die trog”. En so verder. Die gedig voer die ‘belang’ so ver deur, dat mens wonder of hier nie ook ironie ter sprake is nie. Watter rol sien jy nog vir die poësie, as ons weet dat wêreldwyd al hoe minder mense werklik belangstel in gedigte lees?

Inderdaad is dit ironies, die poësie is op die sylyn gerangeer. Dit is maar net hoe dit is, maar daar is tog nog ’n handvol besetenes wat glo in hierdie medium en op Facebook is daar verskillende blaaie waar mense ywerig lees en publiseer. Die werke is van wisselende gehalte, maar ten minste is daar aktiwiteit. Van die voorste Afrikaanse digters het ook maar in die little magazines begin en destyds is daar ook op hulle neergekyk, so miskien kom hier nog iets uit hierdie stortvloed. 

   

Twee nagte in Stellenbosch

 (na sheryl crow se liedjie, the book)

 

ek het gaan gedigte lees op stellenbosch

met die room van die afrikaanse kulturatti

die bruin basterbroer

het deur die skreef kom inloer

almal was daar,

elke digter met ’n bundel, sommige met

’n stapel onder die arm

jonk & vonkelend

ander oud en

met stotter

& onvaste stem agter mikrofoon

met te min of te veel testosteroon

soos bysiende lesers het ons

verby mekaar gewurm

ons wat hoer met die woord

ons wat lê kry by lettergreep

& vers maak met dieselfde passie soos diere.

ek het ’n kamer gedeel met ’n groot bekroonde digter

& besluit om liewer nie ’n gedig daaroor te skrywe nie.

 

Met verwysing na ‘Twee nagte in Stellenbosch’ en ‘Die Taal’: wat is tans jou (poëtikale) verhouding met Afrikaans, en die Afrikaanse establishment? Hoe skryf jy in ’n taal wat vir jou so problematies is?

Dit is ’n problematiese verhouding. ’n Haat-liefde verhouding met Afrikaans, want ek is in my diepste wese Afrikaans. Maar ek het nooit enige erg gehad aan die hegemoniese hekwagters, die belese bysiendes, die selfvoldane sinjaalbeamptes nie. Ek het met my skryfwerk in Afrikaans eerstehands marginalisering beleef, maar soms moet jy daar op die rand staan, ’n middelvinger wys en nie ’n dooie duit omgee nie, want jy het nie jou siel verkoop nie.

 

Baie dankie vir jou antwoorde, Clinton, en ek hoop jou bundel vind sy bestemming na baie lesers!

Alfred, dankie vir die geleentheid om met jou te kon gesprek voer. Die blik van buite is altyd ’n ruimer blik.

 

Gesinskring

 

Pa ploeter met ses Shoprite-sakke

kort-asem bebliksemd die straat oor

sussie skarrel opgewonde voor

met die kersboom met Chinese plastiektakke,

 

boetie agter, sleepvoettraag met iets taai en koud

aan sy mond en vingers en hare,

mammie blaas met die waatlemoen

sy dra, ses maande se swangerswaar.

 

  

Die taal

 (vir ampie coetzee, na ingrid jonker se, die kind)

 

die taal is nog nie dood nie

die taal draai sy gekneusde gesig na sy moeder

afrikaans skreeu skreeu die kleur

vol van verwyt & verbittering

in die taalrepubliek van die gekoesterde tong

 

die taal draai sy gekneusde gesig na sy vader

dra die sonde van die geslagte

afrikaans skreeu skreeu die kleur

van ongeregtigheid & suiwer bloed

in die kerkhowe van die stommes sterf die klank

 

die taal is nog nie dood nie

nog by magersfontein nog by kammieskroon

nog by pella nog by kakamas

nog by die konstitutionele hof

waar hy lê met ’n strop aan die nek

 

die taal is die murg in die bene

maar die taal is ook tenger & weerloos

die taal is uitgesluit by al die vergaderings & wetgewings

die taal staan buite, kyk deur die tralies van die land in die oë

van die moeders

die taal wat net wou soepel lê in die mond van ’n mens is

nêrens,

roggel, weifel, vergeefs…

 

die taal wat ’n boom wou word met baie wortels, wat wou tak

en blaar oor afrika

die taal wat ’n beitel wou word, kan nie meer reis nie

sterf, met sy meulsteen, sonder ’n paspoort,

sonder ’n land.

 

 

Yves T’Sjoen. Ronelda S. Kamfer in de Lage Landen

Wednesday, January 4th, 2012
Noudat slapende honde (2008)

Noudat slapende honde (2008)

Noudat slapende honde (Kwela boeke 2008) van Ronelda S. Kamfer (Kaapstad, 1981) kan zondermeer worden beschouwd als dé revelatie van de Afrikaanstalige poëzie van de afgelopen jaren. Andere talentvolle jonge Zuid-Afrikaanse dichters, onder anderen Loftus Marais (Staan in die algemeen nader aan vensters, Ingrid Jonker-prijs en Eugène Marais-prijs 2009) en Melt Myburgh (Oewerbestaan, Ingrid Jonkerprijs 2011), blijven voor de Nederlandse poëziewereld voorlopig verborgen in de schaduw van deze rijzende fonkelende ster. Aardig detail in het licht van deze casus: Loftus Marais ontving samen met Ronelda S. Kamfer de Eugène Marais-prijs in 2009, voor de Ingrid Jonker-prijs strandde Noudat slapende honde op een tweede plaats na Staan in die algemeen nader aan vensters.

