Posts Tagged ‘Versindaba 2010’

Versindaba 2010

Thursday, October 28th, 2010

Versindaba 2010. Bloemlesing saamgestel deur US Woordfees. Protea Boekhuis. ISBN 978-1-86919-291-4. Prys: R140. 78 bladsye. Sagteband.

“‘n Mens kan tans sonder enige vrees vir teëspraak sê dat dit besonder goed gaan met die Afrikaanse digkuns.”

Dít is die bevinding van Louis Esterhuizen in sy “Inleiding” tot Versindaba 2010. Daarin skets hy eers die heropbloei in die publikasie van Afrikaanse digbundels sedert “die droë jare” rondom 2000, voordat hy die redes gee vir die inisiatief deur hom en Marlise Joubert om ‘n jaarlikse Versindaba op Stellenbosch te organiseer en ‘n jaarlikse bloemlesing na aanleiding daarvan saam te stel. Hulle wou naamlik publieke en media-“blootstelling” aan Afrikaanse digters en digbundels help gee, en ‘n “waarmerk” verskaf van die stand en gehalte van die Afrikaanse poësie.

‘n Literêr-histories oorsigtelike bloemlesing soos Groot verseboek verskyn met dikwels groterige tussenposes. Daarom speel geleentheidsbundels soos die jaarlikse Versindaba tussendeur ‘n nuttige ‘boekhoudingsrol’ met betrekking tot ontwikkelinge in die Afrikaanse digkuns.

Ómdat Esterhuizen en Joubert op hierdie wyse kon meedoen om die huidige gelukkige stand van sake te help bewerkstellig en bestendig, het hulle verlede jaar, met die totstandbrenging van die Versindaba­-webtuiste, die internet-perd opgesaal om ‘n volgende bestemming vir die Afrikaanse digkuns te probeer bereik: groter internasionale blootstelling en verkeer.

Vandaar dat hulle die organisering van die Versindaba-byeenkoms aan die US Woordfees oorgegee het, wat derhalwe ook die samestelling van vanjaar se bloemlesing waargeneem het.

Nicol Stassen van Protea Boekhuis, wat vanuit die staanspoor een van die belangrikste borge van die Versindaba-onderneming was, lewer ook sy gebruiklike voorwoord tot die bloemlesing. Soos voorheen is dit ‘n interessante relaas. Hy wys byvoorbeeld op die (oënskynlike) teenstrydigheid dat digkuns tans wêreldwyd “heterogener” en “regionaler” word terwýl die digterlike gesprekvoering oor grense heen toeneem. Ook hý kom dus tot die gevolgtrekking dat internasionalisering, byvoorbeeld via vertaling uit en in Afrikaans, ‘n toekomsroete vir ons digkuns inhou.

Nóg uitlatings deur hom in dier voege:

            Ek vermoed dat […] die tyd waarin Afrikaanse digters gepubliseer is sonder dat hulle in die “wêreldpoësie” belese is, verby is. Ek vermoed ook dat ons die laaste Afrikaanse literatuurgeskiedenis gesien het waarin dit geïsoleer van die wêreldliteratuur beskou word.

Ongeveer ‘n derde van die Versindaba-webblad se intekenare (wat uit meer as 120 lande kom) is uit die Lae Lande, soos ook in die geval van Protea Boekhuis se facebook-vriende, toon hy aan.

Myns insiens bewys sulke syfers dat Afrikaans-departemente aan ons universiteite wys was om Nederlands in hul kurrikula te behou, terwyl Nederlandse voorgeskrewe boeke op jammerlike wyse byna totaal uit Suid-Afrikaanse skoolleerplanne verdwyn het.

Stassen bring verder tydige hulde aan die uitgewer-redakteurs van Afrikaanse digbundels. Hy noem Martjie Bosman van Protea, Riana Barnard van Tafelberg, Etienne Bloemhof en Alida Burger van Human & Rousseau en Dineke Volschenk van Lapa by die naam.

Korttermyn finansiële voordele kan nie juis ‘n oorweging wees waarom uitgewers soveel sorg aan die publikasie van digbundels bestee nie. Die feit dat, volgens Stassen, “nie eers vier boekwinkels in die land […] ‘n gesaghebbende aantal Afrikaanse digbundels aanhou nie”, bewys iets in hierdie verband.

