Posts Tagged ‘lirieke’

Hannalie Taute. Skitterende meisies, winkelpoppe en fantasie

Thursday, September 5th, 2013

Wat het Sonja Heroldt en Lauren Beukes in gemeen mag jy dalk wonder.  Seker nie veel nie, maar kom ons kyk hoe pas die legkaart inmekaar…..terwyl ek my gedagtes hier onder orden.

Ek (en ander kunstenaars) is onlangs uitgenooi om deel te neem aan ʼn uitstalling ten bate vir Rape Crisis via Kurator Jacki Lang en skrywer Lauren Beukes.  Ek het die projek vreeslik geniet!  Die opdrag: Hulle stuur bladsye wat uitgeskeur is uit haar nuutste boek: The Shining Girls.  Die bladsye word aan kunstenaars gestuur wat dit op enige manier mag intrepreteer en iets daarmee doen.  Ek het bladsy 136 gekies.  Aangesien ek nog nie die bogenoemde boek  gelees het nie, het die woorde op die bladsy my leiding gegee.  Ek het ʼn paar woorde uitgewis en voila- inspirasie!.

Ek wil almal graag uitnooi na hierdie opwindende inisiatief/uitstalling tydens die Openbook Festival

Uitnodiging

Vir meer inligting oor die projek besoek Lauren se webwerf hier.

Ek het nou wel nie Lauren se nuutste boek gelees nie, maar wel Maverick- Extraordinary women from South Africa’s past, wat handel oor noemenswaardige vroue in Suid Afrika.  Nadat ek Sonja, meisie van Nigel – ʼn lewensverhaal  deur Carel R Cronje gelees het, is ek van mening dat sy ook  as ʼn noemenswaardige vrou beskou kan word.

Ek het groot geword met Sonja Heroldt se musiek in die huis.

“Ek verlang na jou…

Na die wind wat sy arms om my vou.

So verlang ek as die son en die maan en die wind

En die wolke oor my gaan….”

Juis omdat ek dalk groot geword het met die klanke van haar stem het ek besluit om haar lewensverhaal te lees.  Die omslag het my oog gevang terwyl ek op soek was na Fees van die ongenooides.

Soos ek verstaan was sy die begin van ligte Afrikaanse musiek.

Ons eie Suid-Afrikaanse  winkelpop:

Winkelpoppe: glinsterrokke:

As jy wil en weet kom hou my –

Blondekoppe: goue lokke:

As jy wil en weet kom hou my –

Winkelpoppe: onbetrokke:

As jy wil en weet kom hou my vas….

Haar lewensverhaal is broos. Die boek boeiend.  Met tye wou ek lag en huil. Soms was ek boos en ander kere wou ek haar troos.  Ek het so baie geleer van haar as mens, asook ligte afrikaanse musiek in daardie tyd (70 en 80’er jare).  Hoe Anton Goosen lank vir haar geskryf het, en toe op ʼn dag gese het hy kan nie meer ”marshmallow stuff” skryf nie- of so iets.  Asook hoe David Kramer van mening was dat Skipskop nie haar song was nie, maar volgens my vertolk sy dit uitstekend en is haar bydrae defnitief een van my gunsteling weergawe van die liedjie.

ʼn Paar jaar gelede het ek na haar nuutste album (Reconstructing Alice) geluister en daarvan gehou, en nou wonder ek: sing sy nog?

If music is the food of Love, play on!  sê Shakespeare.

Musiek = lirieke of poësie? Ek het baie oor die vraag gewonder. Wicus Luwes het in sy vorige inskrywing daaraan geraak.  Ek wonder of ek Joernaal van Jorik beter sou onthou indien dit getoonset was….sou ek beter punte by die eindeksamen behaal het?

In my soektog na meer inligting oor lirieke vs poësie het ek op die boek Lyflied.  Liedtekste deur Hennie Aucamp afgekom.  In die nawoord, geskryf deur Daniel Hugo, staan daar: “Hennie Aucamp was die eerste skrywer van Afrikaanse lirieke wat ook teoretiese tekste oor die onderwerp gepubliseer het.”  Baie interessant, maar ek merk op dat dit meer handel oor Kabaret as Sonja se tipe liedjies, maar nogsteeds- ek is vasgenael.