De recensies van Nu de slapende honden (Podium 2010), de tweetalige editie van Kamfers debuut waarvoor de dichter Alfred Schaffer de vertalingen maakte, klinken opmerkelijk unisono. Een lectuur van boekbesprekingen in literaire periodieken (Awater, Poëziekrant, De Groene Amsterdammer) en e-zines (Meander) laat zien dat Kamfers debuut is gesmaakt in het Nederlandse taalgebied. Na de lofzangen van onder anderen Joan Hambidge en Antjie Krog in de Zuid-Afrikaanse literaire media, is het Nederlandse debuut van de jonge dichteres niet onopgemerkt gebleven. De gunstige ontvangst boven de Moerdijk – in de literatuurkritiek in Vlaanderen is mij alleen een bespreking van Jooris van Hulle in Poëziekrant bekend – heeft vervolgens geleid tot nieuwe weerklank van Kamfers ontluikende dichterschap in Zuid-Afrika. Thomas Möhlmanns bijdrage is bijna twee weken na publicatie in Awater gepost op Versindaba (februari 2011) en Van Hulles beschouwing verscheen begin december 2011 op LitNet. Erik Lindners korte bespiegeling op de Dichters & denkers webpagina is een week later samengevat met een url-link en op Versindaba terechtgekomen. Ook de literaire weblog De Contrabas besteedde aandacht aan Schaffers vertaling van Kamfers dichtbundel: een beknopt signalement bevat een verwijzing naar de blog van het Nederlandse periodiek Tirade die een toelichtende tekst van de vertaler bevat. Op Versindaba vinden we overigens ook een referentie terug aan de blog van Schaffer die is geschreven ter gelegenheid van het verschijnen van Kamfers tweede bundel grond/Santekraam (Kwela boeke 2011).

Nu de slapende honden (2010)

Nu de slapende honden (2010)

De Nederlandse (en bescheiden Vlaamse) persaandacht heeft zoals gezegd geleid tot hernieuwde aandacht voor Kamfers Noudat slapende honde in de Afrikaanse literaire wereld. De overweldigende en eensluidend gunstige kritische belangstelling voor een debuutbundel is, hoewel verre van uniek, toch opvallend. Gezaghebbende stemmen in het Afrikaanse literaire veld hebben in 2008 de toon gezet. Alfred Schaffer heeft, samen met Antjie Krog wier literaire netwerken in Nederland in stelling zijn gebracht, aanzienlijk bijgedragen tot de weerklank van Noudat slapende honde in ons taalgebied. Diens bijdrage beperkt zich niet tot de materiële productie − het her en der geroemde vertaalwerk dat resulteerde in een fraai uitgegeven tweetalige editie van uitgeverij Podium. De directe zichtbaarheid van een nieuwe naam uit de Afrikaanse literatuur is evenzeer toe te schrijven aan de literaire renommee dat de dichter Schaffer in Nederland en Vlaanderen geniet. Alfred Schaffers poëziedebuut Zijn opkomst in de voorstad (2000) is destijds genomineerd voor de C. Buddingh’-prijs en de volgende bundels, Dwaalgasten (2002) en Geen hand voor ogen (2004), stonden op de shortlist van de prestigieuze VSB-poëzieprijs. De vierde bundel, Schuim (2006), was in de running voor enkele Nederlandstalige prijzen en werd uiteindelijk bekroond met de Hugues C. Pernathprijs in Vlaanderen. Het is maar een greep uit het symbolisch kapitaal dat Schaffers poëzie in de Lage Landen wordt toegeschreven. Daarenboven was de dichter, vóór zijn terugkeer naar de Kaap (waar hij momenteel Nederlandse taalverwerving doceert aan het departement Afrikaans/Nederlands van de Universiteit van Stellenbosch), tekstredacteur van de toonaangevende commerciële literaire uitgeverij De Bezige Bij. Met deze credits kan het weinig overredingskracht hebben gekost een uitgeverij in Nederland warm te maken voor een vertaling van het door beeldbepalende literaire actoren geroemde Noudat slapende honde. Trouwens, een van de vermelde actoren heeft − vermoedelijk méér dan Alfred Schaffer − een decisieve rol gespeeld voor de introductie van Kamfer in Nederland. Op de website van Kamfers Nederlandse uitgever Podium en eerder al in de najaarscatalogus van 2011 wordt een zin van Antjie Krog (in het Nederlands) geciteerd waarin Noudat slapende honde/Nu de slapende honden als “het beste en meest opwindende wat in de afgelopen jaren in Zuid-Afrika is verschenen” wordt aangeprezen. De advertorial heeft het zelfs over een Zuid-Afrikaanse “gekleurde” dichteres die “in de voetsporen van Ingrid Jonker en Antjie Krog” treedt. De Nederlandse vertalingen van Krogs werk verschijnen bij dezelfde uitgeverij in Nederland en op een website las ik dat zij een van de studenten was van Antjie Krog op UWK in Bellville. De institutionele relatie Krog/Schaffer-Kamfer-Podium behoeft geen verdere verklaring. Of misschien nog één verband. Voor het derde deel met Nuwe stemme hebben Krog en Schaffer – aan de uitgave ging een poëzieworkshop vooraf waarvoor (debuterende) dichters zich konden aanmelden − gedichten van Kamfer geselecteerd. Nuwe stemme, telkens met een ander redactioneel tweespan (van academici en schrijvers), zet Afrikaansschrijvende dichters in de etalage en kan vanuit die optiek een beeldbepalende en strategische functie worden toegeschreven. De werkwinkel van 2004, die Krog en Schaffer samen hebben georganiseerd, heeft het forum gecreëerd waarop Ronelda S. Kamfer vier jaar voor de debuutbundel, haar entree in de literatuur maakte. De betrokkenheid van Antjie Krog en Alfred Schaffer als mentors van Kamfer kan niet worden overschat.

