Posts Tagged ‘Fernando Pessoa’

’n Veelsielige digter. De Waal Venter

Wednesday, December 7th, 2016

’n Veelsielige digter          

Fernando Pessoa

Fernando Pessoa

Die vier grootste Portugese, en ook Europese digters in die moderne tyd is Fernando Pessoa. So word daar op ’n half speelse wyse gepraat van hierdie digter wat in Durban sy skoolopleiding gehad het. In 1905 het hy na Lissabon verhuis waar hy die res van sy lewe geslyt het. Hy is in 1888 gebore en het in 1935 gesterf.

Die stelling dat hy die vier grootste digters is, berus op die besonderse manier wat Pessoa gehad het om fiktiewe “digters” te skep wat elkeen sy eie persoonlikheid gehad het en ’n eie skryfstyl wat heeltemal van die ander “digters” verskil het. Pessoa het hulle “heteronieme” genoem. Hy het gesê dat ’n pseudoniem ’n vals naam is wat ’n digter gebruik om sy of haar werk bekend te stel. ’n Heteroniem kan vertaal word as “ander naam”. Pessoa het ander “digters” met ander name geskep.

Die bekendste heteronieme was Ricardo Reis, Alberto Caeiro en Álvaro de Campos. Saam met Pessoa was hierdie groep dan die “grootste Portugese digter”. Mens sidder eintlik om te dink dat Pessoa meer as sewentig sulke heteronieme geskep het! Die ander het egter werk van mindere belang gelewer.

Kom ons kyk na hierdie vier “digters” se werk. Eerstens die vlees-en-bloed digter, Fernando Pessoa self. Sy gedig “Ek weet nie hoeveel siele ek het nie” is baie beskrywend van die soort mens wat hy was.

Não sei quantas almas tenho.

Cada momento mudei.

Continuamente me estranho.

Ek weet nie hoeveel siele ek het nie.

Fernando Pessoa

Ek weet nie hoeveel siele ek het nie.

Ek verander elke oomblik.

Ek voel voortdurend vreemd.

Ek het myself nog nooit gesien of gevind nie.

Vanaf soveel te wees, het ek net siel.

Hy wat ’n siel het, het nie kalmte nie.

Hy wat sien is net wat hy sien.

Hy wat voel is nie wie hy is nie.

Oplettend na wat ek is en sien,

word ek hulle en is nie meer ek nie.

Elkeen van my drome en begeertes

kom uit hulleself, nie van my nie.

Ek is my eie landskap.

Ek bekyk my eie reis,

verskillend, bewegend en alleen.

Ek kan myself nie voel hier waar ek is nie.

Dis waarom ek, as ’n vreemdeling

my wese lees asof dit bladsye is.

Ek weet nie wat gaan gebeur nie,

en vergeet wat gebeur het.

Ek merk in die kantlyn van my leeswerk

wat ek gedink het ek voel.

Met die herlees wonder ek: “Was dit ek?”

God weet, want hy het dit geskryf.

Fernando Pessoa

Die gedig gee mens insig in watter soort mens Pessoa was. Hy was in ’n sin, “buite homself”. Hy het geleef sonder om werklik in die werklikheid te wees soos die meeste ander mense. “Ek voel voortdurend vreemd” verklaar hy. En: “Ek het myself nog nooit gesien of gevind nie.” Hy “lees” sy wese asof dit neergeskryf is op bladsye. Hy word eintlik net “werklik” wanneer hy homself uitleef in ’n gedig.

 

Heteronieme

Mens kom in die versoeking om hierdie persoonlikheidstrekke van die digter dadelik as “skisofrenies” te wil sien. Een van daardie persone wat versteurd is en talle verskillende persoonlikhede het. Ek dink egter nie dat dit die ware toedrag van sake is nie.

Letterkundiges wat ’n studie van Pessoa en sy oeuvre gemaak het, wys daarop dat hy as jong man homself die taak gestel het om Shakespeare die loef af te steek! Hy was ’n bewonderaar van o.a. Walt Whitman, TS Elliot en Shakespeare. Die groot Engelse bard het hom beïndruk met die onvergeetlike karakters wat hy geskep het – Othello, Hamlet, Lear e.a.

Dit is waarskynlik hoe dit gebeur het dat Pessoa uitgekom het by die skepping van sy heteronieme. Hy wou karakters skep wat nog meer geloofwaardig is as Shakespeare s’n. In ’n sekere sin kan mens dan ook sê dat hy Shakespeare wel oortref het deur sy “mede-digters” lewens te gee wat netsowel deur werklike mense gelei kon gewees het.

