Posts Tagged ‘kuns’

Alwyn Roux. Wat is kuns?

Tuesday, June 1st, 2021

Deleuze en Guattari (1994:163) gaan in hulle teks, What is philosophy? (1994), en meer spesifiek, die gedeelte wat handel oor kuns, getiteld “Percept, Affect, and Concept” (Deleuze & Guattari, 1994:163), van die volgende standpunt af uit: “Art preserves, and it is the only thing in the world that is preserved.” Dié stelling word op sorgvuldige wyse uitgebrei, met insigte rakende kuns, die kunswerk en sy bestaansmiddele (materiale soos steen, skilderdoek, chemiese kleur, ensovoorts), en die verhouding tussen die kunswerk en die kunstenaar. ’n Werksdefinisie van kuns word voorgehou as “a bloc of sensations, that is to say, a compound of percepts and affects” (Deleuze & Guattari, 1994:164). Die “sensasies” is nie ‘n semiotiese konstruksie nie, maar bestaan uit “persepte” (“percepts”) en “affekte” (“affects”), wat in die “afwesigheid van die mens” as “onafhanklike wese” bestaan. Terselfdertyd beteken dit dat persepte nie iets met persepsies, of affekte met affeksies, te make het nie (Deleuze & Guattari, 1994:164).

Die bestaan van kuns word voorafgegaan deur die moontlikheid van die tevoorskynkoming daarvan. Die bespreking hiervan is belangrik, aangesien dit, op ’n soortgelyke wyse as Grosz (2008:1), ondersoek instel na die omstandighede wat kuns moontlik maak: “… I aim to explore the conditions of art’s emergence, what makes art possible, what concepts art entails, assumes, and elaborates.” Dit is veral sensasies soos klanke en kleure wat die tevoorskynkoming van kuns moontlik maak. Simon O’Sullivan se hoofstuk, getiteld “The Ethicoaesthetics of Affect and the Bloc of Sensations” in Art encounters Deleuze and Guattari (2006), plaas Deleuze en Guattari se hoofstuk oor kuns onder die vergrootglas.

O’Sullivan (2006:53) vra of daar nie iets is wat kuns “definieer” vanuit die perspektief van “vervaardiging” nie: Wat is die ding wat kuns konstitueer “anderkant” sy bestaan as brute saak?, en stel dat daar voorlopig met “styl” volstaan kan word. Dit wil sê, styl is dit wat kuns tot stand bring, maar ook ’n spesifieke samestelling van sensasies preserveer. Hiervolgens word kuns verstaan as ʼn “gekomponeerde ding”, wat “verbygaande sensasies” preserveer. Kuns voer ʼn onafhanklike en selfonderhoudende bestaan in die wêreld en funksioneer onafhanklik van sy produseerder. Hiervolgens kan kuns verstaan word as ʼn soort “monument”, selfs al bestaan dit slegs uit ʼn paar lyne. Deleuze en Guattari (1994:164-165) maak gebruik van die voorbeeld van Emily Dickinson: “… that may be contained in a few marks of a few lines, like a poem by Emily Dickinson”. Kuns word dus verstaan as ʼn monument, maar nie ʼn monument wat die verlede herdenk nie; dit het nie ten doel om ʼn “afwesige-aanwesige” op te roep nie; inteendeel, die monument is die komplekse materiaal of samestelling van woorde en klanke, of toon en kleur (O’Sullivan, 2006:54). Hiermee word wegbeweeg van ʼn dekonstruktiewe paradigma, van die “afwesige-aanwesigheid” van die kunstenaar, van kuns as ʼn soort “spoor” of “handtekening”, en weggedoen met representasie (O’Sullivan, 2006:54). Daar word drie monumentale vorms (“great monumental types”) of variëteite, dit is versameling sensasies, onderskei:

… the vibration, which characterizes the simple sensation (but it is already durable or compound, because it rises and falls, implies a constitutive difference of level, follows an invisible thread that is more nervous than cerebral); the embrace or the clinch (when two sensations resonate in each other by embracing each other so tightly in a clinch of what are no more than “energies”); withdrawal, division, distension (when, on the contrary, two sensations draw apart, release themselves, but so as now to be brought together by the light, the air, or the void that sinks between them or into them, like a wedge that is at once so dense and so light that it extends in every direction as the distance grows, and forms a bloc that no longer needs a support). Vibrating sensation – coupling sensation – opening or splitting, hollowing out sensation (Deleuze & Guattari, 1994:168).

