Posts Tagged ‘Filmverse’

Nini Bennett. Digters in die filmkuns.

Sunday, October 11th, 2015

wilde fliek

Filmverse, ‘n digkuns-animasieprojek wat die kunstenaar Diek Grobler in samewerking met die ATKV en Fopspeen Moving Pictures loods, word Oktober vanjaar by die Clover Aardklop Nasionale Kunstefees bekendgestel. Die projek bevorder nie net ‘n liefde vir poësie nie, maar lewer ook ‘n belangrike bydrae tot die artistieke animasiebedryf in Suid-Afrika, en kan vergelyk word met soortgelyke projekte in Nederland, België en Estland. ‘n Besliste hoogtepunt binne die film-poem as genre is die eksperimentele film wat gebaseer is op Allen Ginsberg se Howl. Met die ontploffing in tegnologie en die moontlikhede wat die multimedia bied, word die diglandskap aansienlik verruim. Poësie as antieke orale tradisie leef nou op die web in toonsettings, voorlesings, en digkuns word begelei met ikonografie, wat die vraag by ‘n mens laat ontstaan: hoe word digters uitgebeeld in filmkuns? Daar gaan vervolgens gekyk word na vier biografiese hoofstroomfilms wat oor bekende historiese digters handel.

Sylvia (2003)

Gwyneth Paltrow gee ‘n skitterende vertolking van die digter, Sylvia Plath, en haar stormagtige huwelik met die British Poet Laureate, Ted Hughes (gespeel deur Daniel Craig). Die film begin met die twee verliefdes se ontmoeting op Cambridge in 1956 en eindig met Plath se selfmoord toe sy dertig was. Sober en somber, word ‘n onthutsende kyk gegee op Hughes se selfgesentreerde karakter en Plath se toenemende depressie en fiksasie met die dood. Plath en Hughes se dogter, Frieda Hughes, het die filmvervaardigers beskuldig dat hulle ‘n profyt wil maak uit haar moeder se tragiese lewe – en die regte, om Plath se poësie in die film te gebruik, is geweier. Die openings- en slottonele bevat wel (minder bevredigende) verwerkings van dié fragment uit Plath se roman, The Bell Jar.

I saw my life branching out before me like the green fig tree in the story. From the tip of every branch, like a fat purple fig, a wonderful future beckoned and winked. One fig was a husband and a happy home and children, and another fig was a famous poet and another fig was a brilliant professor, and another fig was Ee Gee, the amazing editor, and another fig was Europe and Africa and South America, and another fig was Constantin and Socrates and Attila and a pack of other lovers with queer names and offbeat professions, and another fig was an Olympic lady crew champion, and beyond and above these figs were many more figs I couldn’t quite make out. I saw myself sitting in the crotch of this fig tree, starving to death, just because I couldn’t make up my mind which of the figs I would choose. I wanted each and every one of them, but choosing one meant losing all the rest, and, as I sat there, unable to decide, the figs began to wrinkle and go black, and, one by one, they plopped to the ground at my feet.

Wilde (1997)

Hierdie biografiese film is gebaseer op Richard Ellman se Pullitzer-bekroonde biografie oor Oscar Wilde. Stephen Fry oortuig in die komplekse hoofrol as die flambojante, skerpsinnige skrywer, en die soeklig val op Wilde se verhouding met Lord Alfred Douglas, ‘n hedonistiese leefstyl, en Wilde se arrestasie vir onsedelike dade met mans. ‘n Hoogtepunt in die film is Wilde se briljante betoog oor Douglas se verdoemende gedig, Two Loves (“I am the love that dare not speak its name”), wat aldus die aanklaer op ‘bewyse’ van homoseksualiteit sou dui. Ná ‘n vonnis van drie jaar dwangarbeid, en afgetakel na liggaam en gees, kry Wilde se bekende The Ballad of Reading Gaol besondere betekenis in die rolprent. Vervolgens strofes 7-9 uit dié lywige gedig:

Yet each man kills the thing he loves

By each let this be heard,

Some do it with a bitter look,

Some with a flattering word,

The coward does it with a kiss,

The brave man with a sword!

