Posts Tagged ‘Lodewyk XVII’

Amanda Lourens. Lodewyk XVII en Victor Hugo se hemelpoorte.

Friday, October 5th, 2012

Die onlangse gebeure in ons land – opstand, bloedvergieting, onderdrukking en daarmee saam ’n goeie skoot populistiese opportunisme – het my laat dink aan die waterskeidingsopstand wat die einde van die ou orde aangekondig het: die Franse Revolusie.  En dit is moeilik om hierdie gebeure te kontempleer sonder dat die figuur van die laaste Franse koningin by jou opkom. 

Die lewe van Marie Antoinette is moontlik in ons eie tyd ’n ietwat afgesaagde verhaal met nie al die elemente daarvan werklik verifieerbaar nie – soos die welbekende staaltjie van ’n jong Wolfgang Amadeus Mozart wat tydens sy besoek aan die Habsburgse vorstehuis onderneem het om eendag met haar te trou.  Die berugte uitspraak dat die verhongerde Franse burgers koek moet eet, is volgens die biograaf Antonia Fraser histories foutief, en kan volgens Fraser eerder herlei word na Marie-Therese, eggenote van Louis XIV.  Ander bronne reken weer dat Jean-Jacques Rousseau die skepper van hierdie berugte woorde was, naamlik in sy outobiografiese werk van 1782, waarin hy verwys na ’n onbekende “groot prinses”: “Enfin je me rappelai le pis-aller d’une grande princesse à qui l’on disait que les paysans n’avaient pas de pain, et qui répondit: Qu’ils mangent de la brioche.”  Volgens die Fraser berus die koek-eet-mite in der waarheid ook op ’n foutiewe vertaling uit die (waarskynlike) oorspronklike Frans, naamlik “Qu’ils mangent de la brioche“, wat letterlik “ryk, geel broodrolletjie”  beteken.

Ongeag die werklike oorsprong van hierdie uitspraak, dui die geesdrif waarmee die “koek-eet-mite” deur die geskiedenis oorgedra is, op die geweldige mag van propaganda en populistiese opsweping waarvan die Franse koningin ongetwyfeld ’n slagoffer was, naas haar eie tekortkominge.  Wanneer ’n volk honger genoeg is, maak hulle die heersers tot monsters (of tot groter monsters) deur die mag van mitevorming.

’n Biograaf soos Evelyne Lever bied ’n karakterskets van die Oostenryks-gebore koningin as oppervlakkig, nie-intellektueel en plesiersoekend, maar tog in haar meer volwasse jare ’n toegewyde ma en aristrokraat met ’n onwrikbare geloof in die absolute gesag van die monargie, alhoewel sy self min politieke ambisies gehad het (maar deur haar magtige Oostenrykse familie geboelie is om invloed te bekom).  Uiteindelik was Marie Antoinette se  ondergang waarskynlik die gevolg van die tragiese saamloop van verskeie faktore, maar waarvan haar eie gebrek aan insig in die veranderende Frankryk tesame met ’n kragtige propaganda-aanslag teen haar, die belangrikste was. 

Natuurlik het die vraag by my opgekom of die Franse koningin dan volkome insigloos was, en nooit enige poging aangewend het om haar openbare beeld te verander nie.  Klaarblyklik het sy wel pogings aangewend om die openbare persepsie van haar as die ydel, promiskue verkwister en manipuleerder te verander deur haarself as toegewyde moeder te posisioneer (wat sy klaarblyklik wel ook was).  Dit mag dan ook wees dat Marie Antoinette, veral teen die agtergrond van jare van openbare vernedering vanweë haar onmag om swanger te raak, gereken het dat ’n fokus op haar as moeder haar openbare beeld kon verbeter. Die kunstenaar Elisabeth Vigée-Le Brun se dienste is dus bekom om die koningin spesifiek as moeder te skilder. 

 

Marie Antoinette en haar kinders, 1788

In hierdie ikoniese skildery is Marie Antoinette saam met haar kinders  in Versailles.  Die portret was bedoel om haar met haar vier kinders – Madame Royale,  die kroonprins, Lodewyk-Karel en Sophie-Béatrix – uit te beeld.  Sophie is egter oorlede voor die portret voltooi is en dus is die wieg leeg. 

