Posts Tagged ‘Paul Claus’

Louis Esterhuizen. Hermetiese digkuns, danksy die genade van die raaisel

Tuesday, May 28th, 2013

 

Die hele kwessie van hermetiese poësie is iets wat wêreldwyd in bykans alle vername digkunste weldeeglik gevestig is, terwyl dit hier by ons eintlik nog nooit inslag gevind het nie. Trouens, met die uitsondering van Gilbert Gibson, twyfel ek of daar enige Afrikaanse digter is wat as ‘hermeties’ (of te wel ‘ondeurdringbaar’) beskryf sal kan word. Heelwat verse wat as ‘hermeties’ beskryf word, is myns insiens wel ontoeganklik, dog selde hermeties.In die meeste van hierdie gevalle is dit (waarskynlik) weens onvoldoende kontekstualisering en nié as gevolg van die vers se tegniese vernuf om sy eie spore dood te vee, soos dit die geval is met Gilbert Gibson se gedigte, nie.

Nietemin. ‘n Belangrike boek oor hierdie onderwerp wat pas in Nederland verskyn het, is Paul Claus se Zwarte zon, code van de hermetische poëzie.  Op De Contrabas kon ek ‘n deeglike bespreking hieroor vind.

 

Omslag

Maar eers: volgens die uitgewer, Van Tilt Uitgeverij, se liriese inligtingstuk: “Niets is zo helder en tegelijk zo duister als de zon. Het zonlicht zelf verblindt, alleen een eclips maakt het zichtbaar. Voor de hermetische poëzie geldt dezelfde paradox. Als een zwarte zon schittert haar zin pas door afwezigheid. Zwarte zon leert de lezer de geheimtaal van de hermetische poëzie lezen. Paul Claes past een nieuwe ontcijferingsmethode toe op twaalf duistere dichters: Horatius, Luis de Góngora, Willem van Swaanenburg, Gerárd de Nerval, Stéphane Mallarmé, Arthur Rimbaud, Rainer Maria Rilke, Karel van de Woestijne, Wallace Stevens, André Breton, e.e. cummings en Hugo Claus. Het is een misverstand te denken dat de poëzie verdwijnt als we haar mysterie doorgronden. Integendeel, pas zo verschijnt ze in haar volle luister: als de zon na een verduistering.”

In De Contrabas se bespreking word Claus dan soos volg aangehaal: “‘Lezen is steeds ontcijferen. Wie de sleutel niet heeft, staat voor een gesloten deur. […] Een moeilijk gedicht bestaat bij de gratie van het geheim. Het plezier van de lezer bestaat erin dat raadsel te ontsluieren […]  De Rousseau-achtige opvattingen die tegenwoordig in het literatuuronderwijs en in het cultuurbeleid opgeld doen, ontkennen deze evidenties. Iedere kleuter wordt als een kunstenaar in de dop gezien. Iedereen zou n staat zijn zonder voorkennis cultuurproducten te consumeren. Elke vorm van initiatie wordt als doctrinair, elitair en contra-emancipatorisch afgewezen. De gevolgen voor deze doorgeschoten romantiek zijn dagelijks te merken. Cultureel simplisme en pueriel populisme voeren de boventoon in de media. Alles wat niet hapklaar is, wordt gecensureerd.”

‘n Belangrike publikasie, inderdaad.

Ten slotte word Claus soos volg aangehaal: “De twintigste-eeuwse avant-garde wil de politieke revolutie ook in de poëzie doorvoeren en creeërt zo een experimentele poëzie die steeds cryptischer wordt. Vreemd genoeg verzet ze zich tegelijk ook tegen iedere inwijding van de lezer. Hermeneutisme wordt zodoende een doel op zichzelf. Wellicht is de tijd gekomen om tegenover dit anti-intellectualisme een nuchtere technische analyse van de moderne poëzie te stellen.”

Maar waarom is hermetiese digkuns dan enigsins van belang? Uiteraard ‘n vraag waarop vele antwoorde moontlik is. Persoonlik het dit vir my te make met taal-verknoeiing en –ontginning, soos met die voorbeeld van Paul Celan. (Selfs Dylan Thomas?) En tog, altyd, altyd met T.S. Eliot (selwers ‘n gedugte hermeet) se beroemde uitspraak voor oë: “Genuine poetry moves before it is understood.”

En die hermetiese digkuns se vernaamste belemmering? Seer sekerlik die gebrek aan opwindende, of avontuurlustige  lesers.

As leeslekkerte volg sommer twee gedigte deur Gilbert Gibson; albei geneem uit sy mees onlangse bundel [vii], en eweneens deur Joan Hambidge aangehaal in haar resensie oor die betrokke bundel.

*

[60]

 

in daardie film zapruder

kruip jackie in rukkerige bleek

kleure oor die kar

om dele van haar man

se brein bymekaar te maak

elkeen van haar hande

daar is net twee

van sosiale media bevry

dante is haar digter

hy verstaan haar wêreld in die motor

in daardie wêreld van liefde en chaos

soek haar hande bloed

soos hansie smal se hande soek na staal

*

[24]

 

alice oswald op my af

die geluid van ’n fiets

van ’n bui reën wat jy

voor die tyd reeds ruik

jy kan haar spore na my toe volg

soos ink na ’n inkvis verskrik

bo ’n strandmeer se oopgevoude bodem

hier sluip iets soos koue

teen my ruggraat af

haar voetval wentel

’n aasdier

om ’n dooie skaap

in die naderkom van die hoogste wuppertal

wat mits dese vir haar van nuuts af

soos ’n bliksemstraal stuur

spoorloos en indrukwekkend

daardie grens van naamloosheid

wat om my baan en daar buite

op ’n ander reis begin gaan

 

© Gilbert Gibson (Uit: [vii], 2013: Human & Rousseau)

 

 

  •