Posts Tagged ‘Leon Retief’

Leon Retief. Musiek so in die verbygaan

Monday, November 21st, 2011

 BUSKER

I strum hymns

as an offering

while they trudge seriously

up Golgotha’s slope

each with a briefcase crucifix

and no smile for the minstrel

(Graeme King)

Straatmusikante het my nog altyd geïnteresseer. Dit moet seker ʼn redelike raap-en-skraap manier wees om ʼn lewe te maak. Waarom doen hulle dit? Gaan dit om den brode of hou hulle van die feit dat hierdie leefwyse hulle minder gebonde maak aan die daaglikse roetine wat meeste mense maar noodgedwonge moet volg?

Ek kan my nie herinner dat ons veel sulke musikante in Suid-Afrika gesien het nie maar hulle is nogal volop in die groter stede van Kanada.

Hierdie man is afgeneem in Victoria, British Columbia, ʼn stad met besonder baie sulke musiekmakers, waarskynlik omdat dit so ʼn gewilde toeriste-bestemming is. Soos mens min of meer uit sy voorkoms kan aflei sing hy Country and Western. Nie juis een van my geliefkoosde genres nie om dit saggies te stel. Sulke musiek is nogal baie gewild dwarsdeur Kanada, selfs in kosmopolitaanse plekke soos Victoria. Mens raak later gewoond daaraan, byna soos die staaltjie van die padda wat in ʼn pot koue water gesit word wat dan baie stadig verhit word sodat die arme dier doodgaan voordat hy agterkom die water word nou ongemaklik warm. Ek is so effens bevrees dat ek later dalk selfs van Country and Western gaan hou…

Hierdie vrolike drietal het natuurlik ook Country and Western gesing (If you wanna play in Texas, you gotta have a fiddle in the band…) maar hulle was sonder twyfel die swakste straatmusici wat ons nog teengekom het – en sou betaal om hulle nie te hoor nie.

Hierdie kêrel, ook in Victoria, is ʼn gebore showman. Sy musiek? Moeilik om te beskryf. Dink aan Barok ontmoet Ierse volksmusiek…

Die volgende oggend was hy weer op sy plek, hierdie keer met sy Darth Vader masker, tot groot vermaak van verbygaande kinders. Sy musiek was steeds dieselfde.

Tydens ons besoek aan Victoria het Lesli en ek soos gewoonlik elke oggend vroeg ʼn ent gaan stap en later in ʼn verlate deel van die hawe beland – verlate in die sin dat daar geen ander mense in die omgewing was nie, slegs ‘n klompie seil- en motorjagte wat oënskynlik sonder bemanning aan boord vasgemeer was. Terwyl ons so aanstap het ons veraf musiek gehoor. Na ʼn tydjie se rondkyk het Lesli hom gewaar: die eienaar of skipper van ʼn groterige motorjag so 300 meter van ons, besig om op die boonste dek musiek te maak, net vir homself. Ek het hom ʼn hele tyd deur my kamera se lens dopgehou terwyl hy sing, mondfluitjie speel en so af en toe ʼn sluk bier neem. (The beer I had for breakfast tasted good so I had one more for desert…) Die klank was bietjie te sag teen die tyd dat dit ons ore bereik het maar dit het vir my geklink of hy sowel Bob Dylan en Kris Kristofferson sing. Dit was sommer so ʼn onverwagse lekker ondervinding, hierdie allenige sanger wat sonder enige gehoor sing, mondfluitjie speel en die helder sonskyn van ʼn wolklose herfsdag so op sy eentjie geniet.

Ons het Nova Scotia verlede jaar in Augustus besoek, ongelukkig moes ons vertrek kort voordat die jaarlikse Busker Festival die hoofstad Halifax plaasgevind het. Nietemin, al kon ons nie tydens die fees self daar wees nie kon ons darem heelwat van die straatmusikante sien wat al begin saamtrek het. Hierdie duo het ʼn bejaarde tannie tot danspassies geïnspireer.

Hierdie jong dametjie was nou wel nie ʼn straatmusikante nie, die foto is geneem by Peggy’s Cove in Nova Scotia. Ek dooi nie juis oor doedelsakmusiek nie maar sy was nogal heeltemal behendig en ons hoop dat sy vanjaar darem in een of ander universiteit of kollege is.

Laaste maar nie die minste nie, ons tuisdorp Moose Jaw. Hierdie is die Band City Dance Band, ʼn propperse big band jazz ensemble wat van tyd tot tyd hier optree. (Let op die spelling van Players Newstand in die agtergrond.) Net om die straathoek regs agter is die Band City Beauty & Barber Shop en heel voor aan die linkerkant speel tannie Fairlye Justason, wat omtrent tagtig jaar oud lyk en so elke ses weke of wat my hare in daai barbierwinkel knip.

 

Leon Retief. Die Occupy Movements

Wednesday, November 16th, 2011

Met die dat Wysneus se opvattings oor die politieke ekonomie deur Desmond as “vreesaanjaend” bestempel is kan ek nie anders as om ʼn klip in die bos te gooi oor die “Occupy Movements” nie, deels omdat ek vermoed dat Wysneus grootliks met my gaan saamstem en dat Desmond (onder andere) gaan verskil. En dis beslis ʼn versoeking wat ek nie kan weerstaan nie.

Soos almal weet het die “Occupy” bewegings min of meer dwarsdeur die Weste versprei nadat dit in New York begin het. Gesien die aard van die Amerikaanse ekonomiese stelsel het die besetters daar beslis ʼn paar geldige punte beet en dat hul motiewe suiwer is betwyfel ek nie, maar helaas, hul greep op die werklikheid is maar swak en hulle mik beslis soms op die verkeerde teikens, alhoewel ek met hulle eens is oor die onverantwoordelike optrede van Amerikaanse banke. En nou moet ek byvoeg – was ek ʼn 20-jaar-oue student sou ek na alle waarskynlikheid ook iewers op ʼn plein of park gaan plak het, nie noodwendig omdat ek saamstem met die protesteerders se agenda nie, maar omdat ek ʼn gulde geleentheid sou sien om my slaapsak met ʼn mooi jong dingetjie te deel.

Die Amerikaanse occupy movement is die gevolg van ʼn sisteem waar baie mense (jong mense nogal!) ʼn diep en geregverdige kommer het oor hul toekoms, oor hul kanse om ooit weer ʼn voltydse werk te hê en of hulle ooit eendag met rus in hul harte sal kan aftree. Amerikaanse bankiers verdien deur middel van doodgewone swendelary reuse-bedrae geld terwyl die werkloosheidsyfer in die VSA die hoogste in dekades is. Als heeltemal geregverdige klagtes teen die huidige sisteem.

Terwyl baie van die besetters se klagtes oor die vrye mark soos dit in die VSA gesien word geregverdig is spreek dit nie tot sommige van die heel fundamentele gebreke in die Amerikaanse finansiële sisteem nie. Om net een voorbeeld te noem, korporatiewe belasting in die VSA is van die hoogste in die Westerse wêreld, voorts word Amerikaanse maatskappye ook belas op winste wat hulle buite die VSA maak. Na die beste van my wete is dit nie die geval in enige ander land nie. Dit beteken dat geen Amerikaanse maatskappy geld wat hulle buite die VSA verdien na Amerika kan bring sonder om ook daarop belas te word nie en die logiese gevolg hiervan is dat sulke maatskappye hul geld maar doodeenvoudig in die buiteland hou en daardeur werk verskaf aan mense in Indië, Mexiko of waar ook al en dat Amerikaners daardie werk kwyt is.

Als goed en wel, maar wat is die situasie in Kanada? Die Occupy movement het natuurlik ook hier posgevat. Toronto, Ottawa, Vancouver en Halifax se parke word tans beset deur protesteerders wat hul tente opgeslaan het, luidkeels hul misnoeë met die Kanadese ekonomiese opset te kenne gee en een of ander ongedefinieerde Utopia voorstaan wat op en of ander ewe ongedefinieerde wyse tot stand gebring moet word.

Als goed en wel, maar gesien die hemelsbreë verskille tussen Kanada en die VSA, het die Kanadese occupy movement hoegenaamd ʼn punt beet? Ek dink nie so nie. Trouens, ek dink die Kanadese occupy movement is plein en simpel… wel, simpel.

Om mee te begin. Kanada het nie ʼn “housing bubble” gehad soos wat in die VSA gesien is nie. Kanadese banke het nie hulp van die regering benodig nie en is in der waarheid tans van die sterkste banke ter wêreld. Werkloosheid in Kanada is al die afgelope twee jaar besig om te daal en is tans laer as byna enige tydperk sedert die 1960s. Wanneer mens na armoede in Kanada kyk is die situasie dieselfde – ten spyte van die feit dat die inkomsteperk waar iemand amptelik as arm beskou word die afgelope paar dekades voortdurend opwaarts aangepas is, word slegs ongeveer 10% van Kanadese huishoudings as arm beskou, die laagste syfer in byna veertig jaar. Die mediane inkomste het tussen 1993 en 2008 met 21% gestyg nadat vir inflasie aangepas is.

Saam met die verhoging in mediane inkomste het vanselfsprekend ook ʼn verhoging in lewenstandaard gekom. In 1980 het slegs 30% van Kanadese huishoudings ʼn skottelgoedwasser besit, vandag is die syfer ongeveer 60%, terwyl die eienaarskap van mikrogolfoonde toegeneem het van 10% tot meer as 90%, terwyl dieselfde tendens gesien kan word by alle ander elektroniese apparate soos grootskerm TV’s, selfone en wat ook al.

