Posts Tagged ‘Walter Benjamin’

Bester Meyer. Die Taal van die Waarheid

Wednesday, April 27th, 2022

 

Die Taal van die Waarheid

(vertaling as hartsbegeerte van iets groter)

 

In sy opstel On Language as Such and on Language of Man verduidelik Walter Benjamin dat soos wat ʼn mens kan praat van, byvoorbeeld: iemand praat met my in die ‘taal van musiek’ of in die ‘taal van ballet’, dat daar ook iets soos die ‘Taal van Tale’ is. God het – as gevolg van júís die skeppingsdaad, wat met die benaming van dinge gepaard gegaan het – ons as mense die reg gegee om sekere dinge – in taal – te kan benoem. God het taal in ons ingeblaas en gevolglik is taal goddelik. Taalgebruik is op sigself ʼn skeppingsdaad wat in die proses van skepping – hetsy deur middel van skryf, vertaling, dig – ʼn kunswerk daarstel. Vertaling kan dan ook gesien word as die mens se reg om iets te benoem, om in die proses van benaming lig te probeer werp op die ‘Taal van Tale.’ Iets wat gestalte kan kry ás die vertaler – in watter sisteem ook al – vertaal vanaf die beginpunt: “In die begin was die Woord daar, en (dáár)die Woord is God” – én dan bloot net dit wegbeitel wat oortollig is. Benjamin maak dan ook die belangrike opmerking in dieselfde opstel: “Translation is the removal from one language into another throough a continuum of transformations. Translation passes through continua of transformations, not abstract areas of identity and similarity.”

In sy opstel Des Tours de Babel gebruik Jacques Derrida ʼn dekonstruktiewe benadering met betrekking tot die bogenoemde opstel en dan ook Benjamin se toonaangewende opstel met betrekking tot vertaling: The Task of the Translator. Aldus Derrida, deur dekonstruktiewe aanwending van gebeure soos vervat tydens die bou van die Bybelse Toring van Babel, word die behoefte aan vertaling van enige teks (oorspronklik of reeds voorheen vertaal) bepaal aan die hand van of dit (die teks) – ter gelyker  tyd – uitroep na/vir vertaling én of dit vertaling verbied. Só ʼn teks (in watter sisteem ook al) maak vertaling dan nodig en (straks) ónmoontlik in dieselfde asem. Derrida verwys met betrekking tot beide van Benjamin se opstelle dat dit juis die verwantskap tussen tale is wat die vertaler in staat stel om die ‘Taal van Tale’ ryp te laat word, en dat dit dit die moontlikheid gee om vrygestel te kan word. Alhoewel ‘vertaling vorm is’ – met ander woorde, daar is aspekte soos ekwivalensie, betekenis, manier van betekenisgewing, klank, ensovoorts wat ʼn belangrike rol speel –  is dit die plig van die vertaler/omdigter/transformeerder: “to release in his own language that pure language which is exiled among alien tongues, to liberate the language imprisoned in a work in his re-creation of that work. For the sake of the pure language, he breaks through the barriers of his own language.” Enige vertaling/omdigting/verwerking wat ʼn leser die voorreg gee om in aanraking met hierdie Reine Taal te kom, kan as geslaagd beskou word. Dit is egter slegs die leser wat hierdie vraag (of ʼn vertaling geslaagd is) kan beantwoord.

Volgens Benjamin is taal – as gevolg van vertaling – in konstante wisseling, totdat die Reine Taal vrygestel (kan) word deur die harmonie van die verskillende wyses van betekenis wat verander word, ontvorm word en nuwe lewe gegee word júís as gevolg van vertaling. En dan voorts: “it is translation that catches fire from the eternal life of the works and perpetually renewed life of language; for its translation that keeps putting the hallowed growth of languages to the test”.

Die vraag is dan: moet ʼn mens vertaling in die breë konteks aanmoedig of ontmoedig? Is dit nie wonderlik om, byvoorbeeld, ʼn gedeelte van The Religion of Man wat in Afrikaans vertaal is deur Mellet Moll in sy opstel oor Einstein en Tagore (soos geplaas op hierdie blad) in Afrikaans te kan lees nie? Is dit nie ʼn belewenis om Darwiesj se stem – vervleg met die van Breyten Breytenbach – soos lewe gegee in Oorblyfsel/Voice over (die nomadiese gesprek) – wat ook maar ʼn vorm van vertaling/transformering is – in Afrikaans te kan waardeer nie?

