Posts Tagged ‘Onderhoud Daniel Hugo’

Onderhoud met Daniel Hugo (Vertaling van ‘Het zingen van de wereld’ deur Marc Tritsmans)

Wednesday, April 15th, 2020

 

 

 

Die onderstaande onderhoud het op 4 April op die webblad van die Poëziecentrum in Gent verskyn en ons plaas dit met hulle vergunning.

 

Daniel Hugo over zijn Afrikaanse vertaling van ‘Het zingen van de wereld’ van Marc Tritsmans

Daniel Hugo is een Zuid-Afrikaanse dichter, vertaler en is ook actief in de media-sector. Hij is een ware pleitbezorger van poëzie in het algemeen en van de Nederlandstalige poëzie in Zuid-Afrika in het bijzonder. Hij vertaalde onder meer poëzie van Herman de Coninck, Gerrit Komrij en Rutger Kopland naar het Afrikaans. Onlangs verscheen zijn Afrikaanse vertaling van Het zingen van de wereld (2017) van Marc Tritsmans (Die singende wêreld , Naledi, 2020). Reden genoeg voor een gesprek met Daniel Hugo over vertalen, dichten en zijn bewondering voor het werk van Marc Tritsmans.

P-C: Onlangs verscheen ‘Die singende wereld’, de vertaling in Afrikaans van de bundel ‘Het zingen van de wereld’ van Mark Tritsmans. Vanwaar jouw keuze om gedichten van Mark Tritsmans en specifiek van deze bundel te vertalen?

DH:Terwyl ek in Oktober/November 2018 vertaler op kampus aan die Universiteit Gent was, het Yves T’Sjoen ’n dra-sak digbundels vir my gegee om my op die hoogte te bring van die resente Nederlandstalige poësie. Dit is hoe ek die digkuns van Marc Tritsmans ontdek het.

Ek het eers ‘n bloemlesing uit Tritsmans se hele oeuvre oorweeg, maar besluit om sy laaste bundel integraal te vertaal – die eerste keer dat ek so iets doen – omdat die gedigte so naatloos by mekaar aansluit en so ‘n suiwer vergestalting is van sy wereldbeskouiing. Die bundel vorm ’n hegte eenheid, en om ’n enkele gedig weg te laat sou ’n skade en skande wees.

Dit is vir my verbasend en onverklaarbaar dat Tritsmans so weinig aandag kry in die Lae Lande. Sy ekologiese belangstelling maak hom juis ’n aktuele digter. Hy gee in sy gedigte stem aan die aarde met al sy bedreigde spesies. Hy doen dit in melancholies-liriese gedigte, waarvan die vaste versvorm as teenvoeter moet dien vir ’n wêreld wat besig is om vernietig te word deur die inhalige, luidrugtige, besoedelende, gewetenlose mensdom.

P-C: Jij hebt nog tal van Vlaamse en Nederlandse dichters vertaald naar het Afrikaans. Hoe maak je je keuze wie je gaat vertalen?

DH: Meestal kry ek ’n opdrag van die uitgewer om spesifieke digters te vertaal: Herman de Coninck, Gerrit Komrij,  Miriam Van hee, Rutger Kopland, Alfred Schaffer, Leonard Nolens, Charlotte van den Broeck. In die laaste tyd kon ek gelukkig uitgewers oorreed om ook digters van my eie keuse te vertaal: Marc Tritsmans, Benno Barnard en Eddy van Vliet. Die “opdrag-digters” het ek natuurlik ook met plesier vertaal!

P-C: Is er in Zuid-Afrika veel interesse voor Nederlandstalige dichters?

DH: Dit is moeilik om te bepaal. Die Nederlandse letterkunde (as onderdeel van Afrikaans) is nog steeds ’n vak by sommige universiteite. Die studentegetalle het die afgelope tyd natuurlik geweldig gedaal.

Nederlandse boeke is byna onverkrygbaar in Suid-Afrikaanse boekwinkels. Universiteitsbiblioteke en die Nederlandse biblioteek by die Suid-Afrikaanse Sentrum vir Nederland en Vlaandere (SASNEV) in Pinelands, Kaapstad, het wel goeie versamelings, maar die toegang daartoe is uiteraard beperk.

