Posts Tagged ‘PEN Afrikaans’

PEN Afrikaans. Nuusbrief: Julie 2020

Monday, July 20th, 2020

 

Beste lede en vriende van PEN Afrikaans

President Ramaphosa stuur Wysigingswetsontwerp op Outeursreg terug na parlement

 

Ná maande se stilte het president Ramaphosa in Junie sy besluit oor die veelbesproke Wysigingswetsontwerp op Outeursreg bekend gemaak. Hy het teen ondertekening daarvan besluit en die wetsontwerp terugverwys na die parlement vir heroorweging.

PEN Afrikaans verwelkom president Ramaphosa se besluit. Hierdeur het hy ’n lansie gebreek vir doeltreffende kopieregbeskerming en almal wat daarop staatmaak.

Ten einde ons lede se stemme te laat hoor, het PEN Afrikaans veral sedert 2017 aktief deelgeneem aan die konsultasieproses rondom hierdie wetsontwerp. Ons het geskrewe voorleggings voorberei en ingedien, parlementsessies bygewoon en saam met ANFASA en PEN South Africa ’n protesaksie van stapel gestuur toe dit blyk dat die wetsontwerp eenvoudig onveranderd deur die wetgewende proses seil. Te danke aan ons lede, die boekbedryf en die wyer skeppende bedrywe se ondersteuning, is die protesskrif wyd gedeel en geteken. Binne ’n week is die petisie deur meer as 3000 individue en namens 125 organisasies onderteken. Dit is aan die Nasionale Vergadering en die Nasionale Raad van Provinsies voorgelê en onder die president se aandag gebring.

PEN Afrikaans is ook ’n lid van die Alliansie vir Effektiewe Kopiereg in Suid-Afrika, ’n vereniging van belangegroepe wat die wetsontwerp teenstaan en uitgebreide vertoë aan die president gerig het wat die konstitusionele en ander besware teen die wetsontwerp uiteensit.

Die redes wat die president aangevoer het vir sy besluit teen ondertekening, strook met die vertoë wat die Kopieregalliansie aan hom gerig het. Al is die finale woord hieroor nog nie gespreek nie, is die president se besluit ’n welkome aanduiding dat skrywers en die groter skeppende bedrywe se wekroep uiteindelik gehoor is.

Appèlhof bevind Unisa se taalbeleid ongrondwetlik

Verdere goeie nuus is die onlangse uitspraak van die Appèlhof oor die Universiteit van Suid-Afrika (Unisa) se taalbeleid wat Afrikaans as onderrigtaal die afgelope vier jaar uitgesluit het.

Nadat AfriForum ’n vroeëre hooggeregshofuitspraak dat Engels die primêre onderrigtaal aan Unisa moet wees op appèl geneem het, het die Appèlhof beslis dat Unisa se verwydering van Afrikaans as onderrigtaal onwettig en ongrondwetlik is. Unisa kon nie die geregverdigdheid van hierdie besluit bewys nie en is beveel om dit om te keer én die koste van die regsaak te dra.

PEN Afrikaans beskou die uitspraak as ’n blye wending vir die beskerming van taalregte en die toekoms van Afrikaans as akademiese taal. Mag die uitspraak ook wyer uitkring ten gunste van meertaligheid in tersiêre onderrig.

Elsa Joubert (1922 – 2020)

Sedert ons vorige nuusbrief is Elsa Joubert op 14 Junie op die ouderdom van 97 aan Covid-19 in ‘n Kaapstadse hospitaal oorlede.

PEN Afrikaans lig ook hier met dankbaarheid die hoed vir ‘n wêreldklasskrywer wat die Afrikaanse letterkunde – en daarmee ook die bewussyn van al haar lesers – geweldig verruim en verhelder het.

Baie, baie dankie, Elsa Joubert.

Lees hier meer oor haar lewe en werk.

Media24 oorweeg sluitings

In ’n verdere terugslag vir die drukmedia, het die uitvoerende hoof van Media24, Ishmet Davidson, aangekondig dat dié maatskappy dit oorweeg om vyf tydskrifte en twee koerante te sluit, sy oorblywende maandelikse tydskrifte uit te kontrakteer en hul frekwensie te verminder, twee koerante net digitaal uit te gee en personeel in steundienste-afdelings te verminder.

Volgens Davidson het Covid-19 ’n vernietigende uitwerking gehad op Media24 se reeds kwynende drukmedia-bedrywighede.

Hierdie aankondiging stel ’n groot verlies in die vooruitsig – vir die plaaslike medialandskap, maar in die besonder ook vir die Media24-joernaliste en ander werknemers wat hierdeur geraak word.

Volledige inligting oor die herstruktureringsplanne is hier beskikbaar en lees gerus ook Lizette Rabe se meningstuk waarin sy die groter prentjie oor die belang en toekoms van joernalistiek skets.

Inskrywings word ingewag vir die US Woordfeeskortverhaalbundel 2021

Dit is tyd vir die sesde US Woordfeeskortverhaalbundel. Die eerste vyf bundels is baie goed deur skrywers en die leserspubliek ondersteun en ook gunstig deur kritici ontvang. Hierdie kortverhaalbundels sal in die komende jare dien as ’n dokument van die tydsgees waarin veral Afrikaanssprekende Suid-Afrikaners hulself tans bevind.

Du Toitskloof Wyne, ’n gewaardeerde Woordfeesvennoot, borg weer in 2021 die prysgeld van R30 000 wat aan die skrywer van die wenverhaal toegeken word. Die skrywers wat in dié bundel opgeneem word, sal elkeen R5 000 ontvang. Du Toitskloof maak ook ’n bydrae tot hierdie prysgeld en borg die bekendstellingsgeleentheid van die kortverhaalbundel, wat by die 2021 Toyota US Woordfees aangebied sal word.

Skrywers wie se verhale vir die bundel gekies word, sal by die Toyota US Woordfeesprogrambekendstelling vir 2021 bekend gemaak word. Die wenverhaal sal eers tydens die bekendstelling van die bundel, by die Toyota US Woordfees 2021, aangekondig word.

Inskrywings sluit op 30 September 2020 om 16:00.

Volledige inligting oor die kompetisie is hier beskikbaar en navrae kan per e-pos aan feesnavrae@gmail.com gerig word.

Taalgenoot gratis aanlyn beskikbaar

Tesame met die ontberings en uitdagings wat hierdie tyd kenmerk, is daar ook ligpunte, soos dat Taalgenoot se gehalteleesstof gratis aanlyn beskikbaar gemaak is.

Die onlangse uitgawes van dié bekroonde tydskrif is hier beskikbaar:

Ons het vir hierdie twee uitgawes vir Valda Jansen en Debbie Loots gevra om elk ’n rubriek te skryf oor die boeke wat hulle gevorm en geïnspireer het om te skryf. Moet dit nie misloop nie.

Jeremy Vearey lewer NP van Wyk Louw-gedenklesing

Jeremy Vearey het op 18 Junie die NP Van Wyk Louw-gedenklesing 2020 gelewer. Dit is vanjaar as ‘n weblesing aangebied deur die SA Akademie vir Wetenskap en Kuns in samewerking met die Universiteit van Johannesburg.

Kyk die lesing hier en lees die teks hier.

Maandelikse resensie-oorsig

Klik hier vir ons oorsig van Afrikaanse resensies wat in Junie 2020 verskyn het en digitaal beskikbaar is. Hierdie oorsig sluit boekbesprekings, boekgesprekke en voorlesings in wat op die radio of TV uitgesaai is.

Ons plaas hierdie maand ook twee besprekings wat op www.klyntji.com verskyn het en sien uit daarna om voortaan inhoud van hierdie publikasie in te sluit.

Indien jy weet van ander gerekende publikasies wat ook Afrikaanse resensies en boekgesprekke plaas en dit digitaal beskikbaar maak, laat weet asseblief na penafrikaans@gmail.com.

Ons wil graag elke maandelikse oorsig so volledig moontlik maak.

Nuwe Afrikaanse boeke in Julie 2020

Ons sluit oudergewoonte die nuusbrief af met ‘n gekombineerde lys van nuwe Afrikaanse boeke wat hierdie maand verskyn.

Die publikasielys kan hier in Excel-formaat afgelaai word. Baie geluk aan al ons lede wat hierdie maand nuwe boeke op die rakke het.

Dit is ‘n plesier om laastens die volgende persone as nuwe lede van PEN Afrikaans te verwelkom: Wendy Maartens, Madri van der Walt en Marieta Nel. Hartlik welkom!

Vriendelike groete
Catrina Wessels
Bestuurder: PEN Afrikaans

PEN Afrikaans. Nuusbrief: Junie 2020

Wednesday, June 10th, 2020

Beste lede en vriende van PEN Afrikaans

PEN Afrikaans Vertaalfonds befonds vertalings van Harry Kalmer en Jaco Jacobs


PEN Afrikaans kondig met trots die jongste suksesvolle aansoeke by die PEN Afrikaans Vertaalfonds aan. Die PEN Afrikaans Vertaalfonds bestaan te danke aan die ruim ondersteuning van die Trust vir Afrikaanse Onderwys en ter wille van die bevordering van die Afrikaanse letterkunde in die buiteland.

Na oorweging van die aansoeke wat teen die Mei 2020-sperdatum ontvang is, sal die volgende twee vertalings befonds word:

  •  ’n Nederlandse vertaling van In ’n land sonder voëls deur Harry Kalmer
  • ’n Nederlandse vertaling van ’n Goeie dag vir boomklim deur Jaco Jacobs.