Miskien is die rede hoekom die Facebook-digters nooit digters of literêre vertalers word nie, juis as gevolg van die feit dat hulle bloot net as amateurs beskou word. Dat die taal, vertaling, omdigting – selfs gedigte – gehou word in die hand van die letterkundige bourgeoisie. Laat my dink aan die ironie met betrekking tot die woorde van die ou liedjie van Simon and Garfunkel: “The words of the Prophets are written on the subway walls” en dan miskien ook aan wat Fady Joudah gesê het in sy voorwoord tot Unfortunately, it was Paradise: “Die onvertaalbaarheid in poësie is meer as ʼn noodsaaklikheid, dit is die voorwaarde van vertaling, ʼn lewensgewende skepping van diskontinuïteit. In Darwiesj se digkuns is dit ook die lang pad (terug) huis toe. Dit is wat vertalers

            toevertrou aan die feniks –

            ʼn bietjie vuur van sy geheimenis

            sodat sy – die ligte ná hom –

in die tempel aan die brand kan steek.”

 

Bronne:

  1. Benjamin, W. 1996. Walter Benjamin: Selected Writings Volume 1, 1913-1926. The Belknap Press of Harvard University. London England.
  2. Benjamin W. 1968. Illuminations. Harcourt Brace Jovanovich Inc.
  3. Derrida, J. 1985. Des Tours de Babel soos verskyn in Difference in Translation. Cornell University Press, Itaca & London.
  4. Darwiesj, M. 2003. Unfortunately, It was Paradise, Selected Poems. University of California Press. London England (soos in Afrikaans vertaal deur die skrywer).
  5. Breytenbach, B. 2009. Oorblyfsel/Voice Over (op reis in gesprek met Magmoed Darwiesj)/(the nomadic conversation with Mahmoud Darwish). Human & Rousseau. Kaapstad.

 

Desmond Painter. Die dood van die flâneur

Monday, August 30th, 2010

I

Terug in my hotelkamer (in Notting Hill) na ‘n dag van baie stap. My voete en my bene pyn behoorlik. Ek het ‘n vae idee gehad van waar ek heen wou loop (van Bloomsbury na Trafalgar Square; van Trafalgar na die Tate Modern; van die Tate na die Southwark Cathedral; van Southwark met die moltrein na Islington, om dan daar redelik doelloos maar deeglik te eksploreer). Nie net het ek die afgelope twee dae groot afstande per voet deur die stad afgelê nie, maar sekerlik ook kilometers opgestapel deur van een uitstalkamer na ‘n ander te loop in die National Museum en die Tate Modern.

 

II

I wander thro’ each charter’d street,

Near where the charter’d Thames does flow.

And mark in every face I meet

Marks of weakness, marks of woe.

(William Blake, uit London)

 

III

Dit bly ‘n voorreg om die bekende skilderye van Vermeer, Rembrandt, Monet, Picasso ens. te kan sien (reproduksies in boeke is maar net nie dieselfde nie: jy moet die kwashale kan síén) maar daar is ook so baie wat vir my totaal nuut is – veral in die manjifieke Tate Modern. ‘n Stel skilderye wat my vandag besonder getref het, is die Duitse kunstenaar Gerhard Richter se post-ekspressionistiese reeks Cage (1-6). Dit bestaan uit ses groot doeke (seker amper 3mx3m) waarop die skilder laag op laag verf eers aangebring het en dan telkens weer deels afgekrap het, om sodoende verrassende en onbeplande patrone en kleurskakerings te onthul. Die reeks is na die Amerikaanse komponis John Cage vernoem omdat Richter, soos Cage, probeer werk met kans en toevallige kombinasies. Hier is ‘n interessante aanhaling deur Richter: “I don’t know what I want; I am inconsistent, non-committal, passive; I like the indefinate, the boundless; I like continual uncertainty.”

 

IV

 

Dansend in Londen

Dansend in Londen

 

 

V

Besef pas ek het nog nie ‘n geprek met ‘n ander mens gevoer sedert ek Vrydagmiddag in Stellenbosch vir Claire totsiens gesê het nie. Ek praat nou nie van interaksies met kelners en so aan nie, maar van werklike gesprekke. Dit is asof ek vastend is. Ek is besig met ‘n gespreks-detox. Almal het dit nou en dan nodig. Almal moet soms ‘n vreemde stad invaar. Of ‘n bekende stad herontdek. Laat jouself meesleur deur die skares; soek die stil strate op waar jy jou voetstappe kan hoor op die teer; hou mense dop met nuuskierigheid en ‘n vrygewige verbeelding. ‘n Stad is meer as monumente en museums. ‘n Stad is mense en mobiliteite, al die miljoene trajekte van weggaan, besoek en tuiskoms, al die vullis en  verdwaal, al die eenselwighede en al die skitterende klein verrassings.