Die groot en groeiende gaping in inkomste tussen die boonste een persent van die bevolking, die sogenaamde superrykes, en gewone burgers, die 99% soos die occupiers hulself noem, is natuurlik vir hulle ʼn groot bron van ergenis. Byna elke keer wanneer daar televisiedekking van die protes is sien mens ʼn plakkaat wat die regte van die 99% bepleit.

Om in Kanada as lid van die een persent te kwalifiseer moet iemand meer as Kanadese $170 000 verdien het. Hierdie syfer is verkry by Statistics Canada en dateer uit 2007. Dit sluit weliswaar nie inkomste wat uit kapitaal winste verkry is in nie. Die vergelykbare syfer in die VSA is sowat $400 000.

In die VSA verdien die top een persent sowat 20% van al die inkomste in daardie land terwyl daardie groep in Kanada ongeveer 11% van alle inkomste in hul sakke steek. Dit is naastenby dieselfde persentasie as in 1945.

Hierdie groot gaping tussen die inkomstes van die top een persent en die ander 99% word gewoonlik met groot verontwaardiging aangehaal, so asof dit vanselfsprekend skandalig is dat sommige mense sulke groot bedrae geld verdien. Daar word egter baie selde gekyk na hoe hierdie mense hul geld verdien en wat hulle daarmee maak. Soos Paul Wells tereg opgemerk het, as die aandeelhouers van ʼn maatskappy besluit om die direkteure van die betrokke maatskappy ʼn stewige salaris te betaal dan is dit ʼn saak tussen die aandeelhouers en die direkteure en niemand anders nie – die salarisse van die direkteure kom per slot van rekening uit die aandeelhouers se sakke.

Voorts betaal die top een persent in die VSA sowat 38% van alle persoonlike inkomstebelasting, in Kanada nagenoeg 25%. As die bevolking volgens inkomste verdeel word in groepe van 20% sal mens vind dat die presentasie inkomste wat deur die boonste 20% verdien word gestyg het van 45% in die vyftigerjare van die vorige eeu tot ongeveer 52% tans. Dertig jaar gelede was die bruto inkomste van die boonste 20% naastenby 33 keer meer as dié van die onderste 20%, maar wanneer die effek van belasting nou in 2011 in ag geneem word dan is die verskil nie naastenby so groot nie en is die salaristjek van ʼn lid van die top 20% nege keer groter.

Wanneer mens hierdie top 20% se inkomste verder ontleed kom mens op ʼn interessante verskynsel af: die groei in inkomste het byna uitsluitlik in die boonste een persent van daardie 20% plaasgevind, oftewel, die onderste 19% se sny van die koek het min of meer konstant gebly. Die ekonoom Mike Veall het hierdie groepie mense verder bekyk en gevind dat die toename in inkomste meestal by die boonste 0,1% lê, oftewel diegene wat meer as nagenoeg $600 000 per jaar huis toe neem. En in daardie 0,1% is weer ʼn meer uitgelese groepie. Te wete die heel boonste 0,01% wat meer as $1 800 000 per jaar verdien. Oftewel, daar is in Kanada geen sprake van ʼn bevolking wat in twee groot groepe, naamlik die haves en die have-nots verdeel is nie – daar is bloot ʼn paar duisend besonder stinkryk mense wie se inkomste baie meer is as die ander 34 miljoen Kanadese, daardie groep hoi polloi wat 99,99% van die bevolking beslaan.

Wie is hierdie mense? Sonder twyfel is daar heelwat sakemanne en vroue (onder andere Arlene Dickinson, ʼn Suid-Afrikaans gebore bemarkingsdeskundige), maar daar is vanselfsprekend ook ʼn hele aantal sportsterre (veral yshokkiespelers) en natuurlik popsangers.

Dit is natuurlik nie net in die VSA en Kanada waar ʼn klein presentasie mense wegstap met ʼn oënskynlik buitensporige deel van die bevolking se totale inkomste nie – dieselfde situasie word gevind in baie lande met ander ekonomiese en politieke omgewings, selfs ook in Swede.

Iets wat wel anders is as ʼn aantal dekades gelede is dat mense wat hierdie hoë inkomstes het dit uit salarisse verdien. Veall se navorsing toon dat welgestelde Kanadese van sestig of sewentig jaar gelede die meeste van hul inkomste verkry het uit die besit van kapitaal terwyl meer as 70% van vandag se superrykes se inkomste uit salarisse afkomstig is.

Nog ʼn bevinding deur Veall toon dat Franssprekende Kanadese se salarisse nie so vinnig gestyg het as dié van hul Engelssprekende landgenote nie. Trouens, daar is ʼn wêreldwye tendens dat salarisse in lande waar Engels algemeen gepraat of verstaan word oor die algemeen hoër is as elders, waarskynlik omdat mense wat hierdie taal magtig is makliker tussen verskeie lande kan beweeg en oral werk kry. Wat dit eintlik beteken is dat daar strawwe kompetisie in die sakewêreld is vir die kundigste Engelssprekendes. Oftewel, meritokrasie. Is daar iets verkeerd wanneer die VSA die beste mense in verskeie vakgebiede lok – hetsy die natuurwetenskappe, ekonomie, die sakewêreld en ja, selfs die geesteswetenskappe?

Die volgende vraag wat natuurlik opduik is: wat kan mens daaromtrent doen, dit wil nou sê as mens van mening sou wees dat dit onaanvaarbaar is vir ʼn klein groepie mense om soveel geld te verdien. Moet die superrykes (en selfs die wat nie so superryk is nie maar wat nog in die boonste twintigste persentiel val) meer belasting betaal? Die occupiers in Kanada vind hierdie opsie natuurlik baie aantreklik. Maar teen hierdie tyd is die gevolge van ʼn buitensporige hoë belastingkoers al goed bekend. Die huidige marginale belastingkoers hier 44%, wat federale belasting, Provincial Sales Tax (PST) en General Sales Tax (GST insluit, alhoewel PST verskil van provinsie tot provinsie. Na my mening is dit omtrent so hoog as wat ʼn regering kan hef sonder om inisiatief te onderdruk. Die hoogste marginale koers was veertig jaar gelede twee keer hoër as tans en toe het die superrykes inderdaad minder belasting betaal as nou. Stephen Gordon het bereken dat ʼn 10% toename in die marginale belastingkoers op inkomste van meer as $500 000 hoogstens $4 biljoen aan die staatskas sal lewer en waarskynlik minder. Dit is in terme van die Kanadese begroting as geheel in baie klein bedrag.

Ek begryp steeds nie waarom soveel mense so ontsteld daaroor is dat ʼn klein aantal mense so baie geld maak nie. Mens het net nodig om sowat $70 000 te verdien om as een van die top 10% in Kanada gereken te word, en ek het geen twyfel nie dat baie van die joernaliste wat simpatiek staan teenoor die occupiers jaarliks soveel geld verdien nie, en ook dat heelwat van die protesteerders en beslis ook hulle ouers in daardie groep val.

Ek ontken nie dat daar baie ongelykhede in die Kanadese samelewing is nie, ook nie dat baie meer gedoen kan word om hierdie ongelykhede uit te wis nie. Maar die Kanadese occupiers se standpunte is doodeenvoudig nie gegrond op enige rasionele begrip van die harde werklikhede nie. Na my mening is hulle oningelig – en dan stel ek dit baie sag.

Baie van die informasie het ek verkry van artikels deur Paul Wells en Andrew Coyne, sowel as uit die webwerf van Statistics Canada.

 

You can talk about the pain and the struggle
You can discuss hard times or life in a nutshell
Or (a hunger) because Momma took the welfare (and bailed?)
Then you don’t know how it is.
They are fighting addiction while providing for four kids
The definition of a true man,
He never let the world get in the way of him being a dad
So tell me where have you been?
I’ll tell you right now,
Until you crawl under that bridge and huddle up against the wall
Take off them busted-ass shoes, feet riding the railroad
Then you don’t know what I been through or where I’ve been
Knowing that tomorrow I’ll be in the same place again
Dry my tears in the wind
You say you feel my pain
But you don’t even know what pain is.

© Louis Cameron Rodriguez

[‘n Transkripsie van ‘n gedig wat Rodriguez weergegee het tydens die Occupy OKC rally.]

Leon Retief. Die Gros Morne Theatre Festival

Friday, August 19th, 2011

 

Ou Newfoundland vlag

Ou Newfoundland vlag

 

OM IN NEWFOUNDLAND GESCREECH TE WORD

Newfoundland is ‘n eiland so bietjie kleiner as die Vrystaat aan die Atlantiese kus van Kanada. Tot 1948 was dit ‘n Britse dominion, waarna dit by Kanada aangesluit het (of, soos die Newfies verkies om te sê, toe Kanada by Newfoundland aangesluit het) en vandag staan dit saam met die naasliggende Labrador bekend as die provinsie van Newfoundland en Labrador.

Voor 1948 het Newfoundland sy eie regering, monetêre stelsel en posseëls gehad, en natuurlik ook sy eie vlag. Vandag se brokkie nuttelose maar interessante informasie: dit was ook die enigste land ter wêreld wat pienk in sy landsvlag gehad het.

Hierdie vlag wapper nog steeds baie prominent by menige privaat huis, hotel, sakeonderneming, B&B en dies meer, soms met of soms sonder die nuwe vlag langsaan. Dikwels is die Union Jack ook langs die ander twee vlae te sien.

