Posts Tagged ‘Izak du Plessis’

Gisela Ullyatt. Facebook en Die Groot Poësiebrander. (Deel 5)

Wednesday, July 8th, 2015

Nog ’n raakpunt tussen die Boeddhistiese konsep, Interkonneksie, en die sosiale medium, facebook se Groot Poësiebrander, is die begrip ‘pay it forward’. Laasgenoemde vind sy oorsprong in Catherine Ryan Hyde se roman, Pay it Forward (1999), wat tot ’n filmweergawe verwerk is (2000). Hierdie term het soveel kykers aangegryp dat dit onafskeidbaar van die Engelse woordeskat geword het.

Die kern van die plot is dat Trevor McKinney (Haley Joel Osment) Graad 7 in Las Vegas, Nevada, moet aanpak. Outomaties is hy die nuweling en die buitestander by die skool vanweë sy ma (Helen Hunt) se rondtrekkery. Sy is ’n versukkelde enkelma wat té dikwels en té diep in die bottel kyk en van die een na die ander verhouding ronddobber. Trevor se Sosiale Studie-onderwyser, Eugene Simonet (Kevin Spacey), gee die klas ’n taak wat hulle as deel van sy vak moet toepas: elke kind moet drie begunstigdes kies aan wie hulle elk ’n spesiale guns moet bewys, dit wil sê iets wat die persoon nie self kan verrig nie. In plaas daarvan dat die drie begunstigdes dit ‘terugbetaal’, moet hulle elk ook aan drie mense ’n guns bewys. ’n Web van medemenslikheid en interkonneksie word dus geweef. Alhoewel die fliek tragies eindig (dit het ook wisselende kritiek ontvang) is dit die kernkonsep en manifestasie van interkonneksie wat deurskyn. Onwaarskynlike mense word dus direk verbind deur die idee van ‘pay it forward’.

Om terug te keer na die Boeddhistiese begronding van Interkonneksie: Thich Nhat Hahn, bekende Viëtnamese Zen-meester, het ’n begrip genaamd ‘interbeing’ ontwikkel wat inspeel op Hamlet se bekende alleenspraak (Die eerste toneel van die derde bedryf), ‘To be or not to be’:

‘to be’ is to inter-be. We cannot just be by ourselves alone. We have to inter-be with every other thing (1991:98).

Nhat Hahn verduidelik sy konsep van interbeing ook as:

The truth is that everything contains everything else. We cannot just be, we can only inter-be. We are responsible for everything that happens around us (1991:96).

Die Poësiebrander op facebook, soos aangetoon deur Deel 1-4, bied dus ’n perfekte platform vir nie net die ‘interbeing’-konsep nie, maar ook die ‘pay it forward’-idee.

Kom ons kyk na nog gedigte wat deel van die Poësiebrander was:

Twee kortverhale van Carien Smith, derdejaarstudent in Afrikaans en Filosofie, verskyn in Nuwe Stories 3 (“Binnekort” en “Likkewaan”). Eersgenoemde verhaal word as naaswenner aangewys en laasgenoemde verwerf Eervolle Vermelding in die gelyknamige kompetisie.

Carien se Dag 1 lyk só:

Verhaal

’n Vrou het stil geword van baie wag:
die aarde het gegly deur die spiraal
van dag na nag, was beurtelings groen en vaal,
en sy het soms gehuil en soms gelag.

Ook was sy dikwels wakker in die nag,
maar sy het in haar woning en op straat
gewoon gehandel en gewoon gepraat
en niemand het geweet hoedat sy wag.

Verlange word aanvaarding, langsaamaan,
want wag is beurtelings hoop en wanhoop, tot
die twee versmelt en stilte alleen bestaan.
En deur die jare het sy self die slot
van die verhaal geword: haar stilte en krag
was skoner as die ding waarop sy wag.

– Elisabeth Eybers

Dag 2:


Die tyd loop katvoet

Die dag stap luiters verby soos ’n kat,
stert omhoog. Laat my jou streel.

