Posts Tagged ‘Walt Whitman’

Nini Bennett. Die digterlike en wetenskaplike kinematografie van Terrence Malick

Friday, April 15th, 2022

 

Terrence Malick

 

To be a poet in a destitute time means: to attend, singing, to the trace of the fugitive gods, a task that necessitates eschewing any functional role. The song of these singers is neither solicitation nor trade. – Martin Heidegger

 

Die digter van Hollywood. Só word die filmmaker, Terrence Malick beskryf. Met die vervaardiging van poëtiese kunsfilms is sy werk vergelykbaar met die van Michelangelo Antonioni, Andrei Tarkovski, Krzysztof Kieślowski, Yasujiro Ozu, Theodoros Angelopoulus en Abbas Kiarostami. Malick werk met uitgebreide metafore en naas die spirituele ambiance in sy films, maak hy ook gebruik van beginsels uit die wetenskappe, byvoorbeeld ewolusionêre biologie in The tree of life (2011) of die poëtiese dokumentêr oor lewe op die planeet, Voyage of time: Life’s journey (2016). Malick is nie ’n wetenskapkommunikeerder soos David Attenborough of Carl Sagan nie: hy is allereers ’n digterlike kinematograaf wat die lewenswetenskappe rondom die kosmos en lewe deur ’n poëtiese lens beskou.

Hierdie Amerikaanse filmregisseur, vervaardiger en draaiboekskrywer se oeuvre bestaan uit Badlands (1973), Days of heaven (1978), The thin red line (1998), The new world (2005), To the wonder (2012), Knight of cups (2015), Song to song (2017) en A hidden life (2019). Malick is van Siries-Libanese herkoms: tydens sy jeugjare het hy op die olievelde gewerk alvorens hy in die filosofie studeer het, eers aan Harvard-Universiteit en later aan die Universiteit van Oxford. Sy debuut, Badlands word beskou as die grootste debuutfilm sedert die verskyning van Citizen Kane.

 

 

Daar is kritici wat The tree of life as ’n meesterstuk tipeer – en as Malick se grootste prestasie tot op hede beskryf. Die film is geskryf en vervaardig deur Malick self en die rolverdeling bestaan uit bekendes soos Brad Pitt, Sean Penn, Hunter McCracken, Jessica Chastain en Tye Sheridan. Die film het tydens die Cannes Filmfees die Palme d’Or verower. Metacritics het die film se lof verder besing en dit in die nommer een posisie gegradeer. Volgens BBC is laasgenoemde een van die grootste Amerikaanse films ooit. The tree of life is besonder gunstig ontvang, uiteraard nie sonder kritiek van mense wat ’n film volgens die Hollywood-resep verwag het nie.

Malick se filmkuns is afgestem op die fynproewer. Hy doen weg met liniariteit en die aanbod van die narratief beweeg anachronisties. Die elliptiese verhaallyn noop die kyker om in die eerste instansie te fokus op die visuele, wat Malick “moments of truth” noem. Omdat die poëtiese en filosofiese lading van die film so intens is, is dit haas onmoontlik om dit naastenby volledig te beskryf of te analiseer.

Malick se filmografie geskied binne ’n ruimtelike en temporele raamwerk wat pols met die elastisiteit van menslike bewussyn. Die geografiese lokalisering reik uit na die groter heelal, maar ook die ‘ewighede’ wat in minuskule oomblikke opgesluit lê. Die tydskaal tussen tonele of selfs kameraskote is beduidend. In hierdie opsig verruk Malick sy kyker soos wat ’n digter doen: hy kyk met nuwe oë en ’n verhoogde bewussyn na die wêreld om hom en in hierdie verband kan The tree of life vergelyk word met die kuns van Franse New Wave-filmmaker, Jean-Luc Godard.

Die boom van die lewe is ’n metafoor, model en navorsingsinstrument wat gebruik word om die ewolusie van lewe te verstaan en die verhoudings tussen organismes, lewend én uitgesterf, te beskryf, soos wat dit voorkom in Charles Darwin se ikoniese On the origin of species (1859). Die ooreenkomste van lewende wesens wat dieselfde klas verteenwoordig word voorgestel as ’n groot boom. “I believe this simile largely speaks the truth.” – Darwin. Hy het met ander woorde die metafoor van die boom van die lewe gebruik om sy teorie van ewolusie te konseptualiseer. Die groen takkies verteenwoordig die bestaande spesies, maar dit impliseer ook die lang suksessie van uitgestorwe spesies. Gebreekte takke dui op hele ordes, families en genera sonder lewende verteenwoordigers; lewensvorme wat ons slegs ‘ken’ in hulle fossielstaat.

Die teoretiese betekenis van Darwin se metafoor van die boom van die lewe word al vir ’n geruime tyd gebruik deur wetenskaplikes en akademici. Dit lei tot die gevolgtrekking dat dit die argument vir natuurlike seleksie verbeeld; dit illustreer die interkonneksie van die herkoms van spesies – asook hulle sukses of mislukking op oorlewing in hierdie verband. Petter Hellström het beweer dat Darwin die metafoor van die boom van die lewe ontleen het aan die bybelse Boom van die Lewe, wat sy beskouings anker in ’n Christelike tradisie. Ander wetenskaplike navorsers wat ook van die metafoor van die boom(-diagramme) van die lewe gebruik gemaak het, is die Franse priester Augustin Augier, Jean-Baptiste Lamarck, die Amerikaanse geoloog Edward Hitchcock asook Robert Chambers.

Die evokatiewe titel van Terrence Malick se kunsfilm, The tree of life, is dus gelaai met simboliek.