Newfoundlanders is ‘n spesie so ietwat anders as die res van Kanada, met ‘n baie kenmerkende aksent – hulle praat onder andere van “dis”, “dat”, “dem” en “titty” (ipv “thirty”) en mens het soms moeite om hulle te verstaan omdat hulle woorde aaneen vloei en meer binnensmonds is. Hulle verwys graag na hul provinsie as “the Island” en nie as Newfoundland nie. Ons het hulle baie vriendelik en hulpvaardig gevind, altyd bereid om te help en gretig om sommer ook ‘n geselsie aan te knoop. Die mense het ‘n ryk kulturele verlede, nie van hogere kuns nie maar van volkskos, volksmusiek, -letterkunde en -geskiedenis, wat ons tot ‘n mate herinner het aan Herman Charles Bosman se verhale uit die Groot Marico – wel, die Newfies is nou nie heeltemal so sal ek maar sê agterlik soos Jurie Steyn en sy trawante nie, maar darem.

Daar is ‘n sterk Ierse agtergrond en een van die enigste twee dinge van Newfoundland wat my irriteer het is die aanhoudende getjommel van Ierse volksmusiek wat mens oral hoor – in hysers, kroeë, oraloor.

As ek nooit, soos in nooit weer daardie aanhoudende tjierietjierietjieriedaadiedaadiedaaithierietjieriedaaidaadjiedaai hoor nie sal ek gelukkig sterwe! Die ander irriterende ding was die gebrek aan ordentlike roete-aanwysings, mens sien soms ‘n padpredikant wat jou vertel dat Gander tien kilometer weg is – en twee kilometer verder kom jy by ‘n T-aansluiting uit wat nie op die kaart is nie en geen aanduiding of mens links of regs moet draai nie. Ek is iemand wat in ‘n telefoonhokkie verdwaal, gevolglik het ons ‘n hele paar keer op die verkeerde roete beland.

St John’s, die provinsiale hoofstad, het sowat 100 000 inwoners en is die oudste stad in Noord-Amerika, alhoewel nie die oudste nedersetting nie. Saam met Halifax in Nova Scotia is dit die stad waarvan my vrou Lesli en ek tot op hede nog die meeste hou.

Huis in St John's

Huis in St John

 

Straat in St John's

Straat in St John

St John's vanaf Signal Hill

St John's vanaf Signal Hill

 

Aan die bokant van ‘n taamlik steil heuwel is ‘n St John’s landmerk: The Rooms, ‘n museum/kunsgalery/argief met ‘n besonderse argitektuur en boeiende uitstallings.

The rooms

The rooms

The Rooms

The Rooms

 

Na ‘n paar dae se rondwandeling in St John’s, heuwel op en heuwel af, het ons ‘n kar gehuur en koers gekies na Gros Morne Park aan die teenoorgestelde kant van die eiland, aan die kus van die Golf van St Lawrence. Ons het besluit om maar ‘n redelike middelslag kar te bespreek – ‘n Dodge Avenger – bloot om persoonlike veiligheid. Newfoundland het ongeveer 125 000 moose en verlede jaar was daar meer as 600 motorongelukke waar moose betrokke was. ‘n Volwasse moose-bul weeg ongeveer soveel soos ‘n Honda Jazz (hier bekend as ‘n Honda Fit – wat ‘n simpel naam maar toemaar)- en as mens in so ‘n bul sou vasry in ‘n Fit sal jy beslis tweede kom. En soos dit nou maar gaan het ons taamlik amper in drie moose vasgery wat probeer het om die pad oor te steek.

 In die proses het ons deur ‘n paar pragtige klein dorpies gery, onder andere Heart’s Content, Heart’s Desire en Heart’s Delight in die Conception Bay area. Kanada is natuurlik bekend vir die ietwat eienaardige name wat dorpe soms het, waarvan ons tuiste Moose Jaw maar een voorbeeld is. Twee van die dorpe wat ons aangedoen het verdien egter spesiale melding:

Come by Chance

Come by Chance

En dan die een wat die spreekwoordelike koek vat (pun intended, verskoon tog maar asseblief, maar ek kon nog altyd als weerstaan behalwe versoeking):

Dildo

Dildo

Sowel Lesli as ek het gewonder of die afbeelding van ‘n inkvis langs die dorp se naam blote toeval of opsetlik was….

Die inkvis by Dildo

Die inkvis by Dildo

Kanada is ‘n baie waterryke land, maar die hoeveelheid mere en baaie in Newfoundland is besonder opvallend. Waar mens ook al ry of stap, jy is byna nooit buite sig van ‘n meer of baai nie – en as jy nie water sien nie, stap of ry maar net vyf minute en daar is ‘n meer of baai. Die ekonomie was tot onlangs baie afhanklik van die visbedryf, maar die ontdekking van olievelde langs die kus is besig om ‘n hupstoot aan die ekonomie van hierdie betreklik arm provinsie te gee wat ook maar ‘n goeie ding is omdat die visvelde tot ‘n groot mate uitgeput is. Cod is die mees algemene vis, wanneer ‘n Newfie praat van “fish” dan bedoel hulle cod, na alle ander vis soos byvoorbeeld salm, halibut en dies meer word by naam verwys, maar “fish” in Newfoundland is cod, uit en gedaan. Skynbaar is cod kabeljou in Afrikaans, maar die Atlantiese cod en Suid-Afrikaanse kabeljou is nie eers dieselfde genus nie, laat staan nog dieselfde spesies, dus weet ek nie of dit werklik die korrekte benaming is nie.

Vis is dus ‘n stapelvoedsel en ons het dit in alle kleure en geure geëet, onder andere “fisherman’s brewis” – ‘n interessante tradisionele dis bestaande uit gedroogde soutvis en “hard bread” – en glo my, daai brood is so hard soos ‘n krieketbal! Die vis en brood word die aand vooraf apart in gaas toegedraai en in water geweek, so bietjie gedroog, gevlok en dan gemeng sodat dit so ietwat soos mieliepap lyk. Dit word dan met melasse geëet – die Newfies eet enigiets met melasse! Nogtans, ten spyte van hoe hierdie dis klink smaak dit nogal nie te sleg nie. Iets waarvan ek heeltemal niks gehou het nie is cod tongue – ‘n Newfoundland lekkerny wat op byna elke spyskaart te sien is. Vir my het dit geproe soos kraakbeen omhul deur snot.

My tong hang al vir ‘n jaar lank uit van lus om Gros Morne Park te besoek en sowel die geologie (waaroor ek nie gaan uitwei nie) as die natuurskoon is verstommend. Ons het tot by die noordelike grens van die park gereis en beide Lesli en ek het gedink dat dit gepas is dat ons met vakansie vertrek het vanaf Moose Jaw en dat ons verste bestemming ‘n dorpie met die naam Cow Head was.

Tot ons verrassing vind ons uit dat Cow Head die tuiste is van die jaarlikse Gros Morne Theatre Festival. Langsaan ons hotel is ‘n klein teater met sowat 80 sitplekke.

Teater by cowhead

Teater by Cow Head

Ons kon vier van die sewe opvoerings bywoon. Ek haal aan uit die artistieke direkteur se notas: “The plays are written expressly for a Newfoundland audience so we can experience our culture in all its glory (and foibles)! We can laugh, we can cry but most importantly we can feel proud of the people and ideas that make up the stories. I believe… this is a unique opportunity to see the Newfoundland culture up close and personal, you get to observe this professional Newfoundland theatre producing stories and you get to observe our own our own people reacting in an emotional way. This is a cultural experience just as much as it is a theatrical experience – the two together make up what we do at the Gros Morne Theatre Festival.”

Die Royal Shakespeare Company was dit nie, maar dit was nogtans baie genotvol. Elke toneelstuk is spesiaal vir die fees geskryf. Tempting Providence was een van twee uit die vier stukke wat beide van ons geboei het. Dit het bestaan uit verwerkte grepe uit die joernaal van Myra Bennett, ‘n verpleegster met ‘n besondere hardegat persoonlikheid (soos baie verpleegsters nou maar is!) wat kort na die eerste wêreldoorlog van Brittanje na Newfoundland gestuur is om in afgeleë dorpies te gaan werk. Te oordeel aan die dialoog en haar eie mymeringe het sy ‘n besondere literêre talent gehad en ek sal nogal graag haar joernaal in die oorspronklike vorm in die hande wil kry. Gedurende haar verblyf het sy onder andere sowat 5 000 tande getrek en nagenoeg 700 bevallings waargeneem. Aanvanklik was sy net vir twee jaar aangestel, maar toe haar kontrak verstryk het sy doodeenvoudig aangehou met werk en vir baie jare menslike lyding verlig – ek weet, dit klink na een van daai Hollywood-stories, maar hierdie een is toevallig waar. Sy is in 1990 op die rype ouderdom van 100 jaar oorlede en ek gaan beslis moeite doen om meer oor haar te lees.

Stones in His Pockets was die tweede toneelstuk wat ons beïndruk het en die enigste een wat nie in Newfoundland afspeel nie – dit het gehandel oor die invloed wat ‘n Hollywood-filmspan gehad het op die doen en late van ‘n klein Ierse dorpie. Net twee akteurs wat elkeen sowat 4 rolle (manlik en vroulik) vertolk het, met geen rekwisiete nie, nie eers toepaslike kostuums nie.