‘n Mens neem dus met ‘n vleugie trots en ‘n skeutjie dankbaarheid ‘n publikasie soos Versindaba 2010 ter hand. Agtien digters, wat almal by vanjaar se indaba op Stellenbosch opgetree het, is met een of twee gedigte daarin verteenwoordig. Dit beteken dat meer as ‘n honderd digters nou in die ses jaar van die bestaan van dié poësiefees daaraan deelgeneem het, ongeveer almal wat tans as digters aktief is in die Afrikaanse literêre veld.

Die eerste deel van Versindaba 2010 bevat (dikwels voorheen ongepubliseerde) werke van tien “gevestigde” digters (Floris A. Brown, Louis Esterhuizen, Tom Gouws, Joan Hambidge, Kobus Lombard, Johann Lodewyk Marais, Melt Myburgh, Marlene van Niekerk, M.M. Walters en Koos Oosthuysen – laasgenoemde as vertaler).

Onder alles in hierdie afdeling wat geniet kan word, haal ek ter illustrasie slegs die volgende van Marlene van Niekerk aan:

ek berei ‘n slaai voor die oë van my vader

 

ek berei ‘n slaai voor die oë van my vader watse blare

vra hy watse gras watse klein groen kiewiete

krakeel daar onder in die vlei van lig en van genade

hy blaai deur die jare ‘n wit servet om sy nek en tree met adel kuite

deur die toppe van wilde mosterd waarin die blou kieriekoppe

van tarentale roer en die someravond bruin en soet

op die stellasie sit en die horlosiegras afdraai in die stof

in hierdie kuil van skadu sê my pa en hef die skaal op in sy hande

sit die klein goue blaarvouer in die geul van die palmiet

te pierewiet vou my ook so o heer in u alsontsiende kroes,

maak my soet en hoor my lied laat hierdie groen kos

geseënd wees aan ons gees

my pa eet blare my pa eet gras en praat in tale[.]

Anders as sommige vorige jare, is daar hierdie keer weer ‘n afdeling met “nuwe digters”. Drie van die agt het M.A.’s in kreatiewe skryfwerk onder Joan Hambidge aan die Universiteit van Kaapstad voltooi.

Hoewel dit moeilik is om digterskappe op grond van slegs twee gedigte elk te beoordeel, meen ek dat daar rede tot optimisme is dat minstens party van hierdie nuwelinge, soos ook gebeur het met Versindaba-opkomelinge in die verlede, uiteindelik met eie bundels vorendag sal kom. Verse soos Aniel Botha se “krismis” en Pieter Odendaal se “noord-namibië” sal ek byvoorbeeld lank onthou.

Die Versindaba-fees en -bloemlesing speel tesame kennelik ‘n stimulerende rol in die bedrywighede binne die Afrikaanse poësiesisteem. Waardevol is egter ook die genoemde besondere argivale en literêr-historiese waarde wat die bloemlesingreeks algaande aan die opbou is.

Bernard Odendaal, Departement Afrikaans en Nederlands, Duits en Frans, Universiteit van die Vrystaat

 

Foto’s: Versindaba 2010 [1]

Friday, October 1st, 2010

Foto’s van die pasafgelope

Versindaba poësiefees

wat op 17/18 September 2010, Stellenbosch, plaasgevind het.

[Foto’s deur Annie Klopper – KLIK op foto’s om te vergroot.]

Galery 1 – Galery 2

 

Na Galery 2

Nicol Stassen. Voorwoord Versindaba 2010

Monday, August 16th, 2010
Versindaba 2010

Versindaba 2010

Desiderius Erasmus het sy uitgewer Aldus Manutius van Venesië geprys en gesê dat Manutius ewe onsterflik is as die groot wetenskaplikes en skrywers van die Renaissance. Tóg geniet min uitgewers blywende faam buiten by ‘n klein groepie boekhistorici. ‘n Handvol uitgewers soos J.L. van Schaik, Human & Rousseau en A.A. Balkema het blywende roem in die Afrikaanse letterkunde verwerf. Hoewel die uitgee van boeke – soos die skryf van gedigte – oor die eeue heen ‘n besondere aantrekkingskrag vir mense gehad het, is die publiek grootliks onkundig oor wat ‘n uitgewer presies doen.

