Vertalings

Johann Wolfgang von Goethe (1749 – 1832). Vertaling in Afrikaans

Sunday, April 4th, 2021

 

 

 

Johann Wolfgang von Goethe. Vertaling uit Duits in Afrikaans deur Robert Schall

 

“Paaswandeling”

 

FAUST:  Bevry van die ys is rivier en lope

deur die lente se milde, verkwikkende blik,

in die dal spruit nuwe hoop se geluk;

die gryse winter, oud en gebroke,

trek hom in ruwe berge terug.

Daarvandaan stuur hy in sy vlug

net nietige vlae ysreën in stroke

oor die eerste groen van die veld;

maar die son duld nié dat iets wit hom laat geld:

Oral roer nou skepping en wil

alles met helder kleure besiel;

maar blomme kom kort in die kontrei

tog word dit deur fleurige mense verfraai.

Draai nou hier om, op dié hoë plek,

en kyk wat uit die stad uit trek!

Uit die duister van sy poort

stroom ʼn kleurryke menigte voort.

Elkeen wil graag in die son paradeer.

Hulle vier die opstanding van ons Heer,

want hulle staan vandag sélf op:

Uit hul huisies, laag en beknop,

uit die drukking van dak en plafon,

uit die straat se gewoel en gedrom

uit die boeie van werk en gesag,

uit die kerk se eerwaardige nag,

het hulle almal lig toe gekom.

Kyk! hoe die skare, asof gedrewe,

deur die tuine en lande versprei,

hoe die rivier se waters ewe

besig jolige skuite karwei,

en oorlaai dat hy byna sink,

vertrek hierdie laaste boot se vrag.

Selfs op die verste bergpaadjies blink

mense se vrolike kleredrag.

Ek hoor reeds die dorpsgewemel.

Hiér is die volk se ware hemel.

Oud en jonk juig in die gees:

“Hier is ek mens, en mag dit wees!”

 

 

uit: Faust I, Toneel 2 “Voor die poort”

 

*

 

“Osterspaziergang”

 

FAUST.  Vom Eise befreit sind Strom und Bäche

Durch des Frühlings holden, belebenden Blick,

Im Tale grünet Hoffnungsglück;

Der alte Winter in seiner Schwäche

Zog sich in rauhe Berge zurück.

Von dorther sendet er fliehend nur

Ohnmächtige Schauer körnigen Eises

In Streifen über die grünende Flur;

Aber die Sonne duldet kein Weißes:

Überall regt sich Bildung und Streben,

Alles will sie mit Farbe beleben;

Doch an Blumen fehlt‘s im Revier,

Sie nimmt geputzte Menschen dafür.

Kehre dich um, von diesen Höhen

Nach der Stadt zurückzusehen!

Aus dem hohlen, finstern Tor

Dringt ein buntes Gewimmel hervor.

Jeder sonnt sich heute so gern.

Sie feiern die Auferstehung des Herrn,

Denn sie sind selber auferstanden:

Aus niedriger Häuser dumpfen Gemächern,

Aus Handwerks- und Gewerbesbanden,

Aus dem Druck von Giebeln und Dächern,

Aus der Straßen quetschender Enge,

Aus der Kirchen ehrwürdiger Nacht

Sind sie alle ans Licht gebracht.

Sieh nur, sieh! wie behend sich die Menge

Durch die Gärten und Felder zerschlägt,

Wie der Fluss in Breit und Länge

So manchen lustigen Nachen bewegt,

Und bis zum Sinken überladen,

Entfernt sich dieser letzte Kahn.

Selbst von des Berges fernen Pfaden

Blinken uns farbige Kleider an.

Ich höre schon des Dorfs Getümmel.

Hier ist des Volkes wahrer Himmel.

Zufrieden jauchzet groß und klein:

“Hier bin ich Mensch, hier darf ich‘s sein!“

 

 

aus: Faust I, Szene 2 “Vor dem Tor”

 

Bronverwysing:

Goethe (1959). Die Grossen Dramen. Stuttgart: Europäischer Buchklub. (pp 188 – 189)

 

Bertolt Brecht. Vertaling in Afrikaans

Friday, March 26th, 2021

 

Bertolt Brecht. Vertaling van Duits in Afrikaans. Vert. deur Waldemar Gouws

 

Uit die leesboek vir stadsbewoners: Gedig nr. 9

 

Vier uitnodigings aan ‘n man uit verskillende oorde in verskillende tye

1.