Vir Deleuze en Guattari is kuns ʼn komposisie van persepte en affekte, wat bymekaar gebring word as ʼn sekere ritme – kunstenaars is diegene wat nuwe variëteite of verbindings van affekte na die wêreld  bring. Hiervolgens word kuns as die aktualisering van die virtuele bedink, dit is die beliggaming van ander moontlike wêrelde. Deleuze en Guattari (1994:177) verwys na ’n “Rembrandt-universem” of ’n “Debussy-universem”, maar hierdie universums is nie virtueel of aktueel nie, maar “moontlikhede”; dit wil sê, die “moontlike” as “estetiese kategorie”, die bestaan van wat moontlik is, hetsy die gebeurtenisse werklik of virtueel is (Deleuze & Gauttari, 1994:177). Die kunswerk is nie ʼn representasie nie, maar ʼn uitdrukking van ʼn spesifieke visie op die werklikheid. Die kunstenaar word dan verbeel as ʼn soort profeet, en het die krag van die lewe gesien wat onderliggend is aan die wêreld wat tipies ervaar word. Deur sy of haar artistieke metodes word die ervaring deur ʼn blok van persepte en affekte staan gemaak (O’Sullivan, 2006:54-55).

“Persepte” word deur Deleuze en Guattari (1994:169) as “non-human landscapes of nature” beskryf, en “affekte” as “non-human becomings of man”. Hierdie “becoming” (of “wording” in Afrikaans) word deur O’Sullivan (2006:56) as kritiek op die begrip “Syn” beskou. Waar “syn” staties is, dit wil sê, wat identiteit vir tyd en wyl vasmaak, is “wording” vloeibaar en dinamies. Wording beteken om sensasies te ondergaan, hetsy deur woorde, kleure, klanke, of steen; kuns is die taal van sensasies. Dit kom deur die kunstenaar se styl tot wording, insoverre die wordingsproses dan die vasvang van sensasies is. Vergelyk Deleuze en Guattari (1994:166) in hierdie opsig: “We paint, sculpt, compose, and write with sensations. We paint, sculpt, compose, and write sensations.” Die deelname aan kunswerke moet verstaan word op die vlak van komposisie waar die materiaal sensasie word. Hiervolgens sou betekenis slegs beskryf kan word as die koppelvlak tussen materiaal en sensasie, en het estetiese figure niks met retoriek te make het nie – hulle is sensasies: persepte en affekte, landskappe en gesigte, visioene en wordings (O’ Sullivan, 2006:56). Kuns het nie “opinies” nie, en die digter gebruik woorde en sintaksis om taal te laat huil en sing, en is dit wat “styl” genoem word (Deleuze & Guattari, 1994:176) .

Vervolgens word daar kortliks gekyk na die drie elemente wat Deleuze en Guattari (1994:178) onderskei, naamlik die “vlees” (of “figuur”), die “huis” (of “raamwerk”) en die “kosmos” (of “heelal”), wat insiggewend blyk te wees in die verkenning van relasies tussen die kunstenaar en die kunswerk, asook betreffende die analise van die kunswerk. Die eerste element, die vlees, word nie beskryf as ’n sensasie nie, maar is wel daarin betrokke om sensasies sigbaar te maak. Die vlees beliggaam nie ‘n sensasie nie, maar is dit wat sensasie konstitueer om byvoorbeeld dier of plant te word, en kan beskryf word as “die termometer van wording” (Deleuze & Guattari, 1994:178-179). Die tweede element, die huis (of raamwerk), word deur “onderdele” beskryf, dit is verskillend georiënteerde vlakke wat die vlees van sy raamwerk bedien – die voorgrond en agtergrond, horisontaal en vertikaal, links en regs, reguit en skeef, reglynig en krom (Deleuze & Gauttari, 1994:179). Die derde element is die heelal of kosmos, waarin nie net die oop huis met die landskap kommunikeer nie, maar ook die mees afgeslote huis met die heelal. Die heelal is nie vlees nie, en het ook nie verdelings nie, maar skakel met oneindigheid. Die heelal verskyn as die area van eenvoudige, eenselwige kleur; die figuur is nie meer ʼn bewoner van die plek of die huis nie, maar die heelal wat die huis ondersteun (wording) (Deleuze & Gauttari, 1994:180-181).

