Posts Tagged ‘On the modifications of clouds.’

Nini Bennett. Goethe en Howard: die poëtika en wetenskap van wolke

Wednesday, March 2nd, 2022

 

Luke Howard

 

Wanneer ons vandag die weervoorspelling op ons televisiestelle of slimfone volg, aanvaar ons dit as vanselfsprekend – en vergeet dat dit tydens die begin van die negentiende eeu nog ondenkbaar sou wees om aan só ’n voorspelling, gebaseer op wetenskaplike modelle, te dink.

Wolke, of cloudspotting is die natuur se eie Rorschach-toets. Wolke is die mens se gunsteling atmosferiese verskynsel en boei digters, kunstenaars en wetenskaplikes al vir eeue lank. Die groot Griekse dramaturg, Aristofanes het tereg opgemerk: “They are the celestial Clouds, the patron goddesses of the layabout. From them come our intelligence, our dialectic and our reason.”

Tog was niemand meer gefassineer deur wolke as Johann Wolfgang von Goethe nie. Toe die chemikus en amateur-meteoroloog, Luke Howard (1772 -1864) in 1803 ’n 32-bladsye pamflet getitel On the modifications of clouds publiseer, het Goethe onmiddellik die wetenskaplike meriete van die publikasie raakgesien. As Direkteur van die Instituut vir die Kuns en Wetenskappe in Sachsen-Weimar was Goethe ook betrokke by die vestiging van weerstasies vir weerkundige observasies. Waar die lees van wolke vroeër beperk was tot die ingewyde (en verborge) kennis van seemanne, kleinboere en skaapwagters, het Howard begin om wolke vir die eerste maal volgens Latynse nomenklatuur te klassifiseer. Hy het hulle breedweg onder Cumulus, Cirrus, Stratus en Nimbus geressorteer, met enkele subklassifikasies. Die grondslag van Howard se werk word tot vandag toe erken, al het die lys taksonomieë en wolkgeslagte intussen aansienlik uitgebrei.

Cumulus beteken “stapel” en beskryf die opgehoopte, uitgepofte wolke wat ’n mens aan springmielies laat dink. Cirrus beteken “haarlok” of “veertjie” en hierdie soort wolke lyk dan ook werklik soos krulle of veertjies. Aan die wolke wat soos massiewe komberse oor die hemelruim uitgesprei lê, het Howard die naam Stratus gegee, wat “laag” (“layer”) beteken. Oor Nimbus was Howard egter nie so seker nie, behalwe dat dit op ’n reënwolk, of reënwolke verwant aan ’n donderstorm, of selfs ’n groep van hierdie reënwolke kon dui. Goethe se vertolking van Nimbus was egter dié van ’n donderwolk.

Wolke, op hulle beurt, bestaan uit waterdamp wat klein druppels of yskristalle vorm, gewoonlik 0,01 mm in deursnee. Wanneer biljoene druppeltjies of kristalle saamgegroepeer is, is hulle sigbaar as wolke.

Volgens Goethe was Howard se wolkklassifikasies ’n deurbraak. As amateur-meteoroloog het Howard sedert sy kinderdae observasies oor die weer en klimaat gedoen – en selfs ’n klein tuislaboratorium, kompleet uitgevoer met instrumente, gebruik in hierdie vroeë navorsingstadium. (Op daardie tydstip is daar nog verwys na ’n kenner van wolke as ’n “nefoloog”, ’n term wat later vervang is met “meteoroloog”.) ’n Eenvoudige, maar briljante deurbraak in die klassifikasie van wolke was inderdaad gebaseer op die vier ‘basiese’ vorms volgens hulle verskillende vertikale hoogtes. Goethe se entoesiasme rondom Howard se indelings was gegrond op sy empiries gefundeerde sistematisering van die wolke. ’n Mens moet in gedagte hou dat Howard se aanvoerwerk die toekomstige grondslag vir weerkundige en klimatologiese navorsing gelê het.