Nederlandstalige digters besoek sedert 1994 gereeld die talle kunstefeeste wat jaarliks in Suid-Afrika plaasvind: Woordfees (Stellenbosch), Klein-Karoo Nasionale Kunstefees (Oudtshoorn), Tuin van digters (Wellington), Aardklop (Potchefstroom), ensovoorts. Maar sulke optredes word nie gerugsteun deur die aanbod van hul boeke nie, met die uitsondering dan van hul vertalings in Afrikaans.

Benewens die digters wat ek vertaal het, is bloemlesings van die volgende digters ook beskikbaar in Afrikaans: Luuk Gruwez (vertaal deur Hennie van Coller), Willem van Toorn (vert. Heilna du Plooy) en Anna Enquist (vert. Zandra Bezuidenhout).

Ek kry wel goeie terugvoering wanneer ek my vertalings op die poësieprogram, Vers & Klank , van die SAUK/SABC se landswye Afrikaanse radiostasie voorlees. Of dit tot boekverkope lei, weet ek nie. [nvdr: in de aflevering van Vers & Klank van 24 maart jl. sprak Daniel Hugo over zijn vertaling. Je kan die aflevering volledige nabeluisteren).

P-C: Je bent zelf ook dichter. Ervaar je een invloed van die twee rollen (dichter én vertaler) op elkaar? Zou de dichter Daniel Hugo een andere dichter zijn, mocht hij geen vertaler zijn?

DH: Die digter wat my die meeste beïnvloed het, is waarskynlik Herman de Coninck. Ek voel veral aangetrokke tot sy vernuftige woordspel en soepel hantering van ’n vaste versvorm soos die sonnet. Sy vermoë om intieme ervarings ’n objektiewe taalgestalte te gee is indrukwekkend. Met Marc Tritsmans voel ek ‘n geesgenootskap, hoewel hy diepsinniger as ek is.

Ek dink nie my eie aard as digter is deur hierdie digters verander nie, wel het hulle my groter selfvertroue gegee op die pad wat ek lankal reeds ingeslaan het.

P-C: Welke dichters staan er nog op jouw verlanglijstje om te vertalen?

DH: Die grootste uitdaging van almal sou wees om Lucebert suiwer Afrikaans te laat praat.

P-C: Bedankt,Daniel, voor dit gesprek

Wil je nog meer weten Het zingen van de wereld van Marc Tritsmans? Op Voertaal.nu vind je een interessant interview met Tritsmans door Willem de Vries.

Op zoek naar meer informatie over Zuid-Afrikaanse poëzie? Bekijk dan zeker Ek wou nog sê , een poëzieprogramma met de Daniel Hugo, waarin hij praat met dichters, maar ook bijvoorbeeld met de organisator van het AVBOB Poëzieproject .

Poëziecentrum huisvest een unieke collectie Zuid-Afrikaanse poëzie, de Collectie Ernst van Heerden . De volledige collectie omvat meer dan 1500 dichtbundels, een deel ervan is al ontsloten via onze catalogus .
De Collectie Ernst van Heerden kwam tot stand met behulp van de PUK-Kanselierstrust (Noordwes-Universiteit), ATKV Uitgeverij Protea  (in het bijzonder dhr. Nicol Stassen), NB-uitgevers  (in het bijzonder dhr. Kerneels Breytenbach) en Naledi Uitgewers .

 

Hierdie onderhoud is ook beskikbaar by:

https://poeziecentraal.be/nieuws/144/daniel-hugo-over-zijn-afrikaanse-vertaling-van-het-zingen-van-de-wereld-van-marc-tritsmans

 

Poëziecentrum vzw

Vrijdagmarkt 36

B-9000 Gent

 

T 09/225.22.25

BTW-nummer BE 0420 692 760

RPR Gent 0420 692 760

 

Meer weten? Bezoek onze website

Wat zit er in onze collectie? Neem een kijkje in onze online-catalogus

Wil je op de hoogte blijven van onze werking? Schrijf je dan in  op onze maandelijkse nieuwsbrief

Het Poëziecentrum heeft ook een eigen Facebook-pagina

 

Onderhoud met Daniel Hugo (Openbare domein)

Monday, March 19th, 2018

Daniel Hugo in gesprek met Gisela Ullyatt

oor sy nuwe digbundel Openbare domein (Naledi, 2018).

