Posts Tagged ‘Daniel Hugo’

Dit sou ‘n goeie grap gewees het as Ghalib die enigste goeie digter was (Nachoem Wijnberg)

Wednesday, December 18th, 2019

Vertaal deur Daniel Hugo

 

Dit sou ‘n goeie grap gewees het as Ghalib die enigste goeie digter was

Hy het nie ’n enkele dag in sy lewe ’n gebed opgesê nie, moet hy daarmee begin noudat hy nie meer kan praat nie,

soveel keer per dag ’n gebaar maak asof hy ’n gebed wil opsê?

 

Dit is Ghalib wat vir sy vriende sê hulle moenie ophou

om vir hom hul gedigte te gee dat hy dit kan verbeter nie.

 

Nie omdat hy poësie liefhet nie, waar kom hulle aan dié onsin,

maar soos ’n vrou wat haar man verdedig met wie sy haar hele lewe getroud was.

 

Ek ken ’n geheim wat ek vir al my vriende wil vertel,

aan die gedigte wat jy vir my gestuur het, kan ek sien dat dit nie die eerste is wat jy geskryf het nie; jy verwag ook niks van my nie.

 

Gee my ’n gedig en die volgende dag gee ek dit verbeter terug, behalwe as ek dit verloor het,

as my hande niks meer kan vashou nie, moet jy my niks meer gee nie.

 

As ek nie meer daar is nie, die bebloede vlag waarvoor ek my lewe gegee het, dit kan hulle vir jou gee,

daar is talle goeie digters maar ek gaan liewer eers in wanneer dit Ghalib se beurt is.

 

 

Het zou een goede grap zijn als Ghalib de enige goede dichter was (Nachoem Wijnberg)

Hij heeft geen dag van zijn leven een gebed uitgesproken, moet hij beginnen nu hij niet meer kan spreken,

zoveel keer per dag een gebaar te maken alsof hij een gebed zou willen uitspreken?

 

Dat is Ghalib die zijn vrienden zegt dat zij niet moeten ophouden

hem hun gedichten te geven om ze te verbeteren.

 

Niet omdat hij poëzie liefheeft, waar halen ze die onzin vandaan,

maar als een vrouw die de man verdedigt met wie zij haar hele leven getrouwd geweest is.

 

Ik weet een geheim dat ik al mijn vrienden wil vertellen,

aan de gedichten die je mij gestuurd hebt kan ik zien dat het niet de eerste zijn die je hebt geschreven, en je vraagt ook nergens om.

 

Geef mij een gedicht en de volgende dag geef ik het verbeterd terug, behalve als ik het kwijtgeraakt ben,

als mijn handen niets meer kunnen vasthouden moet je mij niets meer geven.

 

Als ik er niet meer ben, de bebloede vlag waarvoor ik mijn leven gaf, die mogen ze aan je geven,

er zijn veel goede dichters maar ik kom liever pas binnen als Ghalib aan de beurt is.

 

 

(uit: Divan van Ghalib, 2009)

Nini Bennett. ’n Polifoniese simfonie van stemme

Friday, October 25th, 2019

 

 

  1. Ek wou nog sê …

 

Die groot aand het uiteindelik aangebreek. Dit is 16 Oktober, die eerste aflewering van Ek wou nog sê …

Ek rig die afstandbeheer en die televisie flits aan op VIA, DStv-kanaal 147. In die atlejee sit Gaireyah Fredericks, tweedepryswenner van die tweede AVBOB Poësiekompetisie. Die gespreksleier is Daniel Hugo. In sy grys baadjie is hy die toonbeeld van kalmte. Hy vra Gaireyeah uit na haar haar digkuns en haar betrokkenheid by die AVBOB inisiatief.

“Die dood het gereeld kom kuier,” sê sy. “Ek het my ma en kinders en susters verloor.” Daniel is ’n goeie luisteraar. Die bekende sonore stem, sinoniem met soveel radioprogramme oor die Afrikaanse poësie, weerklink landswyd oor die kassie. Gaireyah tel die bundel, I wish I’d said… (Vol. 2) op, en lees haar kompetisiegedig, Dood:

Dood is darem vir jou ’n snaakse ding.

Hy sal oppie mes se lem rus.

Saamie vuur dans.

Soese bullet op jou afpyl

of simply sy hand deur jou hare streel.

Som tart hom en klim hange met kaal hanne.

Spring uit aeroplanes en swem saamie sharks.

Som tel affie ure in dosages van morfien en stap saam hom parallel,

signed sealed, but not yet delivered.

(…)

Sy vertel hoe sy aanvanklik begin dig het deur verse vir haar niggie, haar pen pal, te stuur. Die hartseer is verwerk; dit het reeds poësie geword. Ánder mense put nou troos en berusting uit Gaireyah se verlies. En ek dink aan die eindelose siklus van lewe en dood, hoe die dood weer die bloeigrond vir nuwe lewe word …

Dan vertel sy van haar betrokkenheid by poësiewerkswinkels. Sy is deel van Diana Ferrus se Di Mengelmoes Digters wat gereeld by die Breytenbach-sentrum bymekaarkom. Gaireyah beduie geesdriftig: sy wil ’n liefde vir poësie onder die jeug kweek. Sy is stemmig geklee in ’n blou baadjie en bypassende kopdoek, maar sy sprankel. Sy tel nóg ’n bundel op; ’n eie publikasie van haar gedigte getitel Kaaps is Hollands, en begin om ’n gedig voor te dra. “Gevoelig en intens”, het ’n joernalis op ’n keer haar performance poetry beskryf.

Volgende aan die beurt is die veelbekroonde skrywer, Tom Dreyer, wenner van vanjaar se eerste prys in die tweede AVBOB Poësiekompetisie. Hy is geklee in ’n swart baadjie en praat vinnig, soos mens van ’n man met so ’n skerp intellek kan verwag. Hy knyp maar tydjies af om te skryf, vertel hy; hy is ’n rekenaarprogrammeerder van beroep en tans besig met sy tweede MA in skeppende skryfkuns aan die Universiteit Stellenbosch.

Dan vertel Tom van sy geliefde vriend, die skrywer Jaco Botha wat in 2016 tragies sy eie lewe geneem het.

Die Burger het my gevra om ’n huldeblyk oor Jaco te skryf, maar ek kon nie,” bieg hy. Maar dié nagelate huldeblyk het uiteindelik die wengedig, getitel Slaap jy solank, dan hou ek die fort geword. En die slotstrofe tref soos ’n uitknikker:

ek sien jou oplaas op die gewel van jou kothuis staan

en botweg weier om af te kom ek hoor jou kla dis

gevaarlik daaronder en ek weet wat jy bedoel nes daai

aand by die kknk toe jou trane so vryelik soos gemorste

whisky op die kroegtoonbank spat, en jy sê: kom ons gaan

slaap eerder, tom, dan is ons ten minste nie meer wakker nie.

ek verstaan my tjom my tjom slaap jy solank want die nag

is lank en die son sal basically forever oor magersfontein verrys

intussen sal ek nog vir ’n rukkie dié kant die fort probeer hou

solank ek nog onthou solank ek nog onthou solank ek

onthou kan jy met ’n halwe glimlag op jou gewel blý

staan: wagtend op daardie onverstaanbare golf wat toe

meer verwoestend as enige woord oor jou sou breek

Tien was my beste vriend,” sê hy. Jaco se bynaam op universiteit was “Tien”, omdat hy net tien persent sig gehad het. Jaco en Tom was as jeugvriende in die negentigerjare die eerste twee studente wat vir hulle MA-grade in skeppende skryfkuns onder leiding van Etienne van Heerden ingeskryf het.