In ’n land sonder voëls, die laaste roman van ontslape skrywer Harry Kalmer, sal deur Rob van der Veer vertaal word en na verwagting in Februarie 2021 by Uitgeverij Aldo Manuzio verskyn. Dié distopiese roman het in 2019 by Penguin Random House verskyn, kort voor die dood van die skrywer, wat bekend was vir sy oorspronklikheid en vakmanskap – nie net in sy bekroonde werk in die advertensiewese nie, maar ook as dramaturg, kortverhaalskrywer en romansier.

In 2018 is die gesogte Barry Ronge-prys vir fiksie aan Kalmer toegeken vir A Thousand Tales of Johannesburg, die Engelse uitgawe van sy stadsroman ’n Duisend stories oor Johannesburg.

Uitgeverij Aldo Manuzio het ’n groeiende lys van Afrikaanse titels in Nederlandse vertaling. Pieter Rouwendal, uitgewer by Aldo Manuzio, meld in sy aansoek sy trots om Kalmer by dié lys te voeg en aan hom die groter, internasionale gehoor te help gee wat hy verdien.

Oor In ’n land sonder voëls skryf Jean Meiring in ’n resensie: “[e]nduit is dit ’n meesterlike en uiters vindingryke verbeeldingsvlug.”

Uitgeverij Ploegsma, ’n afdeling van WPG Kindermedia, bestaan al meer as 100 jaar en is ’n vooraanstaande Nederlandse uitgewer van hedendaagse en klassieke kinder- en jeugboeke. Hierdie gerekende uitgewery voeg eersdaags Jaco Jacobs se trefferroman ’n Goeie dag vir boomklim (LAPA) by hul lys van vertaalde werke.

’n Goeie dag vir boomklim het in 2016 die kykNET/Rapport-prys in die filmkategorie gewen en filmregte is aan M-Net toegeken.

Die roman het sedertdien by voorste buitelandse uitgewers in vertaling verskyn: in Engels by Oneworld Publications en in Italiaans by Rizzoli.  Die jurie van die roemryke Hans Christian Andersen-prys het dit ook onlangs uitgesonder as een van ’n lys van merkwaardige boeke waartoe kinders vanoor die wêreld deur vertaling toegang behoort te hê.

Uitgeverij Ploegsma sal die boek in hardeband en e-formaat uitgee. Tjalling Bos, ’n hoog aangeskrewe vertaler met meer as veertig jaar se ondervinding, is vir die Nederlandse vertaling verantwoordelik.

Die PEN Afrikaans Vertaalfonds se sentrale doelstelling is om die Afrikaanse letterkunde internasionaal te bevorder deur meer vertalings en publikasies van verdienstelike Afrikaanse werke moontlik te maak.

Die twee sperdatums vir aansoeke is 15 Mei en 15 November van elke kalenderjaar.

Die reglement met volledige riglyne en bepalings is beskikbaar by: http://www.litnet.co.za/reglement-vir-die-pen-afrikaans-vertaalfonds/

Jeanne Goosen

Jeanne Goosen, die geliefde skrywer van onder meer Ons is nie almal so nie en ’n Paw-paw vir my darling, is 3 Junie op die ouderdom van 81 sag by haar huis in Melkbosstrand oorlede. Die verlies van hierdie geliefde skrywer is ’n gevoelige slag vir die Afrikaanse letterkunde. Die bestuur van PEN Afrikaans salueer haar met innige dankbaarheid vir ’n enorme en grensverskuiwende bydrae tot ons letterkunde.

Klik hier om Erika Terblanche se ATKV/LitNet-skrywersalbum oor Jeanne Goosen se lewe en werk te lees.

Danie Marais, PEN Afrikaans se ondervoorsitter, het op Facebook geskryf:

“Jeanne Goosen se vertrek stem my bitter droef. Sy laat so ’n unieke en geweldige leemte.

Ek het in 2013 die kans gekry om met haar ’n onderhoud vir BY te voer en wanneer ek aan daardie Saterdagoggend dink, spoel daar altyd ’n warm gevoel deur my.”

Klik hier om dié onderhoud te lees.

’n Spesiale manier om Jeanne te gedenk, is om na hierdie voorlesing van haar gedigte deur Nicole Holm te luister: https://youtu.be/O9nIPl15s-I

In ’n mooi huldeblyk skryf die oud-uitgewer Hettie Scholtz:

“’n Boekklubvriendin laat weet dat êrens anders nou ’n interessanter plek geword het. Vir my voel dit of die vlae gerus halfmas kan hang uit erkenning aan hierdie wederstrewige, groot gees.”

Klik hier om die huldeblyk te lees.

Die bestuur van PEN Afrikaans is dit roerend met Hettie eens.

Wenners van die Akademiepryse, ATKV-Mediaveertjies én Taco Kuiper-prys aangekondig

Die afgelope paar weke is die wenners van verskeie vooraanstaande literêre en mediapryse aangekondig.

Die SA Akademie vir Wetenskap en Kuns het die wenners van ’n rits belangrike pryse en eerbewyse bekend gemaak.

In die Afrikaanse letterkunde is die mees prominente prys sekerlik die Hertzogprys, wat jaarliks om die beurt toegeken word vir poësie, drama en verhalende prosa op aanbeveling van die Akademie se Letterkundekommissie.  Baie geluk aan Johan Myburg wat vereer is met die Hertzogprys vir poësie vir sy bundel Uittogboek wat by Protea Boekhuis verskyn het.


Elsa Joubert ontvang vanjaar die L.W. Hiemstraprys vir niefiksie vir Spertyd (Tafelberg) en Johan Jack Smith is die wenner van die Eugène Marais-prys, ’n prys vir ’n eerste of vroeë letterkundige werk, vir sy debuutroman Zola (Penguin Random House). Hartlik geluk.

’n Volledige mediaverklaring oor die SA Akademiepryse 2020 is hier beskikbaar.

Die ATKV het oudergewoonte vanjaar weer uitblinkers in die Afrikaanse mediawêreld vereer deur die toekenning van die gesogte ATKV-Mediaveertjies. Hiermee word uitnemendheid in drie kategorieë (lees, luister, kyk) vereer.

Sonél Brits, besturende direkteur van die ATKV-MSW, sê dis noodsaaklik om die media te vereer, en vanjaar – te midde van die Covid-19-pandemie – soveel te meer.

“Ons het die afgelope paar weke opnuut bewus geword van die kritieke rol wat die media ook in tye van krisis en uitdaging speel. Dit is die media wat ons ingelig hou; ons opvoed oor alle aspekte van onder meer die pandemie, nie slegs plaaslik nie, maar ook internasionaal; en wat vermaak, iets wat veral nou broodnodig is.

“Ons salueer die hele spektrum van die media, en veral ons 2020-wenners. Julle uitstaande bydraes verdien verering en erkenning. Doen so voort!”

Baie geluk aan die wenners. Meer inligting is hier beskikbaar.


Die gesogte Taco Kuiper-prys vir ondersoekende joernalistiek is vanjaar aan Pieter-Louis Myburgh toegeken vir Gangster State, sy topverkoper boek oor Ace Magashule waaroor die beoordelaars die volgende sê gehad het:

“Every now and then, there comes along a piece of work that is so impactful and convincing that it comes to define the way the public sees someone, and that is the case with Pieter-Louis Myburgh’s deeply-researched book and its subject, senior politician Ace Magashule.”

Baie geluk ook aan Pieter-Louis Myburgh.

Oor die Wysigingswetsontwerp op Outeursreg

Klik hier om ‘n belangrike artikel oor die Wysigingswetsontwerp op Outeursreg op Daily Maverick te lees.

Die volgende aanhaling kom daaruit:

“The world has changed since the Copyright Amendment Bill was passed by parliament. The national lockdown occasioned by Covid-19 brought almost the entire economy to a grinding halt. The creative and cultural sector came to an abrupt standstill virtually overnight. The bill, which posed a considerable threat before, could be the fatal blow to a sector employing more than one million people (directly and indirectly).”

Die skrywer, Collen Dlamini, is die voorsitter van die Koalisie vir Effektiewe Kopiereg, waarvan PEN Afrikaans lid is.

Artikelreeks: Die wêreld van die skrywer

“Die wêreld van die skrywer” is ’n reeks artikels wat PEN Afrikaans sedert 2019 kwartaalliks publiseer. In die reeks besin skrywers op ons uitnodiging oor temas wat met hul ambag, loopbaan of die praktyk van skryf te doen het.

In hierdie aflewering vertel bekroonde spanningskrywer Irma Venter meer oor die rol van navorsing en aktuele kwessies in haar spanningsverhale. Hoe pak sy daardie deel van die skryfproses aan en hoe gaan sy te werk om navorsing met die storielyn te integreer?

Lees Irma se artikel hier.

Die eerste Woordfees Teaterskryflaboratorium  

Die US Woordfees en NATi (Nasionale Afrikaanse Teater-inisiatief) bied vanjaar die eerste Toneelskryflaboratorium aan. Skrywers wat gekeur word, kry finansiële ondersteuning terwyl hulle skryf.

Die doelwit van hierdie drie maande Laboratorium is ’n nuwe voltooide toneelteks van 60 tot 90 minute. Die US Woordfees en NATi is op soek na verhale wat nie gereeld op Suid-Afrikaanse verhoë gesien word nie. ’n Premie word op nuwe Afrikaanse werk geplaas, maar Engelse en meertalige tekste word ook oorweeg.

Nadat die Covid-19-inperkings opgehef is, sal al die voltooide tekste deur ’n geselskap van akteurs voorgelees word as afsluiting van die Laboratorium. Die US Woordfees sal een of twee tekste kies wat as volwaardige produksies ontwikkel sal word vir die 2021-fees.

Die Laboratorium word in Afrikaans en Engels aangebied en staan onder leiding van die Toyota US Woordfees-direkteur, Saartjie Botha, veteraanregisseur Janice Honeyman en bekroonde aktrise Lee-Ann van Rooi. Daar word van deelnemers verwag om mekaar se werk te lees en terugvoer te gee. Aanlyn ontmoetings sal een of twee maal per maand plaasvind en deur die fasiliteerders aangebied word.