 

GU: Daniel, die voorbladfoto is geneem deur jou vrou, Marlene Malan; so ook die voorblad vir jou vorige bundel, Takelwerk. Vertel ons meer oor waarom jy hierdie besonderse foto gekies het vir Openbare domein?

 

Daniel Hugo

DH: Ja, Marlene is ’n lieflike fotograaf. Dit is ’n foto van ons voordeur op Prins Albert; die bodeur staan oop en laat die vroegoggendson inskyn. ’n Gedeelte van ons vetplanttuin en die Karoo-rante in die verte is sigbaar. Die deur simboliseer die skeiding tussen binne en buite, tussen die private en openbare. Die halfoop deur nooi die leser die bundel binne, en gee hom beperkte toegang tot wat in die studeerkamer en slaapkamer gebeur, maar omgekeerd ook tot wat buite in die tuin afspeel.

Ek het, nadat die grafiese uitleg van die manuskrip voltooi was, spesiaal ’n gedig vir die agterblad oor daardie voorbladfoto geskryf. Die titel is “Voordeur”, en staan dus eintlik op die plek waar die bundel se agterdeur moes wees:

die dag dring die kamer binne

met klank en kleur, met geur en lig

die woordventer kom tot sinne

begin stamel aan ‘n gedig

.

die teks het sy eie drumpel

waaroor woorde versigtig tree:

wat binnerym sag laat rimpel

word in die buitelug geskree.

 

Die eerste strofe bevat ’n bedekte verwysing na Eben Venter, skrywer van onder meer die roman Ek stamel ek sterwe: “die woordventer kom tot sinne / begin stamel aan ’n gedig”. Die “woordventer” dui natuurlik in die eerste plek op myself, maar ek het die vrymoedigheid geneem om Eben se naam hier te laat eggo, aangesien die huis op Prins Albert voorheen aan hom behoort het. Verder het ek die gedig “Die skrywer se kat” (72) aan hom opgedra. En in “Selfportret” (58) verwys ek na sy roman Foxtrot van die vleiseters. Ek bedoel dit alles as ’n huldeblyk aan hom, en uit dankbaarheid dat ons elke dag plesier het aan die huis en tuin wat hy en sy lewensmaat Gerard Dunlop met soveel sorg tot stand gebring het.

Die bundel as geheel is egter aan Marlene, die geliefde fotograaf, opgedra.

GU: Die titel, Openbare domein, word geëggo in die bundel se motto, ’n kwatryn, wat aan Marlene opgedra is:

alles wat rym, gee ek prys

aan die openbare domein:

die ongerymde vers bly

versweë – dit is ons geheim

Daar is egter nog ’n gedig, “Edms. Bpk.” (76), wat saam met die bogenoemde kwatryn die nexus vir jou bundeltitel vorm:

die openbare domein is kopieregvry:

jy mag maar natuurgedigte uitkraam

eindelose eposse oor die kosmos konkok

en treurspele skryf oor wat in hofverslae staan

niemand sal jou aankla van blatante laster

of gruwelike skending van privaatheid nie –

nog die Skepper, nog die slagoffer, nog die dader

maar die skrywer vereis dat sy gedagtegoed

beskerm word: “intellektuele eiendom”

noem hy dit graag, die arrogante klein sot

Tot welke mate speel bogenoemde gedig in op D.J. Opperman se “Edms. Bpk.”?