 

Some kill their love when they are young,

And some when they are old;

Some strangle with the hands of Lust,

Some with the hands of Gold:

The kindest use a knife, because

The dead so soon grow cold.

 

Some love too little, some too long,

Some sell, and others buy;

Some do the deed with many tears,

And some without a sigh:

For each man kills the thing he loves,

Yet each man does not die. 

 Bright Star (2009)

In hierdie romantiese drama word die laaste drie jaar van die digter, John Keats, en sy verhouding met Fanny Brawne uitgebeeld. Die film het ‘n ouwêreldse Victoriaanse gevoel en beweeg stadig; die uitbeeld en indrink van die poëtiese oomblik word voorop gestel. Ben Whishaw lewer ‘n teer vertolking van die jong, brose Keats wat op vyf-en-twintig oorlede is aan tering.  Bright Star het meegeding om ‘n plek in die twee-en-sestigste Cannes Film Festival, en is by uitstek ‘n rolprent vir die fynproewer. Die naam is ontleen aan ‘n bekende sonnet van Keats, naamlik Bright Star.

 Bright star, would I were stedfast as thou art —

Not in lone splendour hung aloft the night

And watching, with eternal lids apart,

Like nature’s patient, sleepless Eremite,

The moving waters at their priestlike task

Of pure ablution round earth’s human shores,

Or gazing on the new soft-fallen mask

Of snow upon the mountains and the moors —

No—yet still stedfast, still unchangeable,

Pillow’d upon my fair love’s ripening breast,

To feel for ever its soft fall and swell,

Awake for ever in a sweet unrest,

Still, still to hear her tender-taken breath,

And so live ever—or else swoon to death.

Il Postino: The Postman (1994)

neruda film v

‘n Nederige posbode, Mario Ruoppolo, ontmoet die Chileense digter en Nobelpryswenner, Pablo Neruda, waar hy in ballingskap woon op ‘n Italiaanse eiland. Il Postino is ‘n gewilde en genietlike prent wat goed gevaar het by die loket. ‘n Grootgeestige Neruda (gespeel deur Philippe Noiret) gee nuwe sin aan Mario se lewe deur sy wyshede oor liefde, kommunisme en poësie met hom te deel. Die verhaal speel af teen die dekor van lieflike natuurskoon afgewissel met burgerlike opstootjies in Italië, en so behou die film ‘n fyn balans tussen werklikheidsgetrouheid en magiese realisme.  Soos met Bright Star, word digterskap met patos verbeeld. Poësie is vir alle mense en nie beperk tot ivoortorings nie, of in Mario se woorde:  Poetry doesn’t belong to those who write it; it belongs to those who need it. ‘n Hoogtepunt in die prent is Neruda se spontane voordrag van sy werk om die beginsel van metaforiek aan die leergierige posman te illustreer.

Ode to the sea

 Here surrounding the island,
There΄s sea.
But what sea?
It΄s always overflowing.
Says yes,
Then no,
Then no again,
And no,
Says yes
In blue
In sea spray
Raging,
Says no
And no again.
It can΄t be still.
It stammers
My name is sea.

 It slaps the rocks
And when they aren΄t convinced,
Strokes them
And soaks them
And smothers them with kisses.

 With seven green tongues
Of seven green dogs
Or seven green tigers
Or seven green seas,
Beating its chest,
Stammering its name,

 Oh Sea,
This is your name.
Oh comrade ocean,
Don΄t waste time
Or water
Getting so upset
Help us instead.
We are meager fishermen,
Men from the shore
Who are hungry and cold
And you΄re our foe.
Don΄t beat so hard,
Don΄t shout so loud,
Open your green coffers,
Place gifts of silver in our hands.
Give us this day our daily fish.