‘n Mens sou breedweg twee soorte uitgewers kon onderskei. Die een soort gee vir die mark uit en soek dus geskikte outeurs om aan daardie mark se behoeftes en smaak te voldoen. Dié beleid is die rede vir die publikasie van kookboeke, reisgidse, tuinboeke, ensovoorts. Daarenteen identifiseer ‘n klein minderheid uitgewers ‘n kreatiewe skrywer en publiseer sy/haar werk met die hoop om die lesers te vind wat daarin belangstelling sal toon.

Die literêre boekemark het egter al hoe meer ‘n prosamark geword en word gedomineer deur “topverkopers” van bemarkbare, aantreklike skrywers met eksotiese lewenstyle.

Maar literatuur kan nie van topverkopers alleen leef nie. Die digbundel is steeds die hoeksteen van ons boekekultuur, en vooraanstaande Afrikaanse digters geniet ‘n openbare bekendheid wat veel groter is as wat deur die verkope van hulle digbundels weerspieël word.

Een strategie wat ‘n uitgewer van poësie kan volg om ‘n groter mark vir sy bundels te skep, is om die nuutheid van sy digters as ‘n “verkoopspunt” te gebruik. Die behoefte aan “nuwe stemme” en “jong gesigte” het gevolglik tot ‘n drastiese verandering gelei. Waar ‘n debuutdigter voorheen min geleentheid gehad het om gepubliseer te word, en dikwels sy bundel self moes publiseer, en selfs daarna min aandag in die pers geniet het, is die teenoorgestelde op die oomblik waar. Die media het ‘n onversadigbare honger na steeds nuwer stemme. Bestaande nuwe stemme word dus gou vergeet en slegs ‘n handjievol “nuwe stemme” kry ooit die geleentheid om later hulle eie selfstandige digbundels te publiseer. Die belangstelling in ‘n nuwe digter of digbundel is dus van kortstondige, verbygaande aard, en die “lewensduur” van ‘n boek in ‘n boekwinkel word steeds korter.

Uitgewers probeer dus om ‘n tweede strategie te volg en publiseer ook bundels wat langer die openbare aandag gaan geniet. Myns insiens gaan uitgewers in die toekoms probeer om al hoe meer digbundels te publiseer wat internasionale aandag gaan geniet.

Watter Afrikaanse digbundels kan los staan van hulle taal, hulle land en hulle tyd – en dus wêreldliteratuur wees? Groot literatuur is immers in vertaling en in ‘n ander geografiese milieu en tyd net so belangrik as in die oorspronklike taal, samelewing en tyd waarin dit verskyn het.

Hans Magnus Enzensberger het in die vroeëre uitgawes van Museum der modernen Poesie (1960) daarop gewys dat daar geen nasionale poësieë meer bestaan nie – slegs ‘n “wêreldpoësie”. Hierdie gedagtes kan reeds by Goethe (1827) en selfs nog vroeër by Christoph Martin Wieland teruggevind word. Oor in watter mate daar van ‘n “poëtiese wêreldtaal” gepraat kan word, is nog geen eenstemmigheid bereik nie. In later uitgawes van Museum der modernen Poesie (1980 en 2002) beweer Enzensberger dat die poësie van die laaste dekades steeds heterogener en regionaler geword het, dat die vertaalbaarheid daarvan afgeneem en die verskeidenheid daarvan toegeneem het. Die “poëtiese wêreldtaal” het dus in talle regionale dialekte versplinter.

Ek vermoed egter dat die tyd waarin Afrikaanse digters gepubliseer is sonder dat hulle in die “wêreldpoësie” belese is, verby is. Ek vermoed ook dat ons die laaste Afrikaanse literatuurgeskiedenis gesien het waarin dit geïsoleer van die wêreldliteratuur beskou word. Ek hoop dus dat die name van digters soos Neruda, Szymborska, Akhmatova, Celan, Pessoa, Carson en andere in toekomstige Afrikaanse literatuurgeskiedenisse sal opduik.

