Philip de Vos. De Kat van ome Willem

 

Vra iemand my hoe ek skryf, kan ek alleen antwoord die joos weet.

 

Hoe ek ’n versie vertaal, is miskien veel makliker om te verduidelik, veral as die vertaling nog so vars in my geheue lê..

 

 

Toe ek Annie M.G. Schmidt se wonderlike kinderversies in Augustus 1984 in Amsterdam ontdek het, was dit die begin van ’n liefdesverhouding; eensydig miskien, want sy sou nooit daarvan weet nie, en my groot liefdestaak was toe ek van haar versies in Afrikaans begin vertaal het en wat later as Die spree met Foete gepubliseer is en hierdie liefde het na al die jare nog steeds by my gebly totdat ek ’n week gelede besluit het om weer van haar kinderversies te vertaal.

Omdat my vermoë om uit Nederlands te vertaal miskien ’n bietjie verroes het, het ek besluit om met iets eenvoudig te begin: De Kat van ome Willem – ’n versie wat as jy eenkeer die Wim Sonneveld-toonsetting gehoor het, vir ewig en altyd met sy irriterende onthoubare wysie in jou kop sal kom vassit.

Afrikaans en Nederlands is so familie van mekaar en behoort dus ewe maklik wees om te vertaal, maar op die ou end is dit glad nie so nie. Eerstens is daar die Nederlandse werkwoorde met hulle twee lettergrepe, waar die Afrikaans net een het. Dan daardie dubbele nie … nie, maar soos Leon Rousseau onlangs gesê het, is dit nou seker hoog tyd om daarvan ontslae te raak. En wat in Nederlands rym, rym nie noodwendig is Afrikaans nie. En laastens sekere woorde en gebruike sal veels te vreemd vir ’n Afrikaanse kind se ore wees.

Maar om by die begin te begin. Hier is die Nederlandse versie:

De kat van ome Willem is op reis geweest
Op reis geweest, op reis geweest
De kat van ome Willem is op reis geweest
Waar ging die dan naar toe, hee

Hij is voor zeven maanden naar Parijs geweest
Parijs geweest, Parijs geweest
Zodat ‘ie nou alleen maar Franse kranten leest
Bonjour en voulez vouz

Hij heeft zoiets elegants
Hij geeft kopjes op z’n Frans
Hij gaat met de rozenkrans naar de Franse kathedraal
Allemaal (allemaal), allemaal (allemaal)
Ja de kat van ome Willem is brutaal, oh la la

Die kat is op een echte Franse school geweest
Op school geweest, op school geweest
Die kat is op een echte Franse school geweest
En zegt nou “oh, pardon”

Hij is ook op visite bij de Gaulle geweest
De Gaulle geweest, de Gaulle geweest
Hij is ook op visite bij de Gaulle geweest
En zegt voortdurend “non”

Zingt een liedje op z’n Frans
Over de maagd van Orleans
Hij lust enkel sjuderans
En af en toe cognac
Op ‘t dak (op ‘t dak), op ‘t dak (op ‘t dak)
En hij wil alleen maar op een Franse bak (kale kak)

De kat van ome Willem is op reis geweest
Op reis geweest, op reis geweest
De kat van ome Willem is op reis geweest
Waar ging die dan naar toe, hee

Hij is voor zeven maanden naar Parijs geweest
Parijs geweest, Parijs geweest
De kat van ome Willem is op reis geweest
Bonjour en voulez vouz

 

Sommer by die eerste sin al, het ek agtergekom dat daar verander sal moet word, veral as mens later met daardie simpel Wim Sonneveld-wysie wil saamsing.

Sou dié versie bloot op papier verskyn, kan die eerste sin vertaal word as:

Die kat van oom willem was op reis gewees, maar om dit te sing moet oom Willem twee lettergrepe hê. Ou oom Willem, sou deug, maar is moeiliker om te sing as Oupa Willem. Die p-konsonant maak dit veel makliker, maar nou het ’n oom skielik ’n oupa geword, maar dit is seker ’n makliker oplossing as ouma, en by kinderversies is geslagsoperasies seker nie goeie versie-materiaal nie.

 

Hier is dan die uiteindelike Afrikaans:

 
Die kat van oupa Willem was op reis gewees
Op reis gewees, op reis gewees

Die kat van oupa Willem was op reis gewees.

En waarna reis hy toe? Hoi!

 

Hy was vir sewe maande in Parys gewees

Parys gewees Parys gewees

En nou wil hy net heeldag Franse boeke lees.

bonjour en voulez-vouz

 

Gee hom net ’n kat se kans

dan praat hy die heeldag Frans

loop met sy gesangeboek na ’n Franse Katedraal

Nog ’n maal nog ’n maal

ja, die kat was ongelooflik spesiaal Oe la la!

