Posts Tagged ‘Nicol Stassen’

Nicol Stassen. Voorwoord Versindaba 2010

Monday, August 16th, 2010
Versindaba 2010

Versindaba 2010

Desiderius Erasmus het sy uitgewer Aldus Manutius van Venesië geprys en gesê dat Manutius ewe onsterflik is as die groot wetenskaplikes en skrywers van die Renaissance. Tóg geniet min uitgewers blywende faam buiten by ‘n klein groepie boekhistorici. ‘n Handvol uitgewers soos J.L. van Schaik, Human & Rousseau en A.A. Balkema het blywende roem in die Afrikaanse letterkunde verwerf. Hoewel die uitgee van boeke – soos die skryf van gedigte – oor die eeue heen ‘n besondere aantrekkingskrag vir mense gehad het, is die publiek grootliks onkundig oor wat ‘n uitgewer presies doen.

‘n Mens sou breedweg twee soorte uitgewers kon onderskei. Die een soort gee vir die mark uit en soek dus geskikte outeurs om aan daardie mark se behoeftes en smaak te voldoen. Dié beleid is die rede vir die publikasie van kookboeke, reisgidse, tuinboeke, ensovoorts. Daarenteen identifiseer ‘n klein minderheid uitgewers ‘n kreatiewe skrywer en publiseer sy/haar werk met die hoop om die lesers te vind wat daarin belangstelling sal toon.

Die literêre boekemark het egter al hoe meer ‘n prosamark geword en word gedomineer deur “topverkopers” van bemarkbare, aantreklike skrywers met eksotiese lewenstyle.

Maar literatuur kan nie van topverkopers alleen leef nie. Die digbundel is steeds die hoeksteen van ons boekekultuur, en vooraanstaande Afrikaanse digters geniet ‘n openbare bekendheid wat veel groter is as wat deur die verkope van hulle digbundels weerspieël word.

Een strategie wat ‘n uitgewer van poësie kan volg om ‘n groter mark vir sy bundels te skep, is om die nuutheid van sy digters as ‘n “verkoopspunt” te gebruik. Die behoefte aan “nuwe stemme” en “jong gesigte” het gevolglik tot ‘n drastiese verandering gelei. Waar ‘n debuutdigter voorheen min geleentheid gehad het om gepubliseer te word, en dikwels sy bundel self moes publiseer, en selfs daarna min aandag in die pers geniet het, is die teenoorgestelde op die oomblik waar. Die media het ‘n onversadigbare honger na steeds nuwer stemme. Bestaande nuwe stemme word dus gou vergeet en slegs ‘n handjievol “nuwe stemme” kry ooit die geleentheid om later hulle eie selfstandige digbundels te publiseer. Die belangstelling in ‘n nuwe digter of digbundel is dus van kortstondige, verbygaande aard, en die “lewensduur” van ‘n boek in ‘n boekwinkel word steeds korter.

Uitgewers probeer dus om ‘n tweede strategie te volg en publiseer ook bundels wat langer die openbare aandag gaan geniet. Myns insiens gaan uitgewers in die toekoms probeer om al hoe meer digbundels te publiseer wat internasionale aandag gaan geniet.

Watter Afrikaanse digbundels kan los staan van hulle taal, hulle land en hulle tyd – en dus wêreldliteratuur wees? Groot literatuur is immers in vertaling en in ‘n ander geografiese milieu en tyd net so belangrik as in die oorspronklike taal, samelewing en tyd waarin dit verskyn het.

Hans Magnus Enzensberger het in die vroeëre uitgawes van Museum der modernen Poesie (1960) daarop gewys dat daar geen nasionale poësieë meer bestaan nie – slegs ‘n “wêreldpoësie”. Hierdie gedagtes kan reeds by Goethe (1827) en selfs nog vroeër by Christoph Martin Wieland teruggevind word. Oor in watter mate daar van ‘n “poëtiese wêreldtaal” gepraat kan word, is nog geen eenstemmigheid bereik nie. In later uitgawes van Museum der modernen Poesie (1980 en 2002) beweer Enzensberger dat die poësie van die laaste dekades steeds heterogener en regionaler geword het, dat die vertaalbaarheid daarvan afgeneem en die verskeidenheid daarvan toegeneem het. Die “poëtiese wêreldtaal” het dus in talle regionale dialekte versplinter.