Hier is daar vir jou ‘n huis

Hier is plek vir jou goed

Skuif die meubels soos dit jou pas

Sê wat jy nodig het

Hier’s die sleutel

Bly hier.

 

2.

Hier is ‘n sitkamer vir ons almal

En vir jou ‘n kamer met ‘n bed

Jy kan saam met ons werk op die werf

Jy het jou eie bord

Bly by ons.

 

3.

Hier is jou slaapplek

Die beddegoed is nog heel skoon

Slegs een man het dit gebruik

As jy vol fiemies is

Spoel jou bliklepel af in die waskom hier

Dan’s dit so goed soos nuut

Jy’s welkom om by ons te bly.

 

4.

Dit is die kamer

Gou speel, of anders kan jy ook hier bly

Vir ‘n nag, maar dit kos ekstra.

Ek sal jou nie pla nie

Terloops ek is nie siek nie.

Jy is hier so goed geholpe as waar ook al

Jy kan dus net sowel hier bly.

 

***

 

Aus dem Lesebuch für Städtebewohner: Gedicht Nr. 9

 

Vier Aufforderungen an einen Mann von verschiedener Seite zu verschiedenen Zeiten

 

1.

Hier hast du ein Heim

Hier ist Platz für deine Sachen

Stelle die Möbel um nach deinem Geschmack

Sage, was du brauchst

Da ist der Schlüssel

Hier bleibe.

 

2.

Es ist eine Stube da für uns alle

Und für dich ein Zimmer mit einem Bett

Du kannst mitarbeiten im Hof

Du hast deinen eigenen Teller

Bleibe bei uns.

 

 

3.

Hier ist deine Schlafstelle

Das Bett ist noch ganz Frisch

Es lag erst ein Mann drin

Wenn du heikel bist

Schwenke deinen Zinnlöfel in dem Bottich da

Dann ist er wie ein frischer

Bleibe ruhig bei uns.

 

4.

Das ist die Kammer

Mach schnell, oder du kannst auch dableiben

Eine Nacht, aber das kostet extra.

Ich werde dich nicht stören

Übrigens bin ich nicht krank.

Du bist hier so gut aufgehoben wie woanders

Du kannst also dableiben.

 

Uit: Bertolt Brecht se bundel Versuche, wat in 1930 gepubliseer is.

 

https://www.deutschlandfunkkultur.de/fundstueck-56-bertolt-brecht-vier-aufforderungen-an-einen.2156.de.html?dram:article_id=402749

Brecht het in die 1920’s oor die oorlewingstryd in die grootstadwoud geskryf. Anders as die rustige omstandighede waaronder Christus uitgenooi is om in die dorpie Émmaüs te oornag (“Bly by ons, want dit is amper aand en die dag het gedaal” of “Bleibe bei uns denn es will Abend werden und der Tag hat sich geneigt” uit Lukas 24:29) skryf Brecht oor die probleme van emigrante en ontheemdes. Die probleem het algaande tot nou toe, ‘n eeu later, in omvang en kompleksiteit bly toeneem.

 

 

Don Maclennan. Vertaling in Afrikaans

Monday, March 22nd, 2021

 

Don Maclennan. Vertaling van Engels in Afrikaans. Vert. deur Bester Meyer

 

Die les in poësie

 

Terwyl ek tussen klasse op die balkon rook

pak ʼn gevoel van bedruktheid my −

luister na die rooivlerk-spreeus in die bome.

Ek kort ʼn oor vir my belydenis;

tog kyk ek eerder hoe my leerders die klas binnegaan.

Dis vroegsomer, en die stinkhout in die binneplein

is al reeds net so hoog soos my balkon,

besaai met gebreekte duifneste

en kalkhoudende stapeltjies mis.

 

*   *   *

 

Ek neem my leegheid na binne.

Teen die tyd is my leerders heel mak

en spreek my op my voornaam aan.