Tydens haar kort verhoor voor die Revolusionêre Tribunaal in Oktober 1793 was die skokkendste taktiek wat teen haar ingespan is, juis om haar integriteit as moeder te bevraagteken, en wel deur bewerings van ’n bloedskandige verhouding met haar seun wat op daardie tydstip slegs 8 jaar oud was.  Die jong kroonprins, wat na Louis XVI se teregstelling saam met die res van sy gesin in die tempeltronk aangehou is, het meegedoen aan hierdie mitevorming: Hy het naamlik getuig dat daar ‘n bloedskanige verhouding tussen hom en sy moeder was; ook is sy tante by die bewerings betrek.  Die jong prins is waarskynlik deur revolusionêre bewakers voorgesê, maar nietemin was die kind se verraderlike getuienis die deurslag wat die koningin na die guillotine gestuur het. Sy suster, Marie-Thérèse het wel in haar moeder se guns getuig en haar broer se getuienis as leuens bestempel, maar die mite het reeds wortel geskiet: l’Autrichienne, wat reeds gebrandmerk is as permissief en spandabel, was ook skuldig aan bloedskande.

Die hedendaagse populêre geskiedenis se bemoeienis met Marie Antoinette eindig gewoonlik met haar laaste oomblikke, en die afbeelding van haar in ’n eenvoudige wit rok en kappie voor sy die trappies na die skavot betree het, is moontlik die laaste raam in die populêre narratief.

Maar tog is die gebeure na haar dood, en veral die geweldige trauma wat haar twee kinders beleef het, eintlik ’n veel meer aangrypende tragedie as die lewe en sterwe van die koningin.   

Die jong prins, Lodewyk-Karel, was haar enigste oorlewende seun na die oorspronklike kroonprins op sewejarige ouderdom oorlede is ná ’n uitgerekte siekte.  Eweneens was Marie-Thérèse die enigste oorlewende dogter na Sophie as baba dood is.  Volgens Evelyne Lever se biografie was die jong Marie-Thérèse ’n onaangename en hovaardige meisietjie, maar Marie Antoinette het dit goedgedink om ’n burgerlike kind van dieselfde ouderdom, Ernestine de Lambriquét, saam met die prinses te laat grootword en te laat onderrig.  Daar was spekulasie dat Ernestine (so gedoop deur Marie-Antoinette nadat sy die kind in haar sorg geneem het) in werklikheid Lodewyk XIV se buite-egtelike dogter by ’n kamermeisie was, maar daar is nie historiese bewyse wat hierdie feit ondersteun nie.  Eerder was Lodewyk volgens alle bronne volkome toegewy aan Marie Antoinette en sy religieuse oortuigings. 

Die hartseer verhaal van die jong Lodewyk-Karl word baie knap deur Naòmi Morgan in ’n 2007-artikel in Literator weergegee. Die seun is na sy ouers se dood onder uiters swak omstandighede in die Tempeltronk aangehou. Hy en sy suster is alle kontak met mekaar verbied, en Marie-Thérèse is ook nie toelaat om sy lyk uit te ken toe hy op 8 Junie 1795 op tienjarige ouderdom weens tuberkulose oorlede is nie. 

Na die jong prins se dood het daar egter talle gerugte die rondte begin doen, waaronder dat hy nooit gesterf het nie, maar ná Robespierre se val deur sy nuwe, simpatieke bewaarder in ’n wasgoedmandjie uit die Tempeltronk gesmokkel is.  Ook het die gerug ontstaan dat hy dood is, maar dat sy plek deur ’n ander kind ingeneem is.  Deur die jare het talle persone dan ook na vore getree wat beweer het dat hulle die verlore prins is, en oor hierdie aanspraakmakers skryf Morgan dan ook baie onderhoudend in haar artikel.  Volgens oorlewering het Marie-Thérèse lewenslank bly twyfel of haar broer werklik gesterf het, maar nietemin het sy tot met haar eie dood geweier om enige van die aanspraakmakers te ontmoet.

 

Lodewyk-Karel, portret deur Kucharski

 