De commerciële strategieën zijn bekend: een nieuwe naam wordt in de markt gezet door in dit geval twee (Afrikaansschrijvende en vrouwelijke) coryfeeën van stal te halen die in Nederland (en Vlaanderen) bekendheid genieten. Gerrit Komrij’s vertalingen van Ingrid Jonker (in de verzamelbundel Ik herhaal je met de beknopte biografie door Henk van Woerden, die in 2011 nog maar eens is herdrukt) en de vertaling van poëzie en proza van Antjie Krog − naast haar literaire optredens aan de zijde van Tom Lanoye − hebben aanzienlijk bijgedragen tot de naambekendheid van beide schrijvers in het contemporaine Nederlandse literaire veld. Ronelda S. Kamfers dichtwerk, met de tweede naam Sonnet die jammer genoeg alleen als initiaal op de covers verschijnt, wordt in de fondscatalogus van Podium, mijns inziens volkomen imaginair maar strategisch wel handig, in de traditie van de Sestiger-poëzie van Jonker geplaatst. De rebelse, onbehouwen toon van Kamfers gedichten, door Thomas Möhlmann “sociaal-realistische poëzie […] met een sterk anekdotische inslag” genoemd, kan mogelijk worden geassocieerd met de wijze waarop Antjie Krog op zeventienjarige leeftijd met Dogter van Jefta (1970) in de toen nog overwegend conservatieve literaire arena stapte en voor deining zorgde. Jonkers bedrieglijk-eenvoudige en maatschappijkritische rijmende poëzie daarentegen sluit minder aan bij Kamfers particuliere stem. Ronelda Kamfer heeft in interviews zelf aangeven dat naast Dylan Thomas, Derek Walcott (aan beider werk is een motto ontleend voor Noudat slapende honde) en Charles Bukowski ook de Zuid-Afrikanen Adam Small en Antjie Krog inspiratiebronnen voor haar dichtwerk zijn. De relatie met Smalls poëzie en het ritmisch-eclectische Kaaps-Afrikaanse idioom verdient nadere exploratie.

Fonkelende ster

Fonkelende ster

De introductie van Ronelda S. Kamfer in de Nederlandse literatuur is oordeelkundig voorbereid. Eerst waren er de publicaties van enkele gedichten in het intussen ter ziele gegane periodiek en door Schaffers eerste uitgever Thomas Rap gepubliceerde Bunker Hill. Naar verluidt zijn de gedichten door Antjie Krog zelf geselecteerd (Joop Leibbrand in Meander/e-zine, 26 november 2008). Vervolgens zijn er de vermelde marktstrategieën van Podium die de weerklank van deze “gekleurde” Afrikaansschrijvende auteur “uit het zuidelijkste puntje van het Afrikaanse continent” hebben versterkt. Het is trouwens opvallend dat ook alle recensies in de Nederlandse pers aanvangen met een extraliteraire, louter biografische noot waarin huidskleur en professionele achtergronden van de schrijfster worden genoemd.

De hernieuwde aandacht voor Noudat slapende honde (2008) in Zuid-Afrika, na de uitgave van de vertaling in 2011, heeft de debuutbundel welhaast een canonieke status in de vroeg-eenentwintigste-eeuwse Afrikaanse poëzie bezorgd. Eerst de toekenning van de Eugène Marais-prijs in 2009, na de uitspraken van Hambidge, Krog c.s., én in een volgende fase de onverdeeld positieve beoordelingen van Nederlandse (en Vlaamse) recensenten, hebben Kamfers poëzie − na twee bundels en pas drie jaar na de eerste bundelpublicatie − in de Afrikaanse letteren een bijna onaantastbare status opgeleverd.

In dit licht kan revelerend zijn te onderzoeken op welke esthetische, etnische of zelfs linguïstische presupposities de lezersreacties in de Afrikaanse resp. de Nederlandstalige poëziekritiek zijn gefundeerd. De receptie in Zuid-Afrika en in Nederland vertoont opmerkelijke verschillen. In de reacties van Hambidge en Leibbrand − de enige Nederlandse recensent die als eerste en het meest uitgebreid aandacht schonk aan de Afrikaanse editie van de bundel – lees ik uitspraken die naast poëticaal cultureel en vooral gender-gerelateerd zijn. De grond waarop de gunstige beoordelingen zijn gebouwd, in de verschillende literaire systemen, is voer voor vergelijkend onderzoek naar poëziekritiek. Niet alleen het receptieonderzoek, ook de vertaling (of adaptatie) van Alfred Schaffer kan vanuit een vertaalwetenschappelijk perspectief interessante bevindingen opleveren. Nu de bundel is geprijsd en geprezen, kan het onderzoek naar de mechanismen die hebben geleid tot bekroningen en visibiliteit in Zuid-Afrika, Nederland en Vlaanderen een aanvang nemen.

Recensies

Chrétien Breukers, ‘Nieuwe bundel Ronelda S. Kamfer’ http://www.decontrabas.com/de_contrabas/2011/07/nieuwe-bundel-ronelda-s-kamfer.html (18 juli 2011). Met verwijzing naar de Tirade-blog van Alfred Schaffer: http://www.tirade.nu/?p=6036

Jooris van Hulle, ‘Ronelda S. Kamfer: pijn is voor iedereen hetzelfde’, in: Poëziekrant 35 (2011) 7 (oktober-november), p.84. Overgenomen op LitNet < http://www.litnet.co.za/cgi-bin/giga.cgi?cmd=cause_dir_news_item&cause_id=1270&news_id=113508> (5 december 2011).

Joop Leibbrand, ‘Waar ek staan’, in: Meander/Literair e-zine < http://meandermagazine.net/wp/2008/11/waar-ek-staan/> (26 november 2008).

Erik Lindner, ‘Vertalingen (1), in: De Groene Amsterdammer (16 december 2010) < http://www.eriklindner.nl/content/view/358/461/>. Overgenomen op Versindaba < https://versindaba.co.za/2010/12/23/nederlandse-kopknik-vir-ronelda-s-kamfer/> (23 december 2010)

Thomas Möhlmann, ‘Ek staan nog steeds’, in: Awater 10 (2011) 1 (januari), p.45-46. Overgenomen op Versindaba (9 februari 2011) < https://versindaba.co.za/2011/02/09/thomas-mohlmann-nu-de-slapende-honden/>

Aanbiedingscatalogus Podium (najaar 2010): http://www.uitgeverijpodium.nl/contentfiles/eCatalogus%20Podiumlowres.pdf

Louis Esterhuizen. Alfred Schaffer skryf oor Ronelda Kamfer se nuutste bundel

Wednesday, July 20th, 2011

Die afgelope maande tree Alfred Schaffer op as gasblogger vir Tirade. In sy mees onlangse aflewering skryf hy onder andere oor Ronelda Kamfer se nuutste bundel, grond/Santekraam, en omrede daar tans heelwat in die media berig word oor dié besonderse publikasie, hou ek graag enkele aanhalings uit Schaffer se stuk voor.