Spring nou op my skoot. Ek wil
jou iets vertel. Jy gaan my elke

dag verby en ek kyk jou agterna,
en roep, maar jy skuur jou wang

teen die verlede. Elke dag loop daar
’n dag uit my lewe en gaan slaap

opgekrul en droom hom met bewende
snor binne-in my daaglikse handel.

Vorentoe, agtertoe loop die tyd
katvoet aan my verby, en spin.

– Wilma Stockenström

Dag 3:


LLAMADA

jou hakskeensening was
‘n dungespanne cithara-snaar
tussen my wysvinger en duim
daardie eerste keer toe jou skraal voet
nageboortelik perfek en geseënd in my palm gepas het
toe jou lyfie
hoepel soepel
soos ‘n nat bokkie gebuitel
en gestrek het
jou eie llamada
die ritme van my bestaan
vir altyd nuut gemaak het

ek moes geweet het
toe
dat niks ooit weer
dieselfde sou wees nie
klein bailaores
klein sikloon van energie en klaterende Gatling-vuur
ek moes kon vertel
dat Terpsichore self jou gekies het
om haar geskenke
in vuur en ys te bewaar
dat jou voete perkussie en vlerke
en elke lit en werwel in jou lyf
furie is

ek moes geweet het
hoe ver afgronde en hoogtes
aan jou sou trek
dat jou ewewig vir ewig volmaak
tussen dolk en roos
tussen hemel en aarde
sou hel

– Susan Smith

(“llamada”: Oproep na die kitaarspeler – die Spaanse danser sein met haar voete aan die kitaarspeler dat sy die ritme gaan verander
“cithara”: ‘n snaarinstrument van Griekse oorsprong
“bailaores”: danser)

Dag 4 se keuse val op “Katrina” van I.D. du Plessis, “aangesien hy my Oumagrootjie se neef was en ek hierdie gedig vertolk het toe ek drama geswot het”:

Katrina van die Bo-Kaap
Het voor haar deur gestaan.
’n Boot lê in die hawe,
Matrose kom al aan

Oor Strandstraat na die Boereplein,
Die donker strate in;
En netnou sal Katrina
Se nagtaak weer begin.

’n Halfverlepte hoedjie hang
Parmantig oor een oog.
Die rooi veer is verrinneweer
Maar staan nog met ’n boog.

Katrina dra haar beste rok.
Sy stryk die kreukels plat.
Sy fyn asof ’n vryer wag,
Het sy haar uitgevat.

Maar eer sy van haar huis gaan,
Kyk sy ’n keer weer om:
Lank sal die leë ure wees
Voordat sy daar kan kom.

Katrina stap deur Roosstraat:
Astrant, met slentergang.
Wie raai nou aan haar houding
Dat sy na huis verlang?

Nou kom sy by haar susters:
Die rawe van die nag
Wat by die hoeke uitskel,
Of somber staan en wag.

Katrina ken haar roeping:
’n Harpy van die eer,
’n Noodgedwonge rower,
Wat alles tóg ontbeer.

Katrina haat die lewe,
Katrina vrees die dood,
Katrina gaan haar slentergang,
Verdien haar bitter brood.

Marlies Taljard, bekende literator en kritikus, se Dag 1 is soos volg: “Winter”, die derde sonnet in NP van Wyk Louw se “Vier Gebede by Jaargetye in die Boland”-siklus:

Nou lê die aarde nagtelang en week
in die donker stil genade van die reën,
en skemer huise en takke daeliks bleek
deur die wit mistigheid en suising heen.
Dis alles ryk en rustig van die swaar
geheime wasdom wat sy paaie vind
deur warm aarde na elke skeut en blaar,
en ver en naby alles duister bind
in vog en vrugbaarheid en groot verlange;
tot ons ’n helder middag skielik sien
die gras blink, en die jong graan teen die hange,
en weet dat alle rus die lewe dien:
hoe kon ek dink dat somer ryker is
as hierdie groei se stil geheimenis?