Aantreklik en intelligent glimlag hulle

− sonder enige afguns − vir hulle onderwyser,

die vier en sestigjarige gawe ou gek

met gevlekte tande, hangwange en ʼn bles.

Ek bewonder hulle energie, hulle gelaatstrekke,

hulle briljante tande, die straling van hul hare,

die jong mans se spiere

en die dametjies se aanloklike borste.

Ek bewonder hulle moed –

dat hulle in hierdie ontmoedigende tye

steeds wil weet wat die doel en betekenis

van die digkuns is.

Swier en skoonheid is deur die biologie aan hulle bemaak

en aan my – ʼn wankelrige gewaarwording van plig.

 

Ek gee my ongelouterde kinders Thomas Hardy:

‘Daar rakel ʼn uiting van eenvoud in hulle…

      En ons wonder, altyd die-wonder van hoekom ís ons hier?’

Hulle ken poësie al hul hele lewe lank,

het kundige opstelle daaroor geskryf.

“Sê my dan nou, wat dit is”, vra ek.

Hulle is stomgeslaan, soos diere

wat die gapende leegheid ruik

van wat hul eendag in die gesig sal staar.

Miskien het ek bloot my eie vrese

op hulle geprojekteer –

dat evolusie geen doel het nie,

dat gees en verstand, selfs god,

slegs woorde is wat ons gebruik

omdat ons nie verstaan nie.

Hoe kan ʼn mens ontdek wat siel is

in hierdie wurmagtige embrioniese aard?

Taal is ʼn ongestutte hek, en soos gedigte

is ons kosteloos-kortstondige verbygangers −

reëndruppels wat vlietend glinster in die son.

 

*   *   *

 

Hulle kyk na my met verwagting

− neem aan dat my swye

ʼn opvoedkundige oogmerk het:

hulle glo my nie wanneer ek

sê dat dit onkunde is nie.

Dat ek hulle nié sal toelaat om woorde

soos ‘transendentaal’ en ‘skoonheid’ te gebruik nie −

dat dit teenstrydig sal wees met my pligsbesef.

Hulle kan die antwoord net buite hulle bereik aanvoel.

Bedwelming oorstroom hulle buike,

hul ingewande, geslagsdele, en die gedig

sweef die groen môre gulhartig binne −

verwonderend word ons stilte vol(ge)maak.

En dan, amper buite bereik, vermeng sy

met die spreeus se gefluit,

en word ʼn ver-wonder-ing … vreemd.

 

*

 

The poetry lesson

Don Maclennan

 

Between classes I slide into depression,

take a smoke on the balcony,

listen to the redwing starlings in the trees.

I need someone to hear my confession;

instead I watch my students entering the room.

It’s early summer, and the stinkwood in the quad

have grown up to the level of my balcony

which is strewn with broken pigeon nests

and calciferous piles of droppings.

 

*    *    *

 

I bring my emptiness inside.

By now my students are domesticated

and call me by my christian name.

Attractive and intelligent, they smile

unenviously at their teacher,

the sixty-four year amiable old fool

with stained teeth, dewlap, and bald head.

I admire their vigour and their skin,

their brilliant teeth, their radiant hair,

the young men’s muscles

and the girls’ enticing breasts.

I admire their courage that they

at this unnerving time in history

still want to know

the purpose and meaning of poetry.

Biology confers on them such grace and beauty,

and on me a faltering sense of duty.

 

I give my unchastened children Thomas Hardy:

“Upon them stirs in lippings mere…

     We wonder, ever wonder, why we find us here’

They have known poetry all their lives,

have written learned essays on it.

“Now tell me what it is”, I ask them.

They are struck dumb, like animals

that smell a yawning emptiness

that waits beyond their years.

Perhaps I have projected onto them

some of my own fears –

that evolution has no purpose,

that mind and spirit, even god,

are only words we use

because we do not understand.

Where can you detect the soul

in our wormlike embryonic state?

Language is a postless gate:

like poems we are gratuitous and ephemeral,

raindrops glistening briefly in the sun.

 

*    *     *

 

They look at me expectantly

supposing that my silence

is a pedagogical device:

they don’t believe me

when I say it’s ignorