Posts Tagged ‘Josh Ritter’

Andries Bezuidenhout. Der Erlkönig en die Oak Tree King

Friday, May 13th, 2011

Josh Ritter se weergawe van Erlkönig is nie ʼn letterlike vertaling van Goethe se gedig nie. Sy melodie gebruik ook slegs temas uit Schubert se dramatiese toonsetting. ʼn Belangrike verandering wat intree is dat die Elwekoning in die oorspronklike gedig die kind gewelddadig met hom saamneem. Josh Ritter se “Oak Tree King” is meer subtiel – hy blyk die kind te oortuig om saam met hom te gaan. Die oproep tot die kind word die liriek se refrein.  Hier is ʼn weergawe daarvan wat ek opgespoor het. Ek het weer gaan luister en dit hier en daar reg (dalk verkeerd) getimmer:

Who is this that rides so late
Between the woods and the garden gate?
A father holds a child close,
Barely boy and almost ghost

Son why do you cry and hide your face?
Oh Father, the Oak King is king of this place,
With a crown made of thistle and sceptre of reeds
Son, there’s no Oak King, just the wind and the trees

My prince, my love, I knew you’d come
Now you must join the other ones
Cast your bloom upon the tide
Sleep all day, play all night

Oh Father, oh Father, don’t leave me I pray
The Oak King is closer than the dawn of the day
Than the dawn of the day, the edge of the woods
The Oak King is bad and he’ll take me for good

Oh Son, with his palaces of silver and gold
With a queen and his own pretty children to hold
With his own pretty children, why steal you from me?
What kind of a king would ever be such a thief?

My prince, my love, I knew you’d come
Now you must join the other ones
When the dancing begins at night
My daughters will hold you clear through till light

Oh Father, oh Father, scattered all along the path
The Oak King’s own children in the dark as we pass
The Oak King’s own children, they sing softly and they sigh
They don’t seem to care that they’re blooming at night

Oh Son, who would leave a child in this place?
To the wind and the dark and the rain on their faces
The rain on their face, mud on their feet
What kind of a king would dress his children in leaves?

My prince, my love, I knew you would come
Now you must join the other ones
Oh Father, oh Father, I must go away
The Oak King sings, I must obey

At the edge of the woods and the break of the day,
The father looked down where his son used to lay,
And in grief and in sorrow, in sorrow and grief,
Wondered what kind of king could ever be such a thief?

Andries Bezuidenhout. Die goue eeu van die radio

Wednesday, January 13th, 2010

Ek het lanklaas ʼn stukkie musiek hier gehang. Van hierdie een het Riaan Grobler, wat ‘n letterkunde show op RSG doen, my bewus gemaak. Heel toevallig gaan dit oor die radio. Wel, soort van. Dis ook ‘n gespot met nostalgie. Dis deur Josh Ritter, ʼn Amerikaanse singer-songwriter, wat besluit het om nie ʼn breinchirurg te word soos sy ouers nie. Hier’s die liriek. Dit kom van Josh Ritter se werf af. Kyk gerus na ʼn lewendige opname daarvan by Paradiso in Amsterdam.

GOLDEN AGE OF RADIO (A COUNTRY SONG)
deur Josh Ritter

Picture they took of you in your cowboy hat
Makes you look like you are one of the boys
Out on a Saturday night, meanwhile on the outskirts of the dance hall
I’m a joke that you’d probably enjoy
On the outside of Memphis all the buildings look big
And the white picket fences all dare to charge around the lawn
And hold their heads up high when my headlights find them out
They’ll be the first to put their hands in the air with my radio on
Singing a country song soft and low

Oh when I’ve got a worried mind I know
I hear the ghost of Patsy Cline
On the Grand Old Opry Show

Living on the edge of the city limit line
This is where the boundary finally ends
And I swear that we’re the last living souls in a populated ghost town
All the billboards are our best friends
Which way did our last chance go and can we
Get out if we go right now?
It seems that with the malls and the mega-church stadiums
We would get out if we knew just how with the radio on

Standing in line to get my self-help book signed off
On by the reverend who shouts to the converted
Have mercy on this boy he did it all by the book
But still kind of has his doubts
Oh you look pretty good in that jonquil dress
But your smile is a wooden nickel’s pride
and I know that it ain’t worth much but I feels good to touch
And I think that I could dance if I tried with your radio on

Oh when I’ve got a worried mind I know
I hear the ghost of Patsy Cline
On the Grand Old Opry Show

Andries Bezuidenhout. Woorde wat mense laat praat

Monday, July 20th, 2009

 

Die feit dat ʼn gedig of ʼn liriek obskuur is (veral lirieke, omdat dit gewoonlik onbeskaamd in die wêreld van populêre kultuur beweeg), is soms ʼn wonderlike ding. Dit kan mense aan die praat sit. Soms kan dit ʼn mens selfs laat dink. Bid jou dit aan! ʼn Liriek wat mense laat dink.