Die slutingsdatum vir aansoeke is 10 Junie 2020.

Klik hier vir meer inligting en om aansoek te doen.

Klik hier om ’n kort onderhoud met Cornelia Faasen, die uitvoerende hoof van NATi, oor die Teaterskryflaboratorium te lees.

Skryf in vir 2020 kykNET-Rapport-resensiepryse

Boekresensente word genooi om in te skryf vir die 2020 kykNET-Rapport Boekresensent van die Jaar-pryse waarmee uitnemende resensies in Afrikaans van Afrikaanse boeke bekroon word.

Met dié pryse word erkenning gegee aan Afrikaanse resensente wat boeke en die leesgenot van boekliefhebbers bevorder deur die wêreld van Afrikaanse boeke vir die breë Suid-Afrikaanse publiek toeganklik te maak. Dit dien ook as aanmoediging om hoë standaarde in die Afrikaanse boekjoernalistiek te handhaaf.

Resensente word genooi om in te skryf in drie kategorieë:

  • Resensie: Afrikaanse fiksie (alle genres)
  • Resensie: Afrikaanse niefiksie (alle genres)
  • Langer resensie: 1 500 woorde of meer oor Afrikaanse fiksie of niefiksie

Met die derde prys vir langer literêre resensies word erkenning gegee aan resensente wat Afrikaans en die Afrikaanse letterkunde ook op hierdie vlak verhelder en verruim.
Die wenner in elke afdeling ontvang ’n kontantprys van R25 000.

Die 2020-pryse word toegeken vir resensies wat tussen 1 Januarie 2019 en 31 Desember 2019 in die drukmedia en hoofstroom- aanlyn media verskyn het. Transkripsies van radioresensies word ook aanvaar. ’n Resensent mag ’n maksimum van drie resensies per kategorie inskryf.

Slegs Afrikaanse resensies van Afrikaanse fiksie en Afrikaanse niefiksie kom in aanmerking.

Die sluitingsdatum vir inskrywings is Vrydag 26 Junie 2020.

’n Paneel van drie keurders met Bibi Slippers as sameroeper sal die wenners aanwys uit die resensies wat ingeskryf is.

Met die beoordeling van inskrywings sal die vernaamste kriteria wees dat resensies toeganklikheid vir hul waarskynlike lesers demonstreer en die leesplesier van Afrikaanse boeke bevorder. Daarbenewens sal die keurders op die uitkyk wees vir werk wat:

  • oorspronklike insigte weergee oor boeke wat waarde toevoeg tot die Afrikaanse letterkunde
  • ’n relevante verwysingsraamwerk en konteks toon
  • ingeligte oordeel met goed gemotiveerde en opbouende kritiek weerspieël
  • lesers lus maak om te lees
  • nie op sensasie en afbrekende kritiek fokus nie, en
  • getuig van uitstekende en verfrissende skryfwerk.

Die keurders sal ruimtebeperkings in ag neem.

Die inisiatief om in te skryf berus in die eerste plek by die deelnemer, maar boekeredakteurs en redakteurs word versoek om resensente aan te moedig om deel te neem.

Inskrywings word elektronies ingedien. Waar van toepassing moet inskrywings van gepubliseerde resensies vergesel wees van PDF-weergawes van die resensies soos dit oorspronklik verskyn het tensy vooraf anders ooreengekom met die administrateur van die pryse.

Die volledige regulasies, inskrywingsvorm en ander besonderhede is verkrygbaar by die administrateur, Anita van Zyl, by anita@vanzylpr.co.za. Rig telefoniese navrae aan haar by 083 709 6677.

Maandelikse resensie-oorsig

Klik hier vir ons oorsig van Afrikaanse resensies wat in Mei 2020 verskyn het en digitaal beskikbaar is. Hierdie oorsig sluit boekbesprekings, boekgesprekke en voorlesings in wat op die radio of TV uitgesaai is.

Indien jy weet van ander gerekende publikasies wat ook Afrikaanse resensies en boekgesprekke plaas en dit digitaal beskikbaar maak, laat weet asseblief na penafrikaans@gmail.com.

Ons wil graag elke maandelikse oorsig so volledig moontlik maak.

Nuwe Afrikaanse boeke in Junie 2020

Laastens deel ons oudergewoonte die gekombineerde lys van nuwe Afrikaanse boeke wat hierdie maand verskyn.

Die publikasielys kan hier in Excel-formaat afgelaai word. Baie geluk aan al ons lede wat hierdie maand nuwe boeke die lig laat sien.

Kom ons ondersteun ons skrywers, uitgewers en boekhandelaars met dié dat die wiele van die bedryf nou weer stelselmatig begin draai.

Vriendelike groete
Catrina Wessels
Bestuurder: PEN Afrikaans

PEN Afrikaans. Protes teen die dreigende kopiereghervorming

Tuesday, July 4th, 2017

Beste lid van PEN Afrikaans

Die bestuur van PEN Afrikaans het reeds in ‘n vorige spesiale nuusbrief op 9 Junie 2017 daarop gewys dat die Wysigingswetsontwerp op Outeursreg, 13 van 2017, groot gevare vir skrywers en uitgewers inhou.

Ons het intussen in oorleg met die kopieregkonsultant Catrina Wessels ‘n skriftelike voorlegging voorberei wat ons voor die sperdatum vir kommentaar (7 Julie 2017) in samewerking met PEN South Africa aan die Porfeuljekomitee op Handel en Nywerheid sal voorlê.

Ons versoek jou hiermee om die belang van hierdie kommentaar te beklemtoon deur jou naam, of dié van jou organisasie/uitgewery/onderneming, ter ondersteuning hieraan te koppel. Die lys van ondersteuners sal saam met die kommentaar ingelewer word.

Die Afrikaanse weergawe van ons kommentaar is hier op ons webportaal beskikbaar; die Engelse weergawe hier. Jy kan op enige een van hierdie bladsye jou ondersteuning aandui en ook ons kommentaar op die wetsontwerp verder op sosiale media deel.

Help ons asseblief om stem dik te maak oor hierdie blatante poging tot die onteiening van intellektuele eiendom.

Met vriendelike groete
Danie Marais
Bestuurder: PEN Afrikaans

Hier is die Afrikaanse weergawe van ons voorlegging aan die Portefeuljekomitee:

Kommentaar deur PEN Afrikaans op die
WYSIGINGSWETSONTWERP OP OUTEURSREG, 13 VAN 2017
Ingedien vir aandag: Me. J Fubbs
(Voorsitter: Portefeuljekomitee op Handel en Nywerheid)
Per e-pos: ahermans@parliament.gov.za

Inleiding

PEN Internasionaal, die wêreld se voorste outeursvereniging, is ’n nie-politiese organisasie wat Spesiale Raadgewende Status by die Verenigde Nasies geniet, en Geassosieerde Status by UNESCO. Dit is gemik op die bevordering van letterkunde en die beskerming van vryheid van uitdrukking op ’n internasionale vlak. PEN Afrikaans ondersteun hierdie doelwitte en is daarop toegespits om as drukgroep op te tree vir die regte van outeurs, joernaliste en uitgewers, soos en waar nodig. PEN Afrikaans is ’n vereniging van outeurs, joernaliste en uitgewers wat, deur lidmaatskap aan PEN Internasionaal, sy lede in ’n internasionale konteks verteenwoordig. PEN Afrikaans se ledetal bestaan uit outeurs wat in die Afrikaanse taal in alle genres en kategorieë skryf en publiseer. PEN Afrikaans verteenwoordig outeurs wat vir die algemene handelsmark skryf (fiksie, niefiksie, en kinder- en jeugboeke), opvoedkundige werke soos skoolhandboeke, asook akademiese en vakkundige publikasies.

PEN Afrikaans is oortuig dat verskeie van die wysigings aan die Wet op Outeursreg, 98 van 1978 (hierna “die Wet”), wat deur die Wysigingswetsontwerp op Outeursreg, 13 van 2017 (hierna “die Wetsontwerp”) voorsien word, ’n regstreekse en nadelige uitwerking op sy lede, en Suid-Afrikaanse outeurs in die algemeen, sal hê. Daarom aanvaar PEN Afrikaans die Portefeuljekomitee op Handel en Nywerheid (“die Komitee”) se uitnodiging aan belanghebbendes om geskrewe kommentaar op die Wetsontwerp in te dien, en lê hiermee sy kommentaar voor.

Omvang

Selfs met die uitstel van die sperdatum vir skriftelike voorleggings tot 7 Julie 2017, is PEN Afrikaans van mening dat belanghebbendes nie voldoende tyd gegun is om behoorlik met die inhoud van die Wetsontwerp om te gaan en daarop te reageer nie. Hierdie voorlegging is daarom nie ’n omvattende en afdeling-per-afdeling kommentaar op die Wetsontwerp nie, maar eerder ’n uiteensetting van die hoofoorwegings wat PEN Afrikaans se lede, en Suid-Afrikaanse outeurs in die algemeen, sal raak.

Verskeie ander belanghebbendes het meer gedetailleerde analises van die Wetsontwerp ingedien, met voorstelle van hoe die teks verbeter kan word. PEN Afrikaans doen ’n beroep op die Komitee om noukeurig te let op daardie voorstelle, aangesien dit duidelik is dat die Wetsontwerp deurtrek is van foutiewe terminologie en opstelfoute wat tot beduidende regsonsekerheid sal lei indien dit ongewysigd as wetgewing bekragtig word. PEN Afrikaans moedig die Komitee aan om spesifieke aandag te skenk aan die skriftelike voorlegging van die Anton Mostert Leerstoel vir Intellektuele Goederereg, ’n afdeling van die regsfakulteit van die Universiteit Stellenbosch.

