Posts Tagged ‘Migrasie’

Desmond Painter. Bootjie na Kammaland

Tuesday, May 17th, 2011

Migrante op pad na Europa

Migrante op pad na Europa

Ek lees op BBC News: “Italy has warned that an influx of Tunisian migrants arriving on its shores could have devastating consequences for all European nations. / Interior Minister Roberto Maroni said migrants who have landed on the island of Lampedusa threaten the institutional and social structures of Europe. / The EU border agency is sending patrol boats and aircraft to assist Italy. / In another development, a boat was intercepted off Sicily carrying about 30 people believed to be from Egypt. / Italian police said the boat was intercepted overnight off the coast near Ragusa. / Meanwhile, in Tunisia, the authorities have lifted a night-time curfew.”

 

‘n Mens sou sweer hulle berig oor ‘n militêre inval! Ek lees op ‘n ander webblad: ‘A train carrying Tunisian immigrants from Italy was halted at the French border Sunday in an escalation of an international dispute over the fate of North African migrants fleeing political unrest for refuge in Europe. / But France blamed what it said were hundreds of activists on the train planning a demonstration in France, and posing a problem to public order. Traffic was re-established by evening — but not before Italy lodged a formal protest.” / At no time was there a … closing of the border between France and Italy,” French Interior Ministry spokesman Pierre-Henri Brandet said. It was an “isolated problem,” he said by telephone, “an undeclared demonstration.”‘

Tunisië: Frantz Fanon het op ‘n stadium daar gewoon, tydens die burgeroorlog in Algerië. In sy essay, ‘The “North African Syndrom”‘, skryf hy juis oor migrasie uit Noord Afrika na Frankryk.

Hy skryf: ‘Men come and go along a corridor you have built for them, where you have provided no bench on which they can rest, where you have erected a lot of scarecrows that viciously smack them in the face, and hurt their cheeks, their chests, their hearts.

Where they find no room

where you leave them no room

where there is absolutely no room for them

and you dare tell me it doesn’t concern you!

that it’s no fault of yours!’

Hy skryf: ‘All those men who are hungry, all those men who are cold, all those men who are afraid… All those men of whom we are afraid, who crush the jealous emerald of our dreams, who twist the fragile curve of our smiles, all those men we face, who ask us no questions, but to whom we put strange ones. Who are they?’

Hy skryf: ‘Who are they, those creatures starving for humanity who stand buttressed against impalpable frontiers (though I know them from experience to be terribly distinct) of complete recognition?’

Hy skryf: ‘His evolution and the story of his life. It would be better to say the history of his death. A daily death. / A death in the tram, / a death in the doctor’s office, / a death with the prostitutes, / a death on the job site, / a death at the movies, / a multiple death in the newspapers, / a death in the fear of all decent folk of going out after midnight. / A death, / yes a DEATH.’

Hy skryf: ‘If the standard of living made available to the North African in France is still higher than the one he is accustomed to at home, this means that there is still a good deal to be done in his country, in that “other part of France”. / That there are houses to be built, schools to be opened, roads to be laid out, slums to be torn down, cities to be made to spring from the earth, men and women and children to be adorned with smiles. / This means that there is work to be done over there, human work, that is, work which is the meaning of a home. Not that of a room or a barrack building. It means that over the whole territory of the French nation (the metropolis and the French Union), there are tears to be wiped away, inhuman attitudes to be fought, condescending ways of speech to be ruled out, men to be humanized.’

Hy skryf: ‘Your solution, sir?’

Hy skryf: ‘Don’t push me too far. Don’t force me to tell you what you ought to know, sir. If YOU do not reclaim the man who is before you, how can I assume that you reclaim the man that is in you?’

Hy skryf: ‘If YOU do not demand the man, if YOU do not sacrifice the man that is in you so that the man who is on this earth shall be more than a body, more than a Mohammed, by what conjurer’s trick will I have to acquire the certainty that you, too, am worthy of my love?’

Hy skryf dit alles in 1952.

Frantz Fanon

Frantz Fanon

Desmond Painter. ’n Wêreld sonder grense? Nagreise na Kreta

Monday, April 11th, 2011
Jan Rabie

Jan Rabie

Jan Rabie het na Kreta, waar hy 30 maande gewoon het, verwys as die “klipwieg” van Europa en die Westerse beskawing. Die Minoïese nalatenskap, oral te sien op die eiland, skep inderdaad die indruk van ‘n byna ondeurgrondbare historiese en kulturele kontinuïteit. Maar Kreta was nog altyd eintlik meer kruispad as vestiging – ‘n gebied van hibriede identiteite nog voor die begrip “hibriditeit” in die postkoloniale teorie modieus geword het; ‘n plek van invallers en vlugtelinge; ‘n sone van besettings, vestigings en hervestigings. 

