Posts Tagged ‘Geert Buelens’

Luuk Gruwez. Dada & Co

Thursday, November 20th, 2014


Er gaapt een enorme discrepantie in de bloemlezing ‘Dan Dada doe uw werk!’ tussen het voortreffelijke nawoord van Hubert van den Berg en Geert Buelens enerzijds en de honderden Nederlandstalige gedichten die zij van vaak totaal vergeten avant-gardistische dichters uit de eerste decennia van de twintigste eeuw hebben verzameld. Het leeuwendeel van de laatsten weet namelijk niet één hedendaags lezer meer te boeien en de meeste van hun gedichten zijn het eerlijk gezegd ook niet waard aan de vergetelheid te worden onttrokken. Niets is – alvast in ons poëzielandschap – zo gedateerd, zo belegen en vaak ook ronduit lachwekkend als experiment van vroeger, moderniteit die in de loop der jaren zo onmodern geworden is. Zelfs een dichter als Paul van Ostaijen ontsnapt daar niet altijd aan.

Het is aannemelijk dat Buelens en Van den Berg een en ander in zijn historische perspectief hebben willen plaatsen. Zij ventileren zelf voorzichtig hun twijfel met betrekking tot het niveau van de avant-gardisten: ‘Over de poëtische kwaliteiten van de hier opgenomen gedichten doen we geen uitspraken. Toen ze verschenen, waren ze bijna zonder uitzondering marginaal, vandaag zijn ze dat (een paar gecanoniseerde uitzonderingen (…) niet te na gesproken) nog altijd.’ Dat klinkt allemaal academisch verantwoord en het is erg verdienstelijk, maar tegelijk enigszins wereldvreemd: zijn zulke slechte dichters zoveel ijver waard?

Wat blijft er niettemin overeind? Hier en daar een vers van Burssens, Marsman of Gilliams. Een lange en daardoor soms net iets te langdradige incantatie van Marnix Gijsen over de heilige Franciscus, een niemendalletje van Pierre Kemp, misschien een paar letterklankbeelden van I.K. Bonset (heteroniem van Theo van Doesburg) en uiteraard Paul van Ostaijen, verreweg de eminentste in deze bloemlezing. Het is al bij al iets te weinig om een aanzienlijke schare lezers tot lectuur te verlokken.

________________________

Hubert van den Berg & Geert Buelens (Samenstelling), Dan Dada doe uw werk!, avant-gardistische poëzie uit de Lage Landen, 247 blz., Vantilt, 19,95 euro.

AANTAL STERREN:

***

Janita Monna. Geconcentreerde taal

Tuesday, May 6th, 2014

 

Geert Buelens – Thuis

 

Het is niet ondenkbeeldig dat u dit stukje thuis leest. Aan de keukentafel van uw eigen huis, of op de bank in uw knusse woonkamer. ‘Thuis’, het suggereert vertrouwdheid en veiligheid, maar het is een behoorlijk ingewikkeld en daarmee ook veelzijdig begrip. Niet voor niets legt dichter Geert Buelens het onder het vergrootglas in zijn nieuwste dichtbundel Thuis. Buelens, Vlaming van origine, woonde, aldus het uitgeversschrijven dat de bundel begeleidt, de afgelopen jaren in vijf verschillende steden en in drie verschillende landen. Maar deze bundel – opvolger van Verzeker u (2005) – is meer dan alleen een persoonlijke zoektocht. Thuis raakt aan de actualiteit, zoals Buelens, tevens hoogleraar moderne Nederlandse letterkunde aan de Universiteit Utrecht, ook in zijn scherpe essays altijd het grensvlak tussen literatuur en maatschappij verkent.

Vrijwel direct wordt met woorden als ‘gelukzoeken’ en ‘ID’ een beladen politieke werkelijkheid de poëzie ingetrokken, die van volkeren op drift. En zonder daar al te veel woorden aan vuil te maken – Buelens is van de geconcentreerde taal – wordt meteen maar even duidelijk gemaakt dat home niet alleen is ‘waar het hart is’. Want wie meent dat ‘thuis’ vooral verband houdt met kleine dingen ‘als van dons, teddy en/ wat afgebiesd kan’, die gaat voorbij

 

aan stempels en papieren

bootjes die kapseizen

 

De bundel ontleedt het thuis van vroeger, een ouderlijk huis, levend gehouden door herinneringen die op gang gebracht kunnen worden door het zien van een oude video. Zonder overigens melancholiek te worden.

Ook toont een gedicht als ‘Sneeuwdoos’ de verschillende connotaties van het begrip: waar voor de één thuis een knusse woonkamer in de winter is, is het voor de ander niet meer dan een kartonnen onderkomen:

 

O u kan niet tegen knus

het maakt u wee en naar

 

Dat u dat dan uitlegt aan die man in de straat

zijn gerei is ook vandaag weer van karton

 

Buelens’ poëzie is meerstemmig, met een dragende rol voor de meest uiteenlopende soorten muziek. Zeker in de laatste afdeling van de bundel, in de ‘Nieuwe economische liedjes’, waar ontheemde economische systemen bezongen wordt. Met een ‘Vastenavondblues’ over geld op de bank, dat als kolderiek refrein heeft ‘rommelen/ rommelen/ in de pot’; waar ‘de munt’ wordt opgevoerd als ‘spookplek’ en waar het ineengevallen communistische Oostblok een treurige aanblik biedt: ‘Alles wat van het vijfjarenplan kwam/ ligt hier verloren’.

Maar ondanks die muzikaliteit is Thuis geen makkelijke bundel. Buelens is een denker en zijn gedichten zijn vooral kleine poëtische essays, associatieve benaderingen van een begrip.Het is geen poëzie die een warme deken legt om de schouders van ontheemden. Eerder laten zijn regels de lezer die ontheemding ervaren.

 

Heel lang al speelt dit alles

door mijn hoofd

ik laat het eruit nu

en loop naar huis

 

De weg ligt open

 

SNEEUWDOOS (WINDOW DRESSING)

 

Elke winter die valt is als een huis dat smelt

wat we moeten vasthouden in iedere vorm van spel

 

Gelaarsd en gepakt gaan we de boer op

spreken we van nestwarmte en een nieuwe dracht

 

Koperen onderleggers, smaragden vazen

elke kast heeft recht op haar uitzet

 

O u kan niet tegen knus

het maakt u wee en naar

 

Dat u dat dan uitlegt aan die man in de straat

zijn gerei is ook vandaag weer van karton

 

Zomers zijn makkelijk, dan waait het aan als niets

knapper is het door te bijten als een been.

 

Geert Buelens – Thuis. Ambo Anthos, 64 pagina’s, 17,95 euro, isbn 9789026327407

 

Deze recensie verscheen eerder in Trouw.