Goethe, wat sedert die begin van die negentiende eeu erkenning geniet het as intellektuele ikoon, was egter meegevoer – én geïnspireer – deur Howard se werk. Hy het ’n reeks kort gedigte oor die vernaamste wolksoorte geskryf, getitel Howards Ehrengedächtnis (In Honor of Howard) (1821). Sonder omhaal het Goethe sy onverbloemde bewondering vir Howard besing:

 

Howards Ehrengedächtnis

 

Wenn Gottheit Camarupa, hoch und hehr,

Durch Lüfte schwankend wandelt leicht und schwer,

Des Schleiers Falten sammelt, sie zerstreut,

Am Wechsel der Gestalten sich erfreut,

Jetzt starr sich hält, dann schwindet wie ein Traum,

Da staunen wir und traun dem Auge kaum;

Nun regt sich kühn des eignen Bildens Kraft,

Die Unbestimmtes zu Bestimmtem schafft;

Da droht ein Leu, dort wogt ein Elefant,

Kameles Hals, zum Drachen umgewandt,

Ein Heer zieht an, doch triumphiert es nicht,

Da es die Macht am steilen Felsen bricht;

Der treuste Wolkenbote selbst zerstiebt,

Eh er die Fern erreicht, wohin man liebt.

Er aber, Howard, gibt mit reinem Sinn

Uns neuer Lehre herrlichsten Gewinn.

Was sich nicht halten, nicht erreichen läßt,

Er faßt es an, er hält zuerst es fest;

Bestimmt das Unbestimmte, schränkt es ein,

Benennt es treffend! – Sei die Ehre dein! –

Wie Streife steigt, sich ballt, zerflattert, fällt,

Erinnre dankbar deiner sich die Welt.

 

In honour of Mr. Howard     

 

When Camarupa, wavering on high,

Lightly and slowly travels o’er the sky,

Now closely draws her veil, now spreads it wide,

And joys to see the changing figures glide,

Now firmly stands, now like a vision flies,

We pause in wonder, and mistrust our eyes.

Then boldly stirs imagination’s power,

And shapes there formless masses of the hour;

Here lions threat, there elephants will range,

And camel-necks to vapoury dragons change;

An army moves, but not in victory proud,

Its might is broken on a rock of cloud;

E’en the cloud messenger in air expires,

Ere reach’d the distance fancy yet desires.

But Howard gives us with his clearer mind

The gain of lessons new to all mankind;

That which no hand can reach, no hand can clasp,

He first has gain’d, first held with mental grasp.

Defin’d the doubtful, fix’d its limit-line,

And named it fitly. —Be the honour thine!

As clouds ascend, are folded, scatter, fall,

Let the world think of thee who taught it all.

 

Die reeks van vier onderstaande musiekgedigte oor die vier wolksoorte is inderdaad ’n viering van die ewige dialoog tussen die kuns en wetenskap. Goethe se verbysterende kennis en bydraes strek tot in die natuurwetenskappe, byvoorbeeld sy bekende kleurteorie, of sy belangstelling in morfologie, wat die bou en struktuur van verskynsels betrek. Tog word Goethe se werk eerder gesien as geesteswetenskaplike bydraes en aanvullend tot die wetenskappe; en só word Howard se wolkklassifikasies omraam deur Goethe se poëtika van die wonders van die dampkring.

Op sy beurt was ’n jong klerk en vertaler van Londen, Johann Christian Hüttner só betower deur Goethe se gedigte dat hy dit op hom geneem het om die reeks vanuit die Duits na Engels te vertaal.

Vervolgens, Goethe se vier wolkgedigte, gevolg deur die Engelse vertalings.

 

Stratus

 

1.

 

Stratus

 

Wenn von dem stillen Wasserspiegelplan

Ein Nebel hebt den flachen Teppich an,

Der Mond, dem Wallen des Erscheins vereint,

Als ein Gespenst Gespenster bildend scheint,

Dann sind wir alle, das gestehn wir nur,

Erquickt’, erfreute Kinder, o Natur!

 

Dann hebt sich’s wohl am Berge, sammelnd breit

An Streife Streifen, so umdüstert’s weit

Die Mittelhöhe, beidem gleich geneigt,

Ob’s fallend wässert, oder luftig steigt.

 

 

Stratus

 

When o’er the silent bosom of the sea

The cold mist hangs like a stretch’d canopy;

And the moon, mingling there her shadowy beams,

A spirit, fashioning other spirits seems;

We feel, in moments pure and bright as this,

The joy of innocence, the thrill of bliss.

 

Then towering up in the darkening mountain’s side,

And spreading as it rolls its curtains wide,

It mantles round the mid-way height, and there

It sinks in water-drops, or soars in air.