By wyse van inleiding maak Schaffer die volgende opmerking: “Die (bundel) heet grond/Santekraam, en is een adembenemende, zeer persoonlijke en ook zeer Zuid-Afrikaanse bundel. Maar er staat niets achterop vermeld. Geen foto, geen beschrijving, geen citaten. Terwijl dat makkelijk had gekund: haar debuut Noudat slapende honde (2008) is terecht overladen met lof, hier en buiten Zuid-Afrika. Maar Kamfer is, zoals ook J.M Coetzee, een voorbeeld van een schrijver die wars is van dikdoenerij of geschreeuw.”

Omslag

Omslag

Na ‘n anekdotiese vertelling van die ooievaarstee wat in Seepunt vir Ronelda aangebied was, lewer hy die volgende opsommende kommentaar op die bundel: “De gedichten in grond/Santekraam gaan echt ergens over, zonder prekerig, simplistisch of pamflettistisch te worden. Zoiets is razend knap. Over identiteit, over groepen achtergestelde landgenoten – het lot van de gewone, arme bruine medemens. Er worden personages ten tonele gevoerd die als metafoor dienen voor het onrecht dat veel landgenoten is aangedaan. Mensen die uit hun bestaan werden weggerukt en verplaatst, overgebracht naar een vreemde plek, krijgen hier een stem. […] grond/Santekraam is een verslavende, veelkantige en soms ingewikkelde bundel, vooral vanwege de verwevenheid met andere Zuid-Afrikaanse teksten. “

Inderdaad. Of, soos Danie Marais dit volgens Schaffer in ‘n sms aan hom gestel het: “Mens kan dit eintlik nie eers kuns noem nie. Dis iets ergers.”

Vir jou leesplesier volg die twee aangehaalde gedigte hieronder:

***

 

Jeppe
 
Jeppe wens hy was dood
elke dag
elke oggend
ons het saam taxi gery tot by Medi-Clinic
hy was 35 jaar oud
en ek 25
hy het sommer een oggend besluit
om my sy hele life story te vertel
so
tussen squeal met die taxi guard oor kleingeld
 
sy pa was ‘n alkoholis
dis hoekom hy drink
en sy ma was ‘n moeilike vrou
hy wou nie uitbrei nie
die bottom line het hy elke dag elke oggend
gesê
ek wens ek was dood
elke dag
elke oggend
het ek gesit en luister
 
een oggend vertel ek hom van my lewe
en hoe ek wens ek het nie so dood gevoel nie
en as ek kon
as dit van my afhang
as dit in my hande was
as ek regtig kon sou ek hom doodgemaak het
dan het ons albei se wens waar geword

ná daai oggend het ons nie meer met mekaar gepraat nie

dit vat ‘n kat om ‘n muis te vang
 
ek het my pa gaan soek
eers buitekant
waar mens mos begin
in die tuin tussen sy rankrose
toe in sy motorhuis
waar hy altyd in stilte besig is
laaste het ek binne gaan soek
waar mens mos eindig
drie kloppe
een
twee
drie
op jou merke gereed weg
my hand het sy asem opgehou
al vyf vingers se oë was toe
met die oopdraai van die handvatsel
het die deur gekreun
my vingers het my probeer waarsku
een
twee
drie
op my merke gereed weg
my oë was toe
maar ek kon hom sien
ek kon my pa sien hang
hy hang
en hy hang
en hy hang
sonder my
elke dag sonder om te val
hang hy
hy hang nou nog 

 

© Ronelda S. Kamfer (Uit: grond/Santekraam, 2011: Kwela Uitgewers)

 

Wanneer wat anders is, dieselfde bly

Thursday, January 6th, 2011
Alfred Schaffer

Alfred Schaffer

Na aanleiding van die prominensie etlike maande gelede in ons plaaslike media oor die kwessies van xenofobie en veral gesprekke rondom rassisme en rassehaat, trek ‘n artikel van Robert Dorsman wat op die Digitale Biblioteek van Nederland (DBNL) se webblad verskyn het, my aandag. Want hoe vind dié temas hul vergestalting in die digkuns, wonder ‘n mens …

Dorsman neem sy aanloop tot die artikel vanuit die bekendstelling van Alfred Schaffer se nuutste bundel, Geen hand voor ogen, vroeg verlede jaar. By dié geleentheid het nog twee van Nederland se “immigrante-digters” die verhoog met Schaffer gedeel; te wete Ramsey Nasr en Mustafa Stitou. Nasr, wat ook terswelfdertyd die Dichter des Vaderlands is, het Palestyns-Nederlandse ouers; Stitou weer is van Marrokaanse afkoms, terwyl Schaffer ‘n Nederlandse vader en Arubaanse moeder het.

Al drie inderdaad prominente figure in die Nederlandse digkuns; verdermeer al drie van gemengde afkoms en persone wat besonder goed op hoogte is ten opsigte van rassekwessies en diskriminasie jeens hul gemengde afkoms in die Nederlandse literêre wêreld en met bogenoemde as uitgangspunt, verken Dorsman dan hoe dié temas in hul onderskeie digkunste gestalte vind.

Nasr word byvoorbeeld soos volg aangehaal uit ‘n onderhoud wat met hom gevoer is na aanleiding van sy bundel Onhandig bloesemend: “Een bundel als Onhandig bloesemend, daar bereik je niks mee, ik weet het. Maar het is het enige wat ervoor kan zorgen dat ik niet in totale wanhoop en haat verval. Als je alles van binnen oppot, wordt het heel gevaarlijk. En daarom gaat het volgens mij óók over politiek als ik over de liefde schrijf.” Volgens Dorsman is Nasr die ware woordkunstenaar van dié drie.