Opsomming

Die toekenning van ’n reeks uitsluitlike regte aan die outeursreghouer dien as aansporing aan skrywers en die groter kreatiewe bedrywe om hul talente en vaardighede in te span om nuwe werke te skep tot almal se uiteindelike voordeel. Outeursreg stel skrywers in staat om inkomste uit hul skeppende werk te verdien. Die instelling van uitgebreide uitsonderings op en beperkings van outeursreg sal skrywers ontmoedig om boeke te skryf, en uitgewers ontmoedig om die finansiële risiko te loop om boeke te publiseer, aangesien dit ’n klimaat skep waarbinne die vrye kopiëring van outeursregwerke vir ’n wye verskeidenheid doeleindes toegelaat word. Ander besware is die voorgestelde verswakking van morele regte en die staat se toe-eiening van die outeursreg in alle staatsbefondsde outeursregwerke. PEN Afrikaans sien hierdie wysigings as onverstandig en versoek die Komitee om te heroorweeg.

Ons maak verder melding van die volgende:

1. Toevoeging van die reg op kommunikasie aan die publiek

PEN Afrikaans verwelkom die voorgestelde toevoeging van die reg op kommunikasie aan die publiek as ’n eksklusiewe reg van outeursreg. Die reg van kommunikasie aan die publiek word beskou as die ekwivalent van die reproduksiereg in ’n internet-omgewing. As sodanig verteenwoordig die insluiting daarvan ’n belangrike stap om Suid-Afrika se outeursregwetgewing by te werk om in tred te bly met die digitale era. PEN Afrikaans moedig die Komitee aan om ook die eksklusiewe verspreidingsreg by te voeg.

2. Instel van uitgebreide uitsonderings op en beperkings van outeursreg

Die instel van uitgebreide uitsondersings op en beperkings van die ekslusiewe regte van outeursreg is ’n uiters kommerwekkende aspek van die wetsontwerp.

Hierdie uitsonderings sluit in:

·        ’n “Billike gebruik”-verweer en outeursreg-uitsondering vir opvoedkundige doeleindes

Baie skrywers verdien hul brood en botter uit skryfwerk vir die opvoedkundige mark. Die opvoedkundige mark is ’n werkende mark en by verre die grootste sektor binne die boekuitgewersbedryf. Om toe te laat dat boeke vrylik gekopieer mag word en outeursregmateriaal sonder toestemming by kursuspakkette ingesluit mag word in plaas daarvan om opvoedkundige instansies aan te moedig om eksemplare van boeke aan te koop of lisensies te bekom om outeursregwerke te reproduseer, sal skrywers se vermoë om ’n bestaan te maak uit skryfwerk vir die opvoedkundige en akademiese markte drasties beperk.

·        ’n “Billike gebruik”-verweer en outeursreg-uitsondering vir die uitbreiding van toegang aan onderbediende bevolkingsgroepe (“underserved populations”)

Hierdie toevoeging sal aansienlike regsonsekerheid veroorsaak. Daar is geen definisie van “onderbediende bevolkingsgroepe” in die Wetsontwerp nie. Eweneens gee die Wetsontwerp ook geen aanduiding van wie op hierdie manier toegang kan “uitbrei” en wat dit presies beteken nie. Wat wel duidelik is, is dat daar nie sprake sal wees van outeurstoestemming of -vergoeding wanneer werke gereproduseer word om “onderbediende bevolkingsgroepe” se toegang te vergroot nie. Hierdie uiters breë uitsondering is oop vir uitbuiting ten koste van outeurs.

Onderwys en navorsing is ongetwyfeld belangrike beleidsoorwegings, en PEN Afrikaans ondersteun die reg op toegang tot inligting ten volle. PEN Afrikaans maak egter beswaar teen die voorgestelde verswakking van outeursregbeskerming om hierdie doelwitte te bereik.

Dit is verder hoogs onwaarskynlik dat die uitgebreide uitsonderings wat deur die Wetsontwerp voorsien word, voldoen aan die vereistes van die internasionale verdrae waartoe Suid-Afrika as ondertekenaar verbind is. Enige uitsonderings of beperkings wat tot die Wet bygevoeg word, moet in ooreenstemming wees met die drie-stap-toets wat in die Berne Verdrag uiteengesit is. Dit vereis dat enige uitsonderings beperk moet wees tot “sekere spesiale gevalle wat nie in stryd is met die normale ontginning van die werk nie, en wat nie die regmatige belange van die outeursreghouer onredelikerwys benadeel nie”. 1

3. Staatsbefondsde werke

Die Wetsontwerp voorsien dat outeursreg met betrekking tot staatsbefondsde werke outomaties by die staat sal berus. Die vlak van befondsing word egter nie omskryf nie. Dit sal onredelik wees vir die staat om beslag te lê op outeursregwerke op grond daarvan dat enige vorm van befondsing bygedra is.

4. Inmenging met kontraktuele bepalings

PEN Afrikaans teken beswaar aan teen die oogmerk om verpligte en standaard kontrakbepalings voor te skryf vir ooreenkomste wat in terme van die Wet aangegaan word. Hierdie oormatig wye bewoording sal die outeur se vermoë beperk om die vrugte van sy of haar arbeid deur lisensiëringsooreenkomste te ontgin. Die Wetsontwerp bepaal verder dat kontraktuele bepalings wat gemik is op die inperking van die wye uitsonderings op en beperkings van outeursreg onafdwingbaar sal wees. Die outeur se vermoë om sy of haar werk te kommersialiseer word hierdeur belemmer.

5. Verswakking van morele regte

Artikel 19 van die Wetsontwerp stel wysigings voor aan Artikel 20 van die Wet, wat die outeur se morele regte bepaal. Die voorgestelde wysiging ontneem outeurs van die geleentheid om hulle op hul morele regte te beroep indien enige van die outeursreg-uitsonderings of -beperkings ter sprake is. Hierdie beperking is ongemotiveerd en behoort summier geskrap te word.

6. Impak op die boekuitgewersbedryf in Suid-Afrika

PEN Afrikaans is uiters besorgd oor die feit dat daar versuim is om ’n onafhanklike ekonomiese impakstudie te doen oor die moontlike uitwerking van die beoogde instelling van ’n outeursreg-uitsondering vir opvoedkundige doeleindes. Ervarings in ander regsgebiede dui op ’n potensieel rampspoedige ekonomiese impak op die boekuitgewersbedryf. Met inagneming van die simbiotiese verhouding tussen die twee partye, sal die skade aan uitgewers noodwendig ook skrywers tref, veral dié skrywers wat hul bestaan maak uit die skep van materiaal vir opvoedkundige en akademiese doeleindes.

PEN Afrikaans verskil sterk van die volgende stelling in die Memorandum oor Doelwitte van die Wysigingswetsontwerp op Outeursreg:

“Daar word ook in die vooruitsig gestel dat die voorgestelde wetgewing outeurs […] sal beloon en aanspoor.”

In vele opsigte is die teenoorgestelde waar. Die Wetsontwerp stroop skrywers van hul regte en ontneem hulle van geleenthede om met hul skryfwerk vergoeding te verdien. PEN Afrikaans beveel sterk aan dat die Wetsontwerp heroorweeg en hersien word om die belange van outeurs en die kreatiewe bedrywe te beskerm en te dien.

Laat weet gerus indien u verdere terugvoer namens outeurs verlang. PEN Afrikaans sal graag aan verdere gesprek deelneem. ’n Effektiewe outeursregstelsel is van uiterse belang vir lede van PEN Afrikaans, en ook vir skrywers in die algemeen.

Die uwe,

Kerneels Breytenbach

Voorsitter: PEN Afrikaans

1 Art. 9(2) Berne Convention, Art. 13 TRIPS, Art. 10 WIPO Copyright Treaty.

 

Pen Afrikaans. Oor: Meertaligheid en moedertaalonderrig as die uitgangspunte van ‘n bemagtigende Suid-Afrikaanse onderwysstelsel, en die beplande wysiging van die Universiteit Stellenbosch se taalbeleid

Monday, November 16th, 2015

Beste lid van PEN Afrikaans

Die aankondiging van die Universiteit Stellenbosch se voorneme om Engels die verstektaal aan dié instelling te maak het die bestuur van PEN Afrikaans genoop om ernstig oor die implikasies van so ‘n stap na te dink. Ons het ná baie oorleg die volgende tweetalige verklaring opgestel.

Deel dit asseblief wyd indien jy daarmee saamstem en laat hoor van jou as jy die saak anders sien.

Met vriendelike groete
Die Bestuur: PEN Afrikaans

PEN Afrikaans eis meertaligheid en moedertaalonderrig as uitgangspunt vir onderwys in Suid-Afrika en ’n heroorweging van die Universiteit Stellenbosch se taalbeleid

[The English version of this declaration follows the Afrikaans below.]

Die openbare reaksie van skok op die voorgestelde afskaffing van Afrikaans as een van die verstektale aan die Universiteit van Stellenbosch het Afrikaans by ’n kruispad gebring waarin die ander inheemse tale hulle reeds van voor die dae van die apartheid-regime bevind. Een van Afrikaans se laaste verskansings as bevoorregte taal is nou daarmee heen, en die taal bevind hom so te sê in dieselfde bootjie as al die ander inheemse tale. Daar kan nie nou langer water getrap word nie oor die uiterste noodsaaklikheid vir die staat om te besin oor die meertalige aard van die Suid-Afrikaanse gemeenskap.

PEN Afrikaans doen hiermee ’n beroep op die Suid-Afrikaanse regering om onmiddellik gelyke opvoeding vir alle Suid-Afrikaanse taalgroepe te verseker deur meertaligheid as uitgangspunt te aanvaar.