Klik gerus op dié skakel om Tom in aksie met die ontvangs van sy toekenning te sien: https://www.youtube.com/watch?v=UoCYGFAHk4g

Digters wat aan vanjaar se TV-program deelneem, is Hélen Möller, Hannes Visser, Emma Bekker, Fourie Botha, Clinton V du Plessis, Willem S van der Merwe, Danie Marais, Eunice Basson, Jo Prins, Charl-Pierre Naudé, Jannie Malan, Jolyn Phillips, Fanie Olivier, De Waal Venter, Pieter Hugo, Christo van der Westhuizen, asook Leon Gropp en Jak de Priester.

  1. Agter die skerms: Gaireyah Fredericks

 

En met die pas afgelope program skaars op sy rug, is my nuuskierigheid behoorlik geprikkel. Ek besluit om Gaireyah Fredericks te kontak, want ek vermoed dit gaan ’n heerlike gesels afgee.

NB: Gaireyah, vertel ons asseblief meer van jou belewenis van die verfilming van Ek wou nog sê …

GF: Eerstens was ek nie bewus dat ek die tweede plek in die kompetisie gewen het nie, so ek het gevlieg Joburg toe op a sound mind dat ek wel deelgeneem het en my poem Dood dalk gekies is om op die lug gelies te word, but that’s it! Ek’t nooit my emails gekry nie …Techno gremlins sieker. Die program se staff was vriendelik en het mooi na my gekyk met al die grênd reëlings wat getref was net om ‘n mere single poem te lees (I thought in my mind). ’n Chauffeur tel my op by die hotel en ek word na die studio gery. Kom da aan word ek vriendelik ontmoet, maak kennis en na die make-up room word ek ge-escort. Om natuurlik gepoeier en gepaint te word, well, nou nie gepoeier nie, ma ek sê toe oek, “I want it natural, hey?” Issie een ve die fake-face-make-up gedoente nie. Ek is e-natoeraal.

Anyway, ek ken Daniel en sy liewe vrou Marlene al ʼn while, so I am quite comfortable. En so finally is ek saam hom opi set. Nou’s dit ‘n gekrap onne klere virrie soundbox en dit kos nou manouvering ommie invasive ding saam ’n slamse tietie te laat behave. Or so the guy appeared. Got the contraption strapped on en da gat os. Nou sit ek, swinging legs and all want ek’s soe klein ek hang opi stoel, my God, en toe wysit oek opi TV. Lag my klaaaaa. En niemand kon my warn nie, flikkers gooi en, I dunno, ’n gesture skiet om my bientjies aan te spreek nie, none the less, Daniel wish my toe congrats en ek is heel puzzled. “Waavoo?” Meisiepop, ek was over the moon and to Mars. Tweede innie AVBOB-kompetisie. For reals, for reals… En nou wil hulle skiet. Ek’t noggi ees tot verhaal gekomi, ma anyway the rest is mos toe VIA history.

Soe op Daniel. Kyk hie, hy’s a pro. Hy’t kwaai vrae gevra en my blêrrie goed lat lyk. Sal hom en sy vroutjie altyd onne my belt dra. Die nerves wasi rerag a prob nie, want ek’t myself net gesê ek’s saam Daniel en ‘he got me’. I’ll be fine. Een ding het gebeur toe os geshoot het though. My phone het blêrrieville afgegaan en my ring tone was soe a distraction. Vir my at least! En my swaaiende voetjies soes a klein meisie oppe swing was beide embarrassing en adorable at the same time. Liewe Heiland! Ek kan soms soe overdo. What can I say?

As a matter of fact, dai was my ‘gatvol gedig’ wat tweede gekommit. Na ali visits in my past wa dood my ma, my twieling en my twieling sussa weggevat het, was ek net mooi gatvol vir die Reaper se happy trot en skryf toe ’n gedig as ’n direct dialogue in Kaapse sassiness om net ’n piece of my mind te share. En I got to do it on the telly… dai wasse bonus.

NB: Gaireyah, wat dink jy is die belangrikheid van die AVBOB Poësieprojek tans vir poësie en meertaligheid in Suid-Afrika?

GF: Os sliep mos nog die past van Apartheid-fraaings wat vani mat wat alles onne in gevie was saam currently. Djy sienit innie lug en oral rondom jou. Sou to write about die temas (birth, death, love, hope) wat die kompetisie bied is soes om kaart te speel, ma issie game wat djy bly wen. Whatever topic djy kies grant jou die opportunity om nog meer te filter en te process. Vir jouself! Op ’n personal level. En dan as djyrit share, ve almal. Die temas maak lat djy gaan stap tussen die ruins vani past, ma oek opkyk na die future. Typical in essence, wat mens al verloor het en die nuwe hoop van more, broei in jou hart en dis wat ons land nou need. A clever method and platform wat healing and introspection promote. Djy kani verkeert gani. Djy moet wen! So in essence, wen amal.

  1. AVBOB, aanlynpoësie en ander tendense

 

“Meertaligheid” is vandeesweek die gonswoord op almal se lippe. Die Konstitusionele Hof het op 10 Oktober bevind dat US se 2016-taalbeleid, wat Engels die voorrang gee as onderrigtaal by dié instelling, grondwetlik geregverdig is in die hoop dat dit meertaligheid sal bevorder. Die AVBOB Poësieprojek wat op 1 Augustus vir die derde agtereenvolgende jaar afgeskop het, kan terugskouend as niks minder as visioenêr beskou word nie, en is meer relevant – néé, noodsaaklik – as ooit. In ’n onderhoud (2018) op LitNet met Johann de Lange, een van die samestellers van I wish I’d said, sê Naomi Meyer: “Dit was onlangs (weer) Mandeladag en steeds is daar in hierdie land nog so min vir meertaligheid gedoen. Maar daar is tog ook uitsonderings …”

Die AVBOB Poësieprojek is in 2017 gebore na die dood van ’n seuntjie en sy oupa se onvermoë om by die oop graf sy gevoelens van rou en verlies te verwoord. Christo van der Westhuizen, uitvoerende hoof van die reklameagentskap BRAND et al, wat dié projek namens AVBOB bestuur, het met die konsep vorendag gekom om ’n webwerf te skep waar elegiese gedigte ’n tuiste vind. Digters is al vir eeue lank die spreekwoordelike profete, mitemakers, dromers en sjamaans wat gemeenskappe help heel met die genesende krag van die woord. AVBOB is genader as medewerker, en Frik Rademan, uitvoerende hoof van AVBOB, het ingestem. Voortspruitend uit hierdie webwerf, wat in die 11 landstale geloods sou word, was die TV-gespreksprogram Ek wou nog sê … en die publikasie van gedigte wat op die AVBOB-webwerf verskyn. Naledi het as uitgewer hierdie reuse projek onderneem, en twee lywige bundels naamlik I wish I’d said (volume 1 en 2) het reeds verskyn. Ook ’n derde bundel word in die vooruitsig gestel. Hierdie projek as samebindende en inklusiewe platform is waarskynlik vergelykbaar met sosiale tendense soos die gewilde #I’m staying-beweging, wat al hoe meer momentum kry. Suid-Afrikaanse digters van alle kulture en tale publiseer op een platform. En met die beloning van R10 000 vir die wengedig, asook ’n betaling van R300 vir elke gedig wat op die webwerf verskyn, is dit lonend vir die digter. ’n Mens lees dikwels met nostalgie hoe sommige gevestigde digters se digloopbane dekades gelede begin het ná die instuur van ’n gedig na tydskrifte soos Rooi Rose of Huisgenoot. In meer as een biografiese opgaaf vertel die digters dat hulle byvoorbeeld R5 vir die gedig, wat aanvaar is, ontvang het. Die latere publikasie van poësie in die little magazines het weinig of geen finansiële voordeel vir digters ingehou. En die hedendaagse tendens is véél eerder dat die koste vir die digter se sak is, soos byvoorbeeld om ’n inskrywingsfooi te betaal vir deelname aan poësiekompetisies. Daarom is mens dankbaar vir die reuse belegging wat AVBOB in die poësie ter plaatse gemaak het. Vanjaar se kompetisie sluit op 30 November om middernag. Duisende inskrywings is reeds ontvang, en meer word nog ingewag. Tot en met 20 inskrywings per digter kom in aanmerking vir publikasie op die webwerf.