Een van die dinge wat mens in Newfoundland kan doen is om ‘n “screech-in” seremonie te ondergaan waar mens ‘n ere-Newfoundlander kan word. So nou is ek inderdaad ‘n ere-Newfie en het die sertifikaat om dit te bewys! Die seremonie behels dat mens eers ‘n dop Screech (Newfoundland rum) wegslaan, dan word jy gevra “Is ye an honourary Newfoundlander?” (met daardie spelling), dan moet mens of ‘n vis op sy bek soen of ‘n puffin op sy agterwêreld, daarna moet jy sonder huiwering of ‘n sweem van aarseling of aksent antwoord: “Indeed I is me ol’ cock, and long may your big jib draw.” Dit het drie doppe Screech gekos voordat die Screechmaster tevrede was met my uitspraak. Dan kry jy ‘n tik op die skouer met ‘n swaard en ‘n sertifikaat. Die taal op die dokument is inderdaad soos die newfies praat.

My ere-Newfoundland sertifikaat

My ere-Newfoundland sertifikaat

Puffins… Lesli en ek het al lankal die begeerte om hierdie voëltjies te sien. Net buite Elliston op die Bona Vista skiereiland is ‘n kolonie wat ons natuurlik besoek het en ek was gelukkig genoeg om naby genoeg aan drie van hierdie voëltjies te kom om ‘n paar goeie foto’s te neem

Puffins

Puffins

Alle goeie dinge kom tot ‘n einde. Ons het met ‘n swaar hart van Newfoundland afskeid geneem – dis ‘n provinsie waar ons baie maklik sal kan woon as ons die geleentheid sou kry.

Diegene wat al “The Shipping News” gelees het sal dalk onthou dat die roman in Newfoundland afspeel. Die tonele, mense en omgewing in daardie boek is baie getrou aan die werklikheid, ek kan nie nou onthou of Annie Proulx inderdaad daar gewoon het nie, maar ons kon menige situasie en skets van die omgewing as eg ervaar.

Ons het tot op hede nog nie spesifiek probeer uitvind oor digters van “the Island” nie. Die enigste digbundel deur ‘n Newfoundland digter wat ons in ‘n tweedehandse boekwinkel kon opspoor was deur Al Pittman (1940-2001). Pittman het jaarliks “The March Hare”, ‘n fees van poësie en musiek in Corner Brook, Newfoundland georganiseer en dit duur steeds voort. Sy poësie is direk en ongekompliseerd, ek dink dat mens nie sommer soortgelyke digkuns elders in Kanada sal aantref nie. Onderstaande kom uit sy bundel “Thirty-for-Sixty”.

 

ANOTHER NIGHT IN CRAWLEY’S COVE

 

The accordion considers the tunes it knows best.

The conversation, although incoherent, is congenial.

 

Outside, the balsams are dancing in the wind.

(The branches, an orchestra of castanets.)

Somewhere in the sky, the birds are sound asleep.

 

The giddy dancers are stepping

Out on the floorboards of their spindrift dreams.

 

Tomorrow, the music will be still, the sky quiet

and the birds will be back in the backyard woods.

 

The day will pass without measure until

night falls and time begins again. The birds

will take to the sky, the dreamers to their feet

and the floor will endure or enjoy another night

of jigs, reels, knee-slapping yarns, out-of-tune

tunes and foot-stomping songs.

 

Elsewhere in the cove there are people asleep.

They’ll be up and about before dawn, long before

the last lie has bene told and we’ve all gone

to rest in peace.

 

The old Waterford wood stove has grown cold.

But there’s no discomfort here in this elderly house

on the hill. We are contentedly tired and ready

to creep or crawl to our makeshift beds to await

this day’s dawning.

 

The water, lapping at the landwash, will lull us

to sleep until the birds in the balsam wake us

to another day in Crawley’s Cove and another night

close to the floor, well removed from the lives

we live when here is far away. And we are elsewhere.

 

Where we are the most we have of ourselves.

And the least we have of each other.

 

 

BRIMSTONE HEAD

 

From here, looking north, there’s nothing

to see but the sea. And in winter, nothing

but blue-white ice glowing and flowing

from here to the polar ocean. It’s a sight

to behold and a long way from here to

nowhere north of here.

 

A lot of lives have been lost out there.

 

The North Atlantic (as majestic as it is)

has a grim history. But now, in the safety of

the sun, we lie here on this headland

in a patch of partridge berry leaves

and behold the wonder we behold

as we hold each other with no end

in sight and all the world stretching north

to nowhere we shall ever go, ever stay, or

ever have to come home from.

 

 

HOMECOMING

 

You are too lately biorn

To know where you are.

 

Arkansas! Newfoundland!

What’s the difference but for

the immediacy of the floor

beneath your face, the familiar

comfort of the foreign bed

you share, always aware

of what’s within your ever groping grasp?

 

One day you’ll know all you want

to know about Newfoundland. And

maybe, some other day, you’ll return.

Your Arkansas firnd may ask

“Where y’all going?”

 

“Newfoundland!”, you’ll reply

as though it were somewhere

just up there in The Ozarks.

 

“It’s and island in the sky

just north of the Northern Star

and it’s full of fairies, ghosts

and goblins. It’s as old as the stars

(as cold as ice) and warm as embers.

 

“When will you be back?”

 

“Sometime! Soon! But I gotta go now

and ask my mom if she’ll wrap and roll

my carpet. I’m off to Newfoundland

first thing in the morning.”

 

“See ya!”

 

“See y’all soon.”

 

Then you take off and land nowhere

on Earth and feel whatever you feel

at home on a starlit beach dancing

with the fairies, the ghosts and goblins

by the slap-happy sea as the Blomindon Mountains

dive deep down to the water’s edge

and the Northern Lights sing in the sky

to welcome you, as we do now and will

whenever youy return here to here.

 

To the fairies, the ghosts, the goblins. And to us.

 

 

 

THIRTY-FOR-SIXTY

 

My father was a man of metaphors.

When he said to me, “Don’t wait

until you have the five in your hand

before you go thirty-for-sixty”

he wasn’t talking about cards.

 

Newfoundland’s national pastime

is a game of Growl (otherwise called

Auction or A Hundred and Twenties).

Thirty-for-sixty is the ultimate bid.

To make that bid without the five

of trumps in your hand is a foolish

thing to do. Chances are (nine times

out of ten) you’ll end up in the hole.

 

So what! When it’s just a game.

A bit of fun. What the hell!

 

But that night as he lay dying

he wasn’t talking about cards.

No overdose of morphine

could diminish his need to leave

his son one last word of wisdom.

 

I listened and took him to heart.

 

I’ve bene going thirty-for sixty

Without the five ever since.

 

The hole grows deeper and deeper.

 

And now it’s my turn to bid again.

 

I don’t have he five in my hand

and I’ve little else to go on.

 

But what the hell!

 

Thirty-for-sixty!

 

 

 

A RIVER RUNS THROUGH HER

 

Coming on dark, the loons lament

the slow closing of he sky. And she’s

out there having one more flick.

 

The rod, the reel, the line

are extensions of her self.

 

Here (hidden in twilight)

I watch from the river bank

and wonder what some stranger

might think if she were his mother

out there in that current

going for the legal limit

at age eighty-three.

 

Would he stand here in the shelter

of these trees where I stand safe

on shore shielding myself from the realities

that surround me, and think “That’s my mother.

She’s the flow my father swam in”?

 

The last cast. The feathered fly afloat.

The sudden splash. The leap of the heart.

The frantic landing.

 

She rows ashore in the dawn of dark.

 

I leave the trees, the loons and the river

and slip away in the sudden comfort

of darkness.

 

I am the stranger.

 

Though she is my mother

I know nothing of this woman.

I know only that a river runs through her.

 

And I splash in her blood like a fish.

 

© Al Pittman

Leon Retief. Anton Bruckner en Immanuel Kant

Tuesday, May 24th, 2011

Dit klink na ‘n vreeslike geleerde betoog hierdie, maar is darem nie. Ek het nog altyd van Anton Bruckner se simfonieë gehou, al het Brahms hulle bestempel as simfoniese boa konstriktors en al het Eduard Hanslick hom telkens in vlamme afgeskiet. Kant? Jawellnofine, ek is meer as so effens skepties oor die dinge wat filosowe soms kwytraak, maar gelukkig was Kant darem nie ‘n postmodernis nie – iets wat beslis in sy guns tel. (koes… )

Jan Zwicky

Jan Zwicky

Hoe dit ook al sy, ek het onlangs ‘n digbundel deur Jan Zwicky gekoop. Zwicky (ongelukkig kon ek haar nie kontak nie, sy skyn ‘n baie private persoon te wees) lyk na ‘n baie interessante persoon – filosoof, digter en violis. Die betrokke bundel, Songs for Relinquishing the Earth, is aanvanklik deur Zwicky self uitgegee, elke kopie met die hand gebind en op aanvraag aan lesers gepos. In haar “Note on the Text” skryf sy die volgende: “Part of (my wish) for having the author be the maker and distributor of the book was a desire to connect the acts of publication and publicity with the initial act of composition, to have a book whose public gestures were in keeping with the intimacy of the art”

Hieronder dan haar gedigte oor Bruckner en Kant, sowel as haar gedagtes wat dit voorafgaan. Of haar mening dat die ooreenstemmings tussen Kant en Bruckner meer as toeval is – nou ja, dis miskien nie ter sake nie, (persoonlik verskil ek van haar mening) maar dit is nogtans interessant.