Ons eis dat moedertaal-onderrig die hoeksteen moet word van ons meertalige bestel, en dat die staat ophou om groot dele van ons bevolking te vervreem van gehalteopvoeding, hulle intellektueel te verarm en hulle te verdoem tot lewens van knegskap en armoede weens onbegrip van die taal wat op hulle afgedwing word, naamlik Engels.

Geen ekonomies, intellektueel en/of polities toonaangewende land in die wêreld dwing die meerderheid van sy bevolking om in ’n tweede of derde taal onderrig te word nie.

Ons betreur die feit dat die Universiteit van Stellenbosch se besluit om Engels te aanvaar as verstektaal, die Afrikaanse gemeenskap ontneem van ’n sentrum waar die onderwysers van die toekoms opgelei kan word om kennis deur medium van Afrikaans aan skoliere oor te dra. Ons is uiters bewus daarvan dat dit rampspoedige gevolge vir die groei en oorlewing van Afrikaans as gebruiks-, wetenskaplike, kunste- en handelstaal sal hê.

Ons skaar ons egter in hierdie besef by ons landgenote wat deur die apartheid-regime én die huidige regime die kans ontneem is om in hul moedertaal kennis te verwerf, hoofsaaklik weens ’n minderwaardige onderwysstelsel bedryf deur mense wat self nie Engels ten volle magtig is nie.

Ons eis dat die staat in ag neem dat die getal Engelse moedertaal-gebruikers ver oorskadu word deur die hoeveelheid moedertaal-gebruikers in sowel Zoeloe en Xhosa as Afrikaans. Dit is ewe noemenswaardig dat daar eweveel moedertaal-gebruikers van Setswana, Sepedi en Sesotho is as wat daar van Engels is.

Ons beskou dit as een van die wrangste ironieë in die geskiedenis van Suid-Afrika dat die regering toesien en meehelp dat Engels, die taal van die kolonialiseerder, die botoon voer bo al die inheemse tale, waaronder ons Afrikaans tel.

In dieselfde jaar dat die #RhodesMustFall-proteste daarin geslaag het om ’n standbeeld wat Britse imperialisme simbolies verteenwoordig, van die Universiteit van Kaapstad se kampus te verwyder, wil die regering kennelik toesien dat Rhodes se taal die enigste toegang tot kennis en demokratiese deelname word. Hierdie soort “dekolonisering” in Engels is ’n oksimoron en ’n voorbeeld van verdere selfkolonisering. Ons voorvaders is in hierdie land gedwing om die taal van die Britse koloniseerder te praat, maar in die jaar 2015 besluit ons vrywillig om aan te dring op tersiêre onderrig in uitsluitend daardie taal?

Dit is nou die tyd om hierdie proses te stuit. Om voort te gaan om Engels af te dwing op skoliere wat dit nie verstaan nie, is een vorm van verraad teenoor die burgers van ons land; om te verhinder dat aan opleidingsbehoeftes voldoen word in alle plaaslike tale, is verraad nie alleen teenoor hulle wat so hard geveg het om hierdie land van sy koloniale juk te bevry nie, maar ook die geslagte van die toekoms wat geen kans het om die kulturele erfenis van hul moedertaal te bestendig en oor te dra na volgende geslagte nie.

Die nuwe, voorgestelde taalbeleid van die Universiteit Stellenbosch is een van die laaste stuiptrekkings van Afrikaans as taal van tersiêre onderrig as dit, soos al duideliker blyk, ook by Tukkies, die NWU en die UV dood verklaar gaan word. Ons eis dat die regering nie alleen die risiko’s hieraan verbonde erken nie, maar ook dat daar van owerheidskant rekenskap gegee sal word van wat gedoen gaan word om die enorme agterstand wat die ander inheemse tale reeds op tersiêre vlak het, uit te wis.

Ons eis voorts dat die lede van die Raad van die US, wat op 30 November 2015 oor die aanvaarding van hierdie voorgestelde nuwe taalbeleid moet besluit, hul stem daarteen sal uitbring omdat dit Engels bevoordeel ten koste van alle ander landstale. Ons eis dat die Raad oop kaarte speel oor die mate waarin finansiële oorwegings en politieke druk van owerheidskant agter die nuwe taalbeleid sit. Ons eis verder dat elke Raadslid sy of haar stem openbaar maak, sodat die breë publiek ten volle ingelig is omtrent die besluite wat namens hulle geneem word.

Ons doen ten slotte ’n beroep op die Suid-Afrikaanse parlement om, as saak van uiterste dringendheid, aan die parlementêre Kommissie vir die Bevordering en Beskerming van die Regte van Kulturele, Godsdienstige en Taalgemeenskappe opdrag te gee om die marginalisering van inheemse tale te ondersoek en ’n aanbeveling te maak oor die aanwysing van universiteite wat na die verskillende taalbelange kan omsien.

PEN Afrikaans

PEN Afrikaans demands that multilingualism and mother-tongue education become the cornerstones of the South African education system and that the language policy at Stellenbosch University be reconsidered

[Die Afrikaanse weergawe van hierdie verklaring is bo die Engels te lees.]

The public’s shocked reaction regarding the proposed abolition of Afrikaans as one of the default languages ​​at Stellenbosch University, has brought Afrikaans to the same crossroads already faced by the other indigenous languages ​before the days of the Apartheid regime. Afrikaans’ last bastion as a privileged language is now gone, and the language finds itself in more or less the same position as all the other indigenous languages. There can now be no more delays in the extreme necessity for the state to consider the multilingual nature of the South African society.

PEN Afrikaans hereby urges the South African government to immediately ensure equal education for all the South African linguistic groups by accepting multilingualism as a point of departure.

We demand that mother-tongue education should become the cornerstone of our multilingual dispensation, and that the state should stop alienating our people from quality education, impoverishing them intellectually and condemning them to lives of servitude and poverty due to a lack of understanding of the language forced upon them, namely English.

No economically, intellectually and/or politically prominent country in the world, forces the majority of its population to be taught in a second or third language.

We lament the fact that the decision of Stellenbosch University’s to accept English as the only default language of instruction is depriving the Afrikaans community of a centre where the teachers of the future can be trained to transfer knowledge through the medium of Afrikaans to pupils. We are very aware that this will have disastrous consequences for the growth and survival of Afrikaans as a language for common use, science, the arts and commerce.

Yet we hereby side with our compatriots in realising that the Apartheid regime as well as the current regime have denied them the opportunity to acquire knowledge in their mother tongue, mainly due to an inferior education system run by people who are not fully conversant in English.

We demand that government takes into account that the number of English mother-tongue speakers is overshadowed by the number of mother-tongue speakers of isiZulu, isiXhosa and Afrikaans. It is equally noteworthy that the number of mother-tongue users of Setswana, Sepedi and Sesotho is approximately equal to that of English.

We regard it as the wryest of ironies in the history of South Africa that the government ensures and assists that English, the language of the coloniser, will prevail over all the indigenous languages, amongst which we list Afrikaans.

In the same year that the #RhodesMustFall protests have succeeded in removing a statue, symbolically representing British imperialism, from the University of Cape Town’s campus, the government wants to ensure that Cecil John Rhodes’ language becomes the only access to knowledge and democratic participation. This kind of “decolonisation” in English is an oxymoron and is an example of further self-colonisation. Our ancestors in this country have been forced to speak the language of the British colonisers, but in 2015 we decide to voluntarily insist that tertiary teaching be exclusively delivered in that language?

Now is the time to stop this process. To continue forcing English onto pupils who do not understand it, is one way of betraying the citizens of our country; to prevent our training needs from being fulfilled in all local languages, is a betrayal not only to those who have fought so hard to liberate this country from the colonial yoke, but also of future generations who are denied the opportunity to consolidate and transfer the cultural heritage of their mother tongue to the next generations.

The new proposed language policy of the Stellenbosch University is the last convulsion of Afrikaans as a language of instruction after it will most probably be pronounced dead as a language of tertiary instruction at the University of Pretoria, The North West University and the University of the Free State. We demand that the government not only acknowledge the risks associated with it, but also that government give account of what will be done to eradicate the enormous backlog that the other indigenous languages ​​already have at tertiary level.

We demand that the members of Stellenbosch University’s Council, who need to vote on this policy on 30 November 2015, cast their votes against the proposed language policy which promotes English at the expense of all indigenous South African languages. We insist that the Council make public to what extent financial considerations and political pressure from the government played a role in forging the new language policy. We further demand that each Board Member makes public his or her vote, so that the general public can be fully informed about the decisions made on their behalf.

We finally call on the South African parliament to instruct, as matter of extreme urgency, the parliamentary Commission for the Promotion and Protection of the Rights of Cultural, Religious and Linguistic Communities to investigate the marginalisation of indigenous languages and to make a recommendation on the appointment of universities that can assume proper responsibility for these linguistic interests.

PEN Afrikaans

PEN Afrikaans. Die diktaat van Open Stellenbosch (Breytenbach)

Friday, November 13th, 2015

Beste lid van PEN Afrikaans

Die Universiteit van Stellenbosch skenk tans oorweging daaraan om Engels die verstektaal in hul aktiwiteite te maak. Afrikaans en Xhosa sal as doseertale gebruik word as daar studente is wat dit versoek. Die universiteitsraad moet op 30 November die finale besluit oor dié nuwe taalbeleid neem.

Ons plaas hierby die reaksie van een van ons lede, Breyten Breytenbach, op die voorgestelde nuwe taalbeleid. Ons sien daarna uit om van ander lede te hoor.

Die Bestuur: PEN Afrikaans

*****
Die diktaat van Open Stellenbosch

Breyten Breytenbach. Coraldraw van 'n foto geneem deur Johan Kotze.

Breyten Breytenbach. (CorelDraw digitale verwerking van ‘n foto geneem deur Johan Kotze.)