Digters wat nog nie geregistreer het of gedigte ingestuur het nie, moet opskud! Besoek https://www.avbobpoetry.co.za/ of AVBOB se Facebook-blad vir besonderhede.

Ten spyte van die tanende ekonomiese klimaat in Suid-Afrika is die individuele vergoeding vir gedigte nie vreemd nie, en heeltemal in lyn met hedendaagse oorsese tendense. In ’n onlangse artikel op Make Money skryf die sakevrou en skrywer, Laurie Blank, oor 30 verskillende internasionele webtuistes waar digters hulle werk kan voorlê teen vergoeding. Dit sluit die immergroen Kanadese Arc Poetry Magazine, asook die gewilde Chicken Soup for the Soul in. Maar dit is nie die enigste goeie nuus vir poësieliefhebbers nie. Die Suid-Afrikaanse gemeenskap is net ’n diorama van ’n groter wêreldbeeld. In die VSA was daar ’n 21% toename in die verkope van digbundels van 2015 tot 2017, wat poësie kenmerk as een van die snelgroeiendste genres in die uitgewersbedryf. In tandem hiermee het Naledi sedert die begin van 2019 reeds 13 digbundels uitgegee, wat hulle vestig as die voorste uitgewer van poësie in Suid-Afrika. Naledi het ook die twee meertalige I wish I’d said (Vol. 1 en 2) uitgegee, bloemlesings wat sowel die AVBOB-wengedigte, asook enkele opdraggedigte van gevierde digters bevat. Klik gerus op die volgende skakels om hierdie bundels teen R220 stuk aan te skaf: info@naledi.online of tertiaswart@naledi.online / (078) 648-8616. Daar is tans ’n spesiale aanbod vir albei hierdie pragbundels teen slegs R300.

Volgens die gesaghebbende American Academy of Poets is skryftradisies en teksproduksie patroonmatig en herhalend, soos modes. Tegnologiese vooruitgang en die gebruik van multimediafunksies speel ’n groot rol in die hedendaagse herlewing van poësie. Die nuwe internasionele gier is om gedigte op Instagram te plaas (die sogenaamde “Insta-digters”); en nie te lank gelede nie het die Net nog gegons met die werk van Twitter-digters. Duisende lesers wêreldwyd wag daagliks op hulle kwota aanlynpoësie, wat sommer op ’n selfoon gelees word. Die meeste mense is mobiel geletterd. En danksy die deelfunksies van webwerwe en mediaplatforms het poësie ’n verbruikersvriendelike kommoditeit geword wat die lees en verspreiding van digters se werk binne sekondes moontlik maak. Die blootstelling vir die digter is uitstekend. Op AVBOB se poësiewebwerf, byvoorbeeld, is die getal views of besoeke by die gedigte sigbaar. En dit is vir enige digter bemoedigend om te weet sy werk word gelees, en om ’n rekord daarvan te sien, is ’n bonus. Ook met hierdie derde poësiekompetisie skep AVBOB ’n platform wat ongepubliseerde, aspirant-, gevestigde en bekroonde digters op een webwerf akkomodeer – Johann de Lange het dit tereg “’n polifoniese simfonie van stemme” genoem. En dit is inderdaad goeie nuus vir meertaligheid en vir Suid-Afrikaanse poësie.

 

Verwysings

https://blog.publishdrive.com/publishing-poetry-2018/?fbclid=IwAR29nTdkY9n03kZl5OX-zg2TFlpP_qrPtpYn-mJG3oDrxi_Km1KNFAvfarg

https://wellkeptwallet.com/get-paid-write-poetry/?fbclid=IwAR3gVA9W23B4T_aLJQBu0Yxlq_Djt5kX9Itcm25-ZSDp_TmZ1ZsTR1IonBo

https://www.avbobpoetry.co.za/

De Lange, J. en M. Maphumulo (reds.). I wish I’d said…Vol. 2. 2019. Kaapstad: Naledi.

Nuwe publikasie: Die trouservies (Benno Barnard) vert. deur Daniel Hugo

Thursday, July 4th, 2019

Omslag

Die trouservies

Benno Barnard

Vertaal deur Daniel Hugo

Benno Barnard is ‘n veelsydige Nederlandse skrywer wie se werk poësie, prosa, essays, toneeltekste en vertalings insluit. Binne en buite, verlede en hede, liefde en dood, die persoonlike en die openbare skep ’n tematiese rykdom en ’n boeiende estetiese spanning in sy werk.  Die verse self vertoon ‘n vaste vorm wat weens die digter se tegniese vernuf klinkklaar soos water vloei.

Benno Barnard se uitsonderlike stem is nou ook in Afrikaans hoorbaar danksy Daniel Hugo se teksgetroue maar soepel vertaling. In ’n nawoord plaas prof. Yves T’Sjoen hierdie gedigte in ‘n breër literêre en maatskaplike konteks.

Daniel Hugo het al meer as vyftig werke uit Nederlands in Afrikaans vertaal; dit sluit in romans, digbundels, asook kinder- en jeugboeke.  Hy is in 2014 en 2017 deur die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns bekroon vir sy vertaling van onderskeidelik Tom Lanoye se Sprakeloos en Stefan Hertmans se Oorlog en Terpentyn. Deesdae is hy voltyds ’n vertaler en vryskut-taalpraktisyn. [Naledi, 2019. Sagteband, 104p. Prys R220.  ISBN 978-1-928426-87-5]

Pianoforte

Sien u daardie Europese meubelstuk by uitstek, okkerneut,
kandelare, gebou deur Stephan Hain in Krefeld
vir die statiese, Wilhelminiese, sonnige salon

van ’n morsdood dame in ’n reeds lank vergane japon?
Ek bedoel omstreeks 1910 en terstond sien ek so ’n stywe
mevrou met ’n goewernante, ’n poësiealbum

en heimwee na haar meisiedae; en ongetwyfeld druk die eksbruid
se vingers die vrees vir haar opdringerige eggenoot
saans in die vorm van die noodsaaklike dromerigheid uit.

Nou staan daardie ding in my woonkamer en swyg,
net so dood soos die boom waarvan hy gemaak is. Maar
sien u nie ook ’n voormalige Duitstalige provinsiestad,

Tjernowitz of so iets, met kastaiinglanings, ’n byna reeds
ekspressionistiese son, ’n okerkleurige skoolgebou,
bedaarde antisemitisme, jong digters – die hele

wêreld wat nog uitgewis moet word, voor die troepe kom,
die konvooie, die kornette met hul praatjies en, onder ’n snor,
’n melodie uit die negentiende eeu; voor die nag toesak

en die reën val en die modder styg en die kollaborateur swaai
aan ’n boom wat nie in ’n klavier verander nie? Hoor tog hoe
die kadense van die kontinent hul saans uit oop somervensters stort!

[Uit: Die trouservies.]