DH: Ek het beslis Opperman se gedig in gedagte gehad, hoewel hy in die eerste plek oor materiële eiendom praat: sy stranderf op Franskraal. In sy gedig eis die natuur (janfiskaal en bakkapel) sy grond vir hulle op, ondanks die feit dat hy dit omhein en sy naam op die hek geverf het. Ek brei hierdie gedagte uit tot skrywers se gewaande “intellektuele eiendom”. Dit is trouens ’n idee wat al reeds in my bundel Die twaalfde letter van 2002 opgeduik het in die gedig “Pro Deo”:

                        As daar ‘n God is, het Hy beslis

                        kopiereg op sy skepping. Wees dus

                        gewaarsku: fotograwe, landskapskilders

                        en groen digters. Eendag gaan julle betaal

                        vir die kwistige illustrasiemateriaal

                        wat julle vervreem het in swart-en-wit of kleur

                        – riviere, berge, vlaktes, blomme, vlinders –

                        sonder erkenning aan die Groot Outeur.

Intellektuele eiendom verval in elk geval vyftig jaar ná die digter se dood, soos wat ek uitspel in die gedig “Vakuum” (101). In die geval van huidige Afrikaanse skrywers gaan dié onteiening – oftewel verlies van kopiereg – nog radikaler wees, aangesien die taal teen daardie tyd waarskynlik ook nie meer as literêre medium sal bestaan nie:

                        ná die dood my inhaal

                        duur dit nog vyftig jaar

                        en alles wat ek hier openbaar

.

                        word deel van die publieke domein

.

                        dan verdwyn ek postuum

                        in die klanklose vakuum

                        van mense sonder ’n taal.

Die motto-vers handel oor die kunstenaar se ewige dilemma: Hoeveel van sy privaat bestaan kan hy openbaar, sonder om homself en sy naastes in die verleentheid te stel? Die antwoord wat die vers bied, is dat dit wat rym, m.a.w. dit wat ’n estetiese vorm aangeneem het, genoeg afstand skep en die outobiografiese sodanig kunsmatig verdoesel dat dit gepubliseer kan word. Die liefdesgedig “Woorde vir die binnekamer” (44) werk ook met hierdie gegewe:

                        liefdesverklarings hoort in die binnekamer

                        word gesê en ek stem saam: openbare reklame

                        is ’n verleentheid – daarom uiter ek dit graag,

                        liefsteling, in die hermetiese ruimte van ’n gedig:

                        hier waar ek agter my lessenaar sit, kan ek dit waag

                        om te fluister wat ek van die dakke wil verkondig.

Die slotreël weerklink ook in die agterblad-gedig se slot:

                        wat binnerym sag laat rimpel

                        word in die buitelug geskree.

GU: “Studeerkamer” (4) is myns insiens een van die sterkste gedigte in die bundel: die digter-as-bouer (“hier kan ek my pen hanteer soos ’n troffel”) maar ook as knoeier of “arrogante klein sot”:

tussen die draadsteiers van my snippermandjie

groei die groot odes aan, diggefrommel

Is die digkuns iets wat jy oor die jare heen as iets inherent frustrerend beskou of is daar nog genot in dig? Is die feit dat digters hulself moet besig hou met ander dinge as die digkuns om hul daaglikse brood te verdien ook ’n faktor in hierdie frustrasie? Of verskaf dit ’n welkome afleiding?

DH: Die skryf van gedigte het my nog altyd net vreugde verskaf. Daar is min mense wat in die posisie is om voltyds gedigte te kan skryf, soos Emily Dickinson of Gerrit Achterberg. Gelukkig verdien ek deesdae my brood uitsluitlik met literêre dinge: vertaling, keuring, redigering, resensering, werkswinkelaanbiedings en voorlesings. Ek het intussen ook my beperkings as digter leer ken – “groot odes” soos wat Van Wyk Louw en ander kon fabriseer, is buite my bereik. Terloops, die ode-skrywende Louw maak sy verskyning in “Tantalus” (51), waarin ek ook wys op die negatiewe effek wat so ‘n allesoorheersende obsessie met die digkuns op persoonlike verhoudings kan hê.

Realistiese ambisie voorkom frustrasie, het ek geleer.