“Eers saam met musiek en ʼn sanger wat ook woordkunstenaar is, kan ʼn liedjie ʼn soort gedig word.”

Woordkunstenaar….wat n mooi woord.

A ha en hoor hier: “..n ‘rym’ is nog nie ʼn gedig nie, maar vertoon darem ʼn ernstige strewe in die rigting.”

En danksy Daniel is Hennie Aucamp as ernstige digter opgeneem toe hy twee van sy liedtekste in Speelse verse van 1988 ingesluit het- 11 jaar na Hennie se Die lewe is ʼn grenshotel.  Snaaks hoe die lewe sy paadjie loop.

Voordat ek die hele Nawoord herhaal gaan ek hierdie laaste sin op bl 67 aanhaal: “Dit is al moeilik genoeg om te bepaal wat goed is;  as jy boonop wil onderskei tussen groot en klein beland jy in ʼn erger morele en literêr-teoretiese moeras.”

Ek sluit af met my gunsteling:

WAT MOEDERS WEET VAN LIEFDE –Hennie Aucamp

Die liebe dauert

Oder dauert nicht

Het Bertolt Brecht gesê –

My Moeder met haar wysheid

Kon Bertolt nie weerlê:

 

“Want wie, my kind, sou ons kon sê,

Hoe diep of vlak die liefde lê?

Wat diep is, kan soms vlak lyk:

ʼn bergpoel in die son;

wat vlak is, kan soms diep lyk,

tot jy eers nader kom.

 

“Wat blywend is, my dogter –

En dit moet jy onthou –

Is fantasie oor liefde

En dit moet jy behou.

“ʼn Leeftyd vol winters

Is fantasie jou gloed

Wat wanhoop, en selfs erger,

Verstarring moet verhoed.

 

“Want fantasie oor liefde

Kan méér as liefde bied.

Uit fantasie kom verse;

Uit liefde – skaars ʼn lied.”

 

Die Liebe dauert u.s.w

Bernard Odendaal. Oor gedigte en lirieke

Monday, May 11th, 2009

’n Bietjie meer as ’n jaar gelede het Danie Marais in Boeke-Insig geskryf dat die verskille tussen gedigte en lirieke syns insiens nie so wesenlik is nie. En toe die hoop uitgespreek dat meer liedtekste te sien sal wees in 2008 se Groot verseboek (voortaan GV) as in vorige uitgawes.

 

Dié hoop het toe beskaam. Enkele lirieke deur Hennie Aucamp, Koos du Plessis en Gert Vlok Nel is, soos in GV 2000, ingesluit. Dis duidelik dat Brink slegs gebundelde lirieke oorweeg het, want anders sou die “teenwoordigheid” van mense soos Koos Kombuis en Stephan Bouwer sterker gemaak kon gewees het. Werk van “gebundeldes” in die afgelope jare, soos Anton Goosen, Johannes Kerkorrel en Amanda Strydom, soek ’n mens eweneens verniet.

 

In ag genome dat ’n hele klomp van die vroegste verse in GV oorspronklik bedoel was as liedtekste (anonieme volksliedjies en ’n hele paar tekste wat beoog is as nasionale liedere), kan ’n mens dalk ’n saak uitmaak dat die oplewing in die Afrikaanse ligteliedjie-skryfkuns sedert die Musiek- en Liriekbeweging tog ’n bietjie meer van die kollig kon kry.

 

Die vroegste poësie in die meeste kulture was dikwels juis geskryf of uitgedink om gesing (of voorgedra) te word. Met ander woorde, gedigte is aanvanklik dikwels as “lirieke” of “orale tekste” gekonsipieer. En, soos onder meer Sibylle Moser in ’n onlangse artikel in die tydskrif Poetics uitwys, is daar vandag, weens die groeiende beskikbaarheid van ’n verskeidenheid media wat dikwels gekombineerd ingespan word, wêreldwyd ’n opbloei in die voordra en sing van digkuns te bespeur.