‘n Mens sal verskoon word as jy dink Kreta se enigste besoekers is die massas toeriste wat jaarliks op haar strande toesak. Die nasionalistiese preokkupasie met die ideologie van een kultuur, een taal en een godsdiens is hier meestal net so vanselfsprekend as elders in Europa, en alledaagse, toeristiese sowel as amptelike voorstellings van Kreta is dat dit eksklusief Grieks was, is, en altyd so sal wees. Tog is daar benewens die jaarlikse kom en gaan van toeriste ‘n ewe aktiewe verkeer van ongedokumenteerde migrante (in die openbare diskoers, ‘onwettige’ migrante), asook politieke vlugtelinge en asielsoekers.

Somige van hierdie hoopvolle ongedokumenteerdes steek die verraderlike Middellandse See oor in bote van Noord-Afrika, op pad na verskillende bestemmings op die Europese vasteland (daar is al na die Middellandse See verwys as die grootste Europese massagraf sedert die Tweede Wêreldoorlog…); ander, en die meeste van diegene vir wie Kreta die bestemming is, kom van plekke soos Albanië, Bulgarye en Sirië – en ander lande op die suid-oostelike periferie van die Europese Unie (EU). 

Sommiges kom met die idee om te bly; ander steek die grens, of meervoudige grense, meermale oor in komplekse, dikwels seisoenale patrone van transnasionale beweging. Die belangrikste rede vir hulle ingewikkelde, dikwels gevaarlike passate – soms op hulle eie, soms georganiseer deur sindikate – is die beskikbaarheid van werk in die toerismebedryf, konstruksie of landbou. Duisende word aangekeer en gedeporteer (die grens word immers geïntensifiseer, eerder as ondermyn, in ‘n multinasionale Europa waar elke deelstaat verantwoordelikheid aanvaar vir elke ander deelstaat se grens), maar ‘n groot groep word nie-amptelik en sonder dokumente deurgelaat.

Eerder as totaal gefortifiseer, volg die grens ‘n differensiële logika wat ‘n fyn aanvoeling toon vir die arbeidsbehoeftes in die onmiddellike omgewing. Ongedokumenteerde migrante bevind hulle dus in ‘n soort skadu-ekonomie wat ‘n goedkoop ooraanbod van arbeid beskikbaar maak aan taverne-eienaars, boere en boukontrakteurs, sonder dat enige maatskaplike voorregte en sekuriteit of kulturele en politieke verteenwoordiging in ruil aangebied word. 

Die amptelike nie-verteenwoordiging of onsigbaarmaking van ongedokumenteerde migrante beteken dat hulle dikwels uitgelewer is aan ander, meer venynige soort voorstellings – byvoorbeeld, die manier waarop die media en politici hulle verbind aan die morele panieke oor georganiseerde misdaad en, deesdae veral, internasionale terrorisme. Hierdie kortsluiting in die politiek van verteenwoordiging kan natuurlik toegeskryf word aan die feit dat politieke verteenwoordiging steeds grootliks binne die parameters van die nasiestaat bedink word.

Selfs welwillende intervensies volg meerendeels ‘n nasionalistiese logika: migrante moet geïntegreer word in die heersende nasionale kultuur. Die probleem is egter dat hierdie soort reaksies nie tred hou met die manier waarop ongedokumenteerde migrasie, soos die gedereguleerde vloei van kapitaal, ‘n outonome, transnasionale proses geword het nie.  Die nasionalistiese raamwerk, of dit nou eksklusief of inklusief is, faal dus as ‘n politieke verbeelding wat ongedokumenteerde migrante, en eintlik ons almal, van voortgesette verteenwoordiging en openbare deelname aan ‘n politieke gemeenskap (eerder as private deelname aan ‘n suiwer ekonomiese gemenebes) in ‘n globaliserende, post-nasionalistiese wêreld kan verseker. 

Kreta, Griekeland

Kreta, Griekeland

Terwyl Europa aan die eenkant deur uitbreiding as geopolitieke streek vergroot, bevestig en gefortifiseer word, word dit aan die anderkant ook juis in die nuwe grensgebiede toenemend gedesentreer en vloeibaar gemaak. En dit is juis die Suid-Ooste, tradisioneel op die periferie van Europa, wat op hierdie manier die middelpunt geword het van transnasionale bewegings en, meer grondliggend, Europese selfdefinisies.