 

Die kat was op ’n egte Franse skool gewees

op skool gewees op skool gewees

Die kat was op ’n egte Franse skool gewees

en sê nou: O merci

 

Hy was by Mona Lisa in die Louvre gewees

die Louvre gewees die Louvre gewees

Hy was by Mona Lisa in die Louvre gewees

en sê aanhoudend: oui

 

Kom ons sing ‘n bietjie Frans;

oor Parys en Orleans

Hy is mal oor Franse brood

en af en toe cognac

op die dak op die dak

en hy drink daar altyd op sy doodgemak.

Kakkerlak! Kakkerlak!

 

Die kat van oupa Willem was op reis gewees

Op reis gewees, op reis gewees

Die kat van oupa Willem was op reis gewees.

En waarna reis hy toe? Hoi!

 

Hy was vir sewe maande in Parys gewees

Parys gewees Parys gewees

En nou wil hy net heeldag Franse boeke lees.

bonjour en voulez-vouz

 

Die tweede probleem was by Franse kranten. Hier het ek ’n tweelettergrepige woord nodig gehad, en die woord boeke is dus seker na genoeg.

Toe kom die eerste moeilike gedeelte:

Hij heeft zoiets elegants
Hij geeft kopjes op z’n Frans

Hou sou ek dié gedeelte vertaal?  Ek weet ’n kat het soms die irriterende gewoonte om gewoonlik teen kat-haters se lywe met hulle koppe te kom aanskuur. Ek het g’n idee gehad hoe om dit te vertaal nie en het dit maar op my eie manier gedoen en nog steeds by die simpel-wysie gebly:

 Gee hom net ’n kat se kans

dan praat hy die heeldag Frans

 En dan gaan daardie kat met ’n rosekrans kerk toe en geen ordentlike Afrikaanse NG-kerk kind sal weet waarvan gepraat word nie, toe gee ek maar die kat ’n gesangeboek vir sy kerk-ganery.

Die woord brutaal het seker ’n gans ander betekenis in Nederlands, toe maak ek hom maar liewers spesiaal vir al daardie woorde wat op aal moes rym en word die Nederlandse allemaalnog ’n maal in Afrikaans.

Daniel Hugo het die anderdag by Versindaba gesê daar is nie veel rymwoorde in Afrikaans nie – maar deur my jare van in rym dink en skryf, het ek hopelik anders bewys. (Jammer, Daniel!)

In plaas van om De Gaul te besoek, want wie op aarde onthou nog wie De Gaul was – het ek die kat liewers na Mona Lisa toe gestuur, want Mona Lisa met daardie smile is tog vir ewig en altyd – en albei het tog Paryse assosiasies.

En dan kom ek skielik op die maagd van Orleans af. Behalwe dat dié arme vrou op die brandstapel die ewigheid in is (danksy die film Joan of Arc met die ongelukkige Ingrid Bergman wat ek in 1948 gesien het) sou vandag se kind seker meer oor Marge Simpson weet as daardie armsalige cross-dresser – dus het maar die pleknaam Orleans behou en vir arme Joan heeltemal uit die prentjie gelaat)

Toe volg ’n nogal moeilike gedeelte:

Hij lust enkel sjuderans
En af en toe cognac
Op ‘t dak (op ‘t dak), op ‘t dak (op ‘t dak)
En hij wil alleen maar op een Franse bak (kale kak)

En toe kom ek skielik agter dat daardie kat van sjuderans hou. In geen Hollandse woordeboek kon ek daardie woord opspoor nie, totdat ek dié woord Google en daar staan:

Sjuderaans(van ‘t Franse jus d’orange of appelsienensap)

Lemoensap sou nooit by die simpel wysie se metrum in gepas het nie, en nou kou die kat maar droë Franse brood in my versie.

En wat op aarde sou op ‘t dak beteken? Seker een of ander vreemde Hollandse gebruik, het ek gereken. Maar na baie dink, het ek maar ’n Hollandse vriend gebel, en al my gedink het niks gehelp nie, want op’t dak beteken maar net op die dak. Ja, so leer mens algaande dat jy soms nie te veel moet dink nie.

En toe laastens staan daar Kale kak!

Nee, wat dit ookal mag beteken, weet ek nou nog nie, maar dit klink vir my ore nie alte mooi nie en Kakkerlak behoort seker geen kinderore te besoedel nie.

Oom Willem klink seker nou ietsie anders in Afrikaans, maar as jy eers eenkeer daardie simpel wysie gehoor het sal jy dit nooit ooit weer vergeet nie en jy kan dit nou selfs in Afrikaans saamsing.

 

Gaan luister maar self by: http://www.youtube.com/watch?v=fC7Vqro4pJY

Bookmark and Share

Een Kommentaar op “Philip de Vos. De Kat van ome Willem”

  1. scienex :

    sjies, dat lijkt me moeilijk zeg… toch is deze vertaling zeer geslaagd

    twee opmerkingen:

    1) in dat filmpje wordt geen (algemeen) nederlands gezongen, maar haags – dat mag van mij allemaal hoor, maar het is dus niet representatief :o)

    2) ‘kale kak’ is, net als ‘kouwe kak’, een afkeurende benaming voor zogenaamd nette mensen (om in de buurt van het frans te blijven: een deftige dame heet ook wel een ‘kakmadam)

  •