Dit is egter Dorsman se beskouing jeens Schaffer wat my opgeval het: “Bij Alfred – ‘val mij niet lastig met je theorietjes’ – Schaffer is sprake van afstand, van kijken, een standpunt innemen en dan iets zeggen. Hij maakt omtrekkende, filmische bewegingen. Maar als volstrekte eenling, als kritische instantie. […] Die afzondering heeft hij nodig. Schaffer is wars van uiterlijk vertoon: ‘poëticale gedichten zijn saai en overbodig’. Zijn taal is duidelijk rijker geworden sinds zijn debuut, meer volwassen, bezonken. Zijn betrekkelijk isolement in Kaapstad – ver weg van Nederland – is misschien wel goed geweest voor zijn ontwikkeling.” In ‘n onderhoud met Ron Rijghard wat in Awater verskyn het, het Schaffer glo soos volg reageer op die vraag hoe Afrikaans hom as Nederlandse digter beïnvloed het: “Een schrijver is altijd een buitenstaander, bij mij is dat om geografische redenen uitvergroot. Ik denk dat het ontwijkende ook door zulke praktische oorzaken veel in mijn poëzie voorkomt. Ik wil de zaken wel bij hun naam noemen, maar wat benoem ik? Mijn wereld, mijn referentiekader, ligt niet vast.”

Ten slotte word die trompette omtrent geblaas wanneer Dorsman oor Mustafa Stitou begin skryf: “Tot slot Stitous Varkensroze ansichten. Een tour de force – voor alle drie de dichters geldt trouwens dat zij met gemakkelijke oplossingen geen genoegen nemen. Stitou: ‘Taalvreugde en pijn, daar gaat het volgens mij om in de poëzie’. Stitou schreef in Optima behartigenswaardige woorden over het dichtproces en de relatie tot zijn taalgebruik: ‘Zingt er door mijn taal een andere taal die naar buiten wil? Ik weet het niet. Ik denk het eerlijk gezegd niet. Mijn kennis en beheersing van en vertrouwdheid met het Marokkaans-Arabisch zijn zeer gebrekkig, om niet te zeggen: verwaarloosbaar.” Zelden las ik intrigerender poëzie dan van deze ironische, nuchtere dichter, die als een druïde tovermiddeltjes mengt en speelt met taal en werkelijkheid en filosofie alsof er niets anders bestaat.”

Nou ja, toe. Volpunte aan Dorsman; veral weens die aanhaling waarmee hy sy oorskouing afsluit. Iets wat die wyse man van Nederlandse lettere, Gerrit Kouwenaar, oor digkuns te sê gehad het: “Dichten is voor mij ontwikkelen, onthullen; het doordringen in menselijke lagen … met de leugenachtige en dubbelzinnige taal als creatief instrument.”

As toegif plaas ek Alfred Schaffer se gedig “De Erfenis” onder aan vanoggend se Nuuswekker. En welkom terug in Suid-Afrika, Alfred! Mag dit vir jou en jou gesin ‘n blye weersiens wees …

***

Sedert gister het daar nuwe bydraes deur Andries Bezuidenhout en Lize Viljoen bygekom. Andries skryf oor ‘n besonderse plakkaat in sy besit, terwyl Lize weer vertel van Nuwejaarsvieringe in Seoul.

Mooi bly.

LE  

 

De erfenis

 

Via de schuifdeuren verdwijnt hij naar het zonovergoten terras,

zo vakkundig ingelijst, een sportvliegtuigje schrijft

hoog boven het land een weergaloze boodschap in de lucht

die weldra zal opgaan in rook. Bekijk dit tafereel van alle kanten,

 

een passend moment om een vernislaag aan te brengen.

Inspecteer het bladderende plafond, de vele tochtplekken,

leg het oor te luisteren tegen de slaapkamermuur.

Hoe anders zou het zijn wanneer hij welkom werd geheten,

 

de voeten veegde, naar binnen liep, de etensluchten inhalerend,

iemand heeft de televisie aangezet, iemand tuit natuurgetrouw

de lippen voor een zoen, maakt aan zijn verkenningstocht een eind,

de verf is droog, neem plaats, je kunt gaan zitten waar je wilt.

 

© Alfred Schaffer

 

 

Alfred Schaffer. Shadows on the wall

Sunday, June 6th, 2010

 

The Low Countries

The Low Countries

 

Hierdie essay word geplaas met die vriendelike vergunning van The Low Countries wat met hul nuutste uitgawe (2010/18) ‘n spesifieke fokus op Suid-Afrika bevat. Hul kontakbesonderhede volg hieronder:

The Low Countries. Arts and Society in Flanders and the Netherlands (2010, nr.18)

is a yearbook which aims to inform the English-speaking world about

the culture of Flanders and the Netherlands.

 

PUBLISHER

Flemish-Netherlands Association ‘Ons Erfdeel vzw’

Murissonstraat 260, B-8930 Rekkem, Belgium

Tel. +32 56 41 12 01 – Fax +32 56 41 47 07

www.onserfdeel.be and www.onserfdeel.nl

thelowcountriesblog.onserfdeel.be

tlc@onserfdeel.be

 

Price South Africa:  € 45

inclusive of shipping costs (+ € 22.39 for payments by cheque).

 

 

SHADOWS ON THE WALL 

snapshots from a beloved country

 

South Africa is a country you continue to miss, even when you are there. I remember Henk van Woerden saying how he was always torn in two – when he was in Cape Town he missed the Netherlands, when he was in the Netherlands he wanted to get back to that country at the southern tip of Africa as fast as possible.

Where better to look for a country’s soul than in its art, and especially its music and literature? When I am homesick I often reach for poetry, especially Afrikaans poetry, not just because Afrikaans is closely related to Dutch but also because it has so much beautiful poetry, work that could only have been written in South Africa. From prose writers like Etienne Leroux and Koos Prinsloo to contemporary writers like Marlene van Niekerk and Eben Venter, something filters through in a lot of Afrikaans literature that is left unspoken in history books, or in emails from friends – the extremely personal and complex relationship with an equally complex history, in concentrated and therefore sublime form. A militant vulnerability. And the urge to define your place in that magnificent political, cultural, social and immense landscape.

There is an extra dimension in a lot of Afrikaans poetry – raw emotion, feelings of guilt, and that exasperating authority against which you are powerless, the expression of the hell within the paradise. My love for it began with D.J. Opperman, a poet who showed that combining art and commitment goes without saying, as it does in so many parts of the world. Not forced, or preachy, but explicit, embedded. Moving examples are ‘Jorik’s Diary’ (‘Joernaal van Jorik’) and ‘Flowers and Disarray’ (‘Blom en baaierd’).