Op Dag 2 skryf Marlies: “Een van die mooiste liefdesgedigte wat ek ken en wat ek sekerlik al dikwels op fb gepos het, maar dit bly nooit volprese. Kom uit Kleur kom nooit alleen nie van Antjie Krog, deel van die siklus “dagboeke uit die laaste deel van die twintigste eeu”:

liefste, jy mág nie doodgaan nie
jy mag nie eers dúrf dínk aan dood nie
ek, wat agterbly, balsem jou in taal
vou jou in woorde
dat more jou kan erf en kan hê en kan hou
ek skeur jou daagliks terug uit die dood
ek vertel jou verhaal
ek voltooi jou einde, liefste fragment
jy wat eens gefluister het
langs my in die nag

Dag 3:

Viaticum

They recognize each other at night by the voice, by
their breathing, by a dark tenderness of arms.
They recognize each other slowly, as if
they had never met, nor exchanged the strange
words of a farewell.
They recognize each other by their desperate unfamiliarity
that robs both sides of feeling, leaving them
with the aridity of a reflection.

Come from that wharf that was ravaged by winter,
that was not visited by ships, by birds, or by
the craziest old whore imaginable, and
bring with you a refuge of shadows on
your lips, an infection of the soul in the weariness
of your bodies, the strain of a glaze in the obscurity
of your eyes.

Partake with me in life’s disorder,
in the indecision of roads,
in the wound of a silence where
a smile you once loved and
your ageless face flow
like images in a dream.

-Nuno Júdice

Dag 4: “een van Sheila Cussons se vroeë kwatryne”:

Hoe’t U die weerlig van die denke ingeplooi
in daardie skedel sonder om die murg te skroei?
Wie kan ’n duiselender droom nog droom:
ons kloof die Onbekende oop met iets so sag soos room.

Ester de Beer, kliniese sielkundige in privaat-praktyk, se Dag 1:

You Fit Into Me

You fit into me
like a hook into an eye

a fish hook
an open eye

– Margaret Atwood

Dag 2 se gedig is een van Ester se eie gedigte:

Holy Awareness

my terrible texts
touch you and bruise you
i send you instead:
my awareness
of you, of you, of you,
of all of you i’m aware of
on this sad sunday
my awareness is barefoot,
treading softly on tiptoe
my barefoot awareness
obeying strict orders
not to disturb the flow
of many mysterious rivers:
not to touch you
not to feed you
not to breathe you
not to speak you
just to be:
barefoot awareness
awaiting you

Die gedig op Dag 3 is ook een wat Ester self geskryf het:

content

the sun is warming the shell
a nautilus, not a clamped mussel
the shell’s openness turned to the sea
her glistening, glittering inside invites
the sea flexing his emotional muscle

the sea reaches for the shell
touching, retreating
gliding in, gliding out
the sea showers the shell
confetti-spray: everything gives way

the shell parafalling into darkerness
tumbling, rolling, twirling
bubbles butterflying to the light
rushing waters, water falling
waves over her, waves inside her

a moment of perfect stillness:
the sea in the embraced shell’s embrace
suspended motionless in stable darkestness
filled fully, fully fulfilled
containing, contained, content

Izak du Plessis, bekroonde Monitor-aanbieder, wie se gedigte in Nuwe Stemme 5 verskyn en alombekend op fb vir sy motto “Steek hom, Stinkie!”, skryf die volgende oor Dag 1 se gedig-uitdaging:

Gisela Ullyatt het my uitgedaag om vir die volgende vier ’n spesiale gedig te deel. Hieronder is, wat my betref, een van die treffendste gedigte in Afrikaans. Dit het my al desjare getref in standerd nege en matriek toe ek op Hoërskool Middelburg Afrikaans by doktor Van der Merwe gehad het. Ek wens ek kan so mooi skryf, het ek gedink toe ek dit die eerste keer in daai rooi Groot Verseboek gelees het. Al waarvoor ek die liewe doktor blameer is dat sy my wou wysmaak die vers het iets te make met die digkuns, terwyl ek oortuig was dit gaan alles oor seks”:

Grense

My naakte siel wil sonder skrome
in alle eenvoud tot jou gaan,
soos uit diepe slaap ons drome,
soos teen skemerlug die bome
opreik na die bloue maan;

gaan met al sy donker wense,
en die heilige, nooit-gehoorde
dinge sê, waarvoor die mense
huiwer, en wat om die grense
flikker van my duister woorde.

