Posts Tagged ‘Marijke Hanegraaf’

Desmond Painter. ‘U bent met mij een mens geweest’

Monday, September 7th, 2015

IMG_0922

In ʼn boekwinkel op die kampus van die Radboud Universiteit in Nijmegen, waar ek my op daardie oomblik eintlik bevind om ʼn koerant te koop, sien ek ʼn stapeltjie gedigte in poskaartformaat: Marijke Hanegraaf, Stadsdichter van Nederland 2013-2014, se Stadsgedichten. Die eenvoudige swart en blou letters op die wit omslag herinner my aan die uitgewer Praag se boeke, maar ek laat my nie sommer so maklik van stryk bring nie; ek koop die gedigte, en op pad terug na ons woonstel toe maak ek die papieromslag versigtig los, haal die eerste gedig uit, en begin in die loop te lees.

Ek sou eers later, met die hulp van Google, uitvind dat Hanegraaf in 1946 gebore is, dat sy in Tilburg grootgeword het, en dat sy eers op relatief hoë ouderdom gedebuteer het – met die bundel Veerstraat, in 2001. Dit word gevolg deur Proefsteen (2006) en Restruimte (2010). Ek sou ook uitvind dat Hanegraaf Nijmegen se vyfde stadsdigter is, en dat sy in hierdie amp voorafgegaan is deur Merijn Hilte (2005-2006), Victor Vroomkoning (2007–2008), Jaap Robben (2009-2010) en Dennis Gaens (2011-2012).

Nijmegen, in die provinsie Gelderland en reg op die grens met Duitsland, is in 1944 ‘per ongeluk’ deur Amerikaanse vliegtuie gebombardeer; die middestad is in puin gelaat. Dit is onmoontlik om nie met hierdie geskiedenis gekonfronteer te word nie: die oorhaastige, dikwels lelike bouwerk van die naoorlogse jare is ʼn litteken en die enkele vooroorlogse straatbeelde wat intakt gebly het, herinner mens bloot aan die verwoesting en verlies.

*

In deze stad

 

Als je over straat loopt

– voor een brood bij de bakker misschien –

 

slaat dan de paniek toe dat zomaar de dood

uit de lucht valt of precies op jou af schiet,

 

ben je op je hoede voor bruuske gebaren

van soldaten, te wild in een bevrijding die stokte

 

of ben jij van na vijfenveertig?

 

Haast je naar het plein met de bussen. Je bent laat.

Hier stonden tram 1 en die bus naar Wychen.

Hier staat wat verloren ging. Je kent

 

geen stad in dit land waar de staart

van een oorlog zo wreed overheen sloeg.

 

Dooft ooit het schrijnen

van verkeerde beslissingen?

 

Blijvend de stem die ontbreekt, flarden

rook en stof op een foto van afstand, en iemand

op de hoek van de straat die niet meer bestaat.

 

4 Mei 2014

Dodenherdenking in de Stevenskerk

*

Maar dit is nie híérdie gedig wat my op pad huis toe vir ʼn oomblik stil laat staan nie, wat ek nog twee keer herlees voordat ek by die woonstel kom, en wat ek rofweg in Engels vertaal vir Claire nie. Miskien is dit die prominensie wat berigte en foto’s van die vlugtelinge op die stasie in Boedapest en die lyk van die seuntjie op die strand in Turkye tans in die Europese media, en die soms skreiende gewik-en-weeg oor ‘migrasie’ in die konteks van soveel lyding, wat ʼn mens met ʼn versugting laat vir ʼn poëtiese register van eerbied, reverence – eerbied vir die alledaagse, vir die klein moment in die groot gedruis van die geskiedenis, vir die nietigheid en waarde van mense en stede, vir die vreemdeling en vreemdheid in ons midde.

In ʼn wêreld wat vasgevang is tussen onverskilligheid en pasklaar moralismes, tussen onsigbaarheid en pasboeke, tussen wagwoord en sjibbolet, begeer ʼn mens soms weer ʼn sorgsame en besorgde omgang met taal – met die eie taal, die ander se taal; met my naam, met jou naam – as steierwerk vir etiese gewaarwording en bewussyn, as vormgewing en omvorming van wat ons te maklik, te atomisties, ‘ervaring’, en te maklik, te eksklusief, ‘gemeenskap’ noem.

Hanegraaf se ‘Poolse man uit Bakel’ is so ʼn gedig: sonder raserige politieke retoriek of moralistiese stellingname, is dit ʼn aanklag teen etiese agterlosigheid, teen burokratiese standaardisering, teen miskenning, en teen die opheffing van dit wat onvertaalbaar bly in ʼn ander: karakter, binnelewe, eienaam, tongval. Dit maak ʼn appèl op ons etiese verbeelding, op taal self as beide simbool en instrument van ons medemenslikheid, as stem en bestemming van die poësie. Op haar webblad beskryf Hanegraaf die gedig soos volg: ‘Een van de taken van de stadsdichter van Nijmegen is om een gedicht te maken bij een eenzame uitvaart. Op de valreep kreeg ik het bericht van de ambtenaar die belast is met de Wet op de Lijkbezorging dat hij een eenzame uitvaart voorzag. Daar heb ik het gedicht Poolse man uit Bakel voor gemaakt.’

*

Poolse man uit Bakel

 

Poolse man uit Bakel, u woonde in een park

met bungalows, het klinkt gearriveerd maar

sta mij toe dit te betwijfelen.

 

U kwam naar Nederland en dat werd dan uw leven.

U was een zomerkind en toch pas 55. Ze zeggen

dat u viel. Een trap, een trede werd een valkuil.

 

Wist u wat er mis ging? Ik zou willen weten hoe

die dag voor u begon en of het vreemd was te vallen

onder de zwaarte van afstand en verschillen.

 

Poolse man, ik struikel over uw achternaam en ken

uw voornaam niet. Wie noemde hem en klonk het

luid of teder? Ik weet niet hoe u hebt liefgehad

 

misschien gehechtheid hebt vermeden. Was u

een stuurse man, was u timide, of vrolijk

en tevreden met dagelijkse genoegens.

 

Hoe u ook was, u hebt gepoogd. U bent met mij

een mens geweest. Ik stond vroeg op voor u

en draag een handvol woorden naar u toe.

 

november 2014

 

Voor de eenzame uitvaart van I.S. Kwiatkowski,

Geboren op 20 augustus 1959 in Polen,

Gestorven op 9 november 2014 in het Radboudumc, Nijmegen,

Uitvaart op 18 november 2014, om 8.30 uur, in crematorium Jonkerbos,

Nijmegen.

  •