Wat ek hierbo oor Kreta gesê het, geld dus ook Griekeland, Slovenië, Suid-Italië, Turkye en ander, waar die rituele dramas van grensbeheer, nagtelike oorgange, deportasies, vlugtelingkampe, en die informele arbeidsmark plaasvind. Dit is hier, eerder as as in die ekonomiese en ideologiese hart van die EU, waar die betekenis van Europa, grense, burgerskap, en van politieke gemeenskap opnuut bedink kan word. 

Presies hoe ‘n post-nasionale politieke gemeenskap sal lyk, en of begrippe soos “burgerskap”, “internasionale menseregte” of “gemeenskap” nog enige drakrag het, is nie altyd meer duidelik nie. Wat wel duidelik is, is dat migrasie toemenend aangespreek en verhef word tot ‘n strydpunt vir diegene in Europa wat soek na ‘n regverdiger globalisering en die definiëring van ‘n ander politiek. Dit is ook die toetssteen vir pogings om anders (lees: post-nasionaal) te begin dink oor dinge soos minderheidsregte, rassisme en anti-rassisme, burgerskap, politieke gemeenskap en die rol van die media.

Die vraag waarmee ons gelaat word, is dit: Hoe moet ons ons posisioneer in ‘n markfundamentalistiese wêreld waar plek toenemend opgehef, grense noodwendig oorskry en gerelativeer, en die rol van nasionale politiek vereng word tot die bied van polisiëring en militêre eerder as maatskaplike sekuriteit? ‘n Wêreld, met ander woorde, waar nie net wegdoenbare produkte nie, maar ook wegdoenbare gemeenskappe, plekke, omgewings en lewens geskep word.

Andries Bezuidenhout. Wat jy verloor as gemeenskappe verhuis

Wednesday, February 2nd, 2011

Piketberg gesien vanaf die pas Piket Bo-berg toe

Piketberg laat my altyd aan David Kramer se lied “ʼn Man stap” dink. Dit kom van sy plaat Kliphard af. Ek weet die lied gaan nie oor Piketberg nie, maar toe ek David Kramer ʼn slag daaroor uitvra, het hy gesê hy het elemente van verskillende dorpe in die liriek saamgevoeg, onder andere Worcester, waar hy grootgeword het. Dit gaan oor ʼn Suid-Afrikaner wat uit Kanada terugkeer om sy geboortedorp te besoek:

ʼn Man stap deur die strate
Jy kan sien hy’s van die stad
Hy dra ʼn donkerbril en Calvin Klein
Sy baard is kort en glad
Hy dink: Hoekom is ek terug
Vir wat is ek op soek?
Was hier nie ʼn klein kafeetjie nie?
Net hier op die hoek

Waar is die Scala Bioskoop
Het hulle dit gesloop?
Die sinagoge was in die gebou
Waar jy nou meubels koop
Die Jode het almal weggetrek
Die ou mense is dood
En laaities sit nou sonder werk
Hul voete in die sloot

Dis spesifiek die deel oor die sinagoge en die Jode wat weggetrek het, wat my aan Piketberg laat dink en soms ook Calvinia. Piketberg se naam was aanvanklik Piquetberg, ʼn verwringing van die Franse woord vir troepe wat ʼn wagpos beman. In 1792 is ʼn militêre pos hier begin om boere van Europese afkoms teen aanvalle van die Gonjemans, soos die oorspronklike bewoners genoem is, te beskerm. Deesdae is daar ʼn baie eksklusiewe vakansiedorpie genaamd Gonnemanskraal regs langs Jacobsbaai op die Weskus. Ons het ook ʼn plaas met hierdie naam teëgekom, maar as Goedemanskraal.