-NP Van Wyk Louw

Dag 2: “My tweede vers soos uitgedaag deur Gisela Ullyatt is ’n vers deur Anat Zecharaya vertaal deur Lisa Katz. Dit is ontstellend maar aangrypend”:

A woman of valor

“35 soldiers on active duty and several civilian employees at an air base have been conducting sexual relations with a 14-year-old girl over the past year. Many of the suspects claimed during questioning that the girl had told them she was of enlistment age.” Hannan Greenberg, Ynet News

The first
places your head on his naked lap
and one might think
you weren’t being forced but rather
thanked and your head stroked.
The second slides slowly down your back
the feelings are new
and you can still concentrate.
The third inserts three fingers, says
“Don’t move.” You don’t,
the map of greater Israel
in your eyes.
The fourth moves aside a pile of reports
on air accidents in the south
and takes you from behind.
A great love you think
a great love scorches me
and won’t let up.
You raise and lower your arms
your body stretches to the edge of the sky
your hands cupped for the rain.
The unstoppable fifth and sixth
course into you.
The arrogant salt of the earth, avoiding eyes,
those waiting their turn. Soon your body may look beautiful
even to you.

Dag 3:

Izak se gedig-keuse vir Dag 3 kan gevind word in Gert Vlok Nel se om te lewe is onnatuurlik (1993). “Hillside” is ook die laaste gedig van hierdie bundel: “My derde gedig na Gisela Ullyatt se uitdaging. Daai laaste sin … Grabbed me van ek dit die eerste keer gelees het”:

hillside


daar was i aand in hillside, 7 jaar
nadat amerika in 1968 was, op die N1
het karretjies liggies geprojekteer tot pff ver waar niemand sien
nie. (in die dorpshoek het die here i merry-go-round
gehou t.b.v. die suiderkruisfonds.) op só i aand is Tittertjie
getroud. klokke het begin beier in die eenvoudige skemer.
hoe mooi, was sy nie. sy is waaiend weg, in slow motion.
maar Tittertjie’t snaaks gewaai

“Ma, Tittertjie’t snaaks gewaai.” in in
die heiliger nag in. ry hulle. uit uit die moordenaarskaroo uit.
hoekom onthou ek dat die straatligte een-een aangegaan het
as dit gelyktydig was? dit was i lukrake nag, vol warrelwinde
doellose liefde & eksakte haat. & Tittertjie
-hulle se ford capri het voortgesnel deur die verbete land
na die bakermat-hotel van die hart

toe die liefde nog nie intertekstueel was nie. (anderkant
die lewe, in china, het i amptenaar die rysveldvrou
met die ewige oë in die broeiende fluitjiesriet
ingestamp t.w.v. onnodige distansiëring
& en die balansering van die as van die aarde.)
en hier het i trein die nag geknip soos i skêr
(terwyl stokers met geel reënjasse afdiewerkkom)
die nag het volledig gebreek.

& nou & nou.