Die film open met ’n aanhaling uit Job 38:4-7: “Where were you when I laid the foundations of the Earth?… When the morning stars sang together, and all the sons of God shouted for joy?” Dit is belangrik om te noem dat Malick nie ’n Christelike bewussyn per se propageer nie, maar eerder ’n metafisiese een. Die verwysing na die gedeelte uit Job dra by tot die poëtika van sy werk, want dit is inderdaad ’n aangrypende teksverwysing. Die simboliese boom van die lewe vra dus implisiet indringende vrae oor die oorsprong en ontwikkeling van lewe: by uitstek ’n eksistensialistiese beskouing en film.

Dit is die vyftiger-, sestigerjare in ’n voorstad van Texas, en meneer O’Brien (gespeel deur Brat Pitt) en mevrou O’Brien (gespeel deur Jessica Chastain) verneem dat hulle 19-jarige seun, R.L. oorlede is. Die gegewe word gesuggereer deur die moeder wat ’n telegram ontvang en ontroosbaar huil. (Die suggestie is dat die seun waarskynlik dood is in die oorlog in Viëtnam). In 2010, en in tandem met hierdie gebeure word die oudste seun, Jack (as volwasse argitek gespeel deur Sean Penn) uitgebeeld – ontnugter deur sy jeug en sy bombastiese en afknouerige vader.

 

 

Malick se werk word gekenmerk deur die misterieuse stemklank van eksterne vertellers wat ’n dromerige en hipnotiese armosfeer aan sy films verleen. In The tree of life is dit onder meer die moeder se stem wat God vra waarom haar seun moes sterf. In wese belig die film die verhouding – of kontras – tussen die weg van die natuur versus die weg van genade: die moeder verteenwoordig genade en hiermee saam vergifnis, liefde, empatie en sensitiwiteit, terwyl meneer O’Brien ’n versinnebeelding van die natuur is. Hy beleef die lewe as mededingend en onregverdig. O’Brien sukkel om sy liefde vir sy seuns met mekaar te versoen en hy het ’n plofbare humeur. Hy worstel met gevoelens van berou omdat hy nie sy musiektalent verder kon ontwikkel nie, en is gefrustreerd met sy werk by ’n aanleg.

In die middel van die film beweeg die narratief na visuele insetsels oor die geboorte van die heelal, opgevolg deur tonele van die skepping van die aarde en die oorsprong van lewe.

 

 

Die jong Jack (as seun) gaan deur die gemoedskommelinge van tienertrauma. Hy begin ly onder sy vader se boeliegedrag en twee van sy vriende sterf onverwant aan mekaar in ongelukke. Jack maak hom skuldig aan vandalisme en dieremishandeling en steel selfs die nagjurk van ’n vrou in die buurt, op wie hy verlief raak. Skuldgevoelens noop hom egter om die jurk in ’n rivier te gooi. Meneer O’Brien verloor sy werk as tegnikus, maar word in stede daarvan ’n minderwaardige pos aangebied: die gesin moet verhuis. Die vader betreur die verloop van sy eie lewe en vra vir Jack om vergifnis vir sy afknouerige gedrag, waarop Jack antwoord dat sy pa soos die natuur is.

In die hede word die volwasse Jack verder verbeeld waar hy in ’n glashysbak opgaan, maar op surrealistiese wyse homself later in ’n klipperige landskap bevind. Hy loop deur houtdeurrame en kry ’n glimp van die verre toekoms waar die son verrys tot ’n rooidwerg wat die aarde verswelg en dan terugkrimp in ’n witdwerg. Dit is hier waar memorie ’n sentrale rol speel: ’n mens onthou nie gebeure lineêr nie, maar in vignette (of figmente) wat as superponering oor mekaar beweeg. Jack se gesin, lewend en dood, verenig is ’n mistieke domein; hy herontmoet die seun wat hy was, asook sy broer wat oorlede is. Daar is ook ander karakters in hierdie Dali-agtige toneel soos twee vroue (en die kyker kan dit interpreteer as engele of hemelwesens). Sy moeder, mevrou O’Brien, kyk op in die lug en sê: “I give him to you. I give you my son.” Nie al Malick se simboliek is op die oog af verstaanbaar nie – hierdie visioenêre deel eindig waar Jack glimlag; ’n sweefbrug verskyn en die film se slot is dieselfde as in die begin: ’n knetterende en misterieuse vlam (kers?) flikker in die duisternis. Kritici beskou die slottoneel as een van die grootste kinematografiese bydraes in die beskouing van eskatologie, die nalewe, of die opstanding uit die dood – ooit. Hierdie is bloot ’n sinopsis van ’n uitdagende draaiboek wat geensins reg laat geskied aan die omvang, detail en kompleksiteit van die film nie.

Oor die poëtiese kwaliteit van The tree of life is Malick se kritici dit eens. Peter Travers in Rolling Stone beweer: “Shot with a poet’s eye, Malick’s film is a groundbreaker, a personal vision that dares to reach for the stars.” Screen Daily bestempel dit as “a cinematic credo about spiritual transcendence which, while often shot through with poetic yearning.”

Die poëtiese inslag in die film korreleer met die werk van Walt Whitman wat bekend was as humanis en waarin transendentalisme én realisme weerspieël word in o.m. Leaves of grass (1855). Maar dit is “Song of myself, 48” waarmee intertekstueel in gesprek getree word in The tree of life. Kykers vind plek-plek omdigtings van laasgenoemde vers in die film terug:

 

Song of Myself, 48

 

I have said that the soul is not more

than the body,

And I have said that the body is not

more than the soul,

And nothing, not God, is greater to one

than one’s self is,

And whoever walks a furlong

without sympathy walks to his own funeral drest

in his shroud,

And I or you pocketless of a dime may

purchase the pick of the earth,

And to glance with an eye or show

a bean in its pod confounds the learning

of all times,

And there is no trade or employment but

the young man following it may become

a hero,

And there is no object so soft but it

makes a hub for the wheel’d universe,

And I say to any man or woman,

Let your soul stand cool and composed

before a million universes.