‘n Interessante kenmerk van rolprente wat digters/digterskap as tema betrek, is enersyds die Ars poetikale invalshoeke wat wissel van die Carpe diem-tema, soos dit gestalte gekry het in die ikoniese Dead Poets Society (1989); andersyds word die skadukant van digterskap belig. In feitlik alle prente oor die onderwerp sterf iemand: óf die digter, óf ‘n ‘gewone persoon’ wat ná ‘n poëtiese ontwaking op ironiese wyse met die noodlot gekonfronteer word. Hierdie kenmerk verwys nie na die biografiese sterfte van die digter nie, maar na die dood as ‘n soort selfopoffering. Die jukstaposisie: die magie of wonder van poësie versus tragiese lewensrealiteite is in bykans alle films teenwoordig, waar die skryf van poësie ‘n tipe antidoot teen die noodlot word.  Die kyker kan die verglansde werklikheid van die silwerdoek vergewe – ‘n rolprent is immers in die eerste plek om te vermaak! Die eufemisme van verromantisering is welkom – en selfs genadig. Groot digters word as slagoffers van selfvernietiging of komplekse situasies uitgebeeld, en hulle status as tragiese helde/heldinne herbevestig (soos byvoorbeeld in die geval van Wilde en Plath). Digfilms met poësiewerkwinkels as tema begin toeneem (byvoorbeeld Poetry (2002)), asook films oor digmentors (soos die minder geslaagde Blue Car (2002) en The History Boys (2006)), wat raakpunte met Dead Poets Society toon.

Afgesien van die opvoedkundige en prikkelende waarde wat biografiese digfilms en films oor digterskap bied, noop dit kykers om dieper in digters se oeuvres te delf; die boodskap is om geïnspireerd te leef binne die dieper dimensies wat digkuns kan bied. In deel twee van die blog sal daar gekyk word na die uitbeelding van onder meer Suid-Afrikaanse digters in rolprente, asook nuwe filmtendense binne die mens se eeu-oue bemoeienis met digkuns.

Bibliografie

Plath, S. 1971. The Bell Jar. New York: Harper & Row Publishers.

Bright Star. BBC Films. Screen Australia (rolprent).2009

Il Postino: The Postman. Miramax (rolprent).1994.

Sylvia. BBC Films. Capitol Films (rolprent). 2003.

Wilde. Sony Pictures Classics (rolprent). 1997.

http://www.atkv.org.za/af/kunste/atkv-digkuns-animasieprojek-filmverse.

(Besoek 25 September 2015).

http://www.poemhunter.com/ (Besoek 27 September 2015).

http://www.imdb.com/list/ls050659361/ (Besoek 22 September 2015).

Gert Rautenbach. Die eerste twaalf treë op Mars

Tuesday, August 4th, 2015
Die eerste twaalf treë op Mars

Die ATKV het verlede jaar die vrugte van ‘n droom onthul wat jare aan die kom was.

Filmverse: Afrikaanse gedigte met animasie – films wat die sintese van kuns vier: woorde, musiek, ballet, animasie, storie en droom – alles in een oomblik. Is so iets hoegenaamd moontlik? Is dit ‘n goeie idee of ‘n resep vir kakofonie? Ek kon my nuuskierigheid nie keer nie en het die DVD bekom, om te besluit.
.
Die idee het van twee kante ontwikkel.
By die ATKV het Nita Cronje vroeër ‘n ander konsep gehad – Skilder met Woorde – waarin ‘n oorspronklike beeldende kunswerk met ‘n gedig gekombineer is in ‘n uitstalling wat in ‘n verdonkerde lokaal belig is. Dit was ‘n groot sukses, maar na ‘n paar jaar hiervan was die beperkings van die formaat duidelik – wat gedoen met die uitstalling buite seisoen, dis duur om weer op die planke te bring en vereis groot ruimte en tyd. Terselfdertyd – iewers anders in die wêreld – het Diek Grobler, ‘n beeldende kunstenaar, die unieke poëtiese moontlikhede van animasie ontdek nadat hy aan die groot Sowjet filmmaker, Yuri Norshteyn (wie se Tale of Tales die Mount Everest van animasie is), blootgestel is.
.
Animasie, soos digkuns, het ‘n magiese krag: die kruis van twee lyne wat skielik lewe skep. Beide is abstraksie en reduksie en soeke na essensie, maar terselfdertyd warm en onmiddellik. Die tegnologie wat animasie moontlik maak (en maklik maak) was besig om te ontplof op ‘n ongekende wyse. Skielik was ‘n kunsvorm binne die bereik van enige iemand met ‘n selfoon en PC.
En tog het die grootste probleem gebly: inhoud.
Animasie kan nie kuns word sonder inspirerende inhoud nie. Al die tegnologie in die wêreld kan niks hieraan verander nie. En toe skielik, die idee – wat van ons gebruik gedigte as die inhoud?
Die res is geskiedenis. Diek het die ATKV gaan sien, wat op daardie stadium op soek was na die regte konsep om Skilder met Woorde mee op te volg. En na al die onderhandelings, pyn en lyding, bloed, sweet en trane, is ‘n program ontwikkel wat aan belangstellende kunstenaars die kans gebied het om Afrikaanse digkuns-animasies te skep.
So, waarmee het hulle te voorskyn gekom?
Dit is werklike baanbrekerswerk. Na al die sif, skaaf en alchemie het ons twaalf gedigte – twaalf chemiese eksperimente, reaksies wat soms vuurwerke gee, soms ontploffings, soms smelt in die hart en soms net fizzle.
Maar belangrikste van alles: die eerste twaalf treë in ‘n nuwe wêreld. Wat ook opvallend is, is die ontsettende sorg wat gegaan het in die verskeidenheid van die produksies, en hoedat dieselfde aanslag nooit twee keer herhaal word nie.
Hoe weet ‘n mens hoe om iets reg te doen wat nog nooit voorheen gedoen is nie?
Probeer is die beste geweer.
Die gedigte dan soos volg:
.