GU: ’n Aspek van jou oeuvre wat uitstaan is jou verstegniese vakmanskap en veral die vernuf wat jy aan die dag lê met die rympatroon van elke vers (”en die rym as anker” (54)). In ’n pragtige vyfdelige vers, “Stoepsermoen” (12-14), word eindrym merendeels nié gebruik nie: slegs Deel V benut paarrym. Hier lê vir my ’n ironie in die twee laaste koeplette van hierdie gedeelte:

ek swyg: as rym jou gedagtes begin skik

raak jy in ’n spekboomlabirint verstrik

Gegewe die onderhoudende rol wat rym in jou verse speel, hoe moet lesers hierdie koeplet lees?

DH: Ek spot daar ’n bietjie met my rym-obsessie. Maar dit is ook waar dat die rym jou soms dinge laat sê wat jy nie aanvanklik in gedagte gehad het nie. So word elke vers ’n avontuur wat jou dwingend hemel of hel toe stuur. (Daar rym ek al weer!) Vra maar vir Dante.

GU: Die motto van Afdeling ii  lui soos volg:

hier leef ons reeds in die ewigheid:

        tyd genoeg om lief te hê

        en die seisoene te ontsyfer

 

Verwys die “hier” hoofsaaklik na die Groot-Karoo? Verander die landskap waarbinne ’n digter skryf sy poësie?

DH: Ja, dit verwys na die Groot-Karoo. In my geval het die verhuising hierheen inderdaad ’n groot invloed gehad op my gedigte. Landskappe wat in my vroeër verse opdoem, is dié van Namibië en die Boland. In Takelwerk (2015), my vorige bundel, neem ’n Bolandse akkerboom die sentrale posisie in, hoewel gedigte oor Prins Albert en die Groot-Karoo daar ook al hulle opwagting maak. In Openbare domein is die gedig “Klip” (18) as ’t ware my afskeid van die landskap van my jeug: “die skurwe rantjies rondom Windhoek”.

Al het die landskappe in my poësie verander, dink ek nie dit het ’n wesenlike uitwerking op my styl gehad nie. Dit is moeilik om ’n ou reun nuwe rym-tricks  te leer. Hoewel: die vormlose wydsheid van die omringende Karoo-landskap het moontlik die vryer, assosiatiewe gang van “Stoepsermoen” bepaal.

GU: In “Plattelandse kunsles” (52) vind die leser ’n musiekonderwyseres as die spreker se nuwe buurvrou: “maar/ hier en daar kletter die note vals”. Luister jy meestal na die buitegeluide wanneer jy skryf of is daar spesifieke musiek om die digterlike litte los te maak?

DH: Ek kan nie lees, vertaal of skryf terwyl daar musiek speel nie. Dit verbreek my konsentrasie. En aangesien die meeste van my wakende ure in beslag geneem word deur lees en skryf, luister ek selde na musiek. Dit is ’n afgeskeepte aspek van my kultureke vorming, ek weet, maar die stilte in my studeerkamer laat inderdaad toe dat die buitegeluide my gehoorveld binnedring. Daarom kan ek die leivoor buite my venster hoor praat: “die leivoor klater die woord water” (35). Daarom kan ek die swerm spreeus in die peperboom by ons agterdeur hoor:

                        hulle fladder kwetterend en skerts

                        met mekaar terwyl skerp bekke

                        lomp soos eetstokkies kletter (24).

.

En ek kan dieselfde spreeus ook op ons bure se erf hoor:

.

die spreeus kweel ’n cliché

in die kaal populier

maar dit bly ’n soet geluid (26).

.

Maar die buitewêreld lewer ook vals note op sodra die mens inmeng met die natuur. Naas die “musikale kriek” (27) is daar die geblaf en getjank van die “geradbraakte brakke” (30) van die bruin woonbuurt, en die pastoor en sy koor se klankversterkte godsdienstige lawaai (87), wat ontstellend goed hoorbaar is wanneer die noordewind waai.

Die gedig self is natuurlik vir my hoofsaaklik ’n klankkonstruksie – waarin wanklanke ook ’n funksie kan hê.