KANT AND BRUCKNER: TWELVE VARIATIONS

The set of variations that follows grows out of a long-standing conviction that the number and sort (haar kursief) of echoes in the lives of Immanuel Kant and Anton Bruckner have to be more than coincidental. Not least striking among the correspondences is the fact that there are few biographies of either, those that exist are slim, aand many open with apologies for the ‘boring’ character of their subjects’ lives. – Yet the lives were extraordinary. Neither man produced much of anything until middle or late-middle age, and then what each produced was massive, dense, huge, and astonishingly intricate. Both were, by contrast with their work, naifs: devoutly religious, devoted to their mothers, anxious not to offend. Both were virgins, although apparently heterosexual and eccentric – Bruckner liked to go around looking at people’s corpses, and to collect as many certificates of competence as he could get people to examine for him. Kant ate one meal a day, at one o’clock, which was always attended by guests he had his manservant invite that morning; he was renowned as a conversationalist, possibly in part because he believed one had a moral duty to tell genuinely funny after-dinner jokes, laughter being an aid to digestion. The housewives of Konigsberg set their clocks by his daily walk – a solitary walk, as Kant had some unusual notions about the transmission of germs.

Kant didn’t like music, except for brass bands – the basis of Bruckner’s orchestral palette. Both were early risers (Bruckner wrote a fugue every morning before breakfast) and extremely popular as teachers. Both were obsessive revisers. Although the documentation is not very explicit, it appears that Bruckner had a nervous breakdown during which his numeromanic tendencies became very pronounced. His own instruments were the country fiddle, and the organ. On the latter, he was one of the century’s great virtuosi, though he wrote little music for it, preferring to improvise in concert. His favourite musical interval, the key to the architectonic of his symphonies and masses, is the semi-tone. Despite its chromaticism, however, his music remains profoundly diatonic in organization and inspiration.

At the centre of Kant’s thought is his debate with Hume, whose sceptical arguments concerning the nature of our apprehension of causal relations, Kant tells us, first interrupted his ‘dogmatic slumber’. By the time he was fully awake, Kant had extended the scope of the discussion to embrace much of the history of modern western European philosophy. Kant’s Transcendental Deduction aims, among other things, to hook the solipsistic interior that idealism gives us back up to the real world. If it fails, then the skeptics are right: we can’t get from ‘in here’ to ‘out there’ (or to there even being an ‘out there’) by rational reflection alone. And this, of course, would make for some serious problems in a discipline defined by the thought that ‘to know’ means to know rationality.

Bruckner had career troubles of his own. His work was frequently the object of savage attacks by the powerful Viennese critic Eduard Hanslick. In the hopes of reconciling Hanslick to Bruckner, Bruckner’s friends arranged a meeting – but Bruckner was so nervous, he was unable to enter the building where Hanslick was waiting for him. Even after many years in Vienna, his manners retained an old-fashioned and provincial cast, and to the end of his life, he was regarded by Viennese society as something of a country bumpkin. He was, in addition, absent-minded, and is reported on at least one crucial occasion to have worn mismatched socks.

Material in italics in Variation 7 is taken from Norman Kemp Smith’s translation of the first Critique. The quotation in Variation 5 is from Scruton’s biographical sketch at the beginning of his book, Kant. The Latin in Variation 2 is a tag from Virgil, Kant’s favourite poet: They keep out of the hives the drones, an indolent bunch (Geotgics IV, 168). Kant quotes it at the conclusion of the Preface to the Prolegomena, using it to commend ‘sound critical principles.’ His view is that difficult and obscure though the Critique may seem in places, the project of modern metaphysics stands or falls with the comprehension of its arguments. This is not, in my view, an exaggerated assessment.

The voice, to use a highfalutin term, is polyphonic – it moves around a lot. Sometimes it is Kant’s sometimes Bruckner’s sometimes that of both, sometimes that of an observer. Among the observer-voices there is one that deserves special mention in connection with the conventions governing the composition of sets of classical variations. Not infrequently, especially in the works of Haydn and Beethoven, the sublime and the ridiculous are deliberately juxtaposed – the meditative tension is relieved by a scherzo.  This goofing-off usually occurs about two-thirds or three-quarters of the way through. It appears here in Variation 8.

(Nota: in Zwicky se boek verskyn elke Variasie op ‘n aparte bladsy en word hulle nie genommer nie. Om die lees en identifikasie te vergemaklik het ek aan elkeen ‘n nommer gegee.)

 

1

 

What did they want of me?

What’s worth saying?

 

A terrible thing, always losing your socks.

God is everywhere, everywhere.

 

This is the shortest path

there is only one. Listen.

 

Clouds above the western mountains:

A good laugh.

 

Close your eyes. Not what you knew then.

Not even what you know now.

 

2

 

If reason cannot do it, what then?

Don’t care for music, never have.

 

How is pure math possible? Turn inward: you will

see the left hand’s glove can never fit the right.

 

Love your mother. Love the moral law,

the path up and the path down. Lieber Gott,

 

we cannot touch a hair

without affecting all the rest.

 

Bees of the invisible. Ignavum

faces pecus a praesepibus arcent.

 

 

3

 

Gesture unhurried.

The shoe that’s on the right foot

 

will not fit the left.

The way is clear.

 

Organ lofts: in Linz, Kremsmünster, Steyr.

If the practice is coherent, we are free.

 

Improvise? St. Epvre, the Crystal Palace, Notre Dame: there’s

                                                                                         Bach

For those who need to see it written down.

 

Step by step, semitone by semitone.

The bishop, listening, too moved to pray.

 

 

4

 

Schonberg will be wrong. Yes, even now

It’s everywhere and every second

 

thundering, erupting home. Hume saw.

Without synthetic a priori

 

we are lost. The size of it!

You think the Dutch might understand?

 

A rainbow arched across the canyon. Bridge

of stone. No wonder you are blind.

 

Something brushes past your head.

God’s claw.

 

 

5

 

A terrible thing, always losing your socks.

Scratches on the handles of the bureau drawer.

 

Mass in D Minor. 40 years old. Critique

of Pure Reason: 57. Lively lecture styles.

 

You can determine everything. Or nothing.

What’s to tell? “His blameless life….”

 

The path has no algebra. Its geometry

is perfect.

 

Walk alone. Breathe through your nose.

Converse with no one out of doors.

 

 

6

 

One meal a day at, exactly one. Death’s face

is numberless and duty means a good joke.

 

Static, they say, and repetitious, set

your clock: but look, they haven’t seen what I have:

 

it’s the size of Texas! Listen:

safety lies in numbers. Sicherheit

 

and certainty. Oh father, count them! – stars, leaves, pearls, the Danube

 

swelling, flashing, thundering and plunging,

glittering , it swallows us.

 

 

7

 

A good laugh aids digestion. Add

the practical necessity of freedom

 

and you get a knock-down argument

for telling after-dinner jokes. Yet

 

the soul, like noumena,

unknowable –

 

out past the last outpost of reason.

We yet comprehend it is

 

Incomprehensible. Open the door.

Sunlight and singing. All that we may ask.

 

 

8

 

“Forms of nutrition”, “categories

of the understanding” – nah,

 

forget the prose: the argument’s

built like a Rolls. That Hume, see,

 

he weren’t taken with the view, so

when the rad blew,

 

quit. Thing was, he saw you just can’t get

from here to there by car.

 

(Walked out with his pool cue, so they say.

Don’t meet a mind like his just every day.)

 

 

9

 

The pale brown of the lilac hedge grows paler.

Tinier and tinier, the stitches in the quilt.

 

Finches, too, a singular array

on the pocked February snow. It’s all

 

you see, or nothing.

Hume, that acute man.

 

A fugue a day keeps god’s

claws at bay. Routine

 

can render one invisible. It’s true.

There’s no place safe.

 

 

10

 

We have searched, sir. No sign

of early talent, never could conduct. His first

 

Beethoven concert failed to stand him

on his ear. (In Linz, sir: No. 4; apparently

 

a fine performance.) couldn’t sight-read. Desperate

for approval (quite pathetic, really, sir) but

 

never thought to mend his overcoat. Wore baggy pants,

liked sauerkraut. Numeromaniac. A virgin.

 

Nothing else, sir. We’re afraid

that’s it.

 

 

11

 

What did they want of me?

Terror, beauty; heaven, and the moral

 

law,; the angels’ hot chromatic breath

Or symphonies, critique unfurling

 

like an amaryllis on its leafless stalk.

I’ve seen Beethoven’s corpse, believe me

 

genius will not save you. Schonberg

will be wrong. But Hume?

 

God’s hand in the bureau drawer:

One sock, two sock, red sock, blue sock.

 

 

12

 

Rainbow arch of stone across the canyon.

Sun cascading through the pass.

 

Water, light: that’s the shape of it:

silence.

 

Love the countryside. Your mother.

Brass bands. Exactitude.

 

It’s not about music or ideas.

E both knew you couldn’t be too careful.

 

Close your eyes.

The bridge is exactly as wide as your foot.

 

Leon Retief. Voëlkyk in Saskatchewan

Tuesday, May 3rd, 2011

Lente het hier amptelik op 20 Maart aangebreek. Nou goed, ons weet almal dat die klimaat wat mens met ʼn spesifieke seisoen assosieer nie altyd op die amptelike eerste dag van daardie seisoen begin nie, maar hier daag die lente beslis maar sleepvoet op…

 

Eerste dag van die lente in nabygeleë Regina

Eerste dag van die lente in nabygeleë Regina

  

ʼn Beter aanduiding van die wisseling van seisoene hier is die kom en gaan van voëls, waarvan daar meer as 270 spesies in die prêrie is. Wanneer die bome se eerste blare begin verkleur is dit asof daar ʼn onrustigheid by die voëls begin posvat. Seemeeue, waarvan daar baie in Moose Jaw is (1400 km van die naaste oseaan) kry gewoonlik eerste die wanderlust en sommer vroeg in die herfs sien mens hulle in hul derduisende op die groter winkels se parkeerterreine saamdrom. Eendag is hulle net eenvoudig weg, elke iedere een van hulle, al wat oorbly is ʼn parkeerterrein vol voëlmis en ʼn paar wit vere wat lusteloos in die herfswind rondwaai.