Interessant genoeg het die The British Medical Journal van 3 Oktober 1891 asook van 8 Julie 1893 heelwat redes aangevoer waarom die kind wat in die tempeltronk gesterf het, moontlik nié die kroonprins was nie: Die vrou van burger Simon, die prins se republikeinse “voog”, het getuig dat sy gesien het hoe ’n ander (ragitiese) kind in die Tempeltronk ingebring word.  Daarbenewens is twee artse, ene Dessault en Choppart,  na die kind gebring.  Albei artse is enkele dae na hulle besoek oorlede, en daar is gespekuleer dat Dessault die kind se vals identiteit aan die kaak wou stel.  Nóg ’n arts, Doublet, is daarna geneem om na die seun om te sien, maar is ook kort na die besoek dood.  Voorts wys beide artikels daarop  dat die gedetaillerde verslag van die artse wat die lykskouing uitgevoer het – Pelletan, Dumangin, Jeanroy en Lassus – geen melding maak van die prins se naelbreuk nie.  Hierdie breuk is eksplisiet in Junie 1793 in ’n verslag van die konsul-generaal van Parys vermeld:  “The Council of the Temple reports that the son of the prisoners has a hernia, and submits a proposal made by the medical officer who has examined him that he should be attended by Citizen Piplé, bandage-maker.”

Die raaisel rondom Lodewyk-Karel se lotgevalle is uiteindelik in 2000 opgelos.  Wetenskaplikes het eers DNS van Karl Wilhelm Naundorff, die mees prominente aanspraakmaker dat hy die verlore prins is, vergelyk met DNS van twee lewende familielede van die ware kroonprins – prinses Anna van Roemenië en haar broer, André de Bourbon-Parme.  Daardeur is gevind dat Naundorff se oorskot nié die van Lodewyk XVII kon wees nie.  Verdere DNS-toetse op haarlokke van twee tantes van die jong Lodewyk-Karel, asook van Marie Antoinette self, het die bevindinge bevestig.  Daarna kon wetenskaplikes voortgaan om toetse uit te voer op die versteende hart wat toe reeds vir meer as 200 jaar as relikwee rondgeswerf het, en vermoedelik die hart van Lodewyk XVII is wat op die dag van sy dood deur Pelletan verwyder is. Twee onafhanklike laboratoria het die mitochondriale DNS vergelyk met die genetiese sekwensie van Lodewyk se familielede, en die resultate bied sterk aanduidings dat die hart wel die jong Lodewyk s’n was.  Die hart is oplaas in 2004 in Saint-Denis te ruste gelê.

Maar steeds is daar die skeptici.  Sommige beweer dat die hart in werklikheid dié was van die eerste kroonprins wat reeds in 1789 gesterf het, alhoewel historici daarop wys dat die twee koningskinders se harte op verskillende maniere verwyder en gebalsem  is.  En immers het die genetiese toetse slegs bewys dat die eienaar van die hart en Marie Antoinette wel familie van mekaar was. 

Die historikus Philippe Delorme, outeur van L’affaire Louis XVII [Louis XVII: the Truth] en organiseerder van die genetiese toetse, maak dan die uitspraak dat die gruwelike feite van die ongelukkige prinsie se lewe mense wil laat glo dat daar ’n gelukkige einde móét wees – dat mite oorneem wanneer die werklikheid te brutaal is. 

En só wil dit dan lyk asof die mite telkens in die geskiedenis wil seëvier: hetsy om die volk se haat vir ’n uitlandse koningin te artikuleer (en by proxy selfs hulle woede vir hulle eie impotente jong koning), of om die volk se beskaamdheid by die besef van die onreg wat aan ’n kind gedoen is, te wil bedek. 

Dit is dan op hierdie punt dat ek die (lang) gedig wil aanhaal waarin Victor Hugo die dood van die prins op ’n ander manier tot mite maak – naamlik deur hom in die hiernamaals as koning voor te stel, sy lyding soortgelyk aan dié van Christus, en só sin aan die kind se verskriklike lot probeer gee.  (Of ons hierdie soort romantiese mitevorming durf aanvaar, is waarskynlik ’n vraag wat nie in ons eeu tuishoort nie.) 

 

King Louis XVII (an ode)

Vertaling: Dublin University Magazine
(“En ce temps-la du ciel les portes”, 1822)


The golden gates were opened wide that day,
All through the unveiled heaven there seemed to play
Out of the Holiest of Holy, light;
And the elect beheld, crowd immortal,
A young soul, led up by young angels bright,
Stand in the starry portal.

A fair child fleeing from the world’s fierce hate,
In his blue eye the shade of sorrow sate,
His golden hair hung all dishevelled down,
On wasted cheeks that told a mournful story,
And angels twined him with the innocent’s crown,
The martyr’s palm of glory.

The virgin souls that to the Lamb are near,
Called through the clouds with voices heavenly clear,
God hath prepared a glory for thy brow,
Rest in his arms, and all ye hosts that sing
His praises ever on untired string,
Chant, for a mortal comes among ye now;
Do homage–“‘Tis a king.”