Yves T’sjoen. Benno Barnard in Afrikaans

Sunday, June 30th, 2019

Benno Barnard in Afrikaans

Zondagochtend, bij het ochtendkrieken, reis ik van Pretoria naar Bloemfontein. De hele week heeft aldaar het Vrystaat Kunstefestival plaats. Het programma is bijzonder geschakeerd, zelfs overdadig. Naast film en theater zijn er boekpresentaties, muziekoptredens, literaire gesprekken. Te veel om op te sommen. Er staan ook Nederlandse en Vlaamse schrijvers geprogrammeerd. Saskia de Coster, Annelies Verbeke en Wytske Versteeg zijn te gast op uitnodiging van SASNEV en de Nederlandse en Belgische ambassade (Vertegenwoordiging van de Vlaamse regering). Uitgeverij Naledi, steeds meer gericht op Vlaamse en Nederlandse schrijvers, houdt de door Daniel Hugo vervaardigde Afrikaanse vertaling van Benno Barnards jongste bundel Het trouwservies (2017) boven de spreekwoordelijke doopvont. De Afrikaanse editie, Die trouservies, bevat naast de brontekst ook het lange gedicht waarmee Krijg nou de lyriek (2015) opent. Het was voor mij een privilege de totstandkoming van de vertaling van dichtbij te hebben bijgewoond. Daniel Hugo werkte aan de Universiteit Gent niet alleen aan de vertaling van Het verdriet van België (1983), voorwaar een huzarenstuk van literaire en culturele vertaalkunst. Van zijn aanstelling als vertaler in residentie (oktober-november 2018) maakte hij gebruik Benno Barnards poëzie te bestuderen – en vooral ook enkele prozatitels te lezen zoals Eeuwrest (2001), Een vage buitenlander (2009), Dagboek van een landjonker (2013), Mijn gedichtenschrift (2015). Ik kon een gesprek regelen tussen schrijver en vertaler – een eerste gesprek dat niet de indruk gaf een nieuwe ontmoeting te zijn. Aan het vertaalwerk ligt esthetische affiniteit met teksten en een poëtica ten grondslag, in dit geval ook tussen twee literaire figuren die in andere taalgebieden en literaire systemen naam en faam hebben verworven en elkaar vanaf het eerste moment begrepen.

Ter plaatse deed Hugo een ontdekking: de dichtkunst van Marc Tritsmans. Stapels met bundels uit mijn privébibliotheek gaf ik te leen zodat de eminente vertaler en dichter zich kon vergewissen van de klassieke en parlandogedichten van Tritsmans. Ik mag hier in alle stilte onthullen dat uitgeverij Naledi ook de vertaling van Tritsmans’ jongste uitgave Het zingen van de wereld (2017) binnenkort presenteert.

Aan de indrukwekkende bibliografie met boektitels uit de Nederlandstalige literatuur worden van de hand van Daniel Hugo binnen de paar maanden twee uitgaven toegevoegd. Niet dat het lang van tevoren was gepland. In dit geval koos de vertaler zelf de bronteksten en hij gaf zijn genereuze uitgever te kennen die gedichten beslist in het Afrikaans, voor een Zuid-Afrikaans lezerspubliek, te willen aanreiken. Aldus is geschied. Het is heel bijzonder dat de Barnard-vertaling in Bloem wordt gepresenteerd in aanwezigheid van schrijver en vertaler. Een literaire boekpresentatie in aanwezigheid van de betrokken actoren is behalve een feest voor de letteren en wederzijdse verstandhouding altijd een belangrijk moment in de promotie van het kleinood. Als auteur van het nawoord van het Zuid-Afrikaanse boek mag ik deelgenoot zijn van het evenement. Het siert de festivalorganisatie dat in het al drukke programma tijd is ingeruild voor Nederlandstalige literatuur, ook in vertaling dus. Ik kijk alvast uit naar de respons op het boek, boek-esthetisch met zorg en overgave op de markt gebracht door uitgever Johan Coetzee en redacteur Anita Froneman.

Resensie: “Openbare domein” (Daniel Hugo)

Wednesday, April 11th, 2018

 

Resensie: [O]penbare domein deur Daniel Hugo.

(Naledi, 2018, ISBN: 978-1-928426-07-3, Formaat: Sagteband, 103pp.)

 

Resensent: Bernard Odendaal (ATKV-Skryfskool van die Noordwes-Universiteit)

 

Die titel van hierdie sestiende eie digbundel van Daniel Hugo – hy is ook bekend weens sy bloemlees- en vertaalwerk – is een wat ’n mens opnuut laat nadink oor sy digterskap.

Die omslagfoto van die bundel, geneem deur Hugo se eggenote Marlene Malan, toon ’n oopstaande bodeur waardeur ’n vroegson na binne hul huis op Prins Albert skyn. Tesame met die bundelmotto en die bundelagterplatgedig (laasgenoemde deur Hugo geskryf na aanleiding van Malan se foto), word ’n leidraad gebied na, of dan ’n deur geopen op, ’n spanning wat Hugo se poësiebeskouings en -praktyk wesenlik kenmerk.

Dit is juis sprekend van dié poëtikale spanning dat die twee genoemde gedigte wedersyds ietwat ironiserend ten opsigte van mekaar staan wat tematiese strekking betref. Die bundelmotto is opgedra aan Hugo se eggenote:

        Vir Marlene

alles wat rym, gee ek prys

aan die openbare domein:

die ongerymde vers bly

versweë – dit is ons geheim[.]

“Voordeur” is die opskrif van die agterplatgedig. Dit  lui:

die dag dring die kamer binne

met klank en kleur, met geur en lig

die woordventer kom tot sinne

begin stamel aan ’n gedig

die teks het sy eie drumpel

waaroor woorde versigtig tree:

wat binnerym sag laat rimpel

word in die buitelug geskree[.]

Hugo het al meer as een maal getuig dat hy die digterlike verwoording (die talig-stilistiese en verstegniese bewerking) van onderwerpe wat hoofsaaklik aan persoonlike belewenisse ontspring, as ’n proses en selfs voorwaarde sien om sulke materiaal te omskep tot iets wat ’n meer algemeen-menslike waarde (kan) besit. Dis uit sy vakmanskap dat die digter se (skamele) openbare aansien en invloed spruit, luidens ’n gedig soos “Gilde”; nie uit geopperde heftige gevoelens en groot gedagtes nie. Vandaar dat Hugo sy oorlede digter-vriend Gerrit Komrij, na aanleiding van skandalige belewenisse in die werklikheid, die volgende “Trooswoord” te bied het:

“Nee, wij hebben geen goed indruk gemaakt,”

sê die beroemde digter van Nederland.

Hy is deur ’n dronk vent, sy lewensmaat,

een nag op straat gedug aangerand.

Van die houe lyk sy lyf soos kladpapier.

Die liefde is soms ’n morsige keuse

wat ’n mens manhaftig moet verduur

ter wille van ’n onmisbare muse.

Bloedbroer, toemaar, dit is tog welbekend:

die verskuns – soos die lewe – vereis konflik.

Die enigste goeie indruk wat ons moet maak

gebeur nugter in gestolde drukkersink.

Eweneens ironieserwys word die ruimte van die gedig dan ’n eiesoortige private ruimte, ’n domein vry van die aansprake van die openbare – maar van waaruit min of meer profeties-krities met juis die openbare omgegaan kan word.

Vers-set

Vir Breyten Breytenbach

van voortye reeds weet hul dit

die setlaar en die soldaat:

wat jy beset sal jy besit

dit word ’n stat ’n staat

ná die stigter volg die digter

wat hom verset teen die wet,

die prediker en patronaat:

op versvoete vat hy die pad

oor grense heen – ál ketting

wat hy erken is die rym

wat rinkel, ál reël dié van

die vers in sy vry domein[.]

In sy vroeë bundels, soos in Breekware vir die revolusie van 1984, was Hugo se maatskaplik-politieke betrokkenheid opvallend. Algaande het dit meer op die agtergrond begin staan in sy verkuns, eerder uiting gevind in ’n blywende besorgheid oor die lot van Afrikaans of oor die impak van die mens se doen en late op die natuur.