GU:  “Selfie” (65), ’n uitstekende satiriese gedig, lui soos volg:

wanneer ’n bekende sterf, spring

ieder en elk op die lykswa

verkieslik met ’n kiekie paraat

waarop die dooie verleë glimlag

.

(’n lokval was elke openbare plek)

die roubeklaer straal selftevrede

in daardie flitsende sekonde

van ware virtuele roem

.

wanneer ’n bekende sterf, vier

die kleinsielige ego’s fees

skoffel lomp voete op die graf

word die vars lyk grof geskend

.

en die dooie dié gryns verleë

in die lang lens van die vergetelheid

.

Kan jy kommentaar lewer oor hoe bogenoemde gedig ontstaan het? Heilig die doel – sosiale media soos Facebook en Instagram – die middele: Is dit deesdae broodnoodsaaklik vir ’n digter/skrywer om ’n teenwoordigheid op hierdie forums te hê?

DH: Sosiale media verskaf ’n onbeperkte platform vir digters wat nooit ’n papierproduk met eie gedigte in die hand sal hou nie. Dit help skep aan die valse idee dat ’n ieder en ’n elk wat op skool letters leer maak het, poësie kan skryf. Die gevolg is dat daar ’n groeiende skare aspirant-digters is met wrewel in hulle harte oor die literêre hekwagters – veral uitgewerskeurders, maar ook resensente en akademici. Maar dit tersyde. Sosiale media bied ‘n besonder effektiewe manier om digbundels – wat meestal bitter min aandag in die gedrukte media kry – te adverteer.

Die aangehaalde gedig spot eintlik met mense se egoïsme, soos dit op byvoorbeeld Facebook tot uiting kom. Die dood van ’n bekende dien slegs as ’n geleentheid vir selfreklame. Maar die vergetelheid wag vir almal – vir die beroemde sowel as die selfbehepte selfoonkieker.

In die satiriese “Selfportret” (58) betrap ek myself ook op dié soort ekkerigheid. Ek bestudeer graag die boekrakke wat byna altyd op die mediafoto’s van skrywers verskyn

                        en, moet ek deemoedig bely, ek doen dit

                        ook louter uit skaamtelose selfbelang:

                        staan op die vol rak dalk ’n boek van my?

                        maar tot op hede, selfs met behulp

                        van ‘n vergrootglas, kon ek g’n enkele kry.

Die enigste effektiewe teenvoeter vir selfbeheptheid is selfspot.

GU:  Hierdie vraag sluit aan by vraag 7: in “Die digter as wesp” (59) is die venyn / wraak nie werklik soet nie:

“jou verse is veels te venynig

– veral teenoor ander digters”

het iemand op ’n keer beweer

.

dis waar: met klei en eie speeksel

bou ek sel aan sel waarin woorde

mettertyd vlerke en angels kry

.

tot op ’n kwade dag die betekenis

loskom van die vorm: dan moet

ook ek vir my giftige maaksel vlug

.

Alhoewel bogenoemde verwys na venyn in ’n gedig, vind jy dat meeste van hierdie woede dikwels eers uitspeel op die sosiale media soos facebook? Met ander woorde, het iets soos facebook waar ’n mens onmiddellik iets kan deel, die literêre landskap verander? Word die sogenaamde wraakgedig se angel uitgehaal teen die tyd dat dit gepubliseer word vanweë die onmiddellike uitlaatklep van sosiale media?

DH: Gebundelde wraakgedigte was nog nooit volop in Afrikaans nie – selfs ook voor die koms van die internet. (Dit kan ’n interessante navorsingstema vir ’n nagraadse student wees.)  Ek dink dus nie dat die sosiale media enige invloed op die publikasie van hierdie soort gedigte gehad het nie. Dat daar heelwat in hierdie genre op die internet verskyn, is waarskynlik so. Die vraag bly egter of dit enige literêre waarde het.