Volgende om te vertrek is die Kanadese ganse (seker die regte Afrikaans vir Canadian geese, Branta canadensis) en sneeuganse (Chen caerulescens).

 

Sneeuganse

Kanadese ganse

Sneeuganse

Sneeuganse

 

Hierdie is natuurlik watervoëls en wanneer die winter naderkom begin hulle ook in groot troppe vergader. Anders as die seemeeue besoek hulle nie parkeerterreine nie maar vorm groot troppe in die nabygeleë mere waar hulle druk vlugplanne en weersomstandighede bespreek. Kort daarna begin hulle vertrek, anders as die meeue is hulle nie eensklaps weg nie, hulle vertrek so stuk-stuk in enorme groot V-formasies wat soms duisende voëls bevat en wat al snaterend oor Moose Jaw vlieg.

Die mees verstommende migreerders is die suikerbekkies (hummingbirds). Hierdie klein voëltjies, waarvan daar verskeie spesies in Saskatchewan is, oorwinter so ver suid as Panama en sommige oorkruis selfs die Golf van Mexiko, ʼn ononderbroke vlug van ongeveer 800 kilometer. Voor hul migrasie begin eet hulle soveel moontlik sodat hulle gewig toeneem tot ongeveer 6 gram, wanneer hulle hul suidelike bestemming bereik het hul gewig afgeneem tot ʼn skrale 2,5 gram.

Die enigste voëls wat nie migreer nie is die LBJ’s (Little Brown Jobs soos hulle deur voëlkykers genoem word). Hulle is die hele winter hier teenwoordig, waarvan op aarde hulle leef weet ek nie. Al wat ek kan dink is dat hulle skuiling en voedsel vind in die Jackson Pines, nie-bladwisselende bome waarvan daar  baie in die omgewing is. Geen Kanadees kon my nog hieroor inlig nie.

Little Brown Jobs

Little Brown Jobs

Die omgekeerde is natuurlik ook waar – wanneer die lente sy stadige aantog begin sien mens die eerste ganse oor die dorp vlieg, aanvanklik net in klein groepies van vier of vyf, later weer die massiewe troppe wat ʼn paar maande gelede suidwaarts vertrek het. Die eerste aankomelinge se gedrag is altyd vir my so effens komies – hulle gaan land in nabygeleë Buffalo Pound Lake en in Nicolle Flats, ʼn natuurreservaat ʼn ent buite Moose Jaw. Met hul aankoms het die wateroppervlak nog nie ontdooi nie en hulle trap so half vererg op die ys rond en snater asof hulle hoogs geïrriteerd is omdat hulle nog nie kan begin seem en nes bou nie.

En dit gee aan my die verskoning om een van Glen Sorestad se gedigte te plaas.

 

Early Arrivals

 

Look at them standing there. Even from this distance

observe the sheer puzzlement in their demeanour.

 

Two stand together there, another pair close at hand;

farther away, a straggler wandering off by itself,

 

lost in its own soliloquy. They all inch along,

tentative as octogenarians, carping, no doubt

 

concerning the pond’s unacceptable condition,

the thick ice layer beneath their webbed feet.

 

It is March and the Canada Geese are back,

prepared to get on with their life work of nests,

 

eggs, and the raising of goslings, who will,

in turn, take their place here a future March.

 

The essential ingredient lacking from their

home-making agenda — water. So here they stand,

 

muttering to one another, perhaps discussing

alternative strategies, possible new nest locations.

 

They edge out across the ice, purposeless

as movie extras shown up on the wrong set.

 

 

 

Leon Retief. Die espebome van Alticane

Friday, April 8th, 2011

Espebome, ook bekend as trilpopuliere of in Engels “shaking or quaking aspens” is ongetwyfeld van die mooiste bome in die wêreld en kom wydverspreid voor in Europa, die VSA en Kanada.

Die bome word so genoem omdat hul blare selfs in die ligste briesie ‘n bekoorlike bewende dans uitvoer. In die herfs verkleur die blare na geel en rooi en ‘n espewoud daardie tyd van die jaar is werklik ‘n besondere gesig. Die blare voer hierdie bewegings uit omdat die elliptiese vorm van die petioles (stingels) ‘n spesiale aërodinamiese eienskap tot gevolg het. Soos byna alles in die natuur het hierdie trilbewegings ‘n oorlewingsvoordeel – in eksperimente waar die blare meganies gestabiliseer is, is gevind dat insekte gemiddeld sowat 27% minder skade aangerig het by blare wat wel toegelaat is om in die wind te tril.

Net buite Alticane, so ‘n ent noord van Saskatoon, is ‘n bos besondere espebome, enig in die wêreld. Hierdie bome het nie regop stamme soos gewone espe nie, maar is gekronkel en inmekaar verwronge in fantasmagoriese vorms.

 

 

Die oorsaak van hierdie vreemde morfologie is nog nie bekend nie, waarskynlik is dit die resultaat van ‘n mutasie maar die genoom van hierdie bome is nog nie gekarteer nie. Dit is ook moontlik dat al hierdie bome naby Alticane een enkele organisme is. Espe plant dikwels aseksueel voort, dit wil sê hulle wortels gee oorsprong aan ander espe wat weer aan ander espe oorsprong gee ensovoorts – in werklikheid ‘n versameling klone van die “moederboom”. Die bome bly ondergronds aan mekaar verbind en die grootste enkele lewende organisme op ons planeet in ‘n espewoud in Utah wat uit nagenoeg 47 000 bome bestaan en ongeveer 6 miljoen kilogram weeg.

 *

Ken Dalgarno is ‘n bibliotekaris in Moose Jaw en in sy vrye tyd ‘n skilder wat besig is om met sy landskappe bekendheid in Kanadese kunskringe te verwerf. Hy gebruik die afgelope paar jaar ‘n indrukwekkende en flambojante impasto-tegniek met ‘n taktiele bekoring wat mens laat voel dat jy jou hand oor die oppervlak van die verf wil streel. Onlangs het hy so half tong in die kies teenoor my opgemerk dat noudat sy skilderye begin verkoop hy genoeg geld het om al die verf te bekostig wat hy so kwistig aanwend.

Met sy eerste besoek het die bome Dalgarno gefassineer en hy het ‘n reeks skilderye met hierdie tema voltooi. Na ‘n uitgebreide reis deur Kanada is die skilderye terug in Moose Jaw waar hulle waarskynlik ten minste vir ‘n tyd lank sal bly want verdere tentoonstellings is nie uitgesluit nie. Nie een van die werke is te koop nie.

In hierdie skilderye, asook ander landskappe van Saskatchewan, gee Dalgarno ‘n ander perspektief op die tonele van hierdie provinsie. Tradisioneel word Saskatchewan beskou as ‘n ietwat vervelige prêrielandskap. Oftewel, dis plat. In die winter is dit wit, in die somer sien mens die groen koring, die geel canola en die blou lug en dit is dit. Dalgarno sien dit anders. “In Saskatchewan, the more you look, the more impressed you become” en sy skilderye forseer die kyker om kompleksiteit raak te sien, te ondervind.

 

Robert Kroesch het geskryf dat Kanadese nie ‘n minderwaardigheidskompleks het nie maar liewer wat hy noem ‘n “invisibility complex” en ek dink dit geld nie net vir Kanadese nie – dat mens ‘n refleksie van jouself moet sien in die kuns en letterkunde wat jou omring, dat mense kuns in al sy vorms nodig het om ons volledig van ons menswees bewus te maak.

Baie van wat bekend staan as “Western Canadian Landscape Art” behels die Rockies, woude, mere, watervalle, riviere en dierelewe. Sommige daarvan is wel na my mening goeie kuns maar die meeste is maar taamlik koekblikkerig. Dalgarno daarenteen werp ‘n geheel nuwe lig op hoe ons hierdie omgewing evalueer en ervaar, dit word byna ‘n meditasie oor wat die landskap doen en hoe dit voel as bloot hoe dit lyk.

Die reeks skilderye produseer meer vrae as antwoorde, uitlokkend eerder as dekoratief, die kyker bly nooit passief nie, vol teenstrydighede oor mooi, lelik, sensueel en siek of gesond. Elke skildery is vernoem na ‘n werk deur Margaret Atwood. Het dit te doen met Atwood se pre-okkupasie met oorlewing as tema? Haar ekologiese bewustheid?

Die afbeeldings van Dalgarno se skilderye sal noodwendig nie dieselfde impak hê as wanneer mens dit as’t ware in lewende lywe sien nie maar ek hoop dit gee darem ‘n idee.

Songs of the transformed. Ken Dalgarno

 

Failed sacrifices. Ken Dalgarno

 

Death by Landscape. Ken Dalgarno

 

 

 

 

Leon Retief. Oor katderms, vernis en boomringe

Sunday, April 3rd, 2011
Stradivarius
Stradivarius

Stradivarius, Guarneri, Amati… die legendariese viooldinastieë van Cremona, makers van gesogte instrumente (ook altviole en tjello’s) wat al vir eeue deur virtuose bespeel word.