Hy skryf ’n soort digkuns wat meteen as “digterlik” herkenbaar is, maar toeganklik bly. Hy is ’n klankgedrewe en -gerigte digter; die gedig is vir hom in hoofsaak ’n klankkonstruksie, vertel hy in die onderhoud oor openbare domein elders op hierdie selfde webblad. Ten spyte daarvan dat hy meer as een maal in die bundel met homself as “rymer” die spot dryf, kan hy ook ietwat gunstiger oor die aangevoelde resultate daarvan in ’n gedig soos die volgende getuig:

Die gerymde

vir altyd sal ek jou vurig liefhê

dit bly makliker gedoen as gesê

want woorde het net soos metaal gewig

en moet prut in die kroes van ’n gedig

’n fyn ketting kan ek dan vir ons twee

met klingelende skakels silwersmee

hulle kunstigheid sal ons broos omsluit

en die barbaarse tyd kortstondig stuit[.]

Die taal- en interteksspel en die dikwels spitsvondige beeldingsvernuf vonkel egter ewe helder as die klankkomposisie in Hugo se digwerk. Raaksê is die strewe – om die wat en hoe van die sê as ’t ware te laat voeg soos in uitnemende skrynwerk. Dáárop eers is iets van die dinge en die menslike belewenisse en aanvoelings stewig staan te maak, is die private met groter geldigheid in die openbare domein te plaas. Nie om dowe neute nie is die taal, die poësie self en digterskap durende motiewe in sy oeuvre.

Dis op grond van sodanige digterlike ervaring dat Hugo genoop kan voel om ’n “Leestekenles vir beginners” te waag:

mag jy lewe sonder beletsel

of vreesbevange pouse

(dubbelpunt)

die oomblik as jy gaan staan om uit te rus

(komma)

om na te dink oor jou lewe

(aandagstreep)

haal die dood jou in

(punt)

en wat dan vir ons wag …

(oor daardie finale beletsel

sal ons punteneurig bly verskil)[.]

Met onblusbare humorsin en sanerende selfspot en –ironisering pak Hugo sy digterstaak aan, al steek daar erns in die sake ter sprake. Hy dwing hom as ’t ware om realisties (beskeie) in sy selfinskatting te bly. Soos volg, byvoorbeeld (beeldspraak ontleen aan die boukuns-vakmanskap duik herhaaldelik op waar dit oor digterskap in die bundel gaan):

Studeerkamer

dis die plek waar ek my daagliks wegmoffel

my eie ruimte met ’n uitsig op die straat

hier kan ek my pen hanteer soos ’n troffel

ek maak dagha aan vir my lugkastele

met hope dor gedagtes, emmers emosie

en taalsement in afgemete dele

op die sypaadjie lê baksteenrommel

tussen die draadsteiers van my snippermandjie

groei die groot odes aan, diggefrommel[.]

Naas geboeidheid met die taal- en verskunsvernuf, put die leser dus veel wat innemend onderhoudend is in Hugo se verse. [O]penbare domein bevestig en versterk wat ’n mens van Hugo se oeuvre leer verwag het. Temas kenmerkend geword van sy digkuns, staan weer in die kalklig. Hiervan getuig al die groepering van die gedigte in vier afdelings wat, breedweg gesien (en telkens aangedui in kort mottogedigte), handel oor I) ’n (nuwe) tydelik-aardse verblyfplek (Prins Albert in die Groot Karoo), II) die (nooit volprese) liefde, III) digterskap en digterlike kreatiwiteit (wat digterhuldigings en –satirserings insluit) en IV) ’n (meermaals religieus getinte) nietigheidsbesef. Die genoemde temas word uiteraard nie geskeie van mekaar gehanteer nie; iets van die vervlegtheid in die aanbod daarvan blyk al uit die titelloosheid van die bundelafdelings.

Temas wat openbare domein wel betreklik onderskei van Hugo se vorige bundels, is die prominensie daarin van die Karoolandskap (waar hy en sy vrou hul meer blywend bevind sedert die verskyning van sy vorige bundel, Takelwerk); die swartgalligheid oor Afrikaans en sy hoër funksies in die toekoms, meer uitgesproke as ooit; laastens, in veral die slotafdeling, ’n ietwat opvallender verwoording van spirituele gewaarwordings (naas grinterig uitgesproke twyfel oor godsdienstigheid).

Van laasgenoemde is die volgende gedig ’n sprekende voorbeeld:

Ikoon van die uil

Waarom duik God so dikwels

in jou gedigte op soos ’n uil

op die nok van ’n plakkershut?

Hy sit dag en nag daar soos

(rug aan rug) twee vraagtekens

en hou jou woorde dop.

Waarom Hom duld in jou kop?

Ek kan die plakkershut verklaar:

tentmakers Paulus en Omar

het lank gelede reeds geweet

die mens is maar net ’n bywoner

en nomade op hierdie aarde.

En aangaande die ewige uil:

die vraagtekens sê dit al.

By die geboeide, genoeglike lees van openbare domein het ’n vraagstuk my bly kwel. Dit betref die klaarblyklike voorrangplekke wat nuutmaking/vernuwing en (hermetiese) digtheid in literêr-estetiese en -kritiese oorwegings geniet, sy dit op tematiese, stilistiese of vormlike vlak (of kombinasies daarvan) – soos dit byvoorbeeld in prystoekennings binne die Afrikaanse literêre wêreld uiting vind. Steek die inkrementele bekragtiging van ’n skrywerskapbeeld, in bundel op bundel, noodwendig af by publikasies waardeur ander digterskappe op kennelik (en doelbewus) vernuwende koerse geplaas word? Is verfyning en nuansering van ’n vertroude blik en aanpak wesenlik minderwaardig aan ’n heruitvinding of -ontwerp van mededingers s’n?

Hugo hekel in openbare domein – én in byvoorbeeld Takelwerk – nie om dowe neute die kleed van profeetskap (of geesteseienaarskap) wat hy in ’n gedig soos die hierbo aangehaalde “Vers-set” die digter, dus ook homself, wil omhang nie. “[P]rofete teel aan soos vlieë,” skryf hy in “Stoepsermoen IV”, daar waar hy uitkyk op die vetplanttuin voor sy dorpshuis in die Groot Karoo:

[…] die groot probleem is

as jy een doodslaan, bring dit allesbehalwe rus

oftewel: slaan jy een profeet op sy bek

kom daar tien met taaier idees in sy plek

[…]

ek swyg: as rym jou gedagtes begin skik

raak jy in ’n spekboomlabirint verstrik[.]

Hugo gaan trouens satiries om met die opvatting van kunstenaarsoorspronklikheid, onder andere vanweë sy eie religieus getinte verwondering oor die grootsheid van die kosmos en alles daarin. Die kunstenaar kan hoogstens ’n “skepper op klein skaal” (bladsy 13) wees; ’n ná-skepper, indien nie blote na-aper nie. Menslike oorspronklikheid en kreatiwiteit behels, in heelalverband gesien, per definisie iets kunsmatigs, iets afgeleids, iets onwesenliks. Die slotgedig in die bundel is een van meer waarin Hugo hom in dier voege uitlaat.

Dekonstruksie  

die digter filosofeer:

trek ’n streep deur stilte

dan het jy woorde

trek ’n streep deur nag

dan is dit dag

trek ’n streep deur dood

dan is daar lewe

trek ’n streep deur streep

om die kansellasie te kanselleer

en daar is nag, dood en stilte weer

trek ’n streep deur digter[.]

Met openbare domein kom staan Daniel Hugo poësieliefhebbers opnuut, met onmiskenbare sprankel, as ’n toonaangewende Afrikaanse digter voor die oog. Hierdeur is kwalik ’n streep te trek.

 

(c) Bernard Odendaal / April 2018

Yves T’Sjoen. Hugo Claus in Stellenbosch. Korte notitie

Tuesday, September 12th, 2017

Hugo Claus

 

Over het publieke optreden van Hugo Claus (1929-2008) in Zuid-Afrika is in vergelijking met passages van andere Vlaamse schrijvers niet zo veel bekend. De meest informatieve tekst is door Daniel Hugo gepubliceerd in South African Theatre Journal (mei-september 1997). Recent stelde Hugo enkele persoonlijke herinneringen op schrift.