Piketberg se kanonne is ook gebruik om die boere van die aankoms van skepe in Kaapstad se hawe te verwittig. Hulle het hul waens dan vol produkte gelaai om met die skepe handel te dryf. Later is die kanonne afgevuur met spesiale geleenthede, soos Koningin Victoria se verjaarsdag en die aankoms van die eerste telefoonlyn op die dorp. Piketberg is formeel as dorp in 1836 gestig, toe Sir Benjamin D’urban grond vir die oprig van ʼn kerk toegeken het. Die huidige kerkgebou is tussen 1880 en 1882 gebou in ʼn neo-Gotiese styl. Vandag lyk die kerk so:

NG Kerk Piketbeg, vooraansig

NG Kerk Piketberg, detail

NG Kerk Piketberg, historiese gegewens

Toe ons die dorp die eerste keer besoek het, het ons ook ʼn draai by die begraafplaas gemaak. Daar is baie Joodse vanne op van die grafstene. Klaarblyklik was daar eens ʼn sterk Joodse gemeenskap, meestal van Litouse afkoms. Baie het hulself uit armoede opgehef deur goedere as smouse van opstal na opstal te verkoop. Die ou sinagoge is darem nie ʼn meubelwinkel nie, maar dien as die plaaslike museum:

Piketberg se Museum, voorheen die dorp se sinagoge

Sinagoge vanuit 'n ander hoek

Uitsig op vallei met koringlande

Ons het Piketberg nou al ʼn paar keer besoek. Dis beslis nie ʼn dorp wat agteruitboer nie. Tewens, verskeie van die geboue in die dorp waarvan ons hou, blyk gerestoureer te word. ʼn Voorbeeld is ʼn ou art deco motorhawe wat in onbruik verval het, wat iemand nou in kantore omskep het. ʼn Victoriaanse gebou langs die kerk is ook ingerig as ʼn gastehuis en daar is ʼn nuwe kunsgalery. En as jy hier aankondig dat jy nou “Hoofkantoor” toe gaan, verwys jy beslis nie na ʼn werklike kantoor nie, maar die hotel se kroeg.

Piketberg se kanon is die laaste keer in die 1960s afgevuur, toe ʼn misplaaste skoot die skool se vensters in ligte laaie gelaat het. Die loop is terstond met sement toegemessel en die kanon staan blykbaar nou in die skool om deur besoekers besigtig te word.

Die kwessie van Piketberg se Joodse gemeenskap laat my baie keer wonder. Piketberg is ook nie ʼn uitsondering nie. In Calvinia is die ou sinagoge ook nou ʼn museum:

Calvinia se museum, voorheen die sinagoge

Vele Suid-Afrikaanse dorp is deesdae armer sonder die Joodse gemeenskappe wat eens daar gewoon het. In baie gevalle was Jode, as meer onlangse emigrante uit Europa, die kern van sulke dorpe se kulturele lewens – toneelstukke is opgevoer, die dorp se kinders kon leer klavier speel en note lees, familieverbintenisse het mense in voeling gehou met gebeure in die wêreldletterkunde. Onthou, Calvinia is die dorp waar die gemeente C. Louis Leipoldt se pa, hul predikant, versoek het om nie sy viool te speel nie, omdat hy volgens hulle duiwelse musiek daarop gemaak het. Hy het die instrument weggebêre en het eers weer op sy sterfbed daarna gevra. Hy is met die viool in sy hand oorlede. Een van die redes waarom die Joodse gemeenskap Calvinia verlaat het, was toe die skool Engels as parallelle voertaal afgeskaf het om klasse uitsluitlik in Afrikaans aan te bied.

Van die aanvanklike Gonjemans en die Joodse gemeenskappe bly daar in sommige gevalle slegs name oor. Op sekere dorpe sal dit mettertyd seker die geval met Afrikaners ook wees. Ek hoop die kerkgeboue word nie meubelwinkels nie, maar darem museums wat getuig van ʼn vroeër beskawing, al was dit soms ʼn onverbiddelike, ongenaakbare kultuur. Miskien kry die nageslag van die Gonjemans selfs eendag hul grond terug.

ʼn Tragikomiese deel van David Kramer se liriek is die vrou agter die toonbank in die Pandora Koffiekroeg wat steeds dink haar naam is “Missies”. Die lied se refrein gaan só:

Wat maak ek in die dorpie?
Hier kan ek nie bly nie
Ek bly in Toronto
Maar Toronto’s nie vir my nie
Die somers is bedompig
Die winters is te koud
Jou hele lewe hardloop jy
En eendag is jy oud

Die nageslag van Piketberg se Jode het in 2004 ʼn olyfboom geplant om hul geskiedenis op die dorp te gedenk.

Erkennings:

Uittreksels uit “ʼn Man stap” kom van David Kramer se album Kliphard (Blikmusiek, 1999). Van die inligting oor Piketberg se geskiedenis kom uit ʼn brosjure Discover the Bergriver Region, wat deur die Bergrivier Munisipaliteit uitgegee is. Die storie oor C. Louis Leipoldt se pa kom uit John Kannemeyer se biografie van die digter.