 

And I say to mankind, Be not curious

about God,

For I who am curious about each am not

curious about God,

(No array of terms can say how much I

am at peace about God and about death.)

 

I hear and behold God in every

object, yet understand God not in the least,

Nor do I understand who there can be

more wonderful than myself.

 

Why should I wish to see God

better than this day?

I see something of God each hour

of the twenty-four, and each moment then,

In the faces of men and women I see

God, and in my own face in the glass,

I find letters from God dropt in the

street, and every one is sign’d by God’s name,

And I leave them where they are, for I

know that wheresoe’er I go,

Others will punctually come for ever

and ever.

 

Alhoewel daar intrinsiek iets poëties aan die lewenswetenskappe – of die beskouings rondom ewolusie is – is die filmaanbod van Malick dat laasgenoemde temas geïntensiviseer en veredel word: dit verleen onmiskenbaar ’n rein kwaliteit aan sy werk. In The tree of life kommunikeer of praat alles: die wind; die aansteek van ’n kers; ’n meteoor wat teen die aardoppervlakte ontplof; die beweging van ’n baba se arms en bene; ’n varsgesnyde grasperk; die lewelose lyf van ’n kind wat verdrink het; en die begin en einde van alle lewe.

Met die skep en verfilming van die wetenskapbeelde, dié wat elemente van die kosmos en die skepping voorstel, het Malick inderdaad innoverend te werk gegaan. Die veronderstelling was om die oorsprong van lewe in al sy kinematografiese gedaantes as groots, selfs grandioos, galakties en epies voor te stel. As dit by spesiale effekte kom, het hierdie span soos alchemiste te werk gegaan: die gebruik van verf, chemikalieë, fluoressente kleurstowwe, rook, fakkels en chiroskopiese tegnieke is ingespan. Malick het selfs navorsers verbonde aan die Universiteit van Illinois genader om werklike data, wat astrofisiese beelde voorstel, in die hande te kry. In die uitbreiding tot sy besonderse kinematografie het die span voorts met NASA onderhandel om foto’s, soos bekom deur NASA se Hubble- ruimteteleskoop, te modifiseer vir The tree of life.

Die dood van die O’Briens se seun is ’n leitmotief in die film. Maar om die dood van ’n jong man te probeer verstaan, moet ’n mens poog om iets te verstaan wat gelei het tot die skepping van die oorledene; en dít begin by die skepping self.

 

 

By tye spoel die kamera terug op die tydlyn en die filmografie sentreer rondom lewe op aarde, miljoene jare gelede. In een so ‘n toneel maak die kyker kennis met ’n Elasmosourus. Hierdie groot dinosourus sien ’n jong dinosourus in ’n rivierbedding lê, weerloos en gewond. As Tarantino bekend staan om die estetika van geweld, kan ’n mens bespiegel oor die emosionele geweld in Malick se werk. Die groot reptiel oorweeg dit om die jong een dood te trap, maar besluit dan daarteen en laat sak sy poot. Waarom? Want dis die jukstaponering van brutaliteit en sensitiwiteit. En Malick maak gebruik van hierdie oerdiere om die kyker attent te maak op empatie. Op ’n aweregse wyse bemiddel hy die konsep “menslikheid” en die dialektiek van die weg van die natuur versus die weg van genade word op sy kop gedraai. Uit die brutale volg die sublieme; ’n ontroerende toneel.

Die film maak voorts ruimskoots gebruik van marienebiologie, oftewel assosiasies met oerlewe in die oseane, eons gelede. Die kyker sien byvoorbeeld jellievisse (baie simplistiese meersellige organismes), en die ontwikkeling van bakterieë. ’n Pienk Axolotl, maar ook ander uitgestorwe seediere herleef op die silwerskerm. Die kwellende vraag na die sin en oorsprong van lewe vleg soos ’n goue draad deur die film.

 

 

Dit het begin in die see, ongeveer 4 biljoen jaar gelede en in die gedaante van ’n eensellige organisme. In die daaropvolgende ontploffing van lewe, wat oor miljoene jare sou strek, het die natuur se eerste meersellige organismes verskyn en vermenigvuldig – en toe het dit geëindig. ’n Massa-uitwissing het feitlik alle spesies van die planeet geveeg. Geleidelik het plante begin groei en insekte se lewensiklusse het begin, net om wéér gedelg te word deur die volgende groot massa-uitsterwing op aarde. Die siklus het herhaal: die groot reptiele het verrys, net om gewis te word. Nadat die laaste dinosourus uitgesterf het, het die eerste blomme verskyn; die skepper, as daar een is, het ’n esteet geword en soos in die geval van die geweld van sy asteroïed sélf weggedoen met die brutaliteit van sy skepsels uit Jura en Kryt. Die epogge het tydperke geword, en die tydperke eras, en uiteindelik het die eras eons gevorm. Die eerste begin was die Ordoviese tydperk; die tweede begin, 440 miljoen jaar gelede, die Devoniese tydperk; en 245 miljoen jaar gelede het die derde begin die Permiese tydperk ingelui; en die vierde begin was 210 miljoen jaar gelede, die Triassiese en Jura-tydperk. Die vyfde begin en massa-uitwissing word geboekmerk 65 miljoen jaar gelede as die Kryt-tydperk. Homo sapiens bevolk die aardbol vir slegs die afgelope 100 000 jaar, ’n oogwink in ewolusionêre tyd. Maar sedert die mens uit sy wieg in Afrika geklim en versprei het, vernietig hy die aarde en haar biodiversiteit. Gaan die mens die sesde groot uitwissing veroorsaak? Ons, die Antroposeen? Kataklismes in die verlede dui op die boliede impak van botsings; op vulkanisme; op vastelandverskuiwings en op klimaatveranderings. Homo sapiens: van die eerste grottekeninge tot die Bybel tot Columbus en Apollo 11. Met ’n wêreldpopulasie van 7.9 biljoen, lewe wat gevonk het in één aanvangsel. Wie, of wat – en waarom – het die sel van lewe ontwaak? Is daar ’n plan, ’n doel of rede met ons bestaan? Sal ons ook verbygaan, in die vergetelheid van die sesde uitwissing verdwyn soos dié wat ons voorgegaan het? Leef ons slegs as sterwende oorgawe aan die elemente wat ons oorskot bly herwin en herwin – as materie en gas?

