Posts Tagged ‘Rina Cascione Meer as Woorde’

Joan Hambidge. Kanonisering

Sunday, January 23rd, 2022

 

 

 

I

Deur die jare is daar baie geskryf oor kanonisering en die kanoniseringsproses. Oor hekwagters. Oor standaarde. Oor sogenaamde gehaltebeheer. Toenemend binne die Afrikaanse letterkunde word hierdie prosesse uitgedaag deur klein uitgewers wat bundels publiseer wat nie heeltemal op standaard is nie of Facebook-toejuigings wat gedigte aanprys. Die gevoel behoort te wees dat die tyd mistastings sal uitwys.

Hoe resenseer ‘n mens ‘n debuutbundel byvoorbeeld? Sekerlik moet ‘n debuut gemeet word aan belangrike debute in Afrikaans. En hier sou ‘n mens ‘n hele handvol belangrike tekste kon uitsonder en digters in die Nuwe stemme-reeks o.a. Waarom, vra ‘n mens jouself af, bly Plektrum (1970) steeds so ‘n uitsonderlike bundel? Deurgekomponeer en deurleef. Teruggehou deur die mentor DJ Opperman en eers na ‘n lang reis (en ander belewenisse) het hierdie bundel sy staanplek onder die sterre gekry. Waarom word Eybers, Breytenbach en Krog (o.a) nou onlangs met ‘n keuse uit hul verse vereer?

Krog se ‘n Vry vrou in 2020 by H&R (deur Karen de Wet saamgestel) kyk op ‘n nuwe manier na Krog se tekste en gedigte kry nuwe betekenisse. Ena Jansen kyk inderdaad in Immigrant (H&R, 2021) na Eybers as die ewige buitestaander, die digter van die tussentaal.

Breytenbach ook as woordsmid lees ons netjies verpak deur Charl-Pierre Naudé. Hierdie een het verskyn in 2019 by H&R.

Opperman se Groot verseboek was deur die jare ‘n “barometer van gehalte” met vele antologieë wat rondom temas ander keuses uitgebring het. Deur die jare was ons bekend met die resensies van HJ Snyman in Standpunte wat kort en kragtig ‘n bundel kon inskat. Daar was Brink se Rapport-resensies wat eweneens korte mette kon maak van pretensie of vertoon. Dit was Brink wat by geleentheid ‘n debuut afgeransel het in een paragraaf, omdat daar te min blyke, volgens hom,  van poësie was in die bundel.

Daar was gesiene en gesoute resensente soos Merwe Scholtz, A.P. Grové, TT Cloete en Rena Pretorius (o.a.) wat bakens bly.

 

II

 

In Beeld van 17 Januarie 2022 verskyn ‘n resensie van Meer as woorde deur Rina Cascione (Naledi) deur Johan Myburg. Hy verwys na die verskuilde betekenisse en dubbelbetekenisse wat deurgaans knap hanteer word. Die digter dig met ‘n helder stem en hy verwys na die deurgekomponeerdheid.

Ek gaan akkoord met die resensent se siening dat die losse vertalings van Cesare Pavese, Jorge Luis Borges en Robert Frost goed is.

Of die bundel as geheel sy man (of vrou) kan staan teen debute soos Angelliera of Akwarelle van die dors, val te betwyfel.

Die “gestalte van taal” is altyd deel van die betekenis van ‘n gedig. Trouens, dis waaroor alle goeie gedigte uiteindelik handel. Nie oor iets nie, maar oor die hermeneutiese spel wat met die leser gespeel word. In hierdie opsig is Henning Snyman se Mirakel en muse (Perskor, 1983) steeds ‘n belangwekkende handleiding. Goeie poësie werk met implikasie en implikasie-verskynsels.