Ek het verlede week na Josh Ritter se weergawe van Der Erlkönig verwys. Ek ken sy musiek as gevolg van ʼn lied met die naam “Girl in the War”, wat mense nogal aan die praat gesit het. Die liriek is vol beeldspraak en (kug, pretensieuse woord op pad…) interteks – verwysings na die Bybel en figure soos Laurel en Hardy. Toe ek en Hunter Kennedy ʼn werkswinkel vir liriekskrywers by die Woordfees aangebied het, het ek juis hierdie een as voorbeeld gebruik. Hier is die woorde:

GIRL IN THE WAR
(Josh Ritter)

Peter said to Paul you know all those words we wrote
Are just the rules of the game and the rules are the first to go
But now talking to God is Laurel begging Hardy for a gun
I got a girl in the war man I wonder what it is we done

Paul said to Peter you got to rock yourself a little harder
Pretend the dove from above is a dragon and your feet are on fire
But I got a girl in the war Paul the only thing I know to do
Is turn up the music and pray that she makes it through

Because the keys to the Kingdom got lost inside the Kingdom
And the angels fly around in there but we can¹t see them
I got a girl in the war Paul I know that they can here me yell
If they can¹t find a way to help her they can go to Hell
If they can¹t find a way to help her they can go to Hell

Paul said to Peter you got to rock yourself a little harder
Pretend the dove from above is a dragon and your feet are on fire
But I got a girl in the war Paul her eyes are like champagne
They sparkle bubble over and in the morning all you got is rain
They sparkle bubble over and in the morning all you got is rain
They sparkle bubble over and in the morning all you got is rain

Bron.

ʼn Mens kan dit hier luister, saam met ʼn heel minimalistiese video, wat nie veel tot die betekenis van die lied bydra nie.

ʼn Ruk gelede kom ek toe op ʼn website af waar mense gesels oor die betekenis van lirieke. “Girl in the War” het nogal tot ʼn lewendige debat gelei. Gaan lees dit gerus. Gaan ook na die tweede bladsy toe vir meer onlangse gesprekke. Mense verwys na tekste buite die liriek, probeer om die outeur se gesag in te roep ter ondersteuning, en buig en breek beelde en woorde om hul eie interpretasies te pas. Fassinerend!

Andries Bezuidenhout. Teen digterlike tangverlossings

Wednesday, July 15th, 2009

(… of dalk eerder narsissistiese notas oor waar my liefde vir poësie miskien vandaan kom, al stel niemand waarskynlik daarin belang nie – and good on them!)

 

‘n Vraag wat Louis Esterhuizen nou die dag vra sit my aan die dink oor waar my liefde vir gedigte vandaan kom. Hoekom koop mense digbundels? Of erger, hoekom lees hulle selfs daardie bundels? Of die alleverskriklikste moontlikheid: Hoekom slaan mense hul eie hande aan gediggies? Hoekom sal énigiemand hom of haar aan iets só pretensieus skuldig maak?

Ek onthou hoe Christo van Staden (Die Perdeby se kunsredakteur in die vroeë 1990s) uitgevaar het teen die Boheme wat in die Universiteit van Pretoria se koffiekroeg sit en “insipid poetgy uitguil” terwyl hulle vir mekaar vra “skgyf jy ook gedigte as jy depgressed is?” Ek hoop nie hy’t na my verwys nie. Ek dink hy het niemand minder as Breyten Breytenbach as ʼn ware digter gereken nie. Helaas, dit laat nie veel mense oor nie. As student het ek meestal geskryf as ek dronk of hoog is, maar danksy Christo sukkel ek nou nog om die term “digter” op myself van toepassing te maak.

Terug by Louis se vraag. Waar kom ʼn mens se liefde vir poësie vandaan? Dis iets wat mense wat hier rond boer as vanselfsprekend aanvaar, maar ek wonder nou al ʼn hele ruk daaroor.

Aanvanklik het ek oor my oupa Andries Rossouw se invloed nagedink. Hy was een van daardie outydse skoolhoofde. Hy was baie lief vir Afrikaans, dalk juis omdat hy amper Engels geword het in die strate van Belgravia en Bedfordview in Johannesburg, waar hy grootgeword het. Hy was in ʼn Engelse laerskool en al sy vriende was Engelssprekend, of van ander Europese lande. Hy is egter Helpmekaar toe vir hoërskool, waar hy vir die taal “gered” is. Soos hy eens geskryf het: “Ons was op pad om Rooinekkies te word, maar my leerlingskap by Helpmekaar was die reddende invloed met die gevolg: O moedertaal, o, soetste taal, jou het ek lief bo alles.” In die laat-20s en vroeë-30s hy aan die Universiteit van die Witwatersrand studeer, met Afrikaans en Duits as hoofvakke.