Ek vermoed egter dat die tyd waarin Afrikaanse digters gepubliseer is sonder dat hulle in die “wêreldpoësie” belese is, verby is. Ek vermoed ook dat ons die laaste Afrikaanse literatuurgeskiedenis gesien het waarin dit geïsoleer van die wêreldliteratuur beskou word. Ek hoop dus dat die name van digters soos Neruda, Szymborska, Akhmatova, Celan, Pessoa, Carson en andere in toekomstige Afrikaanse literatuurgeskiedenisse sal opduik.

‘n Mens soek egter tevergeefs na die vertalings van die belangrikste digters in die wêreld in Afrikaans. Watter Nobelpryswenners, digters uit Afrika of selfs die digters van nege van die elf amptelike tale in Suid-Afrika is al in Afrikaans vertaal? Behalwe vir vertalings van Uys Krige, M.M. Walters, en Daniel Hugo, asook die “Poësie uit die verre lande”-reeks en enkele onlangse vertalings van Chinese, Japannese en Oud-Griekse, Duitse en Nederlandse gedigte, lyk die oes maar skraal.

Die impak van Afrikaanse digters op die wêreldletterkunde is op die oog af net so klein soos die impak van die wêreldletterkunde op die meeste Afrikaanse digters. As ‘n mens deur Afrikaans Literature in Translation (1998) van Barend Toerien blaai, lyk dit nie of enige Afrikaanse digters behalwe Breyten Breytenbach en moontlik Antjie Krog ‘n besondere invloed op die wêreldletterkunde gehad het nie. In ‘n lys van die honderd beste boeke uit Afrika verskyn nie eers een Afrikaanse digbundel nie, hoewel Afrikaans darem een van die twaalf (uit meer as 2000 Afrika-tale) is wat ‘n paar skrywers op hierdie lys gelewer het.

Die nuwe digitale en elektroniese media bied egter ongekende moontlikhede om Afrikaanse poësie internasionaal bekend te stel en nuwe lesers daarvoor te wen. Die Versindaba-webblad het in die afgelope ses maande besoekers uit 122 lande gehad. Ongeveer ‘n derde van die intekenare is besoekers uit die Lae Lande. Louis Esterhuizen en Marlise Joubert het boonop met ‘n aantal kreatiewe inisiatiewe gekom om belangstelling vir Afrikaanse poësie te wek, onder andere vennootskappe met organisasies in hierdie lande. Interessant genoeg is ook ongeveer een derde van Protea Boekhuis se ongeveer 3000  facebook-vriende afkomstig van die Lae Lande.

Die uitgewer en die digter is beide entrepreneurs en makkers in ‘n stryd teen  die “naamlose massa van poësieheidene”. Daar is egter nie sprake van enige gelykwaardigheid van die uitgewer en die digter nie. Digters is op die lang duur altyd magtiger as hul uitgewers, al lyk dit op die oog af nie so nie.

‘n Derde strategie waarvan uitgewers gebruik maak om lesers vir hulle digbundels te wen, is om op die oordeel van hulle redakteurs te vertrou. Dit is egter heelwat moeiliker vir ‘n redakteur om ‘n persoonlike stempel op ‘n bundel af te druk, hoewel sommige redakteurs se bundels meer afgerond as dié van ander is. Dikwels is daar vir ‘n selfstandige redakteur ook min geleentheid om ‘n eie styl te ontwikkel as gevolg van die beperkinge van die “huisstyl” van die uitgewer of selfs maatskappybeleid.

Wanneer gekyk word na die 14 Afrikaanse digbundels wat in 2009 by gevestigde uitgewers verskyn het, is dit duidelik dat die lof van redakteurs soos Martjie Bosman van Protea Boekhuis (7 bundels), Riana Barnard van Tafelberg (2 bundels), Etienne Bloemhof  en Alida Potgieter van Human & Rousseau (2 bundels) en Dineke Volschenk van Lapa (1 bundel) glad nie genoeg besing word nie.

Hoewel daar vier gevestigde uitgewers van Afrikaanse poësie is, is daar nie eers vier boekwinkels in die land wat ‘n gesaghebbende aantal Afrikaanse digbundels aanhou nie. Uitgewers sal dus kreatiewe oplossings vir hierdie gebrek moet vind.