Claus nam in 1997 deel aan een schrijverstournee. Naast Hugo Claus en echtgenote Veerle de Wit maakten Remco Campert, Herman de Coninck, enkele maanden voor zijn overlijden in Lissabon, H.C. ten Berge, Eddy van Vliet en Simon Vinkenoog deel uit van het hoog aangeschreven Nederlandse en Vlaamse gezelschap. Breyten Breytenbach herinnert aan die heuglijke gebeurtenis ter gelegenheid van mijn bijdrage over de hommage van Eddy van Vliet aan Breytenbach (https://versindaba.co.za/2017/07/15/yves-tsjoen-literair-tijdsdocument-hommage-van-eddy-van-vliet-aan-breytenbach/).

Claus verbleef toen onder meer in Stellenbosch, ter gelegenheid van de Vlaamse Week die door de universiteit is georganiseerd. Het Departement Drama onder de leiding van professor Temple Hauptfleisch zorgde voor de gelegenheid voor een reprise van een theatertekst van Claus. Wat de schrijversperformance in Zuid-Afrika precies behelsde, moet ongetwijfeld te achterhalen zijn. Ook de plekken waar de schrijverskaravaan heen trok, valt te reconstrueren. Feit is, zoals door Hugo in retrospectie genoteerd, dat de Zuid-Afrikaanse dichter-journalist in 1997 tijdens het schrijversverblijf in Stellenbosch een radio-interview had met de meester. De tekst in het theaterjournaal is er de neerslag van. Het gesprek is twee decennia geleden gevoerd maar verliest niets van zijn informatieve waarde.

In de meest recente beschouwing van Hugo over Claus (pun intended!), in april 2017 gepubliceerd, wordt het briefje geciteerd dat door de ijverige beursstudent aan de Katholieke Universiteit Leuven en verwoede lezer van Het verdriet van België in 1983 naar de Vlaamse schrijver is gestuurd (http://www.netwerk24.com/Vermaak/Boeke/rubriek-hugo-claus-die-briefie-en-die-boere-van-sa-20170430). Daarin haalt hij een frase aan ontleend aan het magnum opus Het verdriet van België (eerste druk: 1983) waarin een verwijzing staat naar de Afrikaner Boer. Het is allemaal in de tekst van Hugo na te lezen.

De aandacht van Daniel Hugo voor het oeuvre van Claus, zo getuigt hij, is wellicht aangewakkerd door de collegereeks die J.C. Kannemeyer in Stellenbosch wijdde aan het toneeloeuvre. Die referentie roept een ander literatuurhistorisch feit op. In de uitgavenreeks van Human & Rousseau, Literatuur van die lae lande, is naast werk van Willem Elsschot, Marnix Gijsen, Hella Haasse, W.F. Hermans en bijvoorbeeld Harry Mulisch ook ’n Bruid in die môre van Claus opgenomen (http://www.dbnl.org/tekst/_han001198501_01/_han001198501_01_0024.php). De uitgaven waren bestemd voor schoolgebruik en academisch onderwijs. Jan Rabie verzorgde de vertaling van de toneeltekst die door Claus in 1953 is gepubliceerd en waarvoor hij de Belgische staatsprijs voor toneel ontving. Uit de overlevering, zoals de Wikipediapagina over Een bruid in de morgen, weet ik dat Wilma Stockenström in de opvoering een rol vertolkte. De Afrikaanse versie is opgevoerd in Kaapstad door The National Theatre Organisation en NTO Kamertoneel (directeur: Tone Brulin) in een regie van Athol Fugard. Claus en Fugard hebben elkaar wel vaker ontmoet en waardeerden elkaars (toneel)werk. In oktober 1959 stond de productie in Bellville geprogrammeerd. Ook later is de tekst gespeeld in Zuid-Afrikaanse schouwburgen. Toen Claus in 1997 een bezoek bracht aan Zuid-Afrika, hebben studenten van het departement Drama het stuk weer op de planken gebracht.

Wat de band tussen Claus en Zuid-Afrika verder documenteert, zijn naast de frase in Het verdriet van België passages in de kunstenaarsroman Een zachte vernieling (1988). Ook die reminiscenties verdienen zonder meer een nadere beschouwing.

Precies zoals vorig academiejaar kan ik deze week tijdens een gastlezing aan de Universiteit Stellenbosch de tweedejaarsstudenten Afrikaans en Nederlands onderhouden over de poëzie van Hugo Claus. Uit ervaring weet ik dat het jonge publiek met meer dan gewone belangstelling een uiteenzetting volgt over de hobbelige weg waarlangs Claus de modernistische literatuur is binnengetreden en zijn eigen signaturen heeft ontwikkeld. Op een manier sluit de lezing weer aan bij de colleges van Kannemeyer. Ik ben alvast nieuwsgierig naar het hoofdstuk in Mark Schaevers’ biografie over Claus, en mogelijk in de aflevering die het tijdschrift Zacht Lawijd volgend jaar besteedt aan Claus. Intussen is het uitkijken naar de Afrikaanse vertaling die Hugo thans voorbereidt van Het verdriet van België. In het Maandblad Zuid-Afrika liet hij in september 2014 door zijn ega Marlene Malan optekenen: “My groot ideaal was nog altyd om Hugo Claus se grootse Het verdriet van Belgiё te vertaal”. Een kwarteeuw na de eerste lectuur van de roman en het inmiddels gepubliceerde briefje waarin de sikkeneurige recensent van De Standaard Freddy de Schutter door Hugo is gesommeerd, wordt dat ambitieuze voornemen effectief gerealiseerd. Claus heeft, zo liet Schaevers onlangs aan Hugo weten, het velletje papier niet weggegooid. Daniel Hugo bewaarde geen kopie. Het zit opgeborgen in het imposante archief dat door het Letterenhuis in Antwerpen zorgvuldig wordt geconserveerd. Schaevers, auteur van het prachtige boek Orgelman (2014), stuurde Hugo een scan zodat de formulering van de begeesterde student in Leuven nu in de krant staat.

Vraag is hoe het Afrikaans lezende publiek zal reageren op een roman over collaboratie en de repressie na de Tweede Wereldoorlog, over fascistoïde en gewelddadige uitwassen van een fractie van de Vlaamse Beweging. Misschien moet Daniel Hugo of een van de academici voor een belangstellend publiek toelichting geven over politiek-historische achtergronden waartegen de handelingen van de protagonist Louis Seynaeve worden gesitueerd.

(c) Yves T’Sjoen / September 2017

Wicus Luwes. Rubber

Tuesday, July 26th, 2016

Jy knoop ‘n lint om jou vinger, sodat jy ‘n afspraak kan onthou. Jy leer jou kinders hoe om hul skoenveters of dasse te knoop. Metaforiese knope is seker ‘n bietjie moeiliker om te knoop, maar ons doen dit eintlik daagliks. Ek het ‘n stelling raakgelees wat beweer dat die lied wat jy uit jou jeug onthou, dalk net daar is omdat dit aan ‘n sekere emosionele reaksie vasgemaak/vasgeknoop is. Die gevoel van nostalgie ontknoop dalk ‘n string herinneringe wat aan daardie emosie vasgemaak is. Emosie en langtermyngeheue is moontlik op ‘n spesiale manier aan mekaar vasgeknoop. Ek wonder verder hoe emosie en kuns aan mekaar vasgeknoop is.

