Posts Tagged ‘Graham Greene’

Desmond Painter. Graham Greene in Langstraat

Saturday, February 23rd, 2013

In BY van Saterdag 23 Februarie verskyn ‘n artikel deur Lin Sampson oor die vriendskap tussen Etienne Leroux en Graham Greene. Dit is ‘n interessante artikel, maar bied min nuwe onthullings vir aanhangers van Leroux. Greene se ‘fan mail’ aan Leroux, geskryf terwyl eersgenoemde die Engelse vertaling van Sewe Dae by die Silbersteins aan die lees was, is al legendaries in die Afrikaanse letterkunde. So ook Greene se besoek aan Koffiefontein en sy reis deur die land, begelei deur Leroux. Boonop het JC Kannemeyer met gebruiklike deeglikheid oor die episode geskryf in sy Leroux-biografie.

Sampson kom wel vorendag met interessante gegewens oor Greene se besoek aan (en latere aanbeveling van) Clarke’s Bookshop in Kaapstad. As iemand wat in Kaapstad grootgeword het en heelwat van my eerste boeke by Clarke’s gekoop het (insluitend boeke van Greene!), is dit nogal lekker om te dink dat Graham Greene op sy dag ook daar rondgekrap het vir ‘n winskopie of ‘n rariteit. Dit het my ook laat verlang na die dae toe daar nog meer boekwinkels as restaurante in Langstraat was… Vir my as tiener was Langstraat se tweedehandse boekwinkels ‘n onmisbare deel van my opvoeding. Ek het my sakgeld gespaar en tydens skoolvakansies ‘n toksak boeke daar gaan koop. Greene, Camus, Sartre, De Maupassant… noem maar op, hulle staan almal nog hier op die rak.

Maar dit is hierdie sin in Lin Sampson se artikel wat my verbaas het: “Al het hy dalk gevoel hy hou ’n gelaaide geweer vol romanmatige koeëls in sy hand, kon ek nog niks opspoor wat hy oor Suid-Afrika geskryf het nie. Net sy roman The Heart of the Matter speel af in ’n Britse kolonie aan die weskus van die vasteland.” Sampson het seker nie baie hard gesoek nie, want Greene het na sy besoek aan Suid-Afrika ‘n roman, The Human Factor, geskryf waarin ‘n Suid-Afrikaanse gegewe (‘n Britse spioen wat met ‘n swart Suid-Afrikaanse vrou getroud is en dan betrek word by ‘n tipiese Koue Oorlog intrige rondom die stryd teen apartheid) prominent figureer. Dit is in 1978 gepubliseer en daar was ‘n jaar of wat later ook ‘n rolprentweergawe van die roman.

In 1982 skryf Greene verder ‘n voorwoord vir ‘n heruitgawe van die boek. Ook daarin verwys hy direk na Suid-Afrika: hy voer aan dat Westerse skynheiligheid oor apartheid ‘n belangrike tema in The Human Factor is. Waarteen Greene dit had, was dat Westerse moonthede in die openbaar hoog opgegee het teen apartheid, maar agter die skerms ‘they simply could not let South Africa succumb to black power and Communism.’ Onthou: in 1982 was die konserwatiewe regimes van Thatcher en Reagan aan die stuur van Westerse sake.

The Human Factor is beslis nie een van Greene se beste romans nie. Die ander roman waarna Sampson verwys, The Heart of the Matter, is heelwat beter. Verder is daar al veel beter kommentare as Greene se voorwoord geskryf oor apartheid in die konteks van die Koue Oorlog. Nietemin, Sampson is verkeerd as sy dink Greene het sy eerstehandse ervaring van Suid-Afrika nie gemyn vir sy skryfwerk nie.

  •