Posts Tagged ‘W.A. de Klerk’

Johann Lodewyk Marais. Marthinus Versfeld (3)

Saturday, December 12th, 2009

Aan die Universiteit van Kaapstad was Marthinus Versfeld ‘n gewaardeerde gespreksgenoot van digters soos N.P. van Wyk Louw, W.E.G. Louw, I.D. du Plessis, Boerneef en D.J. Opperman. Hy het poёsie geskryf, maar net enkele van die gedigte is gepubliseer. In sy skryfwerk toon hy groot waardering vir die poёsie en sluit so by twintigste-eeuse filosowe soos Martin Heidegger en Jacques Derrida aan. Hopelik sal sy bydrae as gespreksgenoot vir van die belangrikste Afrikaanse skrywers nog behoorlik ondersoek word en sy bydrae tot die Afrikaanse essay die erkenning kry wat dit verdien. Ook latere skrywers soos Breyten Breytenbach, André P. Brink, Petra Müller en Marlene van Niekerk het waardering vir sy werk gehad.

Oudstudente wat oor Versfeld se invloed op hulle getuig het, sluit Adam Small, Athol Fugard en Jeremy Cronin in. Cronin het gesê: “[H]e was trying to integrate different dimensions of life, and to think intellectually about that kind of integration, which was very different from what was increasingly becoming the dominant tradition in UCT.” 

W.A. de Klerk, wat baie saam met Versfeld gaan bergklim het, het die volgende gesê: “Marthinus Versfeld is die soort mens wat gesoek word as hulle die dag nie meer daar is nie.” Mag Versfeld in hierdie huldigingsjaar, en hierna, sy regmatige plek in ons denke en samelewing kry.

Johann Lodewyk Marais. Marthinus Versfeld (2)

Sunday, December 6th, 2009

Marthinus Versfeld is op 11 Augustus 1909 gebore. Hy het aan die South African College Schools (SACS) skoolgegaan, aan die Universiteit van Kaapstad studeer en in 1934 ‘n doktorsgraad aan die Universiteit van Glasgow behaal. Vanaf 1937 was hy verbonde aan die Departement Filosofie van die Universiteit van Kaapstad, waar hy in 1970 ‘n professor geword het. Hy het hom glo min aan administratiewe sake gesteur en nooit ‘n senaatsvergadering bygewoon nie. In 1974 het hy afgetree. Hy het eredoktorsgrade van die Universiteit van Kaapstad en die Randse Afrikaanse Universiteit (tans die Universiteit van Johannesburg) ontvang. Versfeld was getroud met Barbara (hy verwys meermale na haar as sy “Penelopeia”) en het nege kinders gehad. Op 18 April 1995 sterf hy in sy huis.

Oor die jare heen het Versfeld as deel van sy sowat dertig boeke en ander publikasies ‘n klompie essaybundels in Afrikaans en Engels die lig laat sien. As kenner van die Middeleeuse filosofie en die werk van Augustinus het hy internasionaal lof ingeoes. Met Food for thought: A philosopher’s cook-book (1983) het hy in die trant van Capon se The supper of the lamb ‘n klassieke werk vol verwondering oor kosmaak gelewer.

By Versfeld kry ‘n mens selde “droë filosofie” en boekhandelaars het nie altyd geweet op watter rak sy boeke hoort nie. Die essays in bundels soos Klip en klei (1968), Tyd en dae (1982) en Die neukery met die appelboom (1985) handel immers oor dinge soos huise, klippe, koskook, bergklim, hengel en jag. Hy het ook baie waarde aan vakmanskap geheg. Hy vertel byvoorbeeld trots hoe hy gehelp het om die berghut by Waaihoek in die Worcesterse berge te bou en self sy huisie in die Kouga aangepak het. Hierdie gerigtheid op die konkrete besorg aan sy werk ‘n minder verliteratuurde karakter as dié van sy tydgenote. Die meeste van sy boeke was nooit bedoel as handboeke vir studente nie; bergklimmers en natuurliefhebbers kan wel heelwat leer uit Berge van die Boland (1947 en 1965), wat hy saam met W.A. de Klerk geskryf het, en Die buitelewe (1970).

Die kwessie van mag en staatsfilosofie het Versfeld redelik koud gelaat. Hy bemoei hom ook nie direk met die eietydse filosofie nie, maar wel met eietydse vraagstukke wat hy dikwels toelig met verwysings na filosowe soos Sokrates, Augustinus en Thomas Aquinas. Opvallend is ook hoe die vraagstelling in sy werk voorop staan en hoedat die een onderwerp gemaklik uit die ander voortvloei. Dit maak sy essays minder gestruktureerd en oënskynlik nie tot in die vesels afgerond nie.

Hy vertaal ook Plato en die Chinese digter Lao-Tse in Afrikaans en verryk sy geskrifte met perspektiewe uit die werk van Oosterse denkers.

“Jan van Riebeeck het in die Kaap ‘n tuin kom aanlê vir die reisigers na die Ooste, maar ons het nog nie in die Ooste uitgekom nie,” het Versfeld by geleentheid vir my gesê.

Waarvoor Versfeld vandag baie erkenning moet kry, is die vroeë insig dat daar ‘n wanverhouding tussen die mens en die omgewing bestaan. Hy het venynige kritiek op die sewentiende-eeuse Franse filosoof van die Verligting, René Descartes, gelewer, omdat Descartes beweer het dat die mens met analitiese denke besit en beheer van die natuur kon kry. Versfeld het, soos Martin Heidegger, sy rug op die tegniek gekeer. Hy het nooit ‘n motor, ‘n tikmasjien of ‘n rekenaar besit nie.

  •