En uiteraard inspireer die wetenskap en poëtika van The tree of life ook ander poësie.

 

Vulkaanwinter

 

Ons was hier

die dag toe die hemele geval

en die biosfeer gebrand het,

die einde van die Mesosoïkum

se Jura en Kryt

 

ons was hier

met die impak

toe Shiva se toorn ontvlam

en die Chicxub-krater ons Gaia gewond het –

 

toe die laaste dinosourusse

uitsterf, het die eerste

blomme verskyn

 

waarheen het die reptiele, die vluglose voëls verdwyn –

 

ons was hier

met die geboorte

van sterre soos veerlinge

ons het in die uurwagter

se huise vertoef,

’n memorie onthou

wat ons nie geleef het nie

déjà vus se dwaalgeeste wat as

die verlede aanmeld

 

en die ewige geboorte

van die aarde

toe tiridium die grond

versilwer en ons liefde Samsara

uit die as van vulkaanwinters

geblom het

 

© Nini Bennett, 2022

 

Verwysings

 The tree of life. River Road Entertainment. (Rolprent). 2011

https://latimesblogs.latimes.com/movies/2011/08/cosmic-cinema-the-science-of-the-tree-of-life-1.html?fbclid=IwAR1G4GMvzcvkjkirXstyqDJwXdTZJQsSPzBK0p3L6BrMh7Fszcx-a6VF9cE

https://populationmatters.org/campaigns/anthropocene?gclid=Cj0KCQjwgMqSBhDCARIsAIIVN1UWfhd5mtSGniz85TUpdle0uiK05Lt5gMDXQbFC6SJ97hGg7LvGG1IaApy3EALw_wcB&fbclid=IwAR3G75YmFmBXcg-CZjDfsiJ-9tdPb1L53shl5Uwe7ROnaTH5Y0yyUGI68Gw

https://ew.com/gallery/tree-life-deconstruction/?fbclid=IwAR2wTdGMzK6vFG3MHb1vpyCMlEe-b5d412USk6QHFsUDtMGPr9V5UoSJXzg

https://en.wikipedia.org/wiki/The_Tree_of_Life_(film)?fbclid=IwAR3UW4qcSFlCeEO77GLoPg_EGz9ve6Grh-C8dayhv_vgrF6BFm4Wb-pwnXI

https://en.wikipedia.org/wiki/Tree_of_life_(biology)?fbclid=IwAR0DVSl9YbkXgnfkp030IeqdUF5WA656gsEFXQiSOm_zBkpyNbmRDOiJzJg

https://www.popoptiq.com/the-cinematic-poet-terrence-malick/?fbclid=IwAR1IIGGVOhOFuBjpvgtmlWBlvqEU6p5zg5dNTBXv41lHSIJLuiJN3iCX-xA

https://www.poetryfoundation.org/harriet-books/2011/05/terrence-malick-hollywoods-poet-returns?fbclid=IwAR19fVPucq3iYvXDyBa0XouaRNpoZHoW-VT32qIHSaT778-_1h-w4p03iEc

Gisela Ullyatt. Vir Mary Oliver (10 September 1935 – 17 Januarie 2019).

Tuesday, January 22nd, 2019

 

Junie 2007: die winterson val soos genade op die blokkiesvloer van die zendo (plek van meditasie, afkomstig uit die Zen-tradisie).

Dis skuins voor middagete en ’n klein groepie vergader hier vir die laaste sessie van ’n meditasie retreat. Ons meditasie teacher gee haar laaste dharma-praatjie en sluit af met ’n gedig. Sy sê dis deur haar gunsteling digter, Mary Oliver, geskryf. Die naam lui geen poëtiese klokkie by my nie. Soos ons teacher begin lees, sluit ek my oë, iets wat ek gereeld doen wanneer ek na voorlesings luister.

 

Die eerste drie reëls tref my soos witwater:

 

You do not have to be good.

You do not have to walk on your knees

for a hundred miles through desert, repenting.

 

Iets groei in my terwyl ek luister na die res van die gedig:

 

You only have to let the soft animal of your body

love what it loves.

Tell me about despair, yours, and I will tell you mine.

Meanwhile the world goes on.

Meanwhile the sun and the clear pebbles of the rain

are moving across the landscapes,

over the prairies and the deep trees,

the mountains and the rivers.

Meanwhile, the wild geese, high in the clean blue air,

are heading home again.

Whoever you are, no matter how lonely,

the world offers itself to your imagination,

calls to you like the wild geese, harsh and exciting  ̶

over and over announcing your place

in the family of things.

 

Min het ek toe geweet hoe “WIld Geese” my lewe daadwerklik sou begin verander.

 

‘n Jong Mary Oliver, foto deur Molly Malone Cook

 

Met Oliver se dood ’n paar dae gelede, het huldeblyke ingestroom vanuit ’n menigte oorde, iets wat die digter miskien nie eintlik ernstig sou opneem nie: sy het geglo dat haar gedigte vir hulself moes opstaan en wou nooit te veel oor een van hulle weggee nie. Alhoewel Oliver ’n uiters private persoon was (sy het slegs ’n handjievol onderhoude toegestaan in haar skryfloopbaan van ongeveer 55 jaar) het sy in die afgelope vyftien jaar of so ’n uiters gewilde voorleser van haar eie gedigte geword dermate dat bykans al haar byeenkomste stampvol was. Ook verskyn twee CD’s waarop sy haar gedigte lees.