 

Ek het Hannalie Taute uitgevra oor die verband van emosie in haar kuns. Hannalie is bekend vir haar rubber-kunswerke – sy borduur op rubber/binnebande. Ek wou spesifiek by haar weet watter emosies tydens die skeppende proses ge-aktiveer word:

 

Hannalie Taute (HT) aan die woord:

Woede / Anger: wanneer ek myself raaksteek

Vrees / Fear: dat my werk nie goed genoeg is nie

Vreugde / Happiness: wanneer ek die vordering sien

Liefde / Love: die liefde daarvoor om te kan skep

Verrassing / Surprise: Wanneer ek voel dat ek ʼn deurbraak gemaak het

Afsku / Disgust: dit gebeur soms dat ek nie tevrede is met van my werke

Hartseer / Sadness: Wanneer my verse die oorhand kry.

 

‘Abstrakte knope’ is miskien ‘n ander beskrywing vir die emosionele knope. Wat sou kuns sonder emosie wees? Wat sou emosie sonder kuns wees? Waar kan die twee konsepte aan mekaar vasgeknoop word? Die ervaring van die kreatiewe proses is soveel meer as bloot die naald en gare deur die rubber. Ek begin dink aan die steke / knope van die naald en garing wat Hannalie gebruik om die idee aan die rubber was te werk. Die kreatiewe proses / die idee wat in die kunstenaar se gedagtes vorm aanneem.

What is essential is invisible to the eye

What is essential is invisible to the eyes, 2015

 

HT: Die konsep van iets wat nie sigbaar vir die oë is nie, is baie toepaslik vir die kreatiewe proses, want gewoonlik sien mense net die eindresultaat en nie die proses in n kunstenaar se studio nie. Soms kuier die muse by my terwyl ek huis skoonmaak en soms blaai ek deur my ou dagboeke/sketsboeke en herbesoek/herbeleef/verwerk emosies wat ek daar vind.

Stink AFrikaner gedagtes

Stink gedagtes, 2016

 

WL:Is daar dalk ‘n kunswerk / uitstalling van jou wat sterk emosies by jou laat opkom?

 

HT: Daar het heelwat emosies om my ingewerk tydens my uitstalling by die KKNK 2011. Die titel van die uitstalling was ‘Skeidingsangs’.

Dit was ʼn rowwe tydperk in my loopbaan. ʼn Oorgangstydperk want net daarna het ek met rubber begin werk, so daardie uitstalling was basies n ‘retrospective’ van al die werke wat ek gedoen het tot en met hierdie uitstalling. My seuntjie was ook bitterlik klein en wanneer ek hom by die skooltjie in die oggende afgelaai het, het hy verskriklik gehuil – blykbaar staan daardie stadium ook bekend as skeidingsangs. Tydens hierdie uitstalling was dit ook die eerste keer wat ek die uitvoerende gedeelte in my kuns begin beoefen het.

se18

By die Skeidingsangs uitstalling, 2011

Dit was ook die eerste keer wat my uitstallings benoem is vir ʼn prys, want in 2012 is dit benoem vir ’n KykNet fiesta toekenning

 

WL: Watter soort emosies merk jy op by mense se gesigte as hul jou kunswerk by ‘n uitstalling sien?

 

HT: Meeste van die tyd kry mens nie te doen met die besoekers nie, behalwe op openings -aande en kunstefeeste. Wat ek al wel opgemerk het, is dat sommige mense verbaas is wanneer hulle uitvind dat dit binnebande is waarop ek borduur, en soms merk ek op dat hulle die titels amusant vind.

 

WL: Is daar enige emosies wat jy in die toekoms sou wou gebruik om ‘n kunswerk saam te stel?

 

HT: Dit sal gaaf wees indien ek eendag emosie en denke kan laat harmoniseer.

‘Self awareness’ is belangrik…ek het êrens gelees dat so ‘n bewustheid van jouself “is an ongoing attention to one’s internal states, which observes and investigates experience itself”…en dit lei dan tot emosie…

So ja, ek sal ook eendag graag wil terugstaan en sê ek lei nou aan die Stendahl syndrome:

Definisie: Stendhal’s syndrome, hyperkulturemia, or Florencesyndrome is a psychosomatic disorder that causes rapid heartbeat, dizziness, fainting, confusion and even hallucinations when an individual is exposed to an experience of great personal significance, particularly viewing art.

Terloops: Ek ondersoek ’vrees’ vir my volgende uitstalling. Die uitstalling gaan in September by Fried Contemporary in Pretoria plaasvind.

remember to sleep with your eyes open

Remember to sleep with your eyes open, 2016

 

WL:Watter soort emosies het mense ervaar met die slaansak / boks-kunswerk? Het mense anders gevoel oor kuns waaraan hul self kon deelneem?

HT: Ek kan nie namens ander mense hier praat nie, maar ek moet sê dat dit ’n aangename verassing was toe ek ’n foto ontvang van René Bohnen waar sy speels interaktief was met my slaansak tydens die uitstalling PLAY by die Nirox sculpture park. So mens sal eintlik vir haar moet vra hoe sy gevoel het toe sy kon deel wees van die kunswerk 😉

Wat ek wel kan noem is dat ek self daarvan hou om deel te wees van my uitstallings, daarom hou ek daarvan om op te dress tydens n fees…sodat dit vir my voel of ek self n lopende kunswerk is….en dit voel asof die gehoor dan meer vrymoedigheid het om met my te kom praat. Die ys is gebreek.

rene bohnen

René Bohnen saam met my werk getiteld: I dare you.

 

WL: ‘n Emosionele reaksie het ook tot die kunswerk oor die Vrouemonument gelei.

HT: Ek self het so n sterk reaksie gehad toe ek Anton van Wouw se beeld van die Vrouemonument sien. Ek het nie gehou van hoe hy die boeremeisie uitbeeld met haar hangskouers en kop gesak. Ek sien nie Afrikaner vrouens so nie…my ouma was n formidabele vrou , so toe maak ek die kunswerk A monumental moment, waar ek op die monument se stoep naak en met my rug na haar gedraai sit.

a monumental moment

A Monumental moment

 

Ek dink dat emosie pragtig in Hannalie se werke vasgeknoop is. Die volgende stelling bly my al ‘n rukkie by: waarom gedigte skryf as dit nie jou siel aanraak nie. Poësie en ander vorme van kuns is vasgeknoop aan emosie omdat dit deel daarvan is. Elke emosie is miskien ‘n soort kunswerk. Dit is nie verf of gare of woorde wat aan die papier, materiaal of rubber vasgeknoop word nie – dit is emosie wat manifesteer en resoneer in die wêreld wat ons ‘n tuiste noem.

‘n Saak van gevoel

die liefde ken geen logika nie – net
so is die taal: klank en betekenis
gaan selde ‘n egte verbintenis
aan – daarom is el nie die elfde nie
maar twaalde letter van die alfabet

en tog is taal en liefde nie dieselfde nie:
die een is ‘n weefsel van die verstand
die ander – wel, hoofsaaklik – van die hand
maar beide bewaar ‘n gedagtenis
aan die sinne-nes van die liefdesbed

liefde is nie blote sensasie nie
sê jy, dit is ‘n saak van die hart dié
van intense emosie
maar, hartjie
het ek dan nie gevra om jou hand nie?
ek begryp dat jy bedenkinge het
maar ons sal ons van harte moet berus
dat die liefde totaal onlogies is

– deur Daniel Hugo uit ‘die twaalfde letter’ (Protea Boekhuis)

*** My opregte dank gaan aan Hannelie Taute vir die deel van haar emosies en kunswerke. Mag sy altyd die emosies in ons en haarself op so ‘n besonderse manier uitbeeld.***

kknk foto geneem deur dstraat

Foto geneem deur dstraat tydens ‘n KKNK-uitstalling

Yves T’Sjoen. Eenentwintigste-eeuwse Nederlandstalige poëzie in Afrikaans

Wednesday, June 1st, 2016

Nederlands.Afrikaans

‘Van uren ver hoort men ons’. Eenentwintigste-eeuwse Nederlandstalige poëzie in Afrikaans