 

VI

Op die oewer van die Teems

Op die oewer van die Teems

 

 

VII

“Not to find one’s way in a city may well be uninteresting and banal. It requires ignorance – nothing more. But to lose oneself in a city – as one loses oneself in a forest – that calls for quite a different schooling. Then signboards and street names, passers-by, roofs, kiosks, or bars must speak to the wanderer like a cracking twig under his feet, like the startling call of a bittern in the distance, like the sudden stillness of a clearing with a lily standing erect at its centre.” (Walter Benjamin)

 

VIII 

Protesaksie in Londen

Protesaksie in Londen

 

IX

In ‘n land soos ons s’n, Suid-Afrika, met sy gebrekkige openbare vervoer, dikwels onderontwikkelde (en gerassifiseerde) openbare ruimtes en endemiese geweld, is hierdie soort stappende toe-eiening van ‘n stedelike ruimte, die terugdwing van stedelike ruimte tot ‘n (mede-)menslike skaal, hoegenaamd moontlik? Of is hierdie net ‘n eurosentriese nostalgie?

 

X

Hy’s glo getref deur ‘n dwaalkoeël –

maar wie weet uit watter geweer?

Daar op die sypaadjie in ‘n poel

bloed lê hy: die flâneur.

Andries Bezuidenhout. Die geskiedenis se engel

Tuesday, March 9th, 2010

“Daar is ʼn skildery deur Klee, getiteld Angelus Novus. ʼn Engel in die afbeelding lyk of hy stip oor iets nadink, maar op die punt is om daarvandaan weg te beweeg. Sy oë is gesper, sy mond oop, sy vlerke gespan. Dít is hoe die engel van die geskiedenis moet lyk. Sy aangesig is na die verlede toe gedraai. Waar iets vir ons soos ʼn ketting van opeenvolgende gebeure lyk, sien hy ʼn enkele katastrofe wat onophoudelik soos wrakstukke voor sy voete neergesmyt word. Die engel sou graag wou verpoos, die dooies opwek en dit wat gebreek is weer heelmaak. Maar ʼn storm woed vanuit die Paradys, het hom aan die vlerke beet en waai so onstuimig dat die engel hulle nie weer kan sluit nie. Die storm dryf hom genadeloos die toekoms in, waarop sy rug gekeer is, terwyl die rommelhoop voor hom ten hemele aangroei. Hierdie storm is dit wat ons vooruitgang noem.”

Hierdie is my Afrikaanse vertaling van een van Walter Benjamin se veel aangehaalde aanhalings. Dit kom uit Über den Begriff der Geschichte. Dalk klink dit so lomp omdat Afrikaans te naby aan Duits is.

Die verwysing is natuurlik na Paul Klee, wat deel van Kandinsky se Blaue Reiter-groep was en later ʼn dosent aan die Bauhaus was. Sylvia Plath het ʼn paar gedigte geskryf wat deur van Klee se skilderye en etse geïnspireer is. Op ʼn keer is Klee gevra wat hy werklik sou wou doen… of wat die hoogste vorm van kuns is… of iets soortgelyks. Hy was ʼn skilder, het ʼn gesonde belangstelling in musiek gehad en het gedigte geskryf. Sy antwoord was die poësie.

Die vroeë moderniste interesseer my op die oomblik. Dalk is dit omdat hulle ʼn eeu gelede aan die werk was. Dalk is dit omdat hulle in soortgelyke tye as ons gelewe het, ook nie bewus was van die oorloë wat sou kom nie. Dalk is dit maar net omdat ek aanklank by die estetika vind – die pragtige geboue wat onbeskaamd aan ʼn beter toekoms geglo het. Daardie elegante lyne beteken nou iets heeltemal anders, omdat die engel reeds verbygewaai het. Ons sit iewers op een van die rommelhope, kyk hoe die vlerke fladder.

Wat noem ons hierdie tyd?

Die volgende is ʼn vertaling van een van Klee se gedigte, deur Anselm Hollo. Ek het dit op die internet opgespoor:

INDIVIDUALITY

Individuality?
is not of the substance of elements.
It is an organism, indivisibly
occupied
by elementary objects of a divergent character:
if you
were to attempt division, these parts
would die.

Myself,
for instance: an entire dramatic
company.

Enter an ancestor, prophetic;
enter a hero, brutal
a rake, alcoholic, to argue
with a learned professor.
A lyrical beauty, rolling her eyes
heavenward, a case
of chronic infatuation —
enter a heavy father,
to take care of that.
enter a liberal uncle — to arbitrate. . . .
Aunt Chatterbox gossiping in a corner.
Chambermaid Lewdie, giggling.

And I, watching it all,
astonishment in my eyes.
Poised, in my left hand
a sharpened pencil.

A pregnant woman!, a mother
is planning
her entrance —
Shushhh! you
don’t belong here
you
are divisible!
She fades.