 

Cumulus

 

2.

 

Cumulus

 

Und wenn darauf zu höhrer Atmosphäre

Der tüchtige Gehalt berufen wäre,

Steht Wolke hoch, zum herrlichsten geballt,

Verkündet, festgebildet, Machtgewalt

Und, was Ihr fürchtet und auch wohl erlebt,

Wie’s oben drohet, so es unten bebt.

 

Cumulus

 

Still soaring, as if some celestial call

Impell’d it to yon heaven’s sublimest hall;

High as the clouds, in pomp and power arrayed,

Enshrined in strength, in majesty displayed;

All the soul’s secret thoughts it seems to move,

Beneath it trembles, while it frowns above.

 

Cirrus

 

3.

 

Cirrus

 

Doch immer höher steigt der edle Drang!

Erlösung ist ein himmlisch leichter Zwang.

Ein Aufgehäuftes, flockig löst sich’s auf,

Wie Schäflein trippelnd, leicht gekämmt zu Hauf.

So fließt zuletzt, was unten leicht entstand,

Dem Vater oben still in Schoß und Hand.

 

Cirrus

 

And higher, higher yet the vapors roll:

Triumph is the noblest impulse of the soul!

Then like a lamb whose silvery robes are shed,

The fleecy piles dissolved in dew drops spread;

Or gently waft to the realms of rest,

Find a sweet welcome in the Father’s breast.

 

Nimbus

 

4.

 

Nimbus

 

Nun laßt auch niederwärts, durch Erdgewalt

Herabgezogen, was sich hoch geballt,

In Donnerwettern wütend sich ergehn,

Heerschaaren gleich entrollen und verwehn! –

Der Erde tätig-leidendes Geschick!

Doch mit dem Bilde hebet euren Blick :

Die Rede geht herab, denn sie beschreibt,

Der Geist will aufwärts, wo er ewig bleibt.

 

Nimbus

 

Now downwards by the world’s attraction driven,

That tends to earth, which had upris’n to heaven;

Threatening in the mad thunder-cloud, as when

Fierce legions clash, and vanish from the plain;

Sad destiny of the troubled world! but see,

The mist is now dispersing gloriously:

And language fails us in its vain endeavour–

The spirit mounts above, and lives forever.

 

Die stadige en hipnotiese dans van wolke in die atmosfeer resoneer met drome en dagdrome – en die domein van die verbeelding met sy inherente vermoë tot transformasie en transendering.

Wolke boei digters al sedert die ontstaan van digkuns. En gedigte is volop: ’n mens dink byvoorbeeld aan Nijhoff se “De Wolken”, of aan die digter Mark Strand se bundel, 89 Clouds.

 

En Shakespeare:

 

Sometimes we see a cloud that’s dragonish,

A vapour sometime like a bear or lion,

A towered citadel, a pendent rock,

A forked mountain, or blue promontory

With trees upon’t that nod unto the world

And mock our eyes with air . . .

 

– Antony and Cleopatra

 

Vervolgens my nederige bydrae tot hierdie poëtika van wolke.

 

Wolke  

 

Wolke is gedagtes

wat vra om woorde te word.

Ek speel met beelde

van Kopland, Nijhoff en Strand,

sien vergesigte van reën,

die knettervuur van hael op dakke,

die son se loodlyne wat sub-tropies

die hemel deurhaal in waterpas strale.

Of die los genade as

klawers spat, vet druppels

armmansreën; die nederige Karoo

se gulhartige gee.

 

Die meteorologie staan tru.

Cirrus se veerlig,

die brandstapels in Cumulus.

Die miere, die verspieders weet

die wolke is deur digters gedoop.