 

Alberto Caeiro da Silva

image002

Die heteronieme het met mekaar gekorrespondeer en oor mekaar geskryf en mekaar gekritiseer. Ricardo Reis het byvoorbeeld van Alberto Caeiro gesê dat sy werk “die absolute essensie van paganisme verteenwoordig, ten volle geherkonstrueer.”

Alberto Caeiro da Silva is in 1889 in Lissabon “gebore” en het in 1915 “gesterf”. Hy het feitlik sy hele lewe afgesonderd deurgebring in ’n dorpie in Ribatejo. Reis skryf dat Caeira se paganisme nie bewustelik gekom het nie, maar van êrens diep binne hom, dieper as rede of gevoelens. Caeira se styl het hierdie lewenswyse weerspieël. Dit is suiwer, eenvoudig en terselfdertyd diepsnydend en onthullend. (Ek gebruik die woord “paganisme” eerder as “heidens” omdat laasgenoemde woord baie sterk gelaai is met ’n element van ongelowigheid, terwyl dit nie presies is wat Reis bedoel het met “paganisme” nie).

Dit klink onwaarskynlik, maar die “eenvoudige” Caeira is deur die ander drie digters as hulle “meester” beskou. Hulle het almal groot bewondering vir hom en sy werk gehad.

Uit ’n boekbeskrywing van The keeper of sheep by Fernando Pessoa, bilingual edition, translated by Edwin Honig and Susan M Brown:

On a singular March day in 1914, Fernando Pessoa felt his master appear inside him, Alberto Caeiro, the heteronym that stands over his epiphanic collection, composed that day The Keeper of Sheep – the pivotal work in the career of Portugal’s great modern poet.

O GUARDADOR DE REBANHOS II

Hier is een van Caeiro se gedigte uit sy versameling “Die oppasser van die kudde II” .

O meu olhar é nítido como um girassol.

Tenho o costume de andar pelas estradas

Olhando para a direita e para a esquerda,

E de vez em quando olhando para trás…

Die oppasser van die kudde II

My kyk is so helder soos ’n sonneblom.

Dit is my gewoonte om in die strate te stap

links en regs te kyk,

en partykeer agter my …

en dit wat ek elke oomblik sien

is wat ek nog nooit voorheen gesien het nie

en ek kan dus baie goed sien …

ek weet dat ek die verwondering kan ervaar

wat ’n pasgebore kind sou ervaar

as hy besef dat hy gebore is …

ek voel elke oomblik dat ek pas gebore is

in die ewigdurende nuutheid van die wêreld …

Ek glo aan die wêreld soos ’n madeliefie,

omdat ek dit sien. Maar ek dink nie daaroor nie

want om te dink is om nie te verstaan nie …

die wêreld is nie vir ons gemaak om daaroor te dink nie

(om te dink is om oë te hê wat nie gesond is nie)

maar om daarna te kyk en daarmee saam te stem.

Ek het geen filosofie nie: ek het sintuie …

as ek van die natuur praat, is dit nie omdat ek weet wat dit is nie,

maar omdat ek dit liefhet, en ek het dit lief om daardie rede,

want dié wat lief het, weet nooit wat hulle lief het nie

of hoekom hulle lief het nie, of wat liefde is nie.

© 1914, Alberto Caeiro (Fernando Pessoa)

Hierdie “paganistiese” lewenssiening kan miskien ten beste beskryf word met die hedendaagse modefrase: “om in die oomblik te leef.” Twee reëls in die gedig beskryf hierdie benadering baie goed:

“ek voel elke oomblik dat ek pas gebore is

in die ewigdurende nuutheid van die wêreld …”

Die digter voel hom vry van die bagasie wat die meeste van ons saamdra: beplanning, rasionalisering, bekommernis, verveling ens. Vir hom is die wêreld altyd verrassend nuut.

Ricardo Reis

Ricardo Reis, wat oor Caeiro se paganisme geskryf het, is in Oporto gebore in 1887. Hy was ’n mediese dokter en ’n klassikus. Pessoa het hom beskryf as “’n Griekse Horatius wat in Portugees skryf.” Hy het nie-rymende odes geskryf oor die leegheid van die lewe en die nodigheid dat mens jou lot moet aanvaar.