Die entoesiasme wat die vorige vyf Versindabas vir Afrikaanse poësie geskep het, kan nouliks onderskat word. Daar is min twyfel dat die sesde Versindaba, vir die eerste keer onder die bekwame bestuur van Stellenbosch se Woordfees, op hierdie tradisie sal voortbou en selfs ‘n nog groter sukses daarvan sal maak.

Dit is egter so dat die uitgee van digbundels nog geen uitgewer of digter al buitensporig ryk gemaak het nie en dat hierdie probleme, in die afwesigheid van groot bemarkingsbegrotings, besonder kreatief aangepak sal moet word. Gelukkig het uitgewers van Afrikaanse poësie nog nooit vir uitdagings teruggedeins nie!

Nicol Stassen: Versindaba-bloemlesing 2009

Saturday, November 7th, 2009

Voorwoord – Versindaba 2009

Nicol Stassen

(Versindaba 2009, saamgestel deur Marlise Joubert;  ISBN: 978-1-86919-291-4, Protea Boekhuis, 2009; R120.00)

 

Marlise Joubert & Nicol Stassen

Marlise Joubert & Nicol Stassen

Dit is met ’n mate van verrassing én genoegdoening dat ’n mens besef dat hierdie bundel reeds die vyfde Versindaba-bloemlesing is. 

          In die Afrikaanse poësie in die breë is sekere tendense waarneembaar. Sonder uitsondering is elke Afrikaanse digbundel wat by ’n erkende uitgewer verskyn van hoogstaande gehalte. Dit is gevolglik nie meer vir goeie Afrikaanse digters nodig om hulle digbundels self te publiseer nie. ’n Mens sou hierdie tyd tentatief as ’n bloeitydperk vir die Afrikaanse poësie wil bestempel. 

          Reeds met die eerste Versindaba-bundel het ek geskryf dat Protea Boekhuis dit publiseer “sodat die wonderlike groot prestasies van Afrikaanse digters nie sal vervaag nie”. Gedurende elke jaar is gepoog om ’m momentopname van die Afrikaanse poësie van daardie spesifieke jaar te gee. Intussen het dit aangegroei na vyf momentopnames en ’n mens kan nou ’n meer omvattende beeld van kontemporêre Afrikaanse poësie en die ontwikkeling daarvan oor die afgelope vyf jaar vorm. Daar is bowendien voortdurend gepoog om ’n verteenwoordigende, omvangryke en genuanseerde beeld van die Afrikaanse poësie gedurende elke jaar te publiseer.

          Gehalte het deurlopend ’n oorwegende rol gespeel met die seleksie van die deelnemers. ’n Bevestiging van die gehalte van die gedigte kan gevind word in die besonder groot aantal gedigte in die eerste drie Versindaba-bloemlesings wat in die Groot Verseboek (2008) opgeneem is.

Terselfdertyd is gepoog om nie aan verskeidenheid in te boet nie. ’n Mens word in die besonder getref deur die diversiteit van Afrikaanse poësie. Dit wil ook voorkom of die verskeidenheid daarvan (beide in temas en tegnieke) oor die afgelope vyf jaar selfs toegeneem het. Die diversiteit van die Afrikaanse poësie is noodsaaklik vir die voortbestaan daarvan. Afrikaanse poësie leef egter nie in isolasie nie en ’n mens kom toenemend onder die besef in watter mate poësie in ander tale neerslag in Afrikaans vind en in watter mate die mees belese Afrikaanse digters ook die beste Afrikaanse digters is.

Die deelnemers aan die Versindaba was oorwegend digters waarvan daar in die spesifieke jaar ’n digbundel verskyn het. Maar daar is ook gepoog om belowende digters te nooi. ’n Beduidende aantal het sedertdien hulle debuutbundels gepubliseer. Die Versindaba bly dus steeds dié geleentheid waar die nuutste Afrikaanse poësie gehoor kan word.