Intensiewe navorsing is al gedoen oor elke denkbare aspek van hierdie instrumente – wat is dit wat bydra tot hulle klank? Wat behalwe die vorm speel ‘n rol, is dit die vernis, die onderlaag of die hout? Talle teorieë het al die lig gesien.

Wanneer die hout wat ‘n viool gaan vorm klaar gesny is word dit aan sonlig blootgestel sodat die son se ultravioletstrale dit kan oksideer en verdonker. Sommige moderne vioolmakers gebruik ultravioletligte om die proses te versnel. Daarna word ‘n grondlaag oor die hout geverf voordat die finale laag of twee vernis aangewend word. Vele gesofistikeerde ondersoeke is al uitgevoer om te probeer vasstel waarom hierdie instrumente so ‘n wonderlike klank het, onder andere skandeer-elektronmikroskopie en X-straal ondersoeke van die vernis en die onderlaag, asook dendrochronologiese inspeksie van die jaarringe in die instrumente se hout.

Daar is al baie bespiegel oor die vernis wat Stradivarius gebruik het en meeste mense dink dat sy resep verlore is – in werklikheid is die bestanddele baie goed bekend.

Hierdie strykinstrumente word al eeue lank beskou as die maatstaf waarteen alle ander instrumente gemeet word en mens lees telkens in koerante en tydskrifte dat een of ander viool teen ‘n astronomiese bedrag verkoop is, maar het die viole, altviole en tjello’s uit Cremona inderdaad so ‘n uitsonderlike klank of is dit maar net nog ‘n stadslegende?

Ongelukkig is daar geen oortuigende bewyse vir hierdie gewaande superioriteit nie.

So wat beteken dit wanneer mens praat van ‘n Stradivarius of enige van die ander Cremona-instrumente? Enige artefak wat al vir eeue in gebruik is het deur die jare verander en elke Stradivarius wat steeds bespeel word het al ‘n paar honderdduisend speelure agter die rug. Voortdurende onderhoud en veranderende musikale gebruike het ‘n groot invloed op hierdie instrumente se toonkwaliteit gehad.

 

Viole

Viole

Die aanvang van die Romantiese era in musiek het strykinstrumente radikaal beïnvloedtoe groter konsertsale ‘n luider klank vereis het. Viole se nekke en vingerborde is verleng, brûe is hoër gemaak en metaalsnare is in gebruik geneem. Cremona-viole het toevallig baie goed aangepas by hierdie veranderings en het gedurende daardie tydperk begin om bekendheid te verwerf. Nog net een Stradivarius het nog sy oorspronklike nek, die Messias (le Messie) maar ongelukkig mag hierdie viool hoegenaamd nie bespeel word nie en weet niemand dus hoe dit klink nie.

Mens kry ‘n idee van hoeveel restourasie ‘n viool kan verander in die volgende beskrywing deur Dom Vincenzo Ascensio wat reeds in 1783 een van Stradivarius se viole restoureer het: “I (patched the belly) and replaced the bar by one adjusted to mathematical proportions based on that of Stradivari. I corrected the thicknesses, pierced the four corner-blocks, took the back off and inserted a piece in the centre as it was too thin. I had to replace the neck… (and) then adjusted the instrument, the tone of which was rendered excellent by all these changes.”

Daar kan min twyfel wees dat die klank van hierdie gerestoureerde viool aansienlik anders was as toe dit die maker se werkswinkel verlaat het en dit is beslis ook die geval met alle ander Stradivarii wat al deur restoureerders onder hande geneem is – en dis byna almal.

Ten spyte hiervan het allerhande legendes oor hierdie viole ontstaan en is byna mistieke eienskappe aan hulle toegedig. Die ietwat eksentrieke Britse geestelike H.R. Hawes skryf in sy boek Old Violins (1898) “It is never fit for death, it survives a thousand calamities; nay, even when cut up and dismembered, its several parts, scattered through a dozen workshops and three hundred years, live on with a kind of metempsychosis in new forms, and still cling strangely to their individuality.” En ook: “The grace of the curves… full of a variety of levels like the satiny surface of a fine human body. You might almost believe that a whole system of muscle – a very living organism – lay beneath the “back” and belly, which to his eyes are alive with swelling and undulating grace.”

Dit is natuurlik goed bekend dat mense klank baie subjektief beoordeel en inderdaad maklik om die bos gelei kan word. Die einste eerwaarde Hawes het aan die destyds bekende violis Ede Reményi (wat die Kaap in 1860 op ‘n konsertreis besoek het) ‘n viool gegee om te bespeel en hom onder die indruk gelaat dat dit ‘n Stradivarius was. Reményi was hoogs beïndruk. Die feit dat hy gedink het dat hy ‘n Strad bespeel het ongetwyfeld sy oordeel beïnvloed.

Die fisikus Carleen Hutchins het ‘n goedkoop viool verbeter en ‘n bekende violis gevra om dit sowel as ‘n Cremona-instrument agter ‘n skerm te speel sodat die gehoor nie kon sien watter instrument gebruik word nie. Haar bevinding? “The two were voted equal in tone by a college music department audience.” Die violis het wel geweet watter instrument hy speel en interessant genoeg kon die gehoor die violis identifiseer maar nie die viool nie!

James Beament (The Violin Explained – dalk ‘n titel met bietjie te veel hubris na my smaak maar toemaar) skryf: “When (the violin) is played, what we perceive and how we characterize the sound are entirely dominated by how the particular player bows it.” Ons persepsie van klankkwaliteit is geheel en al die resultaat van prosesse in die luisteraars se breine en nie afhanklik van die materiaal waarvan die instrument gemaak is nie – binne die perke van redelikheid natuurlik, ‘n instrument wat deur ‘n palooka gemaak is sal ook so klink.

 

Verskeie dubbelblinde studies van viole se klankkwaliteit is al gedoen (dit wil sê waar nog die violis nog die luisteraars weet watter instrument bespeel word) en volgens RL Barclay, ‘n bekende restoureerder van strykinstrumente en skrywer van The Conservation, Restoration, and Repair of Stringed Instruments and Their Bows, kan die bevindings as volg opgesom word:

 

  • 1) It is impossible to distinguish an old instrument from a new one by listening.
  • 2) The superior sonority of the Stradivarius and other old violins is a myth.
  • 3) There are good and bad instruments from every period.
  • 4) Sonority depends on the player, and particularly on the bowing technique
  • 5) The supposed superiority of Stradivarius violins is based on their exorbitant prices.
  • 6) When played by an inferior violinist a Stradivarius sounds inferior.

 

Antonio Stradivari meng vernis

Antonio Stradivari meng vernis

Die feit is dat baie moderne viole wat deur kundige vakmanne gemaak word net so goed klink soos enige instrument wat van Cremona afkomstig is, en dikwels beter. Die verhouding tussen ‘n violis en sy viool is egter baie interessant. Terwyl ons nog in SA was het my vrou Lesli en ek aan ‘n musiekklub behoort en een aand het ons die voorreg gehad om te hoor wat Gerhard Korsten aan ons kon vertel oor viole en strykstokke. Hy het sy viool en twee strykstokke saamgebring. Interessant genoeg is daar mense wat ook strykstokke versamel, net soos ander mense viole bymekaarmaak – ek reken dat mense met werklik baie geld viole versamel en dat diegene wat finansieel nie so goed bedeeld is nie dan maar moet klaarkom met strykstokke. Een van Gerhard se strykstokke het behoort aan ‘n Japannese versamelaar wat dit op bruikleen aan hom beskikbaar gestel het. Hy het daardie aand dieselfde werke gespeel en om die beurt die verskillende strykstokke gebruik. Kan julle die verskil hoor het hy entoesiasties aan ons gevra en almal het instemmend geknik, maar nou moet ek erken: nee, vir my het beide strykstokke presies dieselfde geklink. Nou ja. Dalk lê die fout by my…

 

Ek is gelukkig genoeg om ‘n jong professionele violis as kennis te hê, iemand wat as vryskut in SA en Europa optree. Hy stem saam dat die klankkwaliteit van Stradivarii oorskat word, maar hy het ook eenkeer ‘n interessante opmerking gemaak: wanneer ‘n violis ‘n nuwe instrument begin bespeel kan dit selfs ‘n jaar neem voordat hy/sy daaraan gewoond raak. Geen twyfel nie – daar is meer as net die hout, vernis en snare.

 

Violin
Sheila Black

You must use the body – its curves,
its hollows, the spring of the sound, which
brings back what is absent, what has
been and is now gone, fading. Cat-gut,
fret, the busy machinery of longing,
which takes its strength from the
presence of absence, the body’s darkness,
the wood carved out, thinned and
made to flex. There is a pain at the
source of it – so easily broken, this tree
without a heart, the sap dried to amber
patina. Only in the sound can you
hear it move, the veins in the blood of
the body that is no more. The bow pulled
along the taut strings, a pitch that
is all but unbearable.

 

 

The Violin-Maker
Michael Cope, from Some Examples of Silence

Joey Finkl calls himself the last anarchist in town.
He’s been here over fifty years, making fiddles,
right here (except the wars) six days each week,
sometimes seven. “I don’t go with religion.
I work when I like. That’s most of the time,
because, you see, I love to make them,
my babies, hmmm.” He reaches among
the shavings and tools and dried out glue pots
and oil rags for a block of wood on which
is drawn the fine curved outline of a violin.

He holds the block up to his ear, knocks
with a knuckle whose backlit white hairs
make lines of light. He says, “Listen to that.
With care it will sing. You can hear it. Listen.”