And the pale shadow saith to God in heaven:
“I am an orphan and no king at all;
I was a weary prisoner yestereven,
My father’s murderers fed my soul with gall.
Not me, O Lord, the regal name beseems.
Last night I fell asleep in dungeon drear,
But then I saw my mother in my dreams,
Say, shall I find her here?”

The angels said: “Thy Saviour bids thee come,
Out of an impure world He calls thee home,
From the mad earth, where horrid murder waves
Over the broken cross her impure wings,
And regicides go down among the graves,
Scenting the blood of kings.”

He cries: “Then have I finished my long life?
Are all its evils over, all its strife,
And will no cruel jailer evermore
Wake me to pain, this blissful vision o’er?
Is it no dream that nothing else remains
Of all my torments but this answered cry,
And have I had, O God, amid my chains,
The happiness to die?

“For none can tell what cause I had to pine,
What pangs, what miseries, each day were mine;
And when I wept there was no mother near
To soothe my cries, and smile away my tear.
Poor victim of a punishment unending,
Torn like a sapling from its mother earth,
So young, I could not tell what crime impending
Had stained me from my birth.

“Yet far off in dim memory it seems,
With all its horror mingled happy dreams,
Strange cries of glory rocked my sleeping head,
And a glad people watched beside my bed.
One day into mysterious darkness thrown,
I saw the promise of my future close;
I was a little child, left all alone,
Alas! and I had foes.

“They cast me living in a dreary tomb,
Never mine eyes saw sunlight pierce the gloom,
Only ye, brother angels, used to sweep
Down from your heaven, and visit me in sleep.
‘Neath blood-red hands my young life withered there.
Dear Lord, the bad are miserable all,
Be not Thou deaf, like them, unto my prayer,
It is for them I call.”

The angels sang: “See heaven’s high arch unfold,
Come, we will crown thee with the stars above,
Will give thee cherub-wings of blue and gold,
And thou shalt learn our ministry of love,
Shalt rock the cradle where some mother’s tears
Are dropping o’er her restless little one,
Or, with thy luminous breath, in distant spheres,
Shalt kindle some cold sun.”

Ceased the full choir, all heaven was hushed to hear,
Bowed the fair face, still wet with many a tear,
In depths of space, the rolling worlds were stayed,
Whilst the Eternal in the infinite said:

“O king, I kept thee far from human state,
Who hadst a dungeon only for thy throne,
O son, rejoice, and bless thy bitter fate,
The slavery of kings thou hast not known,
What if thy wasted arms are bleeding yet,
And wounded with the fetter’s cruel trace,
No earthly diadem has ever set
A stain upon thy face.

“Child, life and hope were with thee at thy birth,
But life soon bowed thy tender form to earth,
And hope forsook thee in thy hour of need.
Come, for thy Saviour had His pains divine;
Come, for His brow was crowned with thorns like thine,
His sceptre was a reed.”

 In ’n volgende inskrywing kyk ek weer na die lewe van Madame Royale, en die mites wat rondom Lodewyk XVII se oudste suster ontstaan het.  

 

Bronne

 

Fraser, A. 2001. Marie Antoinette: The journey. N.A. Talese/Doubleday.

Jehaes E., Decorte R., Peneau A., Petrie J.H., Boiry P.A., Gilissen A., Moisan J.P., Van den Berghe H., Pascal O., & Cassiman J.J. 1998. Mitochondrial DNA analysis on remains of a putative son of Louis XVI, King of France and Marie-Antoinette.Europen Journal of Human Genetics 6(4): 383-395.

Jehaes, E., Pfeiffer, H., Topak, k., Decorte, R., Brinkmann, B. & Cassiman, J.J. 2001.  Mitochondrial DNA analysis of the putative heart of Louis XVII, son of Louis XVI and Marie-Antoinette. Europen Journal of Human Genetics 9(3): 185-90.

Heart of Louis XVII gets royal funeral. 2004.
http://www.chinadaily.com.cn/english/doc/2004-06/03/content_336254.htm [3 Maart 2004]. 

Lever, E. 2001. Marie Antoinette: The last queen of France. St. Martin’s Press.

Morgan, N. 2007. Van Tempeltronk tot katedraal: die kruisweg van Lodewyk XVII.  Literator 28(2): 47-69.

The fate of Louis XVII. 1891. British Medical Journal 2(1605): 759-760.

The death of Louis XVII 1893. British Medical Journal 2(1697); 86.

 

  •