In hierdie verband is Camille Paglia se bloemlesing van 2005, Break blow burn ‘n belangrike versameling oor wat klassieke gedigte onthoubaar en goed maak. Hieroor het ek destyds op my blog geskryf:

In hierdie studie stel sy dit haar ten doel om die belangrikheid van “close reading” weer te beklemtoon en volgens haar is die definsie van ‘n goeie gedig die volgende: “A good poem is iridescent and incandescent, catching the light at unexpected angles and illuminating human universals – whose very existence is denied by today’s parochial theorists. Among those looming universals are time and mortality, to which we all are subject. Like philosophy, poetry is a contemplative form, but unlike philsophy, poetry sublimanlly manipulates the body and triggers its nerve impulses, the muscle tremors of sensation and speech”(. p. xiv). Om gedigte boonop reg te lees, beteken vir Paglia dat jy perseptief moet wees en ook ‘n flinke intuisie moet hê. Die leesaktiwiteit word iets van ‘n waarseggery en die leser word ‘n orakel, ‘n sibille, ‘n interpreteerder van drome…

Rochelle Kraut se bekende gedig lees Paglia as “tough, blunt, pragmatic”.

 

“My make-up”:

on my cheeks I wear

the flush of two beers

on my eyes I use

the dark circles of sleepless nights

to great advantage

for lipstick

I wear my lips

 

Met min woorde word alkoholisme en aanranding weergegee.

 

Ezra Pound (1885 – 1972) se beroemde gedig:

 

In a Station of the Metro

    The apparition of these faces in the crowd:

    Petals on a wet, black bough.

 

is al gelees as 14 woorde wat speel asof dit ‘n sonnet wou wees.

Of is dit dalk ‘n haikoe met die spanning tussen natuur en kultuur?

Kyk hoe het TT Cloete hierdie gedig van Louw gelees:

 

dat akkers op die sinkdak val

en vye op die ringmuur breek

https://literator.org.za/index.php/literator/article/view/139/457  Besoek 23 Januarie 2022

 

III

 

Teen Helderberg is die debuut van Louis du Plessis, gepubliseer deur Naledi, met ‘n mooi omslag van Christelle Cronjé.

Hierdie digter, volgens die lewensskets, is ook ‘n ouer persoon soos Cascione. Die digter is opgelei in politieke filosofie en politieke wetenskap. Hy is o.a. redaksielid van die Verklarende politieke woordeboek.

Hy was o.a. dosent in politieke wetenskap aan die Fakulteit Krygskunde aan die US.

Die gedigte waaier uit tussen die persoonlike ervarings, ontnugteringe en die wyer politieke en historiese landskap. Die digter het ‘n besondere kennis van die geskiedenis en die wêreld. Op die binneflap wys hy op die kontraste wat hy beleef (het), soos byvoorbeeld natuur versus stad; jeug versus ouderdom; lojaliteit versus vryheid; verstening versus herlewing; konflik versus vrede; werklikheid versus verbeelding; slagofferskap versus veerkragtigheid; kosmos versus enkeling …

Die afdelings heet Enkelpad, Dubbelpad, Kruispad, Kronkelpad, Grondpad.

Effens oordrewe titels om die gedigte te begelei of te verpak. Daar is ‘n handvol mooi en onthoubare gedigte in hierdie bundel, soos die openingsvers “Simpel ploegperd” (11).

Waak egter teen die uitroepteken en die gebruik van name wat die gedig in die hier-en-nou plaas, skryf hierdie leser in die kantlyn.

 Al wil die gedig die menslike kondisie van Jan en Sonja in die nou opvang (“Met oorvloed gevul”, 113), moet dit verder beweeg.

Dieselfde geld “Boesemvriende” (27) wat te veel van ‘n “local habitation and a name” word.

Menslike universaliteite word deur gedigte bewys en uitgewys, aldus Paglia, maar die goeie gedig is die een wat jou onverwags betrap. Die digter het wyd gelees, in die filosofie, die teologie en die natuurwetenskap, maar dit werk ondermynend in (dikwels), omdat dit te kontemplatief raak. Ek dink hier aan “Hy wéét hy weet” (127) oor empirisme en apriorisme, o.a.

Kortom: hierdie bundel het te veel gedigte (142 bladsye) sodat goeie gedigte verdwyn. Soos “Brander” (136), ‘n oktet. “Kliptafels” (108), “Tuinroete” (86) met sy sterk poëtiese oomblikke wat egter ondermyn word deur die duidelike opdrag aan Leon en Lana in die gedig. ‘n Gedig is helaas nie ‘n getuigskrif nie; ook nie ‘n plek vir dankie-sê nie …

Hierom is die afdelings “Uur” en “Onsekerheid” sterk as gedigte.