Tittertjie, my muse, my sussie, ek skryf hierdie bitter brief.
op i blooming oggend. die bloeisels ruik awhrgg. ek stap.
vanaand terug na ons huis in hillside, beaufort-wes ek
leen jou goeie aand en jou magiese reis vir die doel.
terug, terug, in by die stram voorhekkie stap ons in.
(sodat ons nie weer kan uitstap nie
as ons van buite af binnetoe stap nie.)

en Ma kom uitgehol
en sy neem ons in soos wasgoed voor die reën. sal
ons hello sê of koebaai? sal
ons sê ons was so ver soos pluto Ma & en die aarde was nowhere
to be had? sal ons die familie join aan die kombuistafel vir brood
met marmite en stroop? of sal ons bang sê ons moet liewer loop?
sal ons verlos wees op alle vlakke
maar bowenal van
die fluit, die verbyfluit van treine
die druk, die drukking van die dakke?

ek het i foto van die aand in hillside
jy is i bruid
agter jou raak dit donker
gaste staan rond soos in i ruiter-in-swart-boekie, versteen
hul asems maak wolkies op die aarde soos op die môre
van die agtste dag
in die wolkies sê hulle
ons is lief.

en op die agtergrond kom i trein soos i byl uit die nag

-Gert Vlok Nel

*

Moenie die Laaste Groot Poësiebrander verpas nie!

 

Bibliografie

Nhat Hahn, T. 1991. Peace is every step. New York: Bantam.

Gisela Ullyatt. Om te vergeet.

Thursday, June 19th, 2014

Ek wonder of ek in die minderheid sal wees as ek bieg dat ek soms erg bekommerd raak oor my geheuefunksies. Dis byvoorbeeld ver bo my vuurmaakplek (ek sal meer as net vingers verbrand) om enige gedig voor te dra, omdat ek bang is ek laat ’n essensiële woord uit. Of versreël. Of strofe. Ek kan nie begin om myself in te dink hóé Sandra Prinsloo al haar woorde vir Die Naaimasjien onthou het of hoe enige akteur P.G. du Plessis se dialoog in hul breinkaste stoor en weergee nie. Dus het die redelik onlangse bekendmaking van Wilna Snyman wat in die aanvangsfase van Alzheimer se siekte is, my erg ontstem. As iemand van haar statuur en jare se toneelspel (ook die duisende ure van sepie-dialoog) begin vergeet het, waar laat dit my in die toekoms? Waar laat ons dit dan almal?

Onrusbarend is die hoë voorkoms van demensie en Alzheimer se siekte deesdae. Dalk voel dit net so vir my, omdat ek soveel kennisse en vriende het wie se ouers tekens daarvan begin toon of reeds in ’n gevorderde stadium daarvan is. ’n Ander rede is dalk dat meeste mense bloot geen kennis besit het oor demensie of Alzheimer se siekte nie en dus kon niemand in elk geval openlik daaroor praat nie. My oumagrootjie, byvoorbeeld, het volgens oorlewering mense aan tafel se borde begin gaps terwyl hulle nog besig was om te eet, oortuig daarvan dat hulle ‘opgewas’ moet word. Sy het ook alle liefde vir haar geliefde Woord verloor en haar skooltassie met traktaatjies wat sy met sorg versamel en uitgedeel is later onaangeraak gelaat. Die familie het egter maar gepraat oor ouma se “verkalkte are”.

Deesdae is dit ’n geheel en ander storie: maak ek ’n tydskrif oop is daar ’n artikel wat lesers inlig oor die siekte en gevallestudies daarvan. Lyk my hy bekruip jou vir jare en wanneer hy hiert! skree, is dit te laat vir die persoon en vir sy/haar familie. Ons het ’n kennis wie se ma en pa in verskillende stadia van demensie én Alzheimer is. En omdat hy soms al om vyf in die oggend by die werk is en meer oortyd werk as wat meeste van ons in ’n leeftyd sal kan hanteer, het hy nie die energie of tyd om die kwessie aan te spreek nie. Self kan hy onmoontlik na sy ouers kyk. Hulle is nog nie eens op ’n waglys vir fragile care nie. Die logistiek van versorging van die huis af is ’n nagmerrie vir die meeste mense, hoe goed hulle dit ook al bedoel.