Waar Caeiro ’n paganis is wat die lewe eenvoudig net lééf, is Reis die deurdagte klassieke skrywer wat heeltemal natuurlik kan skryf van (Romeinse) gode en die Noodlot. Die volgende gedig illustreer dit.

Não consentem os deuses mais que a vida.

Tudo pois refusemos, que nos alce

A irrespiráveis píncaros,

Perenes sem ter flores.

Die gode gee niks meer as die lewe nie.

 

Die gode gee niks meer as die lewe nie.

Laat ons dan alles verwerp wat ons oplig

na asemlose hoogtes, ewig maar sonder blomme.

Al wat ons hoef te aanvaar, is wetenskap,

en so lank die bloed in ons fonteine nog pols

en liefde nie verskrompel nie,

laat ons aangaan,

soos glas lig-deurskynend

druppelend in die treurige reën,

warm gebak in die son,

effens weerkaatsend.

©Ricardo Reis (Fernando Pessoa)

Vir hierdie digter is die mens weerloos teen die verloop van die lewe. Hy meen dat mens ten beste soos glas moet wees – passief, deurskynend en onversteurd deur reën en son.

Álvaro de Campos

Die derde heteroniem, Álvaro de Campos, is in 1890 gebore, maar Pessoa het nie sy sterfdatum aangegee nie. De Campos was ’n stormagtige en emosionele digter wat vurige manifesto’s geskryf het en skerp polemiese essays geskryf het. Hiervoor het sommige mense hom bewonder en is hy deur ander sterk aangeval.

Pessoa het hom beskryf as iemand wat meganiese ingenieurswese bestudeer het en het gegradueer in skeepsingenieurswese. Hy het op verskeie skeepsvaarte gegaan en baie van sy gedigte is op hierdie vaarte geskryf.

Een van sy bekendste gedigte is “Ai margarida” met die onderskrif: “Gedikteer deur die skeepsingenieur mnr. Álvaro de Campos in ’n toestand van alkoholiese bewusteloosheid.”

Daar is twee sprekers in die gedig: ’n minnaar wat sy geliefde aanspreek, en haar antwoorde op sy vrae. Verskeie komponiste het die gedig getoonset en as mens “Ai, Margarida” google kry jy verskeie weergawes van die gedig, party sang-weergawes daarvan.

Hier is die gedig:

Ai, Margarida,

Se eu te desse a minha vida,

Que farias tu com ela?

— Tirava os brincos do prego,

Casava c’um homem cego

E ia morar para a Estrela*

 

*’n Deftige distrik in Lissabon naby die parlementsgeboue.

Ai, Margarida

As ek jou my lewe gee,

wat sal jy daarmee maak?

Dan vat ek my oorringe uit die pandjieswinkel

trou met ’n blinde man

en gaan bly in Estrela*.

Maar, Margarida,

as ek jou my lewe gee,

wat sal jou moeder sê?

– (sy ken my baie goed.)

sy sal sê daar’s baie dwase in die wêreld

en dat jy ook een is.

En, Margarida

as ek jou my lewe gee,

deur werklik te sterf?

–           Ek sal na jou begrafnis gaan

maar ek sal dink dit is ’n fout

om te probeer bemin sonder om te lewe.

Maar, Margarida

as hierdie oorgawe van my lewe aan jou

maar net poësie is?

Dan kom daar niks van nie, boet.

Klaar en gedaan.

Hier maak ons nie so nie.

Nota: Al die gedigte in hierdie essay is uit Portugees deur De Waal Venter vertaal.

Amanda Lourens. Poging tot vertaling.

Sunday, February 12th, 2012

Vandag waag ek my hand aan die vertaling van ‘n gedig van Fernando Pessoa.  Dit het oorspronklik verskyn in sy bundel “The Keeper of Sheep, onder die heteroniem Alberto Caeiro.

To think about God is to disobey God,
Since God wanted us not to know him,
Which is why he didn’t reveal homself to us …
 
Let’s be simple and kalm,
Like the trees en streams,
And God will love us, making us
Us even as the trees are trees
And the streams are streams,
And will give us greenness in the spring, which is its season,
And a river to go to when we end …
And he’ll give us nothing more, since to give us more would
make us less us.