 

Mary Oliver is gebore op 10 September 1935 in Cleveland, Ohio. Haar gesinslewe was uiters disfunksioneel: in ’n onderhoud met Maria Shriver in 2011 word dit bekend dat sy deur haar vader gemolesteer is as kind (iets wat vlugtig genoem is in die onderhoud). Haar moeder staan passief teenoor hierdie molestering. Twee gedigte in Dream Work (1986), “A visitor” en “Rage” is moontlik geskoei op hierdie bloedskande. Ek haal laasgenoemde aan:

 

Foto: Gisela Ullyatt

 

You are the dark song

of the morning;

serious and slow,

you shave, you dress,

you descend the stairs

in your public clothes

and drive away, you become

the wise and powerful one

who makes all the days

possible in the world.

But you were also the red song

in the night,

stumbling through the house

to the child’s bed,

to the damp rose of her body,

leaving your bitter taste.

And forever those nights snarl

the delicate machinery of the days.

When the child’s mother smiles

you see on her cheekbones

a truth you will never confess;

and you see how the child grows  ̶

timidly, crouching in corners.

Sometimes, in the wide night

you hear the most mournful cry,

a ravished and terrible moment.

In your dreams she’s a tree

that will never come to leaf  ̶

in your dreams she’s a watch

you dropped on the dark stones

till no one could gather the fragments  ̶

in your dreams you have sullied and murdered,

and dreams do not lie.

 

Op hoërskool bank sy skool vir ’n lang tyd en verdiep haarself in Walt Whitman se poësie en die natuur; die omgewing waar hulle bly is landelik, omring deur woude:

 

 

Walt Whitman

 

When the high school I went to experienced a crisis of delinquent student behavior, my response was to start out for school every morning but to turn most mornings into the woods instead, with a knapsack of books. Always Whitman’s was among them. My truancy was extreme, and my parents were warned that I might not graduate. For whatever reason, they let me continue to go my own way. It was an odd blessing, but a blessing all the same. Down by the creek, or in the wide pastures I could still find on the other side of the deep woods, I spent my time with my friend: my brother, my uncle, my best teacher (Blue Pastures).

 

Ander groot invloede op haar werk sluit in: William Blake, Percy Shelley, John Keats, Henry David Thoreau, Ralph Waldo Emerson, en Edna St Vincent Millay en in later jare, Rumi. Oliver skryf ’n essay oor Emerson ter inleiding van die 2000-uitgawe van The Essential Writings of Ralph Waldo Emerson. Die volgende aanhaling uit hierdie inleiding kan ook as opsomming dien van Oliver se lewensuitkyk en oeuvre:

 

The one thing he is adamant about is that we should look  ̶-  we must look  – for that is the liquor of life, that brooding upon issues, that attention to thought even as we weed the garden or milk the cow.

 

In 1953 besoek sy Steepletop, die tuiste van die digter Edna St Vincent Millay, waarna sy later teruggaan om daar in te woon as assistent van Norma Millay, Edna se suster, wat aangestel is as Millay se literêre eksekuteur. Nadat Oliver terugkeer na Ohio, studeer sy vir ’n jaar onderskeidelik aan die Ohio State-universiteit en Vassar-kollege, nadat sy ’n beurs ontvang. Sy voltooi egter nie haar studies nie, maar dit verhoed haar nie om in 1980 ’n Mather besoekende professorskap te ontvang aan Case Western Reserve-universiteit nie. Sy word ook aangestel as die poet-in-residence by Bucknell-universiteit in 1986. Vele ander aanstellings volg.

 

 

Edna St Vincent Millay

 

 

Haar eerste bundel, No Voyage and Other Poems, verskyn in Engeland in 1963; sy werk indertyd by die Mobile Theatre Ltd in Londen. Die volgende aanhaling uit die flapteks wys dat sy as jong digter reeds die invalshoek van haar latere bundels intuïtief aangevoel het:

 

 

No Voyage and Other Poems. Foto: Gisela Ullyatt

 

She believes that an “affirmation” of life is just as justifiable as an affirmation of despair”. She has also attempted to “marry technique and emotion in order to express simple human truth in such a way that it should be conveyed with purpose and clarity to the listener and the reader”.

 

Oliver is ’n bekroonde digter: hoogtepunte is in 1984 wanneer die Pulitzer-prys vir American Primitive aan haar toegeken word asook in 1992 met die National Book Award vir New and Selected Poems (Volume1).

 

Dis moeilik om reg te laat geskied aan ’n digter soos Mary Oliver. “Wild Geese” het my oopgebreek op daardie wintermiddag in 2007 toe my kop vol donkerte was; toe ek nie meer gedigte kon skryf nie. Maar soos ek meer van haar gedigte begin lees het, het die lig deur ’n skrefie begin val wat stadigaan ’n luik vol helder lig geword het. My eerste blog op Versindaba handel oor Mary Oliver (sien asseblief die bibliografie wat die skakel insluit):  Stadig maar seker het ’n doktorale tesis vorm begin aanneem en op 11 September 2013 het ek my Ph.D. ontvang vir “Bride of Amazement”: A Buddhist Perspective on Mary Oliver’s Poetry. Die gedig waarop my titel geskoei is, is “When death comes”:

 

Foto: Gisela Ullyatt

 

When death comes

like the hungry bear in autumn;

when death comes and takes all the bright coins from his purse

 

to buy me, and snaps the purse shut;

when death comes

like the measle-pox;

 

when death comes

like an iceberg between the shoulder blades,

 

I want to step through the door full of curiosity, wondering:

what is it going to be like, that cottage of darkness?