1. Vroegherfs – NP van Wyk Louw

Ek dink die Here vlug elke keer as van Wyk Louw sy mond oopmaak – dis net instruksies vir God (en nie maklikes nie): O Heer, dat hierdie dae geheilig word.

Vroegherfs is so klassiek as wat dit kom in Afrikaanse digkuns – en dit kry hier die ballet-van-’n-sagte-wind behandeling. Die klassieke tapyt, ongetwyfeld die mooiste, maar dit voel soos die veilige keuse in die groep.

Die jaar word ryp in goue akkerblare…

2. Bitterbessie dagbreek – Ingrid Jonker

Hierdie gedig is so bekend dat ‘n mens vergeet om oor die woorde te dink (wat ‘n fout is). Ek moes fokus op die beelde, want alles is ongelukkig dieselfde groen/bruin tekstuur waarin die detail moeilik gesien word – ‘n klomp fotospronge deur die…

dennebos herinnering

dennebos vergeet

het ek ook verdwaal

trap ek in my leed

Ingrid Jonker lees dit self.

dennebos herinnering

3. Finis – Lina Spies

Jy het al die liedjies van my kindertyd weer in my laat sing.

Dit is waaragtig wat hierdie pragtige filmvers doen. Dis net ‘n kwas wat mooi sprei oor die doek, maar dis asemrowend! Soos ‘n saad wat saam met die woorde ontkiem in ‘n wonderlike blom.

Finis

4. Jy vra my hoe my eerste soen was – Danie Marais

Hier is gutzpah soos wat ek nog nooit gesien het nie. Geen stem wat die gedig lees nie. Om die waarheid te sê, geen gedig nie – net donker beelde van figure wat kom en gaan en raak en dan – in stilte, die woorde, lyn vir lyn, op die skerm:

met jou lang vingers oor my rug het jy

maklik maklik

ses jaar se depressie

sewe maer magtelose jare

uit my lewe uit gestreel

soos mens ‘n kreukel

uit ‘n hemp stryk

Alles onderstebo en agterstevoor – die beelde wat die gedig voorafgaan pak weliswaar ses jaar se depressie in twee minute – maar ek het sommer dadelik hoendervleis gekry.

Fortune favours the bold, sê hulle: hierdie animasie is reeds gekeur om gewys te word in die groot internasionale KROK fees in Rusland later vanjaar.

Jy vra my hoe my eerste soen was

5. Belydenis van ‘n studentedigter – Loftus Marais

As Loftus Marais sy kaarte reg speel gaan hierdie drie minute hom die  rock-ster van Afrikaanse digkuns maak. Dit is ‘n onweerstaanbare opstuur van studenteskryfsels wat in regte Cartoon Network styl gedoen word. Ongetwyfeld die crowd-pleaser van die klomp.