Die naaste wat ek aan ’n egte wraakgedig in Openbare domein kom, is die driedelige “Onrusbarend” waarin ek oor die briljante maar onbeskofte digter Barend J. Toerien skryf. Die eerste een in die reeks klink so:

                        sodra jy dink: dis nou die laaste sien

                        van daardie babbelende blikkantien

                        duik hy op, onverwag uit Praag of Wien,

                        die onbeminde Barend J. Toerien.

Daar is nog heelwat gedigte in hierdie trant in my laai, maar ek sal hulle waarskynlik nooit publiseer nie – ook nie op die sosiale media nie!

GU: Daniel, Openbare domein bevat pragtige liefdesverse. Kan jy vir Versindaba-lesers aandui wat (a) Marlene se gunstelingliefdesgedig in hierdie bundel is en (b) die liefdesvers waarvan jy, as digter, die meeste hou?

DH: Marlene se gunsteling is “Danklied” (37). Daarin verwys ek na die twee belangrikste inspirasiebronne van Takelwerk en Openbare domein: onderskeidelik die akkerboom van Stellenberg en die vetplanttuin op Prins Albert. In albei gevalle was sy die fasiliteerder:

                        eers het jy vir my ’n boom gebied

                        met gevleueldes se troosgeluid:

                        na liggaam en gees kon ek genees

                        van ’n bar onherbergsaamheid

.

                        daarna vir die oog dié geil domein

                        wat die tong in beweging bring:

                        ek loof jou nou vir al die lower

                        die liefde wat my nuut laat sing.

My gunsteling is “Karoonagte” (32):

                        snags sluimer ons in die onmeetlike ruimte

                        van dié ruwe aardklip en sy sterrewoesteny

.

                        aan muskiet en verskietende meteoriet

                        uitgelewer droom ons onverstoord tot dagbreek voort

 .

                       terwyl die sonar van vlermuise oor ons waak

                        en die spreilig van die maan op ons werwe skyn

  .

                      die bemoerde haan sal vroegdag alarm maak

                       voor die son se rolbos weer oor die vlakte brand.

 

***

Onderhoud met Daniel Hugo

Friday, May 23rd, 2014

Daniel Hugo gesels oor sy pasverskene bundel vertalings van Die roebaijat van Omar Khajjam (Protea Boekhuis) met Bernard Odendaal (van die ATKV-Skryfskool van die Noordwes-Universiteit)

 

Bernard Odendaal (BO): Daniel, jy is, as vertaler, bekend vir die werk wat jy doen om Vlaamse en Nederlandse tekste in Afrikaans om te sit. Nou kom jy vorendag met ’n bundel vertalings van vyftig kwatryne uit die nalatenskap van die elfde- tot twaalfde-eeuse Persiese digter, Omar Khajjam, dit wil sê soos daardie kwatryne deur veral die Engelse vertalings van Edward FitzGerald bekend geword het. Vanwaar hierdie nuwe koers in jou vertaalwerk?

Daniel Hugo (DH):  Eintlik het ek reeds op skool begin om Engelse gedigte te vertaal. Ek herinner my hoeveel plesier ek gehad het aan John Masefield se “Sea Fever”, en later is enkele van my probeersels uit Engels (Robert Frost, Dylan Thomas, Dorothy Parker, Elisabeth Eybers, R.S. Thomas) in my digbundels opgeneem. In die inleiding tot die bundel vertel ek van my kennismaking met FitzGerald se Khajjam-kwatryne in 1976. Ek was toe ’n honneursstudent in die Afrikaanse en Nederlandse letterkunde aan die Universiteit van Stellenbosch. Prof W.E.G. Louw het ’n kursus in die poësie van die groot Nederlandse digter J.H. Leopold aangebied en sy bewerkings van Omar Khajjam het ook ter sprake gekom. Toe ek in ’n Eikestadse boekwinkel ’n Amerikaanse uitgawe (met dekadente illustrasies deur Edmund J. Sullivan) van Die roebaijat raakloop, het ek dit dadelik uit my skamele beursgeld gekoop. Dit het my so aangegryp dat ek daar en dan my eerste vertaalpogings aangewend het. Omar Khajjam se versvorm en hedonistiese lewensfilosofie het my klaarblyklik nooit laat staan nie – vandaar hierdie vertalings amper veertig jaar later! Die beroemdste formulering van Khajjam se lewensuitkyk vind ’n mens in die volgende kwatryn:

Here with a Loaf of Bread beneath the Bough,

A Flask of Wine, a Book of Verse – and Thou

Beside me singing in the Wilderness –

And Wilderness is Paradise enow.