 

And therefore I look upon everything

as a brotherhood and a sisterhood,

and I look upon time as no more than an idea,

and I consider eternity as another possibility,

 

and I think of each life as a flower, as common

as a field daisy, and as singular,

 

and each name a comfortable music in the mouth,

tending, as all music does, towards silence,

 

and each body a lion of courage, and something

precious to the earth.

 

When it’s over, I want to say: all my life

I was a bride married to amazement.

I was the bridegroom, taking the world into my arms.

 

When it’s over, I don’t want to wonder

If I have made of my life something particular, and real.

I don’t want to find myself sighing and frightened,

or full of argument.

 

I don’t want to end up simply having visited this world.

 

(New and Selected Poems, Volume One)

 

Dankie, dogter van Ohio, digter van Provincetown; Bruid van Verwondering.

 

New York Times

 

BIBLIOGRAFIE

 

Atkinson, B. ed. 2000. The Essential Writings of Ralph Waldo Emerson. New York: Modern Library (Random House).

Oliver, M. 1963. No Voyage, and Other Poems. Londen: J.M. Bent.

Oliver, M. 1986. Dream Work. New York: Atlantic Monthly.

Oliver, M. 1992. New and Selected Poems, Volume One. Boston, MA: Beacon.

Oliver, M. 1995. Blue Pastures. New York: Harcourt.

Ullyatt, G. 2013. “Bride of Amazement”: A Buddhist Perspective on Mary Oliver’s Poetry. Ongepubliseerde doktorale tesis. Potchefstroom: Noordwes-Universiteit.

Gisela Ullyatt. Mary Oliver se Blue Horses.

Gisela Ullyatt. Mary Oliver en die Zen van aandagtigheid

Wicus Luwes. Dis in die sterre geskryf

Thursday, July 17th, 2014

Foto: Supermaan – Julie 2014
(Bron: http://www.businessinsider.com/supermoon-pictures-july-2014-photos-2014-7)

Per geleentheid luister ek na Holst se ‘Die Planete’ in my TV-kamer en ek besef een ding: my TV-kamer is te klein vir hierdie musiek. Ek dink dit moet ongelooflik wees om dit in ‘n groot teater te kan hoor. Ek dink toe verder dat indien ek dit wel in ‘n groot teater sou hoor, ek miskien dieselfde sou voel: dat die teater te klein is vir die musiek.

“Ground Control to Major Tom
Take your protein pills and put your helmet on”

– Uit David Bowie se lied, Major Tom

Die wetenskaplikes kry elke dag ‘n nuwe sonnestelsel of swart gat. Ons sien so min met die blote oog en met teleskope sien ons nie veel verder nie. Die Mars karretjie stuur foto’s van die Mars-oppervlak en die ‘Higgs boson’-partikel is ‘n gewigte saak vir die mense van CERN. Een van die dae is SKA en MeerKAT deel van die wêreld se poging om dieper in die verlede te kan kyk en te soek na iets wat nog net in teorieë en tekenprente bestaan.

When I Heard the Learn’d Astronomer
deur Walt Whitman

When I heard the learn’d astronomer,
When the proofs, the figures, were ranged in columns before me,
When I was shown the charts and diagrams, to add, divide, and measure them,
When I sitting heard the astronomer where he lectured with much applause in the lecture-
room,
How soon unaccountable I became tired and sick,
Till rising and gliding out I wander’d off by myself,
In the mystical moist night-air, and from time to time,
Look’d up in perfect silence at the stars.

Uit: Leaves of Grass, wat die eerste keer in 1855 uitgegee is, maar voordurend verander is deur Whitman

 

Die maan was besonder naby aan die aarde gedurende die afgelope week – dit word blykbaar ‘n supermaan genoem. Ek verstaan ook hoekom ek oor die heelal wil skryf, want ek dink nie dis net die getye van die see wat die aantrekkingskrag aanvoel nie. Die sterre het min geword in die huidige tyd waarin ons leef. Stadsliggies het die sterre uitgedoof. ‘n Mens kan seker nie die invloed wat die sterre en die maan op ons het afskryf net omdat dit nie meer duidelik te siene is nie.

Die planeet, wat nou dwerg-planeet geword het, Pluto, is nie ontdek deurdat dit deur ‘n sterrekyker gesien is nie. Die planeet se invloed of aantrekkingskrag het die ruimte rondom hom beïnvloed en sterrekykers na die hemelliggaam laat soek. Ek wonder hoeveel dinge ons miskyk of ignoreer omdat ons nie die invloed wat dit het, kan raaksien nie.

n Sterrekyker sonder teleskoop
Jan Vermeer se skildery, ‘The Astronomer’ (sien hierbo), vertoon ‘n sterrekyker sonder ‘n teleskoop. Die enigste aanduiding van die man se beroep is die boek –  Metius se Institutiones Astronomicae Geographicae en die skildery van Moses wat as Egiptiese prins die sterrehemel by die beste skole bestudeer het. Wat vir my opval is dat die sterrekyker eintlik soos ‘n ster na die aarde kyk. Dit is dus nie die mens wat na die ster kyk nie, maar mens wat die rol van die ster inneem en na die aarde kyk. Wat sou die sterre sien as dit na ons aarde kyk?

Die toekoms of verlede
Terwyl die teleskope kyk na dinge wat reeds gebeur het en na die oorsprong van alles soek, kyk ander weer na die sterre om te sien wat in die toekoms gaan gebeur. Ek probeer tans my kennis oor die sterre verbreed sodat ek meer het om vir ons kleuters te wys as net ‘die drie konings’. Ek het gedink dat dit goed sou wees om die konstellasies soos die Skerpioen of the Boogskutter ens. te probeer identifiseer. Die probleem is egter dat al die sterretekens onderstebo in die Suidelike halfrond is. Ek wonder wat die arme skeepvaarders moes dink nadat hul die doldrums oorleef het. Dis interessant om op te lees oor die Aborigines se verhale oor ‘n kanoe. Die Noordelike halfrond ken die drie sterre wat die kanoe vorm as Orion se belt of die drie konings.