Hierdie elemente is nie net belangrik in die beskrywing van relasies by die analise van die kunswerk, soos ’n gedig of skildery nie, maar ook ten opsigte van die kunstenaar se taak om die kunswerk deur sensasie op sigself staan te maak.

Bibliografie

Deleuze, G. & Guattari, F. 1994. What is philosophy? New York: Columbia University Press.

Grosz, E. 2008. Chaos, territory, art. Deleuze and the framing of the earth. New York: Columbia University Press.

O’Sullivan, S. (2006). Art encounters: Deleuze and Guattari. Thoughts beyond representation. London, UK: Palgrave.

Hannalie Taute. Tussen die son en die maan vind ek woorde.

Sunday, May 4th, 2014

trugtaal – TT Cloete

 die taal is altyd ʼn seisoen en meer agter

die toestand waaruit die woorde

ontstaan het

die son is sagter

as hy afgekoel sit in die noorde

en verste tot sy keerpunt gegaan het

Ek open met hierdie gedig omdat ek so lanklaas iets vir Versindaba geskryf het.  Terloops baie geluk met die 5de verjaarsdag.  Ek voel nogsteeds ge-eerd om deel te wees van hierdie blad, maar wonder soms wat doen ek nou eintlik hier?  Het ek werklik iets om te bied?  Wat ek wel weet is danksy hierdie geleentheid het ek alreeds so baie geleer en ontdek.  Dit het my innerlike swerftog op soek na woorde verbreed. Dankie Marlise vir die geleentheid.

Die soeke en muse vir iets om met julle te deel het my vir n ruk verlaat, tot ek haar weer gevind het in Jeanette Winterson se boek: “Why be happy when you could be normal?  Daar lees ek van die eerste “recorded poem in the English language”:

“The more I read the more I fought against the assumption that literature is for the minority – of a particular education or class.  Books were my birthright too.  I will not forget my excitement at discovering that the earliest recorded poem in the English language was composed by a herdsman in Whitby around AD 680 (‘Caedmon’s Hymn’) when St Hilda was the abbess of Whitby Abbey.

Imagine it…a woman in charge and an illiterate cowhand making a poem of such great beauty that educated monks wrote it down and told it to visitors and pilgrims.

It is a lovely story – Caedmon would rather be with the cows than with people, and he doesn’t know any poetry or songs, and so at the end of the feasts in abbey, when all are invited to sing or recite, Caedmon always rushes back to the cows where he can be on his own.  But that night, an angel comes and tells him to sing – if he can sing to the cows, he can sing to the angel.  Caedmon says sadly that he doesn’t know any songs, but the angel tells him to sing one anyway – about the creation of the world.  And Caedmon opens his mouth and there is the song.  (Have a look at an early account of this in Bede:  History of the English Church and Peoples.)” Bladsy 143 uit die boek “Why be happy when you could be normal” Deur Jeanette Winterson

Ek het nooit erg gehad aan geskiedenis, maar deesdae verloor ek myself in die geskiedenis oor borduurwerk.  Die boek: The Subversive Stitch deur Roszika Parker, is skerelik die mees insig-gewende boek wat ek tot dusver gelees het oor die onderwerp.   Een kunstenaar wat kuns, borduurwerk en poesië kombineer is Jean Arp.

“Jean Arp’s contribution to the first issue of the magazine Dada in July 1917 was an embroidery, but a poem Arp wrote reveals that he valued embroidery not for its qualities as an artistic medium but for its stereotypical associations with intuition, feeling and above all with nature.  The long poem called The Spider Embroiders ends with these lines:

“Embroidery is more natural than oil painting, the swallows are embroidering the sky for thousands of centuries, there is no such thing as applied art.” (Bladsy 191 uit die boek: “The Subversive Stitch” deur Rozsika Parker.)