Gits, as ek nou só na my familiegeskiedenis kyk, lyk dit nogal donker. Duits in die 1930s. Ek het ook Duits as vak op skool gekies. My ma het altyd gesê ʼn mens leer jou eie taal deur ander tale ken. Maar hoekom juis Duits?

Ek onthou hoe my oupa “Der Erlkönig” kon voordra. As hy aan die einde by “In seinen Armen das Kind war tot” kom, was daar trane in sy oë. Ek het ook trane in my oë gehad as hy my hand styf vasdruk, my reguit in die oë kyk en “ek hou van ʼn man wat sy man kan staan” voordra. Tranerigheid is ʼn eienskap wat ek seker van hom geërf het. (Aan die ander kant, hulle sê mense wat met ʼn tangverlossing die lewe ingesleep is, is van nature hartseer.) Nietemin, alhoewel ek nog nooit goed was met die bars kyke en die handdrukke van ware mans nie, moes my oupa se liefde vir digkuns tog iewers spore gelaat het.

Toe, nou die dag in ʼn gesprek met Carina Stander op haar blog, noem sy my “Driesie van die binneland”. En net daar gaan ʼn ou laai van my brein se leggerkas oop en onthou ek ʼn hele aantal “rympies” (“Driesie van die binneland, het gaan kuier by die strand, so sonder broek of sonder baadjie…”). Ek dink dit kom uit die Kleuterverseboek. Ek besef toe dat my ma reeds by ons as kleuters ʼn liefde vir rym en metriese taal gekweek het. Miskien is die Kleuterverseboek die belangrikste boek in enige huishouding met kinders. My ma het ons ook geleer hoe om na musiek te luister, om die verskillende instrumente in ʼn simfonieorkes te identifiseer. Ek het talle kere met klavierlesse met haar as instrukteur begin, maar weer opgehou daarmee. Ek wou komponeer voor ek toonlere kon speel. Ek het note neergeskryf en my ma dan beveel om die komposisies te speel. Helaas, die resultaat was afgryslik.

My ma se wysheid het verder as digkuns en musiek gestrek. Sy het ook gesê ʼn mens moet realisties kan skilder voor jy abstrakte werke aanpak; advies wat ek weereens tot my eie nadeel ignoreer het. (Hier moet ek darem byvoeg dat ek weens my pa se homofobie nie toegelaat is om kuns as vak op hoërskool te neem nie. ʼn Seun met ʼn verfkwas in die hand sukkel blykbaar nog meer om sy man te staan.)

My ma het ons as kinders ook aan die teater voorgestel. Ek onthou hoe ontsteld sy was omdat die gehoor op al die plekke in “Pa, maak vir my ʼn vlieër, Pa” gelag het waar sy gehuil het. Ek het besef my ma kyk anders na toneelstukke as ander mense. Maar dalk het sy nie oor die toneelstuk as sulks gehuil nie. Ek dink ek was te jonk om te besef wat die boodskap van die toneelstuk vir my moes wees.

Ek is nou nog spyt dat ek nooit met klavierlesse volhard het nie. Die kitaar moet instaan as tweede beste. As André Letoit kon komponeer met net vyf akkoorde, kon ek ook mos! Maar dis eers later. Die punt wat ek probeer maak is dat daar belangrike kragte tussen poësie en musiek lê. Teater ook.

Op hoërskool het ek Pink Floyd en Leonard Cohen ontdek. Vir adolessente speel musiek ʼn belangrike rol om ʼn liefde vir digkuns (of ten minste die versvorm) verder te ontwikkel, dink ek. Ek sukkel deesdae om veral na die latere Pink Floyd te luister. Dis net té. Van Wish you were here en Dark side of the moon hou ek egter nou nog. Van Leonard Cohen kan ek steeds nie genoeg kry nie. Goeie wyn. Ek het sy gedigte deur sy musiek leer ken. Vir my was hy was die eerste voorbeeld van iemand wat die grense tussen liriek en poësie kon oorsteek. O ja, dan was daar Koos du Plessis se plate. My pa het hom “vrolike Koos” genoem. Hy bly ʼn meester van die liriek. Hoe kan iemand wat graag na hom luister nie ook van gedigte hou nie?