Ek haal my hoed af vir neurologiese navorsing wat op hierdie area fokus. Maar daar is net te veel teenstrydige navorsing wat gepubliseer word. Die een artikel sal byvoorbeeld bevind dat ’n dieet hoog in vetsure demensie kan beveg, terwyl ’n ander weer fokus op breingimnastiek, geheuespeletjies en soduku. So, ’n goeie salmon steak en visolie behoort die ding te doen…Of dalk nie? Ek wil sommer by voorbaat begin vergeet wanneer ek die fascis van vitamien-aanvullings, Patrick Holford, probeer lees. Dis nou bo en behalwe die feit dat ek nie die duisende ponde kan bekostig om by sy eksklusiewe instituut in Engeland getoets te kan word nie.

Die feit dat jy jou brein besig moet hou sodat demensie of Alzheimer jou nie kan bekruip nie, is beslis nie ’n versekeringspolis teen die Groot Vergeet nie. Iris Murdoch is ’n voorbeeld hiervan. In die fliek-weergawe van haar lewe, Iris, word dié dame deur Dame Judi Dench vertolk en as jong vrou, Kate Winslet. (Die klankbaan is gekomponeer deur James Horner en die solo-violis wat deurgaans optree en verruk is niemand anders as Joshua Bell nie).

Die fliek stel die twee Irisse briljant teenoor mekaar: Vroeër kon sy lang literêre gesprekke oor haar boeke voer of is sy gevra om toesprake oor literêre kwessies te hou. Maar later dool sy rond in die strate (hulle huis was so deurmekaar, die strate-invaar was dalk ’n beter alternatief) en verval sy in katatoniese geluk wanneer Teletubbies op die tv verskyn. Dit nou vir ’n vrou aan wie die Booker-prys toegeken is. John Bayley, haar professor-man (en so erg verstrooid, jy sou dink dat hy die een met Alzheimer se siekte sou wees) karteer onder meer die verloop van haar tragiese siekte in drie boeke: Iris: A memoir of Iris Murdoch (1998); Iris and her friends: A memoir of memory and desire (1999), en Elegy for Iris (1999). Gelukkig vier hy terselfdertyd ook haar lewe en boeke daarmee. Peter Conradi, ’n Murdoch-foendi en persoonlike vriend van die egpaar, se publikasie, Iris Murdoch: A life (2001) werp nog ’n blik hierop en is ’n boek wat ek beslis aanbeveel.

Nog ’n voorbeeld van iemand in die skrywerswêreld wat beslis nog nooit op sy literêre louere gerus het nie, is Terry Pratchett. Sy produktiwiteit verstom; hy is ongetwyfeld (wat produktiwiteit aanbetref) die Stephen King van die fantasie-genre. Sy Discworld-reeks het nie minder as 55 miljoen eksemplare wêreldwyd verkoop. Dié man hou homself dus besig. Blykbaar was dit egter nie genoeg nie. Die dokumentêre fliek, Living with Alzheimer’s, (2009) is ’n aangrypende rekenskap van sy spesifieke tipe Alzheimersiekte (Posterior Cortical Atrophy of PCA) en hoe dit hom aantas. Ondenkbaar vir ’n man met ses rekenaarskerms. Nou kan hy skaars sy eie das knoop.

Tematies is daar talle voorbeelde van hierdie slopende siekte in die digkuns, soos gesien in Billy Collins se “Forgetfulness” (Astley:214-215). Dis veral briljante insig omdat hy die gesegde “losing the plot” met soveel deernis (sonder druppende sentimentaliteit) skets in die vaktaal van ’n roman in die eerste strofe:

 

The name of the author is the first to go

followed obediently by the title, the plot,

the heartbreaking conclusion, the entire novel

which suddenly becomes one you have never read, never even

             heard of.