“Wene” (85) oortuig as gedig in die pakkende slot.

“Gewildheid” (39) is sterk-satiries oor die onafhanklike kandidaat se illusie(s). “Reisigers” (30) is navrant en pynlik oor ‘n spreker wat meer word as herkenbare een.

Opperman het in ‘n lesing in my Honneursjaar (1979) opgemerk dat vyf onthoubare gedigte die publikasie van ‘n bundel regverdig.

 

IV

 

Naledi bring soms goeie bundels uit en veral die vertalings staan uit.

Natuurlik moet daar nuwe stemme wees, maar resensies moet ‘n soort Janus-aanslag openbaar. Wat het reeds verskyn en hoe is hierdie nuwe bundel tersaaklik?

‘n Terugblik en vorentoe-kyk.

Is daar iets soos die universele, goeie gedig? Tog is daar. Hierom lees ons steeds die klassieke meesters in alle tale; iets wat Harold Bloom uitwys in sy studie van 1994 The Western Canon.

Min digters debuteer met ‘n bliksemslag. Party verdwyn en keer terug (Olga Kirsch, onder andere) en die kanon word deur bloemlesings aangevul en “ondermyn”, soos Karen de Wet se Vers & vrou – 258 gedigte (NB, 2020).

Bloemlesings is tematies gerig; algemene verseboeke fokus op die tegniese kwaliteite en hierom bly Opperman se Groot verseboek ‘n barometer van gehalte. HP van Coller se Perspektief & Profiel (JL van Schaik, 1999) gee profiele van skrywers. En die verskillende benaderings ten spyt, bring ons telkens terug by die belangrikste kwessies in die letterkunde: daar is bakens, daar is nuwelinge, daar is ‘n gesprek.

En debutante moet kennisneem van die voorgangers. Net soos resensente moet weet watter belangrike debute het die kanon verander. Opperman, Blum, Breytenbach, Cloete …

Te veel om  op te noem.

En kundige resensente?

Hulle bestaan wel. Hulle skryf deesdae dalk net te versigtig.

Politiek-korrektheid? Te veel bekendheid met mekaar? Vrees vir ongewildheid?

‘n Goeie gedig dra ons deur moeilike tye en ‘n kritiese resensie ook.

 

Bronne:

 

Oor Louw

https://literator.org.za/index.php/literator/article/view/139/457  Besoek 23 Januarie 2022

 

 

Oor kanonisering

http://joanhambidge.blogspot.com/search?q=kanonisering Besoek 20 Januarie 2022

Oor Meer as woorde

https://www.netwerk24.com/netwerk24/kunste/boeke/deurleefde-ervaring-met-n-fyn-aanvoeling-verwoord-20220116 Besoek 20 Januarie 2022

 

Oor Paglia

 

http://joanhambidge.blogspot.com/search?q=break+blow+burn Besoek 23 Januarie 2022

 

Oor local habitation

The poet’s eye, in a fine frenzy rolling,
Doth glance from heaven to Earth, from Earth to
heaven,
And as imagination bodies forth
The forms of things unknown, the poet’s pen
Turns them to shapes and gives to airy nothing
A local habitation and a name.

—Spoken by Theseus in Shakespeare’s A Midsummer Night’s Dream
Act 5, scene 1, lines 12–18

https://shakespeare.folger.edu/shakespeares-works/a-midsummer-nights-dream/quotes/5-1-18-a-local-habitation-and-a-name/ Besoek 23 Januarie 2022

 

Indrukke: “Meer as woorde” (Rina Cascione)

Friday, December 3rd, 2021

 

 

 

Louise Viljoen skryf vanuit Jeffreysbaai oor haar indrukke van Rina Cascione se Meer as woorde.

 

Naledi publiseer Rina Cascione se digbundel getiteld Meer as woorde.

Dit is voorwaar lekker om deesdae al meer te verneem van senior persone wat grense verskuif en navolgingswaardige prestasies behaal. Ek was sommer baie opgewonde toe die koerier Rina Cascione se debuutdigbundel, Meer as woorde, by my huis aflewer, want Rina is ’n volle 88 jaar oud.