 

© Nini Bennett. Donkerwerk, 2019

 

 

Verwysings:

 

https://blog.sciencemuseum.org.uk/the-man-who-named-the-clouds/?fbclid=IwAR3mENHyX9SdPn73bdsBYbl_6OCerirEQzUYHm_4PmrBl9jBJj1Yn2z1cfk

http://www.tottenhamclouds.org.uk/goethe-discovers-luke-howard.html?fbclid=IwAR3zuZyP_vSogM2RBin_fAFSUWFVRnhwvTZydhnideC0LHSfexSpSeyxUCY

http://www.klimaweg-geraberg.de/goethe-und-die-wolken.html?fbclid=IwAR1eYBY6DMkbn_11mpMiaeWcsOHaNl1JX2y8DV9Oh7wwcvCzRe4UIjnIzDA

https://versindaba.co.za/2019/11/03/nini-bennett-die-wolke-is-deur-digters-gedoop/?fbclid=IwAR10KHKbEYCEJwFTouQEIg5eAQwaoyY6Jb1s2aaGS7zMQjfqJ64ynlkqf2E

 

Nini Bennett. Die wolke is deur digters gedoop

Sunday, November 3rd, 2019

I.

De Wolken

 

Ik droeg nog kleine kleeren, en ik lag

Lang-uit met moeder in de warme hei,

De wolken schoven boven ons voorbij

En moeder vroeg wat ‘k in de wolken zag

 

En ik riep: Scandinavië, en: eenden,

Daar gaat een dame, schapen met een herder –

De wond’ren werden woord en dreven verder,

Maar ‘k zag dat moeder met een glimlach weende.

 

Toen kwam de tijd dat ‘k niet naar boven keek,

Ofschoon de hemel vol van wolken hing,

Ik greep niet naar de vlucht van ‘t vreemde ding

Dat met zijn schaduw langs mijn leven streek.

 

-Nu ligt mijn jongen naast mij in de heide

En wijst me wat hij in de wolken ziet,

Nu schrei ik zelf, en zie in het verschiet

De verre wolken waarom moeder schreide –

 

Martinus Nijhoff

 

Ons is almal waarskynlik bekend met hierdie klassieke, tydlose gedig van Nijhoff. Wolke, of cloudspotting is die natuur se eie Rorschach-toets. Wolke is die mens se gunsteling atmosferiese verskynsel en boei digters, kunstenaars en wetenskaplikes al vir eeue lank. Twee millennia voor die digter, Mark Strand, oor wolke geskryf het, het die groot Griekse dramaturg, Aristofanes opgemerk: “They are the celestial Clouds, the patron goddesses of the layabout. From them come our intelligence, our dialectic and our reason.”

Tog was niemand meer gefassineer deur wolke as Johann Wolfgang von Goethe nie. Toe die chemikus en amateur-meteoroloog, Luke Howard in 1803 ’n 32-bladsye pamflet getitel On the modifications of clouds publiseer, het Goethe onmiddellik die wetenskaplike meriete van die publikasie raakgesien. As Direkteur van die Instituut vir die Kuns en Wetenskappe in Sachsen-Weimar was Goethe ook betrokke by die vestiging van weerstasies vir weerkundige observasies. Waar die lees van wolke vroeër beperk was tot die ingewyde (en verborge) kennis van seemanne, kleinboere en skaapwagters, het Howard begin om wolke vir die eerste maal volgens Latynse nomenklatuur te klassifiseer. Hy het hulle breedweg onder Cumulus, Cirrus en Stratus geressorteer, met enkele subklassifikasies. Die grondslag van Howard se werk word tot vandag toe erken, al het die lys taksonomieë en wolkgeslagte intussen aansienlik uitgebrei.

Cumulus beteken “hoop” en beskryf die opgehoopte, uitgepofte wolke wat ’n mens aan springmielies laat dink. Cirrus beteken “haarlok” of “veertjie” en hierdie soort wolke lyk dan ook werklik soos krulle of veertjies. Aan die wolke wat soos massiewe komberse oor die hemelruim uitgesprei lê, het Howard die naam Stratus gegee, wat “laag” (“layer”) beteken. Wolke, op hulle beurt, bestaan uit waterdamp wat klein druppels of yskristalle vorm, gewoonlik 0,01 mm in deursnee. Wanneer biljoene druppeltjies of kristalle saamgegroepeer is, is hulle sigbaar as wolke.

Goethe, wat sedert die begin van die negentiende eeu erkenning geniet het as intellektuele ikoon, was meegevoer – én geïnspireer – deur Howard se werk. Hy het ’n reeks kort gedigte oor die vername wolksoorte geskryf, getitel Howards Ehrengedächtnis (In Honor of Howard). Sonder omhaal het Goethe sy onverbloemde bewondering vir Howard besing:

 

To find yourself in the infinite,

You must distinguish and then combine;

Therefore my winged song thanks

The man who distinguished cloud from cloud.

