Posts Tagged ‘khalil gibran’

Wicus Luwes. Dis in die sterre geskryf

Thursday, July 17th, 2014

Foto: Supermaan – Julie 2014
(Bron: http://www.businessinsider.com/supermoon-pictures-july-2014-photos-2014-7)

Per geleentheid luister ek na Holst se ‘Die Planete’ in my TV-kamer en ek besef een ding: my TV-kamer is te klein vir hierdie musiek. Ek dink dit moet ongelooflik wees om dit in ‘n groot teater te kan hoor. Ek dink toe verder dat indien ek dit wel in ‘n groot teater sou hoor, ek miskien dieselfde sou voel: dat die teater te klein is vir die musiek.

“Ground Control to Major Tom
Take your protein pills and put your helmet on”

– Uit David Bowie se lied, Major Tom

Die wetenskaplikes kry elke dag ‘n nuwe sonnestelsel of swart gat. Ons sien so min met die blote oog en met teleskope sien ons nie veel verder nie. Die Mars karretjie stuur foto’s van die Mars-oppervlak en die ‘Higgs boson’-partikel is ‘n gewigte saak vir die mense van CERN. Een van die dae is SKA en MeerKAT deel van die wêreld se poging om dieper in die verlede te kan kyk en te soek na iets wat nog net in teorieë en tekenprente bestaan.

When I Heard the Learn’d Astronomer
deur Walt Whitman

When I heard the learn’d astronomer,
When the proofs, the figures, were ranged in columns before me,
When I was shown the charts and diagrams, to add, divide, and measure them,
When I sitting heard the astronomer where he lectured with much applause in the lecture-
room,
How soon unaccountable I became tired and sick,
Till rising and gliding out I wander’d off by myself,
In the mystical moist night-air, and from time to time,
Look’d up in perfect silence at the stars.

Uit: Leaves of Grass, wat die eerste keer in 1855 uitgegee is, maar voordurend verander is deur Whitman

 

Die maan was besonder naby aan die aarde gedurende die afgelope week – dit word blykbaar ‘n supermaan genoem. Ek verstaan ook hoekom ek oor die heelal wil skryf, want ek dink nie dis net die getye van die see wat die aantrekkingskrag aanvoel nie. Die sterre het min geword in die huidige tyd waarin ons leef. Stadsliggies het die sterre uitgedoof. ‘n Mens kan seker nie die invloed wat die sterre en die maan op ons het afskryf net omdat dit nie meer duidelik te siene is nie.

Die planeet, wat nou dwerg-planeet geword het, Pluto, is nie ontdek deurdat dit deur ‘n sterrekyker gesien is nie. Die planeet se invloed of aantrekkingskrag het die ruimte rondom hom beïnvloed en sterrekykers na die hemelliggaam laat soek. Ek wonder hoeveel dinge ons miskyk of ignoreer omdat ons nie die invloed wat dit het, kan raaksien nie.

n Sterrekyker sonder teleskoop
Jan Vermeer se skildery, ‘The Astronomer’ (sien hierbo), vertoon ‘n sterrekyker sonder ‘n teleskoop. Die enigste aanduiding van die man se beroep is die boek –  Metius se Institutiones Astronomicae Geographicae en die skildery van Moses wat as Egiptiese prins die sterrehemel by die beste skole bestudeer het. Wat vir my opval is dat die sterrekyker eintlik soos ‘n ster na die aarde kyk. Dit is dus nie die mens wat na die ster kyk nie, maar mens wat die rol van die ster inneem en na die aarde kyk. Wat sou die sterre sien as dit na ons aarde kyk?

Die toekoms of verlede
Terwyl die teleskope kyk na dinge wat reeds gebeur het en na die oorsprong van alles soek, kyk ander weer na die sterre om te sien wat in die toekoms gaan gebeur. Ek probeer tans my kennis oor die sterre verbreed sodat ek meer het om vir ons kleuters te wys as net ‘die drie konings’. Ek het gedink dat dit goed sou wees om die konstellasies soos die Skerpioen of the Boogskutter ens. te probeer identifiseer. Die probleem is egter dat al die sterretekens onderstebo in die Suidelike halfrond is. Ek wonder wat die arme skeepvaarders moes dink nadat hul die doldrums oorleef het. Dis interessant om op te lees oor die Aborigines se verhale oor ‘n kanoe. Die Noordelike halfrond ken die drie sterre wat die kanoe vorm as Orion se belt of die drie konings.

“Sou jy die Sewester met ‘n band kon vasknoop of die band van Orion kon losmaak?
Kan jy die sterre op hulle tyd laat opkom, kan jy die Beer met sy kleintjies laat uitkom?”
– Job 38:31-32

 

Gelukkig het sterrekunde ook ‘n ligter kant soos wat dit blyk uit ‘n kroeglied uit ‘n vorige eeu:

” Copernicus, the learned wight,
The glory of his nation,
With draught of wine refreshed his sight,
And saw the earth’s rotation;
Each planet then its orb described,
The moon got under way, sir;
These truths from nature he imbibed
For he drank his bottle a day, sir!”

Bron: http://www.astro.umd.edu/~jph/drink.pdf

Sterrekyk op die naat van die rug
Daar is iets bekoorlik aan die naghemel en ek dink elke mens moet dit ten minste een keer in hul lewe waag om op die naat van hul rug na die sterre te kyk. Die krapperige gras deur ‘n knie-kombers en ‘n glas rooiwyn sal moontlik maak dat jy die sterre in die hemel vir die sterre in jou mede-sterrekyker se oë wil verruil, maar selfs daardie soort sterrekykery het ‘n tyd en plek.

As komete lief kon hê

Ek draai al om jou kern
jy draai by my verby
Ek wentel deur die donker
totdat jou lig my lei

Ek los vir jou n kristalstreep
dat jy my krummels in
die kosmos kan kry
‘n stukkie om aan vas te hou
tot jou nabyheid my weer kan verbly

Ek sal die planete vra om
jou pad skoon te hou
die sterre
om jou baan te verlig

Ek sal met ‘n kortpad deur die
melkweg gly

en vir jou wag

Tot ons mekaar
oor n duisend jaar
weer hier kry

 

Hoe verder ek hieroor oplees, hoe minder weet ek wat sterrekykery alles behels. Die definisie van ‘n sterrekyker vervaag en ek weet nie eers meer of ek na die sterre kyk en of die sterre dalk na my kyk nie.

The astronomer

In the shadow of the temple my friend and I saw a blind man sitting alone. And my friend said, “Behold the wisest man of our land.”
Then I left my friend and approached the blind man and greeted him. And we conversed.
After a while I said, “Forgive my question, but since when hast thou been blind?”
“From my birth,” he answered.
Said I, “And what path of wisdom followest thou?”
Said he, “I am an astronomer.”
Then he placed his hand upon his breast, saying, “I watch all these suns and moons and stars.”

Bron: The Madman deur Kahlil Gibran

  •