 

Joan Hambidge se onlangse oproep in LitNet se Seminaar-portaal (“Oor die digkuns: ’n paar kanttekeninge”) dat digters maar liefs van die podiums moet afklim, aangesien uiteindelik net die gedig op papier oorleef, getuig van ’n poësieopvatting wat algaande ná die uitvinding van die boekdrukkuns gevestig geraak het. Trouens, Brink se kriterium dat net gebundelde werk opgeneem word, selfs wat lirieke betref, weerspieël ook iets van hierdie beskouing.

 

Oor die (moontlike of vermeende) verskille tussen lirieke en gedigte het ek my sowat ’n jaar gelede in ’n essay op die LitNet-portaal Musiek uitgelaat. Daaroor wy ek dus nie verder uit nie – behalwe om te sê dat sulke verskille, waar dit mag bestaan, spruit uit die doel en aanbiedingswyse waarvoor hulle geskryf word. In die woordkuns oorheers die woord sonder meer; in die liedkuns dikwels die musiek; dis die musiek wat van sang “verhewigde spraak” maak (om ’n uitdrukking van Hennie Aucamp te leen).

 

Liedgenres wat bekend is daarvoor dat hulle ’n strewe openbaar om die gewig van woord en musiek ewe veel te laat weeg in die bereiking van die estetiese effek, is onder meer die kunslied, die luisterlied en die chanson. Ek maak ’n paar opmerkings oor net laasgenoemde.

 

Hoewel die Nederlandse digter en chansonvertaler Ernst Van Altena, in ’n gesprek met Hennie Aucamp waarna laasgenoemde verwys in die opstelbundel Woorde wat wond. Geleentheidstukke oor randkultuur (1984), laat blyk het dat hy ’n chanson wil definieer as “’n lied wat ook sonder sy musiek kan bestaan”, moet ’n mens versigtig wees om nie die literêre kwaliteite van die chanson te oorbeklemtoon of te oorskat nie. Volgens J.D. Stemmet in Literêre terme en teoriëe is daar reeds in die sewentiende-eeuse Frankryk benadruk dat “suiwer poësie selfstandig is en sonder musiek kan klaarkom”, en is die chansonteks “finaal uitgestoot uit die geselskap van die ernstige letterkunde”. In ’n opstel uit die genoemde opstelbundel sluit Aucamp hom aan by ’n stelling van die literêre teoretici Wellek & Warren dat

the highest poetry does not tend towards music, and the greatest music stands in no need of words.

 

Die chanson poétique het dus, literêr-esteties gesproke, iets onbeslis of dubbelslagtigs (tensy dit gaan om getoonsette, voorheen onafhanklik gepubliseerde gedigte). Dit funksioneer iewers tussen kommersialiteit en ernstige poësie.

 

’n Aantal van Jacques Brel se chansonlirieke is in Franse poësiebloemlesings opgeneem en word aan sekere universiteite in die poësiekurrikula onderrig. Brel was egter lief om self die relatiewe digterlike gehalte van chanson-tekste te beklemtoon. “’n Ware digter,” so haal J. Anthierens in ’n 1998-biografie oor Brel dié “keiser van die chanson” aan, “laat hom nie met liedjies in nie, iemand met ’n waaragtige talent het by ons niks verloor nie. Chansonniers is mense wat in hul lewens tien minute lank Rimbaud wou wees, en hul na die tien minute vlytig op die chanson toegelê het.”

 

Tog het Brel dikwels chansons geskryf wat te bewonder is “om hulle woordspelings en soms anormale taalgebruik; om hul organisasie van ’n gevoelsargument”, soos Aucamp in Die lewe is ’n grenshotel (1977) die voortreflikste soort liedtekste tipeer – en wat volgens hom (in Woorde wat wond) soms wel “toevallig” kan uitgroei tot “goeie poësie”, hoewel byna nooit tot “groot poësie” nie.