Ek dink nie die digkuns wat ons op skool gedoen het, het veel gedoen om ʼn liefde vir poësie te kweek nie. Ek weet nie of die skuld voor die deur van die keuse van gedigte gelê moet word nie. Dalk was die probleem die dodelik didaktiese wyse waarvolgens onderwysers gedigte behandel het. Ek hoop dit het verander, maar om een of ander rede twyfel ek.

Na skool en die weermag jou uitspoeg (laasgenoemde gelukkig nou iets van die verlede), ontwikkel jy in elk geval ʼn smaak van jou eie en lees jy self verder. Mense wat teen hierdie tyd nie ʼn oor vir poësie ontwikkel het nie, sal waarskynlik lewenslank doof bly.

Ons alternatiewe tipes is deur André Letoit betower en wou almal met ernstige uitdrukkings op ons gesigte en pette op ons vuil hare deur Pretoria se strate strompel. By Grapevine in Sunnyside is vele pogings aangewend om iets soos “die son loop agter die wolke deur” neer te pen. Ek onthou ook hoe iemand vir my uit Die huis van die dowe uit voorgelees het in ʼn koshuiskamer by die kunsfees in Grahamstad.

ʼn Mens moet André Letoit en Breyten Breytenbach seker nie in dieselfde asem noem nie, maar ek hoop die geskiedenis sal wys hoe belangrik Letoit, of Kombuis, was om ʼn hele generasie gedigte te laat lees. Daarvoor sal ek hom immer dankbaar bly, vir hom en vir Gert Vlok Nel. Hulle het die poësie uit biblioteke gehaal en op die straathoeke gesit.

Vat my opinie hier maar van waar dit kom. Op universiteit het ek nooit ʼn taal as vak geneem nie. Ek bly ʼn poëtiese outodidak, ʼn tref-en-trap skrywer – steeds dalk iemand wat wil komponeer voor hy sy toonlere ken. Maar ek voel nie spyt oor my getas in die donker nie. Ek stamp goeters om en kry lelike houe op my knieë. Maar ek vind my eie pad. Ons tangverlossings is dalk maar so.

Aan die ander kant is daar soveel wat ek as vanselfsprekend aanvaar. Ek het ʼn kollega wat nou nog met haar ma Afrikaans praat, maar Engels met my. Soms sien ek haar met ʼn Afrikaanse boek. Haar ma het haar ook teater toe geneem en hulle was lede van ʼn biblioteek. Tot daardie teater vir hulle toegemaak is en hulle uit die biblioteek geskop is. My oupa het hierdie onvergeeflike dade waarskynlik goedgekeur. Dis hierdie verlede – die vervreemding van meer as die helfte van Afrikaanssprekendes van die taal – wat die grootste enkele struikelblok is vir ʼn lewendige Afrikaanse digkuns. Hoe maak ʼn mens reg wat só verkeerd was? Dis seker onmoontlik. As die Afrikaanse digkuns ʼn stadige dood sterf, verdien dit waarskynlik daardie einde.

Ek het nou vreeslik afgedwaal. Wat sou die antwoord op Louis se vraag wees? Vang hulle vroeg, dink ek. Nie met tange nie. Lees eerder uit die Kleuterverseboek voor. Trek voortdurend verbande tussen musiek en taal. Iewers sal ʼn vermoede dat poësie veel meer as net pretensie is dalk posvat. Hoe kan enigiemand onaangeraak bly as hulle oor Katrina van die Bo-Kaap lees, van Martin, Diana en de lô, van Koichab se water, of van Rick Turner wat vir sy dogter sê om aan die planete te dink voor die veiligheidspolisieman hom doodskiet:

Waar stelsels eens geblink het was skroot en gruis
– ʼn donker sterrewag. Alle denkbeelde
het dié onverdeelbare bestanddele,
uiteindelik: gebreekte lens en koeël; boog, kruis.

Ek kom nou die dag op ʼn opname van Josh Ritter, een van my gunsteling singer-songwriters, af. Dis sy weergawe van Der Erlkönig, wat hy, vreemd genoeg, as “Oak Tree King” vertaal het. Ek hou daarvan, maar voel ongemaklik daaroor. Hoe kan hierdie upstart sangertjie met sy kitaar aanpak, op Amerikaanse Engels nogal, wat Schubert reeds vervolmaak het? Aan die ander kant begin ons almal iewers met ʼn reis deur taal. Ek dink die Kleuterverseboek is waar ek begin het, met iets soos: “Allenig moes ek bed toe gaan dis donker in die gang” tot by “die skelm was my eie jas wat aan die kapstok hang.”

Die bekendstelling van die nuwe uitgawe van die Kleuterverseboek hierdie week in Bloemfontein is iets waarop ons almal maar ʼn glasie absynthe (“die groen feetjie”) kan klink.

  •