“Orde: Arachnae” Borduurwerk op rubber/binneband en doillie 2013

Ek leer ook van Sonia Trek Delaunay se werk.  Sy het ondermeer ‘robe poeme’ gemaak.  Dit klink so mooi! “Poem-dresses”. Gedig-rokke. Rok gedigte.

III KUNSTENAARS – T.T Cloete

Party is toegelaat om dieper

af te luister, dieper te kyk en te sien,

dieper te tas, Sophokles die Griek,

Job die Jood en Dawid in ʼn klein uithoekie

van ʼn afgeleë streek, Dante wat slegs drie

vlakke van ʼn oneindige aantal verdiepings

mog loop, Michelangelo, Rembrandt, ander genieë,

Milton; in ʼn roman, in ʼn gedig, ʼn tragedie

Of klug – Hy lag nie openbarend hardop nie –

fragmentaries in keramiekskerwe tref ons Hom hier

En daar, in ʼn haikoe, in ʼn vers, ʼn sonate of lied,

groter en kleiner beelde, stukkies fresco, stukkie vir

stukkie, in ʼn mosaïek;  meestal glad nie.

Om dieper te kyk? Hoe diep wil mens kyk? Ons kyk deesdae baie na die maan en die sterre.

“The medieval mind loved the idea of mutability and everything happening chaotic and misunderstood under the sphere of the moon.  When we look up at the sky and the stars we imagine we are looking out at the universe.  The medieval mind imagined itself as looking in – that Earth was a seedy outpost, Mrs Winterson’s cosmic dustbin – and that the centre was – well, at the centre – the nucleus of God’s order proceeding from love.

I like that order should proceed from love.”

(Bladsy 145 uit Jeanette Winterson se boek: “Why be happy when you could be normal”)

“A match made in heaven” Borduurwerk op rubber/binneband en gevonde foto.

 

Hannalie Taute. Op n ander noot…

Tuesday, November 6th, 2012

Vandag, volgens die nuus-hooftrekke, word daar nuut gedrukte geldnote versprei.  Verblydend behou die groot vyf darem nog hul regmatige plek.

Destyds as hotelpoppie (lees ontvangsdame in hotelbedryf) het ek geld ontvang van ʼn Switzerse gas, en daarop was kunswerke van Giacometti gedruk.   Dit was vir my merkwaardig dat Switzerland ʼn kunstenaar se werk so “vereer “(is dit die regte woord?)

Vir meer inligting besoek hier.

Gestel die kunste was belangrik in ons land (wat ek tans betwyfel), watter kunstenaar/s se werk sal gedruk word op ons geld?  Wie is ons land se groot vyf?

Hier volg my lysie: (glad nie akademies, net ʼn persoonlike keuse- voel vry om met my te verskil)

  • William Kentridge (ek was nou die dag in gesprek met iemand wat glad nie weet wie hy is nie- hoe is dit moontlik?)
  • Willem Boshoff
  • Jane Alexander (ek dink die ‘Butcher boys” sal pragtig lyk op ʼn honderd rand noot)
  • Wim Botha
  • Marlene Dumas (tel sy, aangesien sy met een been in ons land en een in ʼn ander land staan?)

Noudat ek my lysie so beskou is daar dalk een groot probleem- nie een van die bogenoemde was voorheen benadeel nie.

Dit is sekerlik ʼn onbegonne taak om die groot vyf in die beeldende kunste te nomineer.  Wat is goeie kuns, en volgens wie? Is kuns ooit n belegging?   Sal die kunswerk wat op ʼn R10 noot minder belangrik wees as die op ‘n R100 noot?

Maak dit regtig saak?

Ek wil graag afsluit met die gedig:

EK IS OEK IMPORTANT – PETER SNYDERS

As al julle geldgatte

julle geld gespendit,

en julle bananaskille

innie slootjie gegooi het,

en julle bustikkits

soes confetti gestrooi het,

en julle staain en cool drinks

opgedrink het,

en julle borrels en blikkies in ʼn gangetjie gesit het,

en julle visgraatbolle

en vrot vrugte

en stukkene boksies

en papiere

rondgegooi het….

dan kom ek

en maakie wêreld weer skoon:

soe,

ek is oek important.