In 1997 stelden Johann Lodewyk Marais en Ad Zuiderent de bloemlezing Ons klein en silwerige planeet (JL van Schaik Akademies) samen. Luidens de ondertitel presenteert de bundel “Afrikaanse, Nederlandse en Vlaamse gedigte oor die omgewing”. De verbindende factor van de in totaal zeventig teksten van Zuid-Afrikaanse, Nederlandse en Vlaamse auteurs is een ecologische thematiek en meer bepaald “de omgang van mensen met hun natuurlijke omgeving”. In Zuid-Afrika en de Lage Landen krijgt de omgang met de natuur om voor de hand liggende (ruimtelijke) redenen een wel zeer verschillende invulling. Op het achterplat van het boek wordt melding gemaakt van “de eerste omvangrijke gezamenlijke publicatie van Afrikaans- en Nederlandstalige schrijvers sinds de grote politieke veranderingen in Zuid-Afrika”. Onder meer naar het voorbeeld van deze anthologiebundel hebben Ronel Foster en ik ruim tien jaar later het plan opgevat, bij wijze van addendum bij de opstellenbundel Over grenzen. Een vergelijkende studie van Nederlandse, Vlaamse en Afrikaanse poëzie/Oor grense. ’n Vergelykende studie van Nederlandse, Vlaamse en Afrikaanse poësie (Acco, 2009), een tweetalige poëziebloemlezing samen te stellen. Helaas is van dat plan, onder druk van auteursrechtelijke en financiële kwesties, niets in huis gekomen.

Het concept van de tweetalige editie, met gedichten die in de oorspronkelijke brontaal zijn weergegeven, levert de basisgedachte voor een nieuw initiatief. Begin 2016 tijdens een koude januaridag in Antwerpen, vlakbij de majestueuze Onze Lieve Vrouwekathedraal, hebben Daniel Hugo en ik overleg gepleegd over een bloemlezing uit eenentwintigste-eeuwse Nederlandstalige poëzie voor een Zuid-Afrikaanse lezerspubliek. In het fonds van Protea Boekhuis van directeur Nicol Stassen bezorgde vertaler Daniel Hugo inmiddels enkele uitgaven met werk van Nederlandstalige dichters (De Coninck, Komrij, Kopland, Schaffer, Van hee en recent Nolens). Volgens het nieuwe plan zullen gedichten van Nederlandse en Vlaamse auteurs worden geselecteerd en samen met de Afrikaanse vertaling worden aangeboden.

Uitgangspunten die ten grondslag liggen aan literaire bloemlezingen zijn zoals bekend zeer uiteenlopend en nooit vrijblijvend. Daarom lijkt het ons een aanzienlijke meerwaarde voor het boek dat we in gedachten hebben de dichters te betrekken bij de keuze. Die idee is destijds aangewend voor de bundel De tegenstrijdige generatie. Dichters van de jaren zeventig (Meulenhoff, 2011). In samenspraak met zeventien dichters in het Nederlandse taalgebied trad ik bij die gelegenheid op als curator. De dichters konden zelf, terugblikkend op hun werk van de jaren zeventig, een keuze maken. De meesten verkozen later werk, soms heel recent, en enkele dichters (Benno Barnard, Huub Beurskens, Wiel Kusters en Willem Jan Otten) presenteerden onder meer ongepubliceerd werk. Dat was inderdaad ook een mogelijkheid. Voor de afbakening van de periodebepaling “[dichters] van de jaren zeventig” is er voor geopteerd schrijvers te selecteren die tussen 1944 en 1954 zijn geboren en tussen 1968 en 1984 hun debuut in de poëzie hebben gemaakt. In ieder geval waren zij allen productief in de jaren zeventig – dat was het uitgangspunt. Nolens bood gedichten aan die in Bres (2007) zijn gebundeld, Anton Korteweg blikte terug en verzamelde teksten van de voorbije dertig jaar en Benno Barnard stuurde drie onuitgegeven gedichten. Die vrijheid kan je schrijvers gunnen indien zij (kunnen) worden betrokken bij het selectieproces.

Vooral de optie van de zelfbloemlezing is wat mij betreft verrijkend. In overleg met hedendaagse auteurs, die rond de millenniumovergang hun debuut maakten en inmiddels ruim anderhalf decennium aan de weg timmeren, zal een keuze van dertig namen worden gemaakt. Elke auteur kiest uit het gebundelde werk drie gedichten. Het is met behulp van die zelf-ondernomen selectie dat zij zich presenteren aan een anderstalig, in dit geval een Afrikaans sprekend en lezend publiek. Daniel Hugo is bereid gevonden de Afrikaanse vertalingen te maken zodat de teksten in beide talen worden aangeboden.

Bijna twintig jaar na Ons klein en silwerige planeet kan een tweetalige poëziebloemlezing Afrikaans-Nederlands verschijnen. Een met betrokken auteurs overlegde keuze uit hedendaagse Nederlandstalige poëzie wordt op die manier beschikbaar in Zuid-Afrika. Voor de meeste dichters is dat in het buitenland niet minder dan een binnenkomer: het boek biedt een forum waar Zuid-Afrikaanse lezers zullen kennis maken met schrijvers die vandaag aanwezig zijn in en soms een stempel drukken op het literaire landschap van Nederland en Vlaanderen.

Dat is alvast de betrachting. Het is een plan dat op die koude dag kort na Nieuwjaar is gesmeed. Of het plan de volgende jaren kan worden gerealiseerd, hangt nu af van subsidiënten. Ten vroegste in 2019 bestaat in het fonds van Protea Boekhuis ruimte voor een dergelijke ambitieuze want revelerende poëzie-uitgave. Hoe relevant de bloemlezingen uit werk van enkele Nederlandstalige auteurs in het Afrikaans ook zijn, er is alles voor te zeggen voortaan met een staalkaart te werken en dus een verzameling met teksten van auteurs en de meest uiteenlopende poëtica’s die vandaag functioneren in de hedendaagse literatuur van de Lage Landen. De hoop is er dus op gevestigd dat Nicol Stassen die uitgeefruimte vindt en ook het geld bij Nederlandse en Vlaamse letterenfondsen teneinde de auteursrechtelijke en dus financiële kwesties te regelen. Over de idee zijn de samensteller, de vertaler en de uitgever het alvast roerend eens. Het boek zal een promotie zijn voor de poëzie van het Nederlandse taalgebied en schrijvers van vandaag toegang verlenen tot het Afrikaanse lezerspubliek. Wie weet wordt er daarna wel méér van hun hand vertaald, worden Nederlandstalige dichters uitgenodigd op literaire festivals, krijgen ze een tribune in Zuid-Afrika. In de omgekeerde richting bestaan soortgelijke initiatieven, gaande van Gerrit Komrij’s vuistdikke bloemlezing De Afrikaanse poëzie in 1000 en enige gedichten (Bert Bakker 1999), alsook de miniversie De Afrikaanse poëzie in 10 gedichten en een lexicon (Bert Bakker 1999), tot anthologiebundels die onder anderen Adriaan van Dis en Robert Dorsman met Zuid-Afrikaanse poëzie hebben samengesteld (O wye en droewe land. Honderd-en-een gedichten uit de Afrikaanse poëzie, Meulenhoff, 1998).

  • De titel ‘Van uren ver hoort men ons’ is ontleend aan de tekst ‘Gedicht in de wijvorm’ van de Antwerpse schrijver Gust Gils (1924-2002) en staat in de bundel zeer verlaten reiziger (1954).
  • Een recensie over deze bloemlezingen (Komrij, Van Dis-Dorsman) is terug te vinden op de DBNL en is van de hand van Jan Deloof (Ons Erfdeel 43 (2000), p. 116-120): http://www.dbnl.org/tekst/_ons003200001_01/_ons003200001_01_0019.php.

 

(c) Yves T’Sjoen / Junie 2016

 

  •