 

Vergelyk ’n Brel-lied soos die volgende:

 

Il neige sur Liège

 

Il neige, il neige sur Liège

Et la neige sur Liège

Pour neiger met des gants

II neige, il neige sur Liège

Croissant noir de la Meuse

Sur le front d’un clown blanc

II est brisé le cri

Des heures et des oiseaux

Des enfants à cerceaux

Et du noir et du gris

II neige, il neige sur Liège

Que le fleuve traverse sans bruit

 

II neige, il neige sur Liège

Et tant tourne la neige

Entre le ciel et Liège

Qu’on ne sait plus s’il neige

S’il neige sur Liège

Ou si c’est Liège qui neige vers le ciel

Et la neige marie

Les amants débutants

Les amants promenant

Sur le carré blanchi

II neige, il neige sur Liège

Que le fleuve transporte sans bruit

 

Ce soir, ce soir il neige

Sur mes rêves et sur Liège

Que le fleuve transporte sans bruit.

Sneeu oor Luik

 

Dit stuif dit stuiwe oor Luik

en die stuiwing oor Luik

pak ’n pels sag en wit

Dit stuiwe en stuiwe oor Luik

Net die swart van die Maas

skend die wang van die wit

Die geroep het verstil

van die voëls en die tyd

van ’n kind se jolyt

en van kleur wat kon skril

Dit stuif dit stuiwe oor Luik

Die Maas vloei kil en stil

 

Dit stuif dit stuiwe oor Luik

en die stuiwing oor Luik

tussen (die) hemel en Luik

dit benewel die oë

Sien ek sneeu val oor Luik?

Of vir Luik sneeu na bo?

Wit en wit kom tesaam

soos ’n maagd en ’n maagd

minnaars nou wat dit waag

en ’n skoon land ingaan

Dit stuif dit stuiwe oor Luik

Net die Maas sny deur die waan

 

Dit stuif dit stuif oor Luik

en dit sneeu ook oor my

Die Maas deurklief albei

  • Afrikaanse vertaling deur my en Naòmi Morgan. Afrikaanse weergawe vertolk deur Herman van den Berg op die CD herman van den berg sing brel in afrikaans (2007)

 

 

Dat lirieke eers tot hul reg kom as hul gesing word, is dus geen verskoning vir ‘hulpbehoewende’ skryfwerk nie.

 

In ’n onlangse nuusbrief aan sy aanhangers skryf Herman van den Berg (www.hermanvdb.co.za) dat hy ’n CD met die “trots” van kontemporêre Afrikaanse ligte musiek op, ’n bietjie onder die loep geneem het. Hy het die akkoorde-omvang op dié CD gaan vergelyk met wat voorkom op CDs van twee van die kommersieel suksesvolste popgroepe van alle tye, naamlik The Beatles en ABBA. Die hoeveelheid benutte akkoorde per snit op elke CD is vasgestel en die gemiddeld per CD  telkens bepaal. Die resultate was soos volg: Afrikaanse album = 3.8; die Beatles-album = 7.1; die ABBA-album = 7.4.

 

 

 

 

Die akkoorde-omvang is volgens Van den Berg maar net een maatstaf om die rykheid, indien nie gewoon die gehalte nie, van liedskryfwerk te bepaal. Ander maatstawwe sou die verskeidenheid akkoordprogressies, die mate van herhaling in lirieke, die hoeveelheid geykte uitdrukkings wat gebruik word, die instrumentasie, die verwerkings, die hoeveelheid modulasies, ensovoorts kon wees.

 

Sy vrees was dat die Afrikaanse CD, gemeet aan hierdie ander maatstawwe, ook telkens derde sou kom. En sy ontleding liefs stopgesit.

 

Ek gaan my ook die marteling bespaar om van ons topverkoperliedjies aan ’n literêre analise te onderwerp. Genoeg om te sê dat ’n mens Brink ten slotte tog maar gelyk wil gee dat daar tans eintlik weinig Afrikaanse lirieke is (ek praat nie van getoonsette gedigte nie) wat die toets van die tyd as teks-op-papier kan deurstaan.

 

  •