********************

Denke aan God is ongehoorsaamheid aan God,
Want God het ons nie gewens om hom te ken nie,
Dit is die rede waarom hy hom nie aan ons openbaar het nie …

Laat ons eenvoudig en kalm wees,
Soos die bome en die strome,
En God sal ons liefhê, ons
Ons maak net soos die bome bome is
En die strome strome is
En ons groenigheid in die lente gee, wat sy seisoen is,
En ’n river om heen te gaan wanneer ons eindig …
En hy sal ons niks meer gee nie, want om ons meer te gee
sal ons net minder maak.

Fernando Pessoa – vertaling in Afrikaans

Monday, January 30th, 2012

Fernando Pessoa – vertaal deur De Waal Venter

 

Simbole                       

 

Simbole? Ek is siek vir simbole …

Party mense vertel my alles is simbole.

Hulle vertel my niks.

 

Watter simbole? Drome …

Laat die son ‘n simbool wees, goed …

laat die maan ‘n simbool wees, goed …

laat die aarde ‘n simbool wees, goed …

Maar wie dink aan die son behalwe wanneer die reën ophou

en dit breek deur die wolke en dit wys agter sy rug

na die blou lug?

En wie sien die maan sonder om dit te bewonder

die pragtige lig, nie die maan self nie?

En wie sien die aarde raak waarop ons loop?

Ons sê aarde, maar dink aan die veld, bome en berge

ons verklein dit instinkmatig,

want die see is ook aarde …

 

Goed, laat al hierdie dinge simbole wees …

maar wat is die simbool, nie die son, nie die maan, die aarde nie,

maar in hierdie voortydige sonsondergang in die vervagende blou,

met die son gevang in uitrafelende wolke,

die maan reeds sigbaar, mistiek, aan die ander kant van die lug

en die laaste oorblyfsel van die dag

verguld die kop van die naaldwerkster wat huiwer op die hoek

waar sy altyd gesels het (sy woon naby) met die man wat haar verlaat het?

Simbole? … ek wil nie simbole hê nie …

Al wat ek wil hê – arme swak en verlore persoontjie –

is dat die minnaar terugkom na haar.

 

*

 

– Símbolos; Álvaro de Campos (Fernando Pessoa) –   

Uit Portugees vertaal deur De Waal Venter

 

 

Fernado Pessoa (13 Junie1888, Lissabon – 30 November 1935, Lissabon) is een van die groot digters van die twintigste eeu. Lesers vind dit partykeer verwarrend dat hy onder ‘n reeks ander name geskryf het – hy het dit “heteronieme” genoem.Die gedig “Simbole” staan juis onder die naam van “Álvaro de Campos”

Sy vader het vroeg gesterf en sy moeder het weer getrou. In 1896 het hulle Durban toe getrek. Hy het daar skoolgegaan en sy matriekeksamen aan die “University of the Cape of Good Hope” afgelê, wat later de Universiteit van Kaapstad geword het. Sy eerste literêre werk was kortverhale in Engels. Later het Pessoa na Portugal verhuis. – DWV

Amanda Lourens. Om by die aarde te berus.

Monday, January 2nd, 2012

’n Rukkie gelede het René Bohnen van die digter Fernando Pessoa wat sy skooljare in Suid-Afrika deurgebring het en hier sy liefde vir die literatuur ontdek het.

Ek lees tans die versamelbundel A Little Larger Than the Entire Universe, met Engelse vertalings van Pessoa se gedigte deur Richard Zenith.  Volgens die Los Angeles Times (aanhaling op die agterblad) is hierdie versameling “[t]he largest and richest English-language volume of poetry from “the greatest twentieth-century writer you have never heard of”.

Hiermee deel ek graag die volgende gedig, een van dié wat Pessoa aan een van sy “heteronieme” of personas, naamlik Ricardo Reis, toegedig het.  Die eenvoud en dissipline van die vers het my dadelik opgeval, en daarmee saam die reusagtige omvang van die boodskap.  Seker sou sekere lesers deur die gedig ontstel word.  Deterministies, sou sommiges dalk reken.  Ander kan dit lees as metafoor vir ’n Darwinistiese inperking waar jou gene jou ewig inkluis binne die grense van jou talente of die gebrek daaraan.  Hoekom dan geen reik na die sterre?  Waarom nie die frenetiese soeke na die verbetering van die self nie, in die gees van die kitssielkunde?