 

Die laaste strofe verwys na die vergeet van ’n liefdesgedig; iets wat daarop dui dat die persoon wat vergeet gelykgestel word aan daardie idee van “the missing link”, wat in hierdie geval die maan is wat nou in die liefdesgedig ontbreek. Die persoon wat vergeet word egter verder verontmenslik deur die siekte, omdat hy nou ’n liefdesgedig vergeet wat hy “by heart” geken het. Die liefdesgedig staan as tragiese simbool van die emosionele stroping wat die lyer begin ervaar –  hy het oplaas selfs begin vergeet om lief te hê:

 

No wonder you rise in the middle of the night

to look up the date of a famous battle in a book on war.

No wonder the moon in the window seems to have drifted

out of  a love poem that you used to know by heart.

 

Susan Smith se bundel, In die afwesigheid van sin, wakker die tema aan van die toenemende isolasie waarin die demensielyer haarself bevind in ’n “ou huis” (31) waarin die persoon “asemalleen” bly. Die gewigtigheid van hierdie proses wat die lyer omvou word veral effektief gebruik deur die “oorvol en swaar” stinkhoutmeubels en “toegewakste sediment”. In teenstelling hiermee word die “ligte kop”, die brein se neurale weë wat ophou kommunikeer en ironies genoeg die donker gedeeltes insluit wat op breinskanderings wys, treffend as metafoor gebruik in die laaste strofe. “Lig” verkry ook ’n dubbelsinnige betekenis deur die plasing aan die einde van die betrokke versreël:

want jou kop het lig

geword en knik waar jy sit

ligter selfs jou onthou.

Smith dig ook oor afasie, ’n spesifieke tipe demensie wat die Wernicke-area van die brein wat spraak beheer, aantas (“afasie”:88):

en iewers tussen die oog se kyk

en die klank op die lip

word van die neuronpaadjie afgeglip

word in die omstreke van Wernicke die spoor verloor

word die dobbelsteentjie geskommel

 

In “woordslaai” word die toenemende gapings in woordvermoë van die afasielyer uitgebeeld deur letterlike gapings in die tipografie en in “laaste taal” (90) word tydens ’n breinskandering uitgewys dat “bykans alle taal” nou uitgewis is, iets wat die laaste skakel met geliefdes wreed afbreek:

 

net die essensiële bly oor

 

my ma sê

my kind

 

só sê sy:

 

my

liewe

liewe

kind

 

dis al wat sy nog sê

 

Izak du Plessis, wat in Nuwe Stemme 5 debuteer, bied ’n unieke blik op Alzheimer se siekte. In “Alzheimer” (123) skryf hy oor sy oupa Jaap en gebruik hy deurentyd plaas-metaforiek. Die term “drukgang” verkry nuwe betekenis in hierdie konteks vir die leser:

 

In oupa Jaap se kop het stories tougestaan

om deur die drukgang van sy mond te stap.

As die dag uitgemelk en uitgevreet op stal was

het hy hul deurgejaag tot by die enemmeltafel

op die bloedrooi stoep. My hart het tiet getrek

vir hierdie hanslammers van Oupa.

 

Die dag toe groot vergeet die hek ooplos

het hulle met die grootpad weggedwaal.

 

 

Ek sluit af met die idee dat Alzheimerpasiënte ’n natuurlike Zen-begrip van die oomblik begin ontwikkel en handhaaf en nie meer in die verlede of toekoms lewe nie, maar wel slegs in die hier-en-nou. In Living with Alzheimer’s word ’n 88-jarige man met Alzheimer se siekte van Kalifornië, wat eens ’n vlieënier in die Tweede Wêreldoorlog was, gevra in watter Amerikaanse staat hy op die oomblik is:

 

Are we in New York?

 

I don’t think so.

 

Then where are we?

 

I guess we’re here.

 

Where is here?

 

Right here.

 

 

Bibliografie

 

Astley, N. ed. 2011. Staying Alive. Real poems for unreal times. Tarset: Bloodaxe.

Marais, L., du Plooy, H. eds. 2013. Nuwe stemme 5. Kaapstad: Tafelberg.

Smith, S. 2012. In die afwesigheid van sin. Pretoria: Protea.