Hierdie kunssinnige vrou wat glo haar hele professionele loopbaan, en ook die jare daarna, aan die kunste gewy het, se versameling gedigte stel nie teleur nie. Inteendeel, dis ’n kosbare toevoeging tot Afrikaanse letterkunde, want dis geskryf met ’n byna tasbare grasie, beheersdheid en wysheid wat dikwels by jonger digters ontbreek. Die jeug se drif en woede en drang om alles te verander, het gaan lê. Wat oorgebly het, is rivierklippies wat mettertyd deur die lewe self glad gespoel en afgerond is, maar steeds onwrikbaar en vir seker solied klip gebly het. Rina se gedigte is bedrieglik sagkens gesluier, maar as jy die dun lagie bedekking versigtig eenkant toe vee, blik die bruid met helder, stil oë jou vol, reguit en sonder skroom aan en sien tot in jou diepste diep. Haar gedigte is van dié wat jy ’n paar maal ná mekaar lees. Nie omdat die woorde nie sin maak nie, nee, maar juis omdat jy soveel daarin herken. Wie rol dan nou nie ’n spoelklippie oor en oor in sy mond nie?

Meer as woorde beslaan 101 bladsye en 72 gedigte (wat delf in aspekte van die liefde, reise na Europa, weduweeskap en jeugherinneringe) en 11 vertalings uit Italiaans, Engels en Spaans. Die skrywerfoto pryk in wit en swart op die agterblad tesame met ’n kort biografie. Rina het musiek op Stellenbosch studeer en ook vir drie jaar in Strasbourg en Genève. Aan Unisa het sy ’n B.A.-graad, met onder meer kunsgeskiedenis, Frans en Duits behaal. Sy het klavier en musiekgeskiedenis aan die Musiekdepartement van die Technikon in Pretoria doseer en het ook as musiekeksaminator vir Unisa opgetree. Verder het sy op die keuringspaneel van Unisa se Internasionale Klavierkompetisie gedien.

Taal en musiek lê Rina se wese vol. Sy deponeer hierdie volheid in haar gedigte. Haar woorde, op ’n pikante maar doelbewuste wyse gekies, vorm ’n geheel soos keurig geplaaste musieknote wat ’n meesleurende melodie word vir dié wat weet om hulle ore te spits. Sy dig só in “Vriendskap” (58): My vingers gly oor die wit / van die vaas, / druk dit teen my wang / en hoor die aanvangsnote / van Beethoven se Opus 110/ uit ’n blinkswartvleuel styf.

Nie net kry die woordbeelde gestalte in die waarderedende leser se geestesoog nie, maar dit pols met ’n eiesoortige ritme wat uitdyende rimpels op die siel se oppervlak trek. Mens wil-wil jou kop skuins hou om elke gedig se meegaande deuntjie te hoor. Neem as voorbeeld die atmosfeer wat sy so treffend skep in “Rit na die stad” op bl.14: Die son se laaste strale kwyn. / In grys versomber die hemel / en bome skuif geraamterig verby. Ek het nie eens nodig om die res van die gedig te lees om te weet dat patos en verlange sterk figureer nie. A, en dan die sonderlinge treurige wysie wat asof magies in my ore begin draal …

Daar is ook die bykans oorverdowende klanke wat soos vuurpyle vanaf die bladsy gelanseer word in byvoorbeeld “Haelstorm” op bl. 18: Skielik bars / die hemel oop. / Witblink albasters, / enorm en rapats / kartets geweervuur / na die aarde. En dan die volgende woorde in strakke teenstelling: Opeens ’n makabere stilte. Mens ruik amper die storm en voel die kilte daarvan teen jou wang. En natuurlik het stilte sy eie klank. Hier is nog ’n voorbeeld in “Reënstorm” op bl.19: My diepslaap versplinter / deur die reën / wat op die sinkdak spletter Die woorde abba swaar aan die geluid wat jou oortrommels vul.

Rina se liefde en ontsag vir die natuur is duidelik waarneembaar in talle van haar gedigte. Sy span dit dan ook treffend in soos ’n selfversekerde dirigent wat ’n simfonieorkes skynbaar moeiteloos met sy stokkie begelei. Hier volg enkele voorbeelde:

 

“Droogte” (22): Die son skilder ’n wit / geboortemerk / op die eikeboom se stam.