Onder die 80 digters wat die afgelope vyf jaar by Versindaba opgetree het, is al ses lewende Hertzogpryswenners vir poësie, drie van die tien lewende Hertzogpryswenners vir prosa wat ook poësie skryf en 17 uit die 23 wenners van die Afrikaanse Ingrid Jonkerprys (sedert 1966). Daar is dus bykans geen aktiewe Afrikaanse digter wat nog nie tydens Versindaba opgetree het nie.

Aan die ander kant is dit met leedwese maar ook dankbaarheid dat digters soos George Weideman en Ronnie Belcher nog gedurende hulle lewe tydens die Versindaba vereer kon word met Akkertoekennings vir hulle lewenslange bydrae om Afrikaanse poësie te bevorder.

Die vyfde Protea Poësieprys word ook vanjaar tydens die Versindaba toegeken vir die beste Afrikaanse digbundel wat gedurende 2008 verskyn het. Die ontvanger daarvan is weer eens ’n waardige wenner wat sy plek langs formidabele digters soos Charl-Pierre Naudé, Gilbert Gibson, Antjie Krog en Breyten Breytenbach inneem.

            Na vyf jaar bied Versindaba nie net meer ’n bestekopname van die poësie nie; dit het self ’n wesenlike moment op die jaarlikse poësiekalender geword.

 

Versindaba 2009 bloemlesing

Versindaba 2009 bloemlesing

 

 

 

 

 

 

Boekbekendstelling – “Halala Afrikaans”

Tuesday, August 11th, 2009
"Halala Afrikaans" (Daniel Hugo)

"Halala Afrikaans" (Daniel Hugo)

“Afrikaans is die grootste nie-rassige prestasie in ons Suiderland sover. Gesamentlik geskep deur mense van drie vastelande – Afrika, Asië en Europa. En daarom is dit nie die besit van eensydige politieke partye nie, maar behoort dit aan almal wat dit praat, skryf en liefhet. En daarom ook is my taal my beste wapen teen rassisme.” Hierdie uitspraak, wat Jan Rabie in 1992 gemaak het en as motto dien vir “Halala Afrikaans” (2009: Protea Boekhuis) vorm inderdaad die grondtoon regdeur dié besonderse boek waarvan Daniel Hugo die redakteur was. Soos dit op die voorblad gestel word: “Halala Afrikaans (is) die biografie van Afrikaans. Op n funky en vernuftige manier word die storie vertel van hoe Afrikaans ontstaan het tot by Afrikaans vandag met sy SMS-taal. Die doel van die boek is om oningeligtes oor die taal in te lig, ingeligtes te verbaas en verbyster, en om studente van die taal te boei met die kompleksiteite van die taal.” Medewerkers aan hierdie publikasie is: Daniel Hugo, Andries Bezuidenhout, Gabriël J. Botma, Annette de Wet, Danielle Heyns, Jaco Jacobs, Braam Muller, Anton F. Prinsloo en Nicol Stassen.

Vrydag, 14 Augustus, synde die herdenking van die GRA-dag én die gepaardgaande viering van Afrikaans, is dus die ideale dag om dié boek amptelik aan die publiek bekend te stel tydens ‘n funksie by Protea Boekwinkel op Stellenbosch. Dié bekendstelling, wat in samewerking met die Vriende van Afrikaans aangebied word, sal om 19:00 begin. Indien jy dit wil bywoon, moet jy asseblief jou bywoning bevestig deur (021) 882 9100 te skakel óf ‘n e-pos te stuur na ls.protea@mweb.co.za.

Dan is vandag ook Marthinus Versfeld se verjaarsdag. Hy sou naamlik vandag 100 jaar oud gewees het. Ter viering van hierdie besonderse geleentheid bied Protea Boekwinkel (Stellenbosch) ‘n spesiale boekpraatjie aan op Saterdag, 15 Augustus. Petra Müller, jarelange vriend en vertroueling van Marthinus Versfeld, sal as spreker optree, terwyl Ruth Versfeld-Bergman, dogter van die immergeliefde filosoof, namens die familie iets oor haar pa sal sê. Heel gepas is daar onlangs weer drie van Versfeld se mees geliefde publikasies in herdruk beskikbaar gestel, naamlik: “Klip en klei”, “Die neukery met die appelboom” en “Pots and poetry”.

Beslis is hierdie twee geleenthede wat jy nié wil misloop nie …

Mooi bly.

LE

  •