“Sou jy die Sewester met ‘n band kon vasknoop of die band van Orion kon losmaak?
Kan jy die sterre op hulle tyd laat opkom, kan jy die Beer met sy kleintjies laat uitkom?”
– Job 38:31-32

 

Gelukkig het sterrekunde ook ‘n ligter kant soos wat dit blyk uit ‘n kroeglied uit ‘n vorige eeu:

” Copernicus, the learned wight,
The glory of his nation,
With draught of wine refreshed his sight,
And saw the earth’s rotation;
Each planet then its orb described,
The moon got under way, sir;
These truths from nature he imbibed
For he drank his bottle a day, sir!”

Bron: http://www.astro.umd.edu/~jph/drink.pdf

Sterrekyk op die naat van die rug
Daar is iets bekoorlik aan die naghemel en ek dink elke mens moet dit ten minste een keer in hul lewe waag om op die naat van hul rug na die sterre te kyk. Die krapperige gras deur ‘n knie-kombers en ‘n glas rooiwyn sal moontlik maak dat jy die sterre in die hemel vir die sterre in jou mede-sterrekyker se oë wil verruil, maar selfs daardie soort sterrekykery het ‘n tyd en plek.

As komete lief kon hê

Ek draai al om jou kern
jy draai by my verby
Ek wentel deur die donker
totdat jou lig my lei

Ek los vir jou n kristalstreep
dat jy my krummels in
die kosmos kan kry
‘n stukkie om aan vas te hou
tot jou nabyheid my weer kan verbly

Ek sal die planete vra om
jou pad skoon te hou
die sterre
om jou baan te verlig

Ek sal met ‘n kortpad deur die
melkweg gly

en vir jou wag

Tot ons mekaar
oor n duisend jaar
weer hier kry

 

Hoe verder ek hieroor oplees, hoe minder weet ek wat sterrekykery alles behels. Die definisie van ‘n sterrekyker vervaag en ek weet nie eers meer of ek na die sterre kyk en of die sterre dalk na my kyk nie.

The astronomer

In the shadow of the temple my friend and I saw a blind man sitting alone. And my friend said, “Behold the wisest man of our land.”
Then I left my friend and approached the blind man and greeted him. And we conversed.
After a while I said, “Forgive my question, but since when hast thou been blind?”
“From my birth,” he answered.
Said I, “And what path of wisdom followest thou?”
Said he, “I am an astronomer.”
Then he placed his hand upon his breast, saying, “I watch all these suns and moons and stars.”

Bron: The Madman deur Kahlil Gibran

Desmond Painter. Whitman, die digkuns, en die utopiese verbeelding

Wednesday, July 14th, 2010
Octavio Paz

Octavio Paz

Die nuwe semester is op hande en ek moet ‘n honeursmodule in sosiale sielkunde voorberei, maar dit is yskoud in Stellenbosch en ek is nog lui na ‘n paar dae vakansie in die Oos-Kaap. In pleks van werk sit ek dus by my lessenaar en luilees ‘n essay oor Walt Whitman in Octavio Paz se pragtige bundel, On Poets and Others.

Die essay is oorspronklik in 1956 geskryf en die bundel is deur Michael Schmidt vertaal en in 1987 deur Carcanet Press uitgegee. Ek het dit op die rak in die J.S. Gerickebiblioteek gevind terwyl ek eintlik op soek was na ‘n heel ander boek. Trouens, ek het al klaar vergeet wat die titel van daardie ander boek was…

So begin Paz se essay oor Whitman: “Walt Whitman is the only great modern poet who does not seem to experience discord when he faces his world. Not even solitude; his monologue is a universal chorus. No doubt there are at least two people in him: the public poet and the private person who conceals his true erotic inclinations. But the mask — that of the poet of democracy — is rather more than a mask; it is his true face. […] The uniqueness of Whitman’s poetry in the modern world cannot be explained except as a function of another, even greater, uniqueness which includes it: that of America.”

In hierdie opsig merk Paz op dat Amerika streng gesproke nooit ontdek is nie. Jy kan nie iets ontdek wat nie bestaan nie. ‘n Mens moet eerder praat van die uitvinding (lees ook: verbeelding en verdigting) van Amerika. “If America is a creation of the European spirit, it begins to emerge from the sea-mists centuries before the expedition of Columbus. And what the Europeans discover when they reach these lands is their own historic dream.”

Walt Whitman

Walt Whitman

Amerika, skryf Paz, is ‘n beliggaming van ‘n Europese utopie. “The dream becomes a reality, a present; America is a present: a gift, a given of history. But it is an open present, a today that is tinged with tomorrow. The presence and the present of America are a future; our continent is, by its nature, the land which does not exist on its own, but as something which is created and invented. Its being, its reality or substance, consists of being always future, history which is justified not by the past but by what is to come. Our foundation is not what America was but what it will be. America never was; and it is, only if it is utopia, history on its way to a golden age.”

Die stryd vir onafhanklikheid van Europa en die verskillende Amerikaanse revolusies, Noord sowel as Suid, dien as “a correction of American history and, as such, a restoration of the original reality.” Hierdie realiteit is, volgens Paz, die beginsel van die toekoms: “Thanks to French revolutionary principles, Latin America becomes again what it was at its birth: not a past, but a future, a dream.” Ek hou nogal van hierdie idee van ‘n soort “utopiese surplus”; die idee dat die mees werklikheidsgetroue uitbeelding van ‘n land die droom, en meer spesifiek, die toekomsdroom is. Op hierdie manier word die verbeelding verhef tot ‘n realiteitsbeginsel, ‘n dryfveer van die geskiedenis en die politiek, eerder as bloot ‘n bron van valse bewussyn wat teenoor “realisme” en “pragmatisme” gestel kan word.