“Lukraak” (24): Bo my treur ’n maan / meer troosteloos / as verdriet.

“Van Gogh” (37): Kraaie kras oor ’n koringland / en die nag spieël sterre / suurlemoengeel / in die water daaronder.

“’n Tyd in die son” (46): Soos ’n liewensheersbesie / onverwags op my hand, / loer jy in, kom haal my / vir middagete.

 

Sy speel suksesvol met kleure (sien ook “wit” en “suurlemoengeel” hier bo) asof sy haar hand aan ’n ingewikkelde borduurpatroon waag en elke steek presies in plek moet wees. Hier volg enkele voorbeelde:

 

“Kwatryn” (78): In Ysland bars ’n smeulende vulkaan / siedend uit in riviere goud en rooi,

“Luiperd” (17): Die fotograaf het hom / in volle vaart gestuit. / Spikkelgeel uitgehang.

“Groet” (50): Wit duiwe groet, / waaiervlerk / na die blou. / Die besorger ry weg.

“Vertrek” (80): Wanneer die Middeleeuse son / sy koper strale terugtrek / oor wit Alpe, / staan ek hande en vryf / voor goudrooi kaggelkole

 

Daar is ook Rina se liefde vir reis en geskiedenis wat sterk deurkom in haar werk. Sy ryg ver plekke se name soos blinkgepoetse pêrels aan ’n string wat jy jaloers in jou vuis wil toevou om later weer van te droom: Die Hermitage troon trots teen / die Neva in St Petersburg / en van die kus oor die verre see / wink Finland se dowwe lynIn Parys staan ons voor/ Monet en Renoit / en in salige Sorrento / sit ons ure by die see (“In stede” (51)). Maar altyddeur keer sy terug na Suid-Afrikaanse bodem. Iewers in Toskane / wuif Bolandse wingerde / en net voor ons / by Santa Maria Novella ingly, / tik ek Franse parfuum ligweg aan (Paasnaweek (39)) en Vanuit sonverbleikte Spanje / reis ’n klein pakkie / tussen hande / na veraf Suid-Afrika (Vriendskap (58)) en “Pappa, waar Ghagras / en noeibos / deur harde aarde beur, / die visarend se fyn kyk / hoog uit ’n boom / die rivier deurkam / en die vleiloerie klokhelder / roep teen Grootrivier se wal, / het ek jou as gebring (Terugkeer (69)).

Aanhalings in Engels van Ezra Pound, Mark Strand, John Keats, Robert Browning, Thomas Campbell, Robert Frost en Yehuda Amichai skei die onderafdelings van die bundel en komplementeer die keuse van gedigte asook die trant en stemming daarvan. Die afdeling aan die einde van die bundel bevat die vertalings van Cesare Pavese (1908-1950),  Robert Frost (1874-1963) en Jorge Luis Borges (1899-1986) se gedigte. Mens lees mens proe-proe daaraan om die bederf langer uit te rek. Bo ’n bleekgeworde blom / ontdek ek ’n mot, / wit en styf soos satyn, / deur ’n spinnekop, / dimpelvet, vasgevang. / Dood en verderf, nes sop / in ’n heksepot, om die dag / paraat mee aan te voer (“Ontwerp”, Robert Frost (102)).

Ek wil my nie uitspreek oor die tegniese aspekte van die gedigte nie – daar is baie meer bekwame resensente wat ’n beter “jop” daarvan kan maak – maar dat elke gedig vir my op ’n uitsonderlike manier mooi is en my daaroor laat peins het, is waar. En lê die sukses van ’n gedig dan nie juis daarin dat dit die leser ontroer nie? Soms op veelvuldige vlakke. My gunstelinggedig is “Triolet” op bl. 66:

 

Die naguiltjie roep

good-lord-delive-r-r-r-us.

Jy sê dis verby, ’n deur klap.

Die naguiltjie roep.

 

Jy reverse, wiele skree, enjin raas

En ek trek my trui nog stywer om my vas.

Die naguiltjie roep

Good-lord-delive-r-r-r-us.

 

Rina Cascione se debuutdigbundel getiteld Meer as woorde is voorwaar ’n lieflike versameling gedigte wat ek beslis weer sal lees.