Dit maak eintlik nie saak hoe die rektor se bestuurspan se aanbeveling/besluit betreffende die Universiteit van Stellenbosch se taalbeleid ingeklee, bewimpel of opgedollie word nie. Dit maak ook geen saak dat dié wat reeds oorgegee het nog praat van ‘n beleid wat deur die Raad bekragtig moet word nie. Dis beledigend om te wil voorgee hierdie besluit is geneem (en is waarskynlik al ‘n geruime tyd onafwendbaar) met enige sin of begrip van wat ‘n universiteit behoort te wees en die waardes wat dit veronderstel is om te inkarneer, of dat dit geneem sou wees met die belange van die studente in gedagte of selfs met die oog op die belange van die land nie. Dis beledigend en aanstootlik dat ‘demokrasie’ soos ‘n vrot vis voorgehou word om die stank van die karkas wat hierdie hele proses is te probeer verdoesel.

Die beleidsbesluit is geneem deur ‘n aantal opportuniste wat geen sin of begrip het van wat ‘n taal beteken en dra en verteenwoordig en ontsluit en waar dit vandaan kom nie – énige taal, selfs Engels. En dit is geneem onder druk van ‘n groep mense wat in feite ook niks voel vir wat ‘n universiteit, énige universiteit, veronderstel is om aan te bied nie.

Daar sou ten minste ‘n greintjie eer kon gered word indien die universiteitsowerhede erken dat ‘n taal maar net ‘n kommunikasiemiddel is, hoe eenvoudiger hoe beter, dat hulle in feite nie omgee vir etiese oorwegings of begrippe soos ‘geskiedenis’ of ‘meervolkigheid’ of ‘identiteit’ of toegang tot kennis, of dat daar enige aanspraak op verantwoordelikheid teenoor die Afrikaans van die Bruin meerderheid in die Weskaap is nie. Dit sou al help indien die universiteitsowerhede rondborstig wou erken dat dit nog altyd deel was van die bestaansvesel van die Universiteit van Stellenbosch om die poitieke hegemonie van die dag na die mond te praat –  en dan die karkas van dom lafhartigheid en sinisme te bewimpel in die kleed van akademiese oorwegings, of finansiële haalbaarheid, of om die onaanvaarbare toe te smeer onder voorwendsels van ‘bestuur’. Mens sou byna die beginselvasheid kon bewonder. Mens sou dit objektief kon bejammer as die jakkalsdraaie van ‘n instinktiewe fascisme as dit nie so treurige skouspel was nie.

Nouja, daar sal seker nie ‘n vlag gehys word nie, selfs nie eens die wit vlag nie. Dis nie nodig nie. Maar hierdie Vrydag die dertiende sal onthou word as die dag waarop die onverantwoordelikheid, gemaksugtigheid, domheid en ruggraatloosheid van die universiteitsowerhede vir ‘n oomblik in die geskiedenis duidelik was vir almal om te sien, insluitende dié wat nou hulle ‘oorwinning’ vier. Dis ‘n skande wat onthou sal word.

Breyten Breytenbach

Vat vyf, Danie Marais: Bestuurshoof van PEN Afrikaans

Wednesday, December 3rd, 2014

Danie, nogmaals van harte geluk met jou aanstelling as PEN Afrikaans se voltydse bestuurder. Hoe sien jy die taak wat op hande is?

PEN Afrikaans se amptelike missie is:

  • Om ’n sentrum te vestig vir Afrikaanse skrywers wereldwyd
  • Om vir Afrikaans en sy woordkunstenaars ’n vaste en gerespekteerde plek in die internasionale skrywersgemeenskap – soos verteenwoordig deur  PEN International – te verwerf
  • Om die belange van Afrikaans en spesifiek die Afrikaanse boek te dien
  • Om Afrikaanssprekendes orals  in die wêreld, veral ook in Namibië, aan te moedig om deel te hê aan ons strewe
  • Om, gegewe aanduidings dat Afrikaans se grondwetlike regte nie genoegsaam eerbiedig word nie, op waardige wyse te stry vir ’n vaste plek vir Afrikaans in Suid-Afrika
  • Om die belange van woordkunstenaars te dien ten opsigte van wetgewing, kopiereg, en outeursregte; spesifiek, om stelling in te neem teen alle vorme van sensuur
  • Om geletterheid, belangstelling in die Afrikaanse boek, en kreatiewe gebruik van Afrikaans op alle vlakke van die gemeenskap te bevorder
  • Om mee te werk aan verwante inisiatiewe, insluitend noue samewerking en gedeelde projekte met South African PEN …

Dít is ’n bekvol. Ek hoop om ’n bydrae te lewer tot hierdie strewe. As PEN Afrikaans die belange van Afrikaans en spesifiek die Afrikaanse boek wil dien, moet ons myns insiens fokus op twee dinge:

1) ’n Beter koördinering tussen Afrikaanse kultuurorganisasies, media, uitgewerye en die skole en universiteite waar Afrikaans geleer word.

2) Die vul van leemtes wat in ons taalkulturele stelsel onstaan het

By punt 2 dink ek veral aan die leemtes wat met die heengaan van Insig, Boeke-Insig en die samesmelting van die Afrikaanse dagkoerante se boekeblaaie  ontstaan het. Hier is dit ook belangrik om in ag te neem dat nie net Afrikaanse skrywers van fiksie, poësie, toneelstukke, draaiboeke en nie-fiksie ondersteuning nodig het nie, maar ook akademici wat in Afrikaans wil publiseer en Afrikaanse joernaliste. As gevolg van die digitale revolusie wat om ons woed, het die tradisionele sakemodel van koerante en tydskrifte verbrokkel. Die gevolg is dat baie Afrikaanse joernaliste sonder werk en/of publikasieruimtes sit.

PEN Afrikaans werk tans aan ’n paar idees en konsepte. Die deurvoerbaardheid daarvan sal egter afhang van befondsingsmoontlikhede en die deelname van almal wat in en met Afrikaans wil werk en leer.

In welke mate glo jy sal PEN Afrikaans jou in staat stel om juis dié doelwitte te bereik?

 Ek sien PEN Afrikaans as ’n uitdaging en ’n geleentheid. PEN Afrikaans is ’n virtuele lappie grond waarop ek een van die deelsaaiers is. Ek en ander ondersteuners van dié inisiatief sal, met ander woorde, baie vir PEN Afrikaans moet doen sodat PEN Afrikaans iets vir Afrikaans en sy skrywers en lesers kan doen.

PEN Afrikaans se affiliasie met PEN Internasionaal is egter ’n voordeel wat nie onderskat moet word nie. Afrikaans se grootste geestesarmoede gedurende die Apartheidsjare was isolasie. Die gesprek en vennootskap met PEN Internasionaal gee ons toegang tot ’n organisasie wat globaal met die bevordering van taalregte, vryheid van spraak en ’n pro-aktiewe, progressiewe lees- en skryfkultuur gemoeid is. Dis baie belangrik dat Afrikaans deel word en deel bly van so ’n verenigde nasies van skrywers en taalregte.

Jy is bekend daarvoor dat jy dikwels ’n meer inklusiewe benadering (as eksklusiewe) voorstaan. Hoe plaas jy ’n Afrikaanse skrywersorganisasie soos PEN Afrikaans byvoorbeeld binne die groter konteks van ’n multilinguale land?

Aan die een kant is dit baie duidelik waarvoor PEN Afrikaans staan. Wanneer jy lid word, onderskryf jy die volgende handves van PEN Internasionaal wat deel van ons aansoekvorm om lidmaatskap is:

DIE HANDVES

Die PEN-handves is gegrond op besluite wat by ons internasionale kongresse geneem is en kan soos volg saamgevat word:

PEN bevestig dat:

  • Letterkunde geen grense eerbiedig nie en in weerwil van politieke of internasionale woelinge gemeengoed tussen mense moet bly.
  • Onder alle omstandighede, en veral ten tye van oorlog, behoort die erfenis van die ganse mensdom onaangetas deur nasionale of politieke dryfvere te bly.
  • Lede van PEN behoort te alle tye die invloed tot hul beskikking te gebruik om goeie begrip en onderlinge respek tussen volkere te bevorder; hulle onderneem om hul uiterste bes te doen om rasse-, klasse- en nasionale haat te besweer, en om die ideaal van een mensdom wat in vrede in een wêreld woon, na te streef.
  • PEN staan vir die beginsel van onverhinderde oordrag van denke binne elke volk en tussen alle volkere, en lede onderneem om elke vorm van onderdrukking van spraakvryheid in die land en in die gemeenskap waartoe hulle behoort teen te staan, sowel as orals ter wêreld waar dit ook al moontlik is. PEN is ten gunste van ‘n vrye pers en staan arbitrêre sensuur in vredestyd teen. Die vereniging glo dat die noodwendige voortgang van die wêreld na ‘n hoogs georganiseerde politieke en ekonomiese orde vrye kritiek op regerings, administrasies en instellings nodig maak. En aangesien vryheid vrywillige beheer veronderstel, onderneem lede om sodanige euwels van ‘n vrye pers soos leuenagtige publikasie, opsetlike onwaarheid en die verdraaiing van feite vir politieke of persoonlike gewin teen te staan.
  • Lidmaatskap van PEN is oop vir alle kwalifiserende skrywers, redakteurs en vertalers wat hulle by dié beginsels neerlê, ongeag hul nasionaliteit, etniese afkoms, taal, kleur of godsdiens.