Ingrid Jonker’s poem ‘The child shot dead by soldiers at Nyanga’ (‘Die kind wat dood geskiet is deur soldate by Nyanga’) is famous. At the time it was unheard-of for a white woman to get involved in politics and write a poem about a black child. A towering figure like the writer Breyten Breytenbach shows involvement too. No crystal-clear poetry but associative rebelliousness, even during the years he spent in prison, from 1975 to 1983. ‘Obscure’ and ‘cryptic’ work, but courageous and powerful for all that. ‘The black town’ (‘die swart stad’) from Cold Fire (Kouevuur, 1969), for example, begins with ‘resist bitterness, black child, whatever you do,/ that and you mustn’t dream either’. Years later in the anthology ‘I’ (yk, 1983), the imprisoned Breytenbach addresses his people, the Afrikaners, in the threatening and prophetic ‘they will come’:

 

your walled enclosures will be breached,

your streets be full of shuffling feet,

your posh neighbourhoods ring with the trumpets of children’s voices,

your apartment buildings sway on their foundations

and you’ll not see the changes coming;

you’ll choke on your chicken legs and, spluttering protests,

spill whisky down your shirt

as your structure of security and authority, all you’ve taken for granted,

will suddenly prove to be only illusions;

 

Breytenbach seriously calls into question the notion of art and words as the last legitimation of the ego, there is no fear of the outside world, no “ivory tower” in his work. Even in his earliest poems, certainly in A Season in Paradise (‘n Seisoen in die Paradys, 1976) or the collection To paint a sinking ship blue (Skryt: Om ‘n sinkende skip blou te verf, 1972), he reacts unambiguously to government policy and South African society. His involvement with underground resistance movements meant a step straight into adventure and danger, from which traditional poets usually distance themselves.

The bold posture Antjie Krog adopts in her work is well known. Intensely passionate involvement – not for nothing is a recent book entitled Begging to be Black, while Colour Never Comes Alone (Kleur kom nooit alleen nie, 2000) is a heart-wrenching snapshot and x-ray of South Africa. Two series, ‘diaries from the beginning of the twentieth century’ and ‘diaries from the last part of the twentieth century’, consist of fragments of recorded stories, testimonies, like the heartbreaking unnamed poem no.9, a fragment that’s taken almost word for word from Country of my Skull, Krog’s commentary on the Truth and Reconciliation Commission:

 

My son sits on the steps by the front door

cradling his father’s head in his hands

both of them covered in blood

over and over again he screams:

“Daddy talk to me!”

He’s 21 years old today

and I still wake up in the night

hearing him scream: wipe the blood

wipe the blood from my father’s face

 

The first time I read this poem I had tears in my eyes, something that seldom if ever happens to me when I read poetry.

One of the most recent highly committed poets is Charl-Pierre Naudé who, in ‘Two Thieves’ (‘Twee diewe’) from In the Secret of the Day (In die geheim van die dag, 2004) brilliantly charts the naked fear of ‘the Other’. A poem about paranoia and suspicion:

 

Everything that’s mine, I lost that day.

Robbed, stripped of everything, a complete surprise.

By two strangers, a young woman and a little girl.

The neighbourhood has been alerted to this new tactic.

They use innocents and attack you from behind.

I heard the quiet knock at my front door.

Like a visit from the other side of the great divide.

Testing, of course, whether anyone’s at home.

I listened for the burglars, a bread knife in my hand.

Till that crystal sacrament, that laughter, disappeared.

Fluttering, like two doves escaped from a side-pocket.

But I kept my guard up. That’s what I don’t understand.

I took the warning seriously. I knew they would come back.

But none of this helped against their deceit.

I opened the door, the knife behind my back.

They’d nearly given up, the woman said.

Her daughter wanted a leaf from my tree, because it’s silver.

I looked beyond them for the danger

lurking behind them, the reason for their trap.

Poor as church mice they were, but richly decked with smiles.

Ask God for a leaf, it’s his tree, I said gruffly.

Another man wanted to shoot us, the child said proudly,

blessedly unaware that then she’d have been dead.

I watched them walk away, wrapped in their sounds.

Mother and daughter. With their leaf, their miracle.

Nobody attacked me. Nothing more happened.

Those two thieves stripped me of everything.

 

In the last couple of years a lot of new blood has coursed through Afrikaans poetry. The accomplished, somewhat ‘older’ poet Gilbert Gibson (1963), with his collections Tree Place (Boomplaats, 2005) and Kaplyn (2007). And the relatively young and already much lauded poets, Danie Marais (1971), Ronelda S Kamfer (1981) and Loftus Marais (1982). The last three grew up mainly in post-Apartheid South Africa, but have been confronted with the after-effects of the period – violence, suspicion, unemployment, lack of direction and the distant rumble of the old nationalistic order. In their poetry, too, I find a blueprint for ‘a’ South Africa, not just for a poetics. Making statements is perhaps naive, but writing still means taking the measure of the everyday experience of reality, so you could describe their poetry as narrative, with a clear autobiographical streak.

In Danie Marais’s poetry the everyday social reality of South Africa is just as much a part of his personal story as Table Mountain or Johnny Cash. Everything fits in these poems, especially in his second collection, Even if the Moon’s a Misunderstanding (Al is die maan ‘n misverstand, 2009): pop culture, literature and family. In ‘History Lesson’, for example, which is a narrative poem about a teacher (presumably the poet himself) visiting the African Window Museum in Pretoria with his class, a poem that nicely demonstrates the role played by history and origin in a country with a colonial past, a country with a diversity of skin colours, cultures and languages. A poem that reflects the new South Africa’s search for an identity, with verses like:

 

There’s a dignified black woman

with big health-service specs and a mop

who explains in stern Afrikaans

when you ask her in English

where the toilet is.