 

Die reeks van vier musiekgedigte is inderdaad ’n viering van die ewige dialoog tussen die kuns en wetenskap. Goethe se verbysterende kennis en bydraes strek tot in die natuurwetenskappe, byvoorbeeld sy bekende kleurteorie, of sy belangstelling in morfologie, wat die bou en struktuur van verskynsels betrek. Tog word Goethe se bydraes eerder gesien as geesteswetenskaplike bydraes en aanvullend tot die wetenskappe; en só word Howard se wolkklassifikasies omraam deur Goethe se poëtika van die wonders van die dampkring. Twee voorbeelde van Goethe se wolkgedigte:

CUMULUS

 

Still soaring, as if some celestial call

Impell’d it to yon heaven’s sublimest hall;

High as the clouds, in pomp and power arrayed,

Enshrined in strength, in majesty displayed;

All the soul’s secret thoughts it seems to move,

Beneath it trembles, while it frowns above.

 

 

CIRRUS

 

And higher, higher yet the vapors roll:

Triumph is the noblest impulse of the soul!

Then like a lamb whose silvery robes are shed,

The fleecy piles dissolved in dew drops spread;

Or gently waft to the realms of rest,

Find a sweet welcome in the Father’s breast.

 

 

Op sy beurt was ’n jong klerk en vertaler van Londen, Johann Christian Hüttner só betower deur Goethe se gedigte dat hy dit op hom geneem het om die reeks vanuit die Duits na Engels te vertaal.

II.

In 1999 het die Pulitzer-pryswenner, Mark Strand, in samewerking met die kunstenaar, Wendy Mark ’n wonderlike kleinood van ’n boek, 89 Clouds uitgegee. Dit bestaan uit ’n enkelgedig waarin 89 refleksies en meditasies rondom wolke neerslag vind, aangevul deur Mark se sensitiewe skilderye. Oor dié boek het kritici gesê “no pixel or prose can do it justice”. Enkele voorbeelde van hierdie besinnings:

  1. Words about clouds are clouds themselves
  1. If snow falls inside a cloud, only the cloud knows
  1. A cloud dreams only of triangles
  1. Clouds are thoughts without words
  1. If a parrot is lost in a cloud, it turns into a rainbow
  1. Clouds are drawn by invisible birds
  1. Clouds are in love with horizons
  1. The cloud that was gone would never come back
  1. Every lake desires a cloud
  1. A cloud is a cathedral without belief
  1. Clouds cannot see what we do under the umbrella

 

III.

Wolke  

 

Wolke is gedagtes

wat vra om woorde te word.

Ek speel met beelde

van Kopland, Nijhoff en Strand,

sien vergesigte van reën,

die knettervuur van hael op dakke,

die son se loodlyne wat sub-tropies

die hemel deurhaal in waterpas strale.

Of die los genade as

klawers spat, vet druppels

armmansreën; die nederige Karoo

se gulhartige gee.

.

Die meteorologie staan tru.

Cirrus se veerlig,

die brandstapels in Cumulus.

Die miere, die verspieders weet

die wolke is deur digters gedoop.

 

© Nini Bennett. Uit: Donkerwerk

 

Verwysings

 

https://lyricstranslate.com/en/mark-strand-89-clouds-lyrics.html?fbclid=IwAR3KWEULZzcXqTkUKUWBJVi2X1HqFDK38WP5KkkPy-PaJOCTIT6h1x07mPU

http://www.boekgrrls.nl/WoensdagGedichtdag/NijhofMartinus.htm?fbclid=IwAR21BRusQMr-rfprt3J1uqUXgY1XopYz_4e1nWDyOVxpAK7Qh8idc1Wp8gg

http://www.tottenhamclouds.org.uk/goethe-discovers-luke-howard.html?fbclid=IwAR343_ACmV0lHuSiJLZIygoW8wlM1uX2h68jy-LjqQRJLqtmXrjstS9s0MU

http://bib.gfz-potsdam.de/pub/schule/goethe/startgoe_en.htm?fbclid=IwAR0W9s_x8tzhd_A3v7T8nRRrVkqBOkAW8HpeMOm-UX_ElgBBewCFlFSDS_o

Bennett, N. Donkerwerk. 2019. Kaapstad: Naledi