Danie Marais

Binne die Suid-Afrikaanse bestel waar meertaligheid in teorie deur die Grondwet verskans word, maar in die praktyk onder beleg is, het PEN Afrikaans egter ook ’n taal-aktivistiese komponent. Hierdie aktivisme berus nie vir my of enige ander lede van die bestuur op ’n taalchauvinistiese beskouing wat wil beweer Afrikaans is op een of ander manier verhewe bo ander landstale nie. Ons koppel ook nie Afrikaans aan ’n spesifieke leefwyse, godsdiens of waardestelsel nie. Ons wil Afrikaans graag sien voortbestaan soos wat enige natuurliefhebber graag die ysbeer wil sien oorleef. En soos die ysbeer is Afrikaans ’n “dier” – dit wil sê nie goed of sleg nie, maar ’n unieke, kosbare manier van wees in die wêreld. Afrikaans het ook, soos die ysbeer, ’n bedreigde, krimpende habitat en daardie bedreiging is ’n sameloop van allerhande ingewikkelde omstandighede wat beïnvloed word deur baie veranderlikes.

Om te baklei vir ’n lewensruimte vir Afrikaans binne ’n demokratiese, veeltalige bestel is niks anders as om te veg teen globalisering en die blinde pragmatisme van die vrye mark nie. Globalisering beteken groot korporasies en franchises gedy oor alle grense heen ten koste van al wat ’n klein, onafhanklike onderneming en ondernemer is. Die dodelike logika van ongebreidelde kapitalisme bepaal: “If it don’t make dollars, then it don’t make sense” (soos Blackroc en The Black Keys dit netjies opsom in “Dollaz & Sense”).

Op dieselfde manier word Engels in die naam van kommunikasie, pragmatisme, skaal,  besparing en internasionalisme ten koste van alle ander tale in Suid-Afrika bevorder. En dit kom uiteindelik neer op ’n hopelose, minderheidsveragtende oorvereenvoudiging van ’n gelaaide, bitter ingewikkelde situasie.

Ek staan dus vir Afrikaans nes ek staan vir onafhanklike uitgewerye, platemaatskappye, tydskrifte, koerante en boekwinkels.

Stel dit so: niemand gaan my oortuig Dan Brown, Lady Gaga en Hollywood-flieks is al wat daar is om te lees, luister en kyk nie. Dis soos daai ou grappie: Demokrasie is drie wolwe en een skaap wat stem oor wat hulle graag vir aandete wil hê. Demokrasie en die vrye mark gaan nie outomaties sorg vir minderheidsgroepe, klein ondernemings of meertaligheid nie. Die ordenende onsigbare hand van die mark is waarskynlik onsigbaar omdat hy nie bestaan nie.

As jy omgee vir Afrikaans sal jy moet moue oprol en betrokke raak.

Jy het vroeg in November ’n interresante kongres oor Afrikaans en haar pad vorentoe bygewoon. Kan jy vir ons so in die breë jou indrukke hiervan gee?

 Ek het by die eerste De Ark-“boetiekkunstefees” in Lydenburg deelgeneem aan ’n paneelbespreking met die tema: “Afrikaanse kuns en kultuur – quo vadis?” Saam met my op die paneel was die sanger, musiekvervaardiger en een van die hoofrolspelers in die Voëlvry-beweging Dirk Uys, asook fliek- en TV-vervaardiger en omroeper Deon Maas, skrywer-joernalis-sanger Rian Malan, professor Christo Lombard van UNISA se Departement Spiritualiteit en die jong rolprentvervaardiger Niel van Deventer wat pas Jaco Jacobs se Suurlemoen verfilm het.

Daar is lekker heftig gedebatteer oor Steve Hofmeyr se Stem-singery en Dookoom se liedjie en musiekvideo “Larney, jou p**s”. Daar was beslis ook geen algemene konsensus oor die toekoms van Afrikaans of die impak en belangrikheid van proteskuns nie.

Die afwesigheid van ’n onafhanklike kritiese publikasie soos Die Vrye Weekblad is wel deur almal betreur. Die meeste paneellede was dit ook eens dat daar steeds beduidende woord- en filmkuns in Afrikaans gemaak word, maar dat die toekoms onvoorspelbaar en onseker is. (Dirk Uys het die gesprek laat opneem en hopelik sal dit ook nog iewers digitaal beskikbaar gemaak word.)

 Uiteindelik meen ek die posisie van Afrikaans is baie soortgelyk aan dié van onafhanklike joernalistiek wêreldwyd. Baie mense wil dit hê, maar min mense is bereid om daarvoor te betaal of op te offer.

As Afrikaanse skryfwerk en joernalistiek van gehalte vir jou belangrik is, sal jy emosioneel en finansieel daarin moet belê. Anders gaan niemand behalwe trustfondskinders kan bekostig om hul tyd en energie daarin te steek nie.

Dankie vir hierdie volledige uiteensetting, Danie. Uiteraard is die bevordering van die Afrikaanse letterkunde een van PEN Afrikaans se primêre doelstellings. Hoe voel jy persoonlik oor die stand van ons letterkunde tans?

Ek gaan my nek uitsteek en sê ek dink die laaste dekade was ‘n baie goeie een vir ons letterkunde. Daar word werk van wêreldgehalte in prosa en drama gelewer wat glad nie vanselfsprekend is vir ‘n klein letterkunde soos ons s’n nie. Ons poësie is selfs in ‘n gesonder toestand as tien jaar gelede. Daar het nie net ‘n hele rits indrukwekkende bundels verskyn nie; daar word ook meer poësie met ‘n groter tematiese en stilistiese verskeidenheid uitgegee.

MAAR: Ek is bekommerd oor die volgende dekade en daarna. Die Afrikaanse letterkunde van die toekoms gaan deurslaggewend beïnvloed word deur die toegang van Afrikaanssprekendes tot moedertaalonderrig op primêre, sekondêre en tersiêre vlak. Die gesprek om die Afrikaanse boek kan ook net gesond bly indien die resensiebedryf nie saam met die Afrikaanse joernalistiek tot in die lewe teruggesnoei word nie. Afrikaans-departemente aan universiteite wat krimp of sluit, is ‘n verdere bron van kommer.

Kortom, die Afrikaanse letterkunde is steeds die moeite werd. As ons wil hê dit moet lewenskragtig bly, moet ons nou pro-aktief begin plan maak om bestaande strukture te versterk en die leemtes aan te spreek wat al groter gaap.

Groete van die PEN-kongres in Egoli.

Danie / Desember 2014

Kerneels Breytenbach. PEN Afrikaans.

Saturday, June 28th, 2014

1.

Ek wil hierdie nuusbrief begin met iets wat my persoonlik raak. Ek het my loopbaan as joernalis in 1976 begin by die Kunsblad van Beeld. Dit is daar waar ek geleer het dat ’n koerant met ’n ordentlike kunsblad ’n koerant met ’n siel is.

Die besluit deur die bestuur van Beeld om dié koerant se Kunsblad te sluit, raak my dus persoonlik, omdat dit die joernalistieke waardes wat ek by Naspers geleer en uitgeleef het, verloën. Dit pluk die hart uit die koerant.

Dit is ’n besluit wat ek as joernalistieke barbaarsheid beskou en een wat, hoop ek, deur die bestuur van Media24 met dieselfde pragmatisme benader sal word as wat hulle aan die dag gelê het met hul misplaaste besluit om Volksblad se nek om te draai en dit deel van Beeld te maak.

Sekerlik sal daar redes aangevoer kan word vir die wegmaak van Beeld se Kunsblad en die verlies van kundige, gerespekteerde kunsjoernaliste. Deur die jare was dit altyd dat die blad nie advertensies lok nie (hoeveel lok die sport- en politieke blaaie?) en dat ’n minderheid van die koerant se lesers dit lees.

Daar word dikwels beweer dat die Kunsblad nie ’n sirkulasiebouer is nie. Seker nie. Maar dit is nie die huidige Kunsblad se inhoud wat Beeld se sirkulasiesyfers geknou het nie.

Die feit is net dat as daar nie ’n Kunsblad is nie, is daar geen rekord van die Afrikaner se kulturele belewenis in Beeld se groot verspreidingsgebied nie. Dit is op daardie bladsye waar mens kan sien wat die intellektuele en kulturele peil is wat Afrikaanse lesers kan nastreef. Dit is deur die Kunsblad wat lesers nie alleen hul eie kultuur sien leef nie, maar ook dié van die ander Suid-Afrikaanse kultuurgroepe.

Die groot prestasie van Beeld se Kunsblad was sedert 1974 die reikwydte van sy dekking, die gehalte van die skryfwerk op daardie blaaie, en die integriteit van sy kunsjoernaliste en medewerkers van die blad. Deur die jare was die Kunsblad – in al sy verskillende gedaantes, ek gebruik “Kunsblad” oorkoepelend  –  ’n vriend en vennoot van die Afrikaanse en Suid-Afrikaanse letterkunde. Sy sluiting is nie iets wat Afrikaanse skrywers nie kan bekostig nie – dit is een van die min plekke waar ons stemme nog gehoor kan word. Waar ons met en onder mekaar kan gesels. As ’n koerant soos Beeld sy Kunsblad sluit, begin hy swyg oor die dinge wat Afrikaanse skrywers, akteurs en akademici raak. Maak nie saak wat hul politiek is nie.

Dis was nog altyd vir my ’n saak van trots om mede-Suid-Afrikaners te wys op die maniere waarop die kunsblaaie van Beeld, Die Burger en Volksblad die toon aangee en in meeste opsigte strate beter is as dié van hul eweknieë in plaaslike Engelse koerante. Voortaan sal ek maar by voorbaat moet toegee dat Beeld en die Star ewe vaal en voos is.

En dan onvermydelik die volgende vraag: Gaan die Boekeblad die mes van die winsjagters vryspring?

Dit is vir my moeilik om te aanvaar dat die koerant wat my in 1976 bekeer het tot die saak van Afrikaanse kultuurjoernalistiek, nou weinig daarvoor voel. Het Beeld ophou omgee oor Afrikaanse skrywers, dramaturge, toneelspelers, televisiemense, et al?