 En tog bied hierdie gedig vir my ’n nuwe perspektief op menswees, iets wat ’n mens dalk met ’n soort voorverbale insig raai, maar nie vir jouself kan verwoord nie.  En daarby is die consolatio – as ek dit maar so mag noem by gebrek aan ’n beter woord – in die slot vir my aangrypend in die eenvoud en helderheid van die troostende wete van fisieke lewe. Want wat ’n voorreg is dit nie alreeds nie? 

Wat meer is daar te sê vir ’n nuwe jaar, waar ons bekommerd is of ons teikens gaan haal, aan ons eie en ander se verwagtinge gaan voldoen?

 

You’ll become only who you always were.

What the gods give they give at the start.

            Only once does Fate give you

            Your fate, for you’re but one.

Little is attained by the effort you exert

In accord with your native ability.

            Little, if you were not

            Conceived for more.

Be glad to be who you cannot resist

Being. You will still have the vast

Sky to cover you, and the earth,

Green or dry, given the season.

 

René Bohnen. Verder as die somer

Friday, November 11th, 2011

Die hittegolf tref die Hoëveld op ʼn Dinsdag. Heelweek hang ʼn soelte oor die N1 terwyl ek pendel tussen ʼn pers Pretoria en die jakarandas in Johannesburg. In Tauruslaan is drie Indiese kleure deurmekaargevleg: bloedrooi vlambome, cerise bougainvilleas en ‘n tapyt van pers bloeisels op die teer. So twee weke of wat gelede was dit Deepavali, onthou ek, met my gedagtes in bont, warm Durban.

Eienaardig hoe elemente soms op mekaar inwerk, want heel onbeplan duik Durban met ʼn ompad Vrydagaand weer op. Lam en tam is ons lus vir lekker onopgesmukte kos en ons val by ons naaste Portugese eetplek in. Hier woel dit en oumas sit aan tafel met babatjies op die skoot. Swartkopkinders hardloop rond, buite loop ʼn ligbruin hond en ons kry ‘n tafel in die hoek.  Yskoue drinkgoed word voor ons neergesit en die kelner skryf sy naam met ʼn filtpen op die bruinpapiertafeldoek.  Die spyskaart open vistas van ander plekke waar menige garnaal verorber is: Mpumalanga, Mosambiek…en Durban.

Fernando Pessoa is op 13 Junie 1888 in Lissabon gebore. Sy pa sterf in 1893, toe Fernando vyf jaar oud is. In 1895 trou Fernando se ma met ‘n weermagoffisier. In 1896 word Fernando se stiefpa aangestel as Portugese Konsul en die gesin verhuis na Durban.  In 1899, aan die Durban High School, raak hy vlot in Engels en raak hy geïnteresseerd in die literatuur. In 1903, in sy matriekjaar, wen hy die Queen Victoria Memorial Prize  vir Engels. Op 6 Julie 1904, plaas The Natal Mercury  sy gedig “Hillier did first usurp the realms of rhyme” onder die naam Charles Robert Anon en tussen Februarie en Junie 1905 plaas die koerant minstens vier sonette deur Fernando Pessoa.  Op ʼn vroeë ouderdom reeds het die digter verskillende name, oftewel personas begin gebruik, waarvan “Chevalier de Pas” waarskynlik die eerste was. Op sewentienjarige ouderdom verlaat Pessoa Durban, en Suid-Afrika, vir altyd en keer terug na Lissabon, waar hy in 1935 sterf.

Op skool in die destydse Natal, het ons nie van Fernando Pessoa geleer nie en ek het baie later eers uitgevind dat hierdie “Durbaniet” gereken word as ʼn groot Portugese digter. Ek leer nou nog maar sy werk so stadigaan ken. Miskien is dit hoekom ek op ʼn drukkende aand in Johannesburg, so oor  ʼn lieflike piri-piri-hoendertjie met kokos- en lemmetjiesous, dink aan enigmatiese tweetalige digters wat waarskynlik sou tuis voel so tussen die Portugese mama’s en Espatadas. My gedagtes dwaal ook na ʼn wandeling tussen kleurvolle Portugese huisies, ʼn klein Mosambiek-dorpie en ʼn dagbreekstrand, iewers in 2003.

sonsopkoms op die strand in Mosambiek, 2003

sonsopkoms op die strand in Mosambiek, 2003

 

o wat ‘n plesier… (bron Google)

Op die hoek van Pine en Gardiner-strate in Durban is daar ʼn standbeeld ter herdenking aan hierdie Portugese digter.