He says, “Most people don’t take care,
and you know why? Because they don’t care.
Look at it for yourself: Apartheid, the rich
robbing the poor, the poor, they rob each other.
Sure, some people fight for them, and a few
of the poor fight too, but that’s not enough,
all of the people must care enough
to stand up for themselves. I fought in Spain,
and against Hitler, in Africa.
Then I got tired of fighting.
It has no heart. Music is better.”

He tucks the block of wood under his chin
and humming, bows the air left-handed. He says:
“We can live without money, without nations,”
and he spits into the shavings,
“without rabbis and priests,”
he moves his hand to pat his heart
and the block falls to the dust and he ignores it,
touching his breast: “But without this heart
we are nothing, and less than nothing.”

 

Leon Retief. Stede in die winter

Sunday, February 20th, 2011

 

Die Kanadese spot dat hulle land vier seisoene het: amper winter, winter, nog steeds winter en padherstelwerk. Ons is tans so tussen winter en nog steeds winter maar ek moet byvoeg dat hierdie seisoen tot dusver darem baie gematig is in vergelyking met die vorige winters wat ons hier ondervind het. Die laagste temperatuur in Moose Jaw hierdie jaar was -44°C, in vergelyking met -54°C in Januarie 2008 en meeste van die tyd het temperature so tussen -10°C en -25°C gefluktueer, wat eintlik heel draaglik is vir hierdie geweste. Natuurlik waag mens dit steeds nie buite sonder ‘n parka, serp, dik handskoene en balaklawa nie en selfs dan word dit, wel, baie koud om te gaan stap, iets wat my vrou Lesli en ek graag doen, want eienaardig genoeg hou ons van die winter. Die enigste irritasie is dat die koue mens se neus laat loop en jou snot laat vries as jy nie gereeld jou neus afvee nie.

Winters in die prêrie het sy eie bekoring – ‘n strak, skoon wit landskap wat kilometers weerskante van die pad strek, so rein asof daar geen kwaad in die wêreld is nie, met net die gitswart kaal boomstamme en -takke wat kontrasteer met die wit skerpte van die sneeu. Hier en daar sien mens plaaswerwe half begrawe deur ‘n meter of meer sneeu, verlate want die gesin het die Kanadese winter in Arizona of Florida gaan deurbring – daar is niks wat hulle wintermaande op ‘n prêrie plaas kan doen nie en dus gaan hou hulle maar vakansie. Die meeste bome in die prêrie is bladwisselend, maar baie opstalle is omring deur Jack Pines (Pinus banksiana) wat nie bladwisselend is nie en wintermaande swaar dra aan die sentimeters sneeu op elke tak.

Jack Pine in Crescent Park, Moose Jaw

Jack Pine in Crescent Park, Moose Jaw

Wanneer die son uit ‘n wolklose lug skyn, soos wat dikwels die geval is, smokkel dit met jou kop – sou jy uit jou kar klim om die toneel te bewonder vind jy meteens uit dat, sonskyn of te not, dit steeds -25°C buite jou kar se verwarmde kajuit is.

In Moose Jaw self is die winter ongelukkig nie so skoon soos buite die dorp nie. Karre moet die strate gebruik en omdat die stadjie nie genoeg sneeuploeë het om elke straat daagliks skoon te skraap nie, word sand na elke sneeuval op die nuwe sneeu gestrooi. Dit help tot ‘n mate om traksie te verbeter, maar na slegs ‘n paar uur verander die strate na ‘n bruin, glibberige pappery en selfs ek, wat daarvan hou om te alle tye my kar spiekeries blink te hou, het al moed opgegee – mens kan net eenvoudig nie ‘n kar in die wintermaande skoon hou nie.

‘n "skoon" kar in die winter ;-)

‘n "skoon" kar in die winter 😉

Om op sypaadjies te loop of ‘n straat oor te steek word ‘n waagstuk – die sneeu word platgetrap tot ‘n spieëlgladde oppervlak en mens moet baie, baie versigtig loop om nie te val nie. Elke nou en dan sien ek ‘n pasiënt wat iets gebreek het nadat hulle op die ys gegly en geval het. Meestal is dit ‘n bejaarde tannie met ‘n heup of polsgewrig fraktuur, maar selfs tieners val soms en breek ‘n elmboog of ‘n skouer (gelukkig darem selde ‘n heup – hulle het nog die ouderdom aan hulle kant). ‘n Mens leer gou die “newfie shuffle” aan (genoem na Newfoundland waar dit nog meer sneeu as hier): jy loop met sulke kort pikkewyntreetjies, sit nooit jou hande in jou sakke nie en kyk die heeltyd na waar jy jou voete volgende gaan sit. Ten spyte hiervan val mens tog en soos ek hier sit, troetel ek ‘n seer skouer, elmboog en polsgewrig na ‘n onlangse harde kennismaking met die sypaadjie.

Die meganisme van so ‘n val op die ys is nogal interessant: Dit wil vir my voorkom asof die meeste valle sywaarts is. ‘n Mens se voet gly net onbeheerbaar na binne en dan val jy sydelings. Jy steek dan refleksief jou arm uit met die gevolglike mooi (vir my) akroniem FOOSH (Fall On OutStretched Hand), wat jou polsgewrig beseer, waarna die gladde ys jou arm lateraal laat gly sodat jy ewe hard op jou elmboog te lande kom. Dit veroorsaak ‘n harde impak op jou skouer wat meteens die hele gewig van jou bolyf moet ontvang met gevolglike skade aan die skouer se rotatorkraag. So hier sit ek met drie pynlike gewrigte, alhoewel die skade aan my trots waarskynlik erger is.

Ek stap elke oggend die sowat 400 meter werk toe en dikwels sien ek die spore wat takbokkies (en af en toe ‘n coyote) die vorige nag in die sneeu gemaak het. Hierdie diere kom wandel dikwels snags in die dorp rond en selfs bedags sien mens van tyd tot tyd ‘n takbok wat ewe ongeërg deur Moose Jaw se downtown drentel.

In die prêrie is die ses maande-lange winter nie net ‘n seisoen nie, maar ‘n leefwyse.

Verlede jaar Januarie was ons in Ottawa waar ek ‘n kongres bygewoon het en toe ‘n paar dae langer gebly het om die stad beter te verken. Die Kanadese weet hoe om ‘n kongres te organiseer, anders as die Amerikaners of Suid-Afrikaners: Daar is voldoende geleentheid om die stad te eksploreer en as jy nog ‘n paar dae verlof kan byvoeg, dan kry mens genoeg tyd om rond te loop en te snuffel en die vibes van die stad te ervaar.

Die Rideau-kanaal vloei deur die middestad en in die somer is dit ‘n gewilde bymekaarkomplek vir kanovaarders. Gedurende die wintermaande vries dit solied, dik genoeg om ‘n sedanmotor te dra, en is dit weer vol skaatsers wat dit elke dag gebruik, nie net vir ontspanning nie maar ook as ‘n manier om by die werk te kom – dis niks snaaks om iemand soggens met ‘n aktetas in die hand werk toe te sien skaats nie.

Rideau-kanaal op ‘n Saterdagmiddag. Ignoreer die datum, die koue het ons kamera se kalender heeltemal deurmekaargekrap.

Rideau-kanaal op ‘n Saterdagmiddag. Ignoreer die datum, die koue het ons kamera se kalender heeltemal deurmekaargekrap.

Met die dat Ottawa die Kanadese hoofstad is, word die middestad natuurlik spiksplinterskoon gehou en is daar nie ‘n enkele vlokkie sneeu te bespeur binne ure na ‘n sneeuval nie. Nogtans is die sypaadjies so koud dat honde steweltjies moet dra – en Phillip, na jou pragtige inskrywings oor jou honde is hierdie foto spesiaal vir jou.

Hond in Ottawa

Hond in Ottawa

Ek het per e-pos met Glen Sorestad van Saskatoon bevriend geraak. Hy het onlangs twee gedigte oor die winter aan my gestuur. Beide is nog “works in progress” en sal beslis veranderinge ondergaan voordat hulle gepubliseer word, maar met sy toestemming plaas ek dit op Versindaba.

Just Another Winter Storm

A friend tells me this Monday morning

she has been snowbound in her home

since Saturday. As I write this poem

she could be gazing out her window,

as the snow pack rises foot by foot

in a cloistered valley somewhere

tucked deep into the Rocky Mountains;

or perhaps in Corner Brook, Newfoundland,

where winter and heavy snow are synonyms.

She lives in neither of these locations,

nor in Orillia, Antigonish, nor Rimouski;

neither Inuvik, Churchill, nor Prince Albert,

places for whom the season’s snows are

a regular annoyance but an expectation.

No, my friend has been winter-marooned

this weekend at her home in Greenville –

a name that bespeaks warmth and sun –

in South Carolina. She probably does not believe

such a thing has actually happened, nor do I.

Just one storm with arctic breath has swept

away my images of the South: how can

one even begin to conceive of magnolias

and cypresses laden with snow? Or Southerners

shut behind their windows, their baleful stares

at the unaccustomed white, this cold affront.

 

Winter Window

Snow overnight. Fresh rabbit tracks

in early light. Buildings rise from dawn

like sleepers from their blankets.

Wind wakens, shifts its shoulders,

stretches itself and goes to work,

sandpapering shadows on new drifts.

A tuxedoed Magpie flaps by, silent –

going or coming? Hard to say.

The cold air opens for its passage.