‘n Mens soek egter tevergeefs na die vertalings van die belangrikste digters in die wêreld in Afrikaans. Watter Nobelpryswenners, digters uit Afrika of selfs die digters van nege van die elf amptelike tale in Suid-Afrika is al in Afrikaans vertaal? Behalwe vir vertalings van Uys Krige, M.M. Walters, en Daniel Hugo, asook die “Poësie uit die verre lande”-reeks en enkele onlangse vertalings van Chinese, Japannese en Oud-Griekse, Duitse en Nederlandse gedigte, lyk die oes maar skraal.

Die impak van Afrikaanse digters op die wêreldletterkunde is op die oog af net so klein soos die impak van die wêreldletterkunde op die meeste Afrikaanse digters. As ‘n mens deur Afrikaans Literature in Translation (1998) van Barend Toerien blaai, lyk dit nie of enige Afrikaanse digters behalwe Breyten Breytenbach en moontlik Antjie Krog ‘n besondere invloed op die wêreldletterkunde gehad het nie. In ‘n lys van die honderd beste boeke uit Afrika verskyn nie eers een Afrikaanse digbundel nie, hoewel Afrikaans darem een van die twaalf (uit meer as 2000 Afrika-tale) is wat ‘n paar skrywers op hierdie lys gelewer het.

Die nuwe digitale en elektroniese media bied egter ongekende moontlikhede om Afrikaanse poësie internasionaal bekend te stel en nuwe lesers daarvoor te wen. Die Versindaba-webblad het in die afgelope ses maande besoekers uit 122 lande gehad. Ongeveer ‘n derde van die intekenare is besoekers uit die Lae Lande. Louis Esterhuizen en Marlise Joubert het boonop met ‘n aantal kreatiewe inisiatiewe gekom om belangstelling vir Afrikaanse poësie te wek, onder andere vennootskappe met organisasies in hierdie lande. Interessant genoeg is ook ongeveer een derde van Protea Boekhuis se ongeveer 3000  facebook-vriende afkomstig van die Lae Lande.

Die uitgewer en die digter is beide entrepreneurs en makkers in ‘n stryd teen  die “naamlose massa van poësieheidene”. Daar is egter nie sprake van enige gelykwaardigheid van die uitgewer en die digter nie. Digters is op die lang duur altyd magtiger as hul uitgewers, al lyk dit op die oog af nie so nie.

‘n Derde strategie waarvan uitgewers gebruik maak om lesers vir hulle digbundels te wen, is om op die oordeel van hulle redakteurs te vertrou. Dit is egter heelwat moeiliker vir ‘n redakteur om ‘n persoonlike stempel op ‘n bundel af te druk, hoewel sommige redakteurs se bundels meer afgerond as dié van ander is. Dikwels is daar vir ‘n selfstandige redakteur ook min geleentheid om ‘n eie styl te ontwikkel as gevolg van die beperkinge van die “huisstyl” van die uitgewer of selfs maatskappybeleid.

Wanneer gekyk word na die 14 Afrikaanse digbundels wat in 2009 by gevestigde uitgewers verskyn het, is dit duidelik dat die lof van redakteurs soos Martjie Bosman van Protea Boekhuis (7 bundels), Riana Barnard van Tafelberg (2 bundels), Etienne Bloemhof  en Alida Potgieter van Human & Rousseau (2 bundels) en Dineke Volschenk van Lapa (1 bundel) glad nie genoeg besing word nie.

Hoewel daar vier gevestigde uitgewers van Afrikaanse poësie is, is daar nie eers vier boekwinkels in die land wat ‘n gesaghebbende aantal Afrikaanse digbundels aanhou nie. Uitgewers sal dus kreatiewe oplossings vir hierdie gebrek moet vind.

Die entoesiasme wat die vorige vyf Versindabas vir Afrikaanse poësie geskep het, kan nouliks onderskat word. Daar is min twyfel dat die sesde Versindaba, vir die eerste keer onder die bekwame bestuur van Stellenbosch se Woordfees, op hierdie tradisie sal voortbou en selfs ‘n nog groter sukses daarvan sal maak.

Dit is egter so dat die uitgee van digbundels nog geen uitgewer of digter al buitensporig ryk gemaak het nie en dat hierdie probleme, in die afwesigheid van groot bemarkingsbegrotings, besonder kreatief aangepak sal moet word. Gelukkig het uitgewers van Afrikaanse poësie nog nooit vir uitdagings teruggedeins nie!

  •