           

At the end the guide asks the children which is the oldest artwork. A little black boy answers, pointing to a bust of Isa Steynberg, daughter of the sculptor Coert Steynberg: ‘The white lady who came with the boat.’ And suddenly the poem is about inheritance rights – who is South African and who isn’t. The whites who were born there, do they belong there, too? ‘”It’s the oldest sculpture here,/ but it is not quite that old,” the words come hesitantly,/ then he thinks for a moment/ and suddenly vehemently – and not only on Isa Steynberg’s behalf – says// “But this… this white lady did not, did not, come with a boat.”‘

Another similar example is ‘Uncle Thys and the children of Mamelodi’, in which the poet tells of Uncle Thys, a man symbolic of many white Afrikaners under the new ANC government – he’s lost his job and lost his future, because the black population must finally get a chance, even if, with all the dismissals, the baby often gets thrown out with the bathwater. ‘”Yes, says Uncle Thys,/ this country is difficult now. “‘ Marais’ poem ‘There’s an old woman lying in the rain’ seems like a sequel to Naudé’s ‘Two Thieves’. This poem, too, is about fear of the unknown (coloured and poverty-stricken) fellow human being:

           

I go in and ring my friend Clive.

He says: “You just mustn’t,

like a bad whitey,

go phoning the police.

If they bother to come,

They’ll only rough her up

and dump her somewhere.

Then she’ll have trouble tomorrow

finding her way back.

She’ll be alright.”

           

“But say she freezes?”

 

“There’s plenty of alcohol in antifreeze –

hobos don’t freeze in the summer.

Give her a stiff drink.”

 

The poem ends with a typical description of the current situation in white South African suburbia:

 

While my wife lies in the bath,

our baby slumbers blissful

and in front of our house

an old woman’s lying

in the cold rain.

 

A different view of the present juncture can be read in Loftus Marais’s poetry debut, Generally standing closer to windows Staan in die algemeen nader aan vensters, 2008). His sexual orientation colours every experience. Cape Town, for example, in ‘Welcome to Cape Town’, becomes a bulwark of lonely (homo)sexuality, an unglamorous city in which one wanders aimlessly, without either personal or shared history: ‘effeminate reptile-men, photosensitive/pale-skinned in raincoats, waiting in darkrooms, winks in bars/ here the come splatters and rolls like quicksilver/ they dream of big game hunters, cowboys/ rugby players, firemen, lion tamers – /welcome to the city of the test-tube babies/ who’ve grown up now/ here no-one knows their father.’

The South African landscape, so often romanticised, is described here in terms of femininity and physicality – the landscape goes through a coming-out, as in ‘Blue Gum Tree’: ‘on a plain outside malmesbury/ stands a blue gum tree like scarlett o’hara/ against a boss – a foreign vivien leigh/ hair rustling in the breeze / her contours the brush strokes / flatter her focal-point position/ in the magnificent vertical/ composition of the window’. Like Breytenbach, Marais addresses the forefathers in the brilliant final poem ‘A lovers’ quarrel with the farmland’: a battle with the past, drenched in Afrikaner symbolism and traditions. Everything comes together here, both the youthfulness and the homosexual identity, and with them the twofold struggle against taboo and conservatism:

 

Me, blame? confused? or just blown away? Your blasted width is to blame

but bring it on, whip up those winds from under your cliffs and give it all you’ve got

my heart’s got four big farmhouse chambers, room for contradiction

in the bedroom with its dirty sheets and retro chamber pot

hang a landscape portrait

realistic, and gay.

 

A magnificent, personal conclusion, including the last word – ‘skeef’ in Afrikaans, which means both ‘crooked’ and ‘gay’; the last word of the collection and therefore a double statement: I am gay, and I don’t give a damn about the Afrikaner tradition.

The poetry of Ronelda S Kamfer (1981) has broken completely new ground in Afrikaans – the depressing life and gang culture of the area known as Cape Flats, just outside Cape Town. Kamfers debut, When sleeping dogs (Noudat slapende honde, 2008), is raw and straight from the heart, ‘true to life’ as they say, but nevertheless the language and composition are masterly. The poems are set in the notorious Cape Flats, with their murders, rapes and unemployment. The image the reader gets of the brown community on the Cape Flats is extremely depressing, which is why it is totally lacking in any lyrical tone. The poet mainly tells stories, which are gripping in their powerful imagery and irony, a salve for all the misery. ‘Little Cardo’ (Klein Cardo), for example, is about a little boy who falls victim to a shoot-out between gangs:

 

The evening before Cardo’s first day

at the big school

the Schoolboys stopped him in his tracks

Cardo was looking out the window

the bullet sat in his throat

his mother didn’t cry

the politicians planted a tree

and the Cape Doctor uprooted it

and threw it where the rest

of the Cape’s dreams lie –

 

on the Flats

 

A nice point here is the contrast between the politicians and the ‘Cape Doctor’, a strong south-easterly wind which is credited with blowing away pollution from Cape Town.

In her moving poem, ‘an ordinary Monday morning’ (‘’n gewone blou Maandagoggend’), the reader is treated to a day on the Flats, where there is no hierarchy between trivialities, murders and madness. It is exactly that lack of any order of priorities that gives the poem its impact, as can be seen in the final verse:

 

by first break there was a dead body in School Street

a miscarriage in my class

an extension for biology homework

and a white woman who ran screaming down the street

asking the Lord

“where was Joseph when Jesus was crucified?”

 

This poetic genius has had to overcome a great deal: the prejudices of the white reader, the strange, disapproving glances of her own community and the oppressive everyday environment. In short, a serious inferiority complex. No wonder, then, that her poems have titles like ‘OD1′, ‘OD2′, ‘Watch out for depression’ (‘Pasop vir depressie’), ‘Forgive me but I’m Afrikaans’ (‘Vergewe my maar ek is Afrikaans’) and ‘bipolar honey’.

In ‘I’m looking for a gold star’ (‘ek soek ‘n goue sterretjie’) the subject is Kamfer’s dilemma – through her writing talent she has managed to free herself, more or less, from the hopeless situation of poverty, drugs and violence. But is she accepted in her ‘new’ world? That of the white urban Afrikaner? Who can say. If nothing else she has betrayed and distanced herself from her community, a community full of self-hate.