En omdat Ferdando Pessoa my verder kon laat sien as die Hoëveldse hitte, plaas ek VI uit The Keeper of Flocks, geskryf onder die heteroniem Alberto Caeiro da Silva.

 

“From my village I see as much in the Universe as you can see from earth…
So my village is as big as any other land
Because I’m the size of what I see,
Not the size of my height…
In the cities life is smaller
Than here in my house on top of this hill.
In the city the big houses shut your sight with a key,
Hide the horizon, push your eyes far away from all the sky,
Make us smaller because they take away what our eyes can give us,
And make us poor because our only wealth is seeing. “
 

Fernando Pessoa in Durban 1898 (bron Google)

 

 *****

René Bohnen

René Bohnen

Ons verwelkom een van ons nuwe digters wat aangesluit het by die groep SA (Binneblik) bloggers: René Bohnen skryf en neem foto’s. Soms tree sy op as fassiliteerder by kreatiwiteitswerkswinkels of spanbougeleenthede.  Sy woon in Johannesburg, is ʼn Nataller van geboorte, het al in 13 dorpe en 5 provinsies gewoon en dalk is dit nog het einde niet. Sy behaal in 2009 die graad M.A. Kreatiewe Skryfkuns aan die Universiteit van Pretoria. Haar debuutdigbundel, Spoorsny verskyn in 2000 en in 2011 publiseer LAPA-Uitgewers haar tweede digbundel, in die niks al om.  (- Red.) 

 

 

Desmond Painter. Die foto wat ek wou geneem het

Tuesday, August 10th, 2010
Die foto wat ek wou geneem het

Die foto wat ek wou geneem het: Fernando Pessoa in Durban

Ek het verlede week die jaarlikse kongres van die Psychological Society of South Africa (PsySSA/SaaiSSA) by die International Convention Centre (ICC/Ai Sisi) in Durban bygewoon. Dit was maar my tweede keer in Durban, en die eerste keer sedert 1997.

Dit is nog maar vroeg in Augustus en die lug is al louwarm daar, niks van die Kaap se skerp koue nie. ‘n Stad soos ‘n natgeswete oksel: effe eroties, effe stink. Ek sien die nuwe sokkerstadion in die verbyry. ‘n Indrukwekkende ontwerp. Ek gaan eet een aand saam met kollegas by ‘n restaurant in die ‘trendy’ Florida Road. Ek koop ‘n armvol boeke op uitverkoping by die Exclusive Books in die nuwe lughawegebou. Maar ek kry ongelukkig nie veel kans om in die stad rond te loop nie; en rondloop, veral doellose rondloop, is myns insiens die enigste manier om ‘n plek te verken.

Ek is veral spyt dat ek nie ‘n foto geneem het van die borsbeeld van Fernando Pessoa nie. Hierdie beeld is in Durban opgerig omdat Pessoa (1888-1935) ‘n groot deel van sy jeug hier deurgebring het. Die foto hierbo is die een wat ek sou geneem het as ek meer tyd gehad het om rond te loop. En die gedig hieronder het ‘n ‘sielkundige’ strekking, maar is veel interessanter as enigiets waarmee enige sielkundige (ai, die sielkudde, die sielskunniges darem…) by die ICC vorendag gekom het:

 

Autopsychography – Fernando Pessoa

 

The poet is a faker
Who’s so good at his act
He even fakes the pain
Of pain he feels in fact.

 

And those who read his words
Will feel in his writing
Neither of the pains he has
But just the one they’re missing.

 

And so around its track
This thing called the heart winds,
A little clockwork train
To entertain our minds.

Johann Lodewyk Marais. Portugese digters en die see

Tuesday, September 22nd, 2009

In Mosambiek en al die ander Lusofone lande is die see belangrik. Eenkeer het ek ‘n plakkaatuitstalling bygewoon oor Portugees en die lande waar dit ‘n amptelike taal is. Op die onderskeie plakkate was aanhalings oor die see uit gedigte van figure soos Fernando Pessoa (die grootste digter wat Portugal gedurende die twintigste eeu opgelewer het), Augustinho Neto (die voormalige president van Angola) en José Craveirinha (die enigste digter wat in herkenbare Mosambiekse Portugees skryf) op seetonele afgedruk. Ek was ontroer. In Portugees word die see soos in min ander tale besing.

Uit: Lae wolke oor Mosambiek: ‘n Reisboek (2003)

  •