‘n vyfvoetige jambis loop in lang gras

6. Visioen van ‘n lessenaar – Antjie Krog

Antjie Krog se ou staatmaker word gedoen met die woede maar sonder die woedende mens – net die arme lessenaar, tikmasjien, stoel en skryfbehoeftes wat die klappe moet vat.

ek skryf omdat ek woedend is

7. Die skedel lag al huil die gesig – Wilma Stockenström

Van die twaalf gedigte hier, is hierdie een vir my die beste. Is dit nie die droom van enige kunstenaar op aarde nie: om een frase te skep wat menswees troos. Die skedel lag al huil die gesig. Wat ‘n gedagte. Mamma mia.

Verdien definitief sy eie filmvers.

hoe slim tog is ons met ons innerlike uurwerkvernuf

8. What abou’ de lo – Adam Small

Margot Luyt het vir Adam Small gevra om hierdie gedig vir hulle oor die telefoon te lees – en uiteindelik is sy stem net so gebruik.

Baie jare terug het ek Small saam met sy seun sien optree op Oudtshoorn. Hy het begin deur vir die gehoor te sê dat daar geen grootsheid sonder stilte kan wees nie.

Dit is presies wat hierdie pragtige filmvers kommunikeer – eerder as op en af spring, is dit net iemand (een mens of twee – ek kan nie besluit nie) wat koffie maak en ‘n sigaret rook terwyl hy/sy na die gedig oor die radio luister…

What abou’ de lo

9. Last grave at Dimbaza – Fanie Olivier

Hartseer verdra nie truuks nie. Om by hartseer uit te kom moet jy fokus. Hier is die een filmvers met genoeg van die regte goed om jou diep te roer. Dis die brief aan ‘n mynwerker wat die nuus breek dat sy baba (wat hy nog nie gesien het nie) oorlede is.

Alle eer aan Anna-Mart van der Merwe vir haar voordrag hiervan.

Beauty Douglas was born. She died.

10. ‘n Gewone blou Maandagoggend – Ronelda Kamfer

Ronelda Kamfer se Maandagoggend – wat die banale met die horribale meng – is die grillerigste van die klomp. Haar eie droë traak-my-nie-agtige leesstem maak dit nog meer effektief.

Op die hoek van Wildflower en Rose straat
Het ‘n meisie met haar toekomstige moordenaars gejoke

11. Timotei Shampoo – Gert Vlok Nel

Ek is Gert Vlok Nel se grootste fan – maar hierdie filmvers, met twee film-modelle wat om die beurt na mekaar en weg van mekaar kyk – was vir my totaal pretensieus.

Timotei Shampoo

12. Ek sal sterf en na my vader gaan – Breyten Breytenbach

En dan Breyten – die staf van die lewe – wat sou ons sonder hom gedoen het?

Dit is weer die digter self wat dit lees met ‘n pragtige toonsetting van Laurinda Hofmeyr en ‘n minimalistiese animasie wat die vryheid van kleinheid seëvier.

ek sal sterf en met min bagasie in die pad val

Hallelujah.

Nou ja, dit was die eerste twaalf treë op Mars.

Praat ek snert? Het ek die kat aan die stert beet? Gaan kyk en besluit self.

Wie gaan die volgende twaalf treë gee?

Die goeie nuus is dat daar weer ‘n kans is. Die ATKV nooi voornemende kunstenaars wat belangstel na twee werkswinkels wat Filmverse 2 gaan afskop.

Gauteng – 14/15 September

Stellenbosch – 21/22 September

Vir enige navrae oor Filmverse, kontak Nita Cronje op nitac@atkv.org.za

©Gert Rautenbach / 2015

Gert Rautenbach

Gert Rautenbach is een van die produktiefste Afrikaanse bloggers op die internet en Versindaba het hom gevra om hierdie maand as gasblogger deel te neem aan die webblad.

Hy skryf al vir meer as ‘n dekade lank oor die letterkunde, films, musiek, gedigte en kuns op sy persoonlike blog http://gertrautenbach.blogspot.com – en hy weier om op te gee.

Gert het grootgeword in die Klein Karoo – op ‘n plaasskool skoolgegaan en as koshuisbrak in Pretoria gematrikuleer.. Blogging is sy droomwêreld, maar in die regte wêreld werk hy as ‘n IT projekbestuurder in Kaapstad.