Tot sover my persoonlike gevoelens. Omdat PEN Afrikaans nie alleen Afrikaanse skrywers verteenwoordig nie, maar ook Afrikaanse joernaliste, dan die volgende:

Ek doen namens PEN Afrikaans ’n beroep op Beeld om sy Kunsblad in ere te herstel en daardeur na die belange van sowel sy lesers as die Afrikaanse kultuurbelewing in sy verspreidingsgebied om te sien.

Ek doen die beroep met inagneming van die feit dat Beeld die laaste plek in die noorde van ons land is waar Afrikaanse kulturele joernalistiek nog aktief bedryf word. Die sluiting van Beeld se Kunsblad is ’n marginalisering van die Afrikaanse kultuur vanuit eie geledere.

Dit gaan nie vir ons oor verandering en die oorlewing van die pers nie. Ons is bewus van die ongekende groei wat vir die Afrikaanse media in die kuberruim moontlik is. Ons is oortuig daarvan dat die Kunsblad daardie groei eerder sal bestendig as vertraag.

Ons doen ’n beroep op Beeld om getrou te bly aan die koerant se strewes met sy vestiging, naamlik om borg te wees vir die sake van die gees – op papier én op sy webwerf.

2.

Die lang gesloer met ons registrasie as nie-winsgewende maatskappy is agter die rug, en vir die eerste keer kan ons aktief begin funksioneer as ’n organisasie wat omsien na die belange van Afrikaanse skrywers.

Met die oog op die onmiddellike toekoms het die bestuur op 22 Junie byeengekom vir ’n dinkskrum. Met Theuns Eloff as fasiliteerder, was dit ’n besonder positiewe wisseling van idees oor hoe PEN Afrikaans nie alleen meer kan beteken vir sy lede nie, maar ook vir die leserspubliek. En as ons praat van leserspubliek, het ons gedink aan sowel diegene wat reeds lank aan die lees van Afrikaanse boeke voorkeur gee, as hulle wat nou op skool is en vir die eerste keer kennis maak met Afrikaanse lektuur.

Hieruit het voortgespruit gedagtes oor moontlike projekte waaraan ons in die volgende weke ernstig navorsing sal doen om te sien waar toepaslike wegspringplekke is.

Ons dink dat PEN Afrikaans veral aandag kan skenk aan gemeenskapsprojekte waardeur skoolbiblioteke ondersteun kan word (én dormante skoolbiblioteke geaktiveer kan word), asook opstelkompetisies; begeleiding van voornemende of nuwe skrywers; skakeling met leeskringe en ’n teenwoordigheid by geleenthede soos Aardklop en die KKNK; ons wil ons beywer vir die groter sigbaarheid en beskikbaarheid van besprekings van Afrikaanse boeke wat gepubliseer word.

Dit is alles nog net voornemens en met die hulp van PEN Afrikaans se bestuur sal ek in die volgende maande werk maak van die praktiese uitvoering van hierdie strategiese denke.

3.

Een van die dinge wat ons reeds geïdentifiseer het, is die probleme wat jong of nuwe skrywers ondervind met hul manuskripte. Te oordeel na die gereeldheid waarmee ek self deur mense gevra word om manuskripte te lees of raad te gee vir publikasie, is so-iets baie noodsaaklik.

‘n Manier moet gevind word om leiding en begeleiding te gee aan die mense wat Afrikaans op hierdie manier lewenskragtig hou. Vir my gevoel sal dit reeds oneindig baie help as ons aan ons lede, en toekomstige lede, gegewens kan gee van die mense wat op ’n professionele en betroubare basis manuskrip-begeleiding kan gee, of kan help om manuskripte gereed te kry vir voorlegging aan uitgewers.

In die jare wat ek aan ’n uitgewery verbonde was, het ons altyd gepraat van die slush pile – die hoop van manuskripte wat ongevraagd voorgelê word vir publikasie. Dit is nie vir uitgewers altyd moontlik om noukeurig aandag te gee aan al daardie manuskripte nie, en tensy hulle mense vra om dit vir hulle te beoordeel, kom dit gewoonlik daarop neer dat iemand die slush pile takel – en as ’n manuskrip nie binne die eerste twintig of wat bladsye die verbeelding van die leser aangryp nie, word dit teruggestuur.

As ’n skrywer gehelp kan word om ’n manuskrip voor te lê wat in sy geheel gelees en beoordeel word, het ons alreeds ver gevorder. PEN Afrikaans wil vir sy lede ’n databasis skep van mense wat manuskripte help ontwikkel. Ons is reeds bewus van verskeie sulke persone. Indien enigiemand sy/haar naam by só ’n databasis wil laat insluit, laat weet my asb. by penfrikaans@gmail.com.

4.

Ek het met die uitgewers van Afrikaanse boeke geskakel oor die bekendmaking van inligting oor alles wat in Afrikaans verskyn. Ek wil elke maand hier ’n lys verskaf van die titels wat in die voorafgaande maand verskyn het.

Enersyds sal dit mense help om by boekwinkels navraag te doen oor titels – en dit te bestel indien die boekwinkels dit nie in voorraad het nie. Of die vingerroete Amazon en Kalahari toe te slaan.

Ondervinding het geleer dat boekliefhebbers nie te kampe het met drempelvrees nie, maar as hulle in boekwinkels kom en nie weet na watter titels hulle moet of kan soek nie, sal leser en boek nooit by mekaar uitkom nie.

Hopelik sal die inligting teen die tyd wat die volgende nuusbrief moet verskyn, begin instroom.

5.

Nog ’n saak wat genoem tydens ons dinkskrum, is die behoefte wat daar by skrywers is om helderheid te kry oor sake rondom die kontrakte wat hulle met uitgewers moet sluit.

Outeurskontrakte was iets waarop ek skerp gefokus het in my tyd by H&R en NB, en ek het geleer dat ’n eenvoudige gesprek dikwels help om groot wrywing uit te skakel.

Ek wil ons lede aanmoedig om my te kontak oor sulke sake. Ek sal help sover ek kan, andersins hulle verwys na kundiges op die gebied van kontrakte. Indien die lede se reaksie dit regverdig, sal ek ondersoek instel na ’n meer formele kanaal.

6.

Ek sal ander sake voortspruitend uit die dinkskrum mettertyd opneem: Gereelde byeenkomste vir lede van PEN Afrikaans; ’n Afrikaanse boekeweek; kortings vir lede by boekwinkels, en so meer. Maar die belangrikste saak sal heel eerste aan die beurt kom.

Die bestuur het besluit om bestuurder aan te stel wat op ’n deurlopende basis kan sorg dat ons projekte glad verloop, omsien na lede en hul navrae, en in die algemeen sorg dat kommunikasie behoorlik geskied na alle kante toe. Die persoon sal gemoeid wees met die werwing van nuwe lede, identifisering van nuwe projekte, die bepaling van die uitvoerbaarheid en die aktivering daarvan. Uiteraard sal die finansies en administrasie van PEN Afrikaans ook onder die bestuurder se verantwoordelikhede tel.

Dit is dringend nodig. Ek sal nog voor die volgende nuusbrief meer besonderhede oor die pos en sy inhoud uitstuur.

Kerneels Breytenbach
Voorsitter

Hoe voel ons lede? Ons hoor graag van julle – per kerende e-pos, of via ons Facebook-blad.

Persverklaring. Afskaling van Afrikaans aan die Universiteit van Kwazulu-Natal

Friday, November 1st, 2013

 

 

PEN Afrikaans neem met groot kommer kennis van die Universiteit van Kwazulu-Natal se voorneme om die doseer van Afrikaans as taal af te skaal tot eerstejaarsvak. Ons is besorg oor die opleiding van onderwysers in Afrikaans, en die uiters nadelige gevolge wat dit in die toekoms sal hêvir Afrikaans in die skole van Kwazulu-Natal.

UKZN maak tot nou toe ‘n onvervangbare bydrae tot die opleiding van onderwysers wat Afrikaans in Kwazulu-Natal kan doseer. Die Afrikaans-departement aan UKZN het vanjaar groot groei op eerstejaarsvlak gehad, en die inkorting sal effektief alle groeimoontlikhede in die kiem smoor.

Dit sal katastrofale gevolge vir die toekomstige dosering van Afrikaans in skole in Kwazulu-Natal hê.

Die departement kom oor die weg met ’n minimum personeel en is geen noemenswaardige finansiële las binne die School of Arts aan UKZN nie. Boonop word Afrikaans beskou as Afrika-taal,  en het ‘n belangrike rol gespeel in die vestiging van ‘n Zoeloe Literêre Museum in Pietermaritzburg. Hierdie ondersteunende rol wat deur die Afrikaans-departement gespeel word, sal noodwendig deur die afskaling vir die universiteit – en Suid-Afrika – verlore gaan.

Die departement het ‘n trotse tradisie binne die Afrikaanse letterkunde, met die digter D.J. Opperman, die taalkundige Gawie Nienaber, die egpaar Stoffel Nienaber en Miep Luitingh-Nienaber, die stigter van NALN en literatuurgeskiedskrywer PJ Nienaber, die bekende kritici en professore AP Grové en HP van Coller, die Neerlandikus Jacques van der Elst, asook professor Andries Visagie en die skrywers Ingrid Winterbach en Abraham H de Vries wat in die verlede deur dié universiteit gelok is om daar te doseer.

Ons eis ’n verduideliking van prof. Malegapuru Makgoba vir die besluit om Afrikaans aan UKZN te marginaliseer in ’n tyd waarin die departement ’n groot en wesentlike bydrae tot diéuniversiteit en provinsie lewer.

Uitgereik namens PEN Afrikaans

Kerneels Breytenbach

Voorsitter

PEN Afrikaans

Posbus 365

Wellington

7654

  •