 

I’m looking for a gold star

a well-done puppy girl to emphasise my dignity

and then I’ll look for a hero to show me the way

dyslectics don’t have to read the map

and when I’m the one in that part

I’ll go back to the farm

 

a farm kid’s like a billy-goat

only knows one level

 

then I’ll climb on an empty beer crate

and tell people about the world outside

 

and while I’m standing preaching a stinking drunk uncle

will curse me and say: you’re just a native

with a gold star on your forehead

 

don’t come to us with your fancy poems

go and tell those so-said sad stories of yours to the people

who make the rules

you already smell like them anyway

 

It’s as if you can hear the young and forceful Antjie Krog again, but with a different background. It is fearless poetry by a poet who has nothing to lose.

When I’m homesick for Cape Town and South Africa, I often look at old photos, or I write to my friends – or I read some Afrikaans poetry, which conjures up a world that exists at least for as long as the poems last. Brilliant, multicoloured and distinct poetry. Poetry that translates everyday reality into an intimate and deeply personal experience.

 

(c) Translated by Lindsay Edwards

 

Alfred Schaffer

Alfred Schaffer

Alfred Schaffer (1973) woon van 1996 tot begin 2005 in Kaapstad, waar hy sy doktersgraad behaal aan die Universiteit van Kaapstad by die Departement Afrikaans en Nederlands. Vir Beeld en Die Burger skryf hy rubrieke oor Nederlandse poësie en saam met Antjie Krog is hy samesteller van Nuwe Stemme 3. Hy debuteer in 2000, met sy digbundel Zijn opkomst in de voorstad, en sy sesde en voorlopig laaste bundel, Kooi, het in 2008 verskyn. Tans bly hy in Amsterdam, waar hy werk by die literêre uitgewery De Bezige Bij.

 

 

Onderhoud. Diggesprek: Alfred Schaffer en Ronel Foster gesels oor die digkuns

Tuesday, May 11th, 2010

Ronel Foster stel die vrae en Alfred Schaffer antwoord.

Ronel Foster

Ronel Foster

Alfred Schaffer

Alfred Schaffer

(more…)

Alfred en die Vlaamse koerante

Wednesday, December 16th, 2009
Alfred Schaffer

Alfred Schaffer

Dit wil my voorkom asof die geskrop tussen die Vlaamse en Nederlandse letterkundes net nie wil end kry nie. So is dit verlede Saterdag bekend gemaak dat Alfred Schaffer vanjaar met die Jan Campert-prys vereer is, maar tot op hierdie oomblik het daar glo nog geen berig hieroor in die twee vernaamste Vlaamse koerante, De Standaard en De Morgen, verskyn nie.

“Bekrompenheid kenmerkt de Vlaamse kwaliteitskranten”, skryf Johan Velter op sy blog. “Zelfgenoegzaamheid. Gekooide geesten. In een tijd waarin het multiculturele de norm is, tonen de kwaliteitskranten welke ‘poortwachtersfunctie’ ze nog hebben: ze verengen de informatie tot de eigen kring.”

Heel tereg wys Velter daarop dat dié twee koerante dit uitgebasuin het toe die Vlaamse digter, Peter Verhelst, verlede jaar met dié gesogte prys bekroon is. Verdermeer is die ander pryswenners van vanjaar wel vermeld, waaronder die Nederlander Arnon Grunberg, wat  die Constantijn Huygens-prys ontvang het vir sy prosawerke. ‘n Ongemaklike oorsig of blatante verswyging? Hoe dit ook al sy, dit bly ‘n jammerte wanneer poësie in die kruisvuur van struweling tot onreg kom.

Nietemin, die kostelikste gedeelte van dié inskrywing is die kommentaar wat onder aan Johan Velter se stuk geplaas is deur ene “jevski”: “”Misschien bestaat er slechts één juiste indeling van de mensen: in bosmensen en woestijnmensen. Het bos is vol vragen. Alleen de woestijn vraagt niets, geeft niets en belooft niets. De woestijnmens heeft slechts één gevoel en kent slechts één waarheid. De bosmens heeft vele gezichten. De fanaticus komt van de woestijn, de scheppende mens van het bos.”

Presies wat die verband tussen Jevski se kommentaar en Velter se aanklag van diskriminasie jeens Nederlandse digters is, is ietwat onduidelik.

Vir jou leesplesier plaas ek vanoggend Alfred Schaffer se gedig, “Politiek voor beginners”. Dié gedig vorm deel van ‘n sesdelige siklus wat hy saam met Saskia de Coster geskryf het. Dit is inderdaad ook opgeneem in die bekroonde bundel Kooi. Boonop lewer dit nogals ironiese kommentaar op die bedenklike politiekery wat soms in die media aangetref word. En die provinsialistiese aard daarvan.

***

Intussen is die beloofde vertalings van Anna Akhmatova en Wislawa Szymborska se gedigte geplaas. En Ilse van Staden het ‘n pragtige blog oor ‘n herbesoek aan haar “fluisterklip” gelewer. Lekker lees en mag hierdie dag van versoening vir jou inderdaad ‘n versoende dag wees …

Mooi bly.

LE

 

Politiek voor beginners

 

Je staat te glunderen, alsof je al gewonnen hebt. Of wil je de
menukaart zien? Lieveling, er trok vandaag een optocht door
de straat, er was confetti, er waren voorzorgsmaatregelen, er
was genoeg voor iedereen. De dag stond bol van nijverheid.

Dit is geen gezeur, dit is de kolder in m’n kop, secondewerk.
En dit hier liep ik in de oorlog op, ik was een scherpschutter,
ik schoot met scherp, waande mij een voorvader, mijn bleke
snufferd in alle soorten en maten. Zo ging dat in die tijd van

voor de nieuwsberichten, wie niet deugde kon bij het grofvuil.
Ik moest tot inkeer komen, kwam tot inkeer en toen wilde ik
naar huis – tussen de flats laat jij je hondje uit, het kinderspel,

de graffiti, het gekef, alles in nostalgisch zwart en wit. Luister,
brult de meester. Eendracht, klaagt de meester. Wie de schoen
past, begint de meester. Maar wat het ook was, het is verleden.

 

(c) Alfred Schaffer (Uit: Kooi, 2009)

 

 

 

  •