Maar hierdie utopiese dimensie van (veral Noord-)Amerikaanse selfskepping het natuurlik ook ‘n donker sy, en die digkuns kan nie sondermeer in diens van die utopiese verbeelding gestel word nie. “The North American attitude can be condemned in these terms: all that does not have a part in the utopian nature of America does not properly belong to history: it is a natural event and, thus, it doesn’t exist; or it exists only as an inert obstacle, not as an alien conscience. Evil is outside, part of the natural world — like Indians, rivers, mountains, and other obstacles which must be domesticated or destroyed; or it is an intrusive reality (the English past, Spanish Catholocism, monarchy, etc.). The American War of Independence is the expulsion of the intrusive elements, alien to the American essence. […] In other places the future is a human attribute: because we are men, we have a future; in the Anglo-Saxon America of the last century, the process is inverted and the future determines man: we are men because we have a future. And whatever has no future is not man. Thus, reality leaves no gap at all for contradiction, ambiguity, or conflict to appear.”

Amerikaanse Indiaan

Waar laat dit die groot Walt Whitman, volgens Octavio Paz? “Whitman can sing confidently and in blithe innocense about democracy militant because the American utopia is confused with and indistinguishable from American reality. Whitman’s poetry is a great prophetic dream, but it is a dream within another even greater one that feeds it. America is dreamed in Whitman’s poetry because it is a dream itself. And it is dreamed as a concrete reality, almost a physical reality, with its men, its rivers, its cities and mountains. All that huge mass or reality moves lightly, as if it were weightless; and in fact, it is without historic weight: it is the future incarnate. The reality Whitman sings is utopian. By this I do not mean it is unreal or exists only as idea, but that its essence, what enlivens it, justifies and makes sense of its progress and gives weight to its movements, is the future. […] Whitman was never aware that he dreamed and always thought himself a poetic realist. And he was, but only insofar as the reality he celebrated was not something given, but a substance crossed and recrossed by the future.”

Walt Whitman, Amerika se groot dromer, laat ons dus nie met ‘n onproblematiese voorbeeld van hoe die “utopiese surplus” van ‘n bepaalde werklikheid, die van Afrika byvoorbeeld, ontgin en geaktiveer kan word nie. Wat is die verband dus tussen digter, digkuns en die utopiese? Hoe verbeel die digter die toekoms anders? Wat is die rol van die Ander in die digterlike verbeelding? Is daar hoegenaamd nog enige sin daarin om oor die digkuns in verhouding tot die utopiese te dink?

Bronstige Whitman in Moskou

Thursday, October 22nd, 2009
Walt Whitman

Walt Whitman

Op De Papieren Man se webblad lees ek dat Hilary Clinton, die Amerikaanse Minister van Buitelandse sake, onlangs ‘n standbeeld van Walt Whitman in Moskou – van alle plekke! – ingehuldig het. Die burgermeester van Moskou, Yuri Luzhkov, was ook teenwoordig by dié geleentheid. Die ironie is natuurlik dat Walt Whitman as eg Amerikaanse digter ook ‘n ikoon is in gay geledere vanweë sy uitgesproke homoseksualiteit. Daarteenoor is Luzhkov bekend vir sy haatspraak jeens gays. So het hy al na homoseksuele verwys as “satanisties” en alle “gay pride” parades in Moskou verbied.

Nikolaï Baïev, bekende Russsiese gay-aktivis, het Luzhkov se deelname as “grotesk” beskryf.

In haar toespraak het Clinton Walt Whitman aangehaal wat glo by geleentheid die volgende aan ‘n Rus gesê het: “You Russians, and we, Americans!… so far apart from each other, so seemingly different, and yet… in ways that are most important, our countries are so alike.”

Die standbeeld, wat deur die Moskouse beeldhouer Aleksandr Burganov gemaak is, staan by die Staatsuniversiteit van Moskou.  Nog ‘n beeld deur Burganov, van die Russiese skrywer Aleksandr Poesjkin, is reeds in 2000 voor die George Washington Universiteit staangemaak.

Nou ja toe. Wie het ooit kon dink dat ‘n koue oorlog uiteindelik tot sóveel warmte sal kan lei? Nietemin, die volledige berig kan op Rianovosti se webblad gelees word. As toegif plaas ek Johann de Lange se gedig, Kommunie 1 hieronder.

***
Die enigste nuwe toevoeging tot die blad vanoggend is Ilse van Staden se blog-inskrywing waarin sy opgewonde raak oor ‘n bokser in ‘n boks. Kostelik. Dan het ons gister by monde van ‘n Spesiale Nuuswekker bekend gemaak dat Loftus Marais die Ingrid Jonker-prys gewen het. Die volledige persverklaring kan ook in die Brieweboks gelees word. Die prys sal gedurende Sessie 3 op 28 November tydens vanjaar se Versindaba aan hom oorhandig word. Die prys behels die beroemde medalje, plus ‘n nominale kontantbedrag. ‘n Omvattende berig deur Willem de Vries kan hier gelees word.

Lekker rondkliek vandag; die naweek staan immers reeds voor die deur.

Mooi bly.

LE

 

Kommunie I

Sondagaand, die promenade:
in kortbroeke en t-hemde
daag ons op: die gemeente
van die vlees
en Walt Whitman
was met ons,
hoogpriester,
met sy lang wit baard
en sy hande op ons almal
‘n benediksie op sweetblink lywe,
op ons tonge die kosbare wit
sakrament van die fallus.

Ons ken hom ook daar
alleen in ‘n bieghokkie
waar ons kniel
voor die klein gode
wat deur ‘n loergat seën
en wywaters van die doop
op ons tonge laat reën.

(c) Johann de Lange (Uit: Vleiswond, 1993: Human & Rousseau)