Ek het dit soos volg vertaal:

Met ’n verseboek in die skaduwee,

’n bottel wyn, ’n brood en jy daarmee

saam om vir my te sing in die woestyn –

en woestyn word ’n paradys vir twee.

C.J. Langenhoven se weergawe lyk só:

’n Snytjie Brood hier waar die skaad’wees sprei,

’n Flessie wyn, en ’n Gedig – en Jy

Hier by my om te sing in die Woestyn –

En die Woestyn is Paradys vir my.

Dit is interessant dat Langenhoven vir Omar en sy geliefde net ’n karige “snytjie” brood en ’n sobere “flessie” wyn gun!

Op die skutblad van daardie Amerikaanse uitgawe van Die roebaijat wat ek so lank gelede op Stellenbosch aangeskaf het, staan die volgende selfgemaakte kwatryn in my studentikose handskrif:

In die tent van Omar Khajjam

het ek rooi wyn gedrink en saam

gesing – maar as die Dood die toue sny

waar gaan ons dan die tent opslaan?

Terloops, die naam Khajjam (in Persies uitgespreek as Chajjaam) beteken “tentmaker”.

BO: Joune is nie die eerste poging om Die roebaijat van Omar Khajjam, of dele daarvan, in Afrikaans te vertaal nie. Ek het nie ál die vorige probeerslae onder oë gehad nie, maar die wat ek wel te lese gekry het …  wel, jou weergawes is, wat die digterlike gehalte betref, stukke beter as die oorgrote meerderheid daarvan. Was die gehalteoorweging die enigste rede vir jou besluit om nog ’n vertaling daar te stel? Was dit jou uitgangspunt om “getrou” aan dié FitzGerald-weergawes te bly? (Die FitzGerald-weergawes is telkens bo-aan jou kwatrynvertalings afgedruk, sodat die leser as ’t ware uitgenooi word om vergelykenderwys te lees.) Ek stel die vraag, want FitzGerald se werk staan stilisties redelik duidelik in die teken van die Romantiek. Wat was jou oorwegings in hierdie verband? 

DH: Eintlik is C.J. Langenhoven se Afrikaanse vertaling nog steeds die beste – en dit het al in 1923 verskyn! Het ek inderdaad probeer om op Langenhoven te verbeter, maar seker nie enduit daarin geslaag nie. Dit is ’n bekende verskynsel in die letterkunde dat klassieke tekste herhaaldelik vir nuwe geslagte lesers vertaal word, onder meer omdat die taal self met die verloop van tyd verander. Langenhoven se Afrikaans klink vandag noodwendig oudmodies; FitzGerald se Engels natuurlik ook, maar dit is myns insiens geen argument om daarom doelbewus argaïsties te gaan vertaal of ’n gedateerde vertaling bo ’n moderne een te verkies nie. Die vertaalde teks moet ewe toeganklik vir die hedendaagse leser wees as wat die oorspronklike in 1859 vir die Engelse leser was. Verder is dit groot pret om die verskillende vertalings met mekaar te vergelyk en taalkundige, ideologiese en verstegniese afleidings daaruit te maak. (Dit lyk vir my na ’n lekker onderwerp vir ’n nagraadse student!)

Ek het so ver as moontlik getrou probeer bly aan die FitzGerald-weergawes, maar die streng aaba-rymskema stuur ’n mens soms in onverwagse rigtings. In die volgende kwatryn word daar reikhalsend uitgesien na die einde van Ramadan, die Moslems se vasmaand:

“Be of good cheer – the sullen Month will die,

And a young Moon requite us bye-and-bye:

Look how the old one meagre, bent, and wan

With Age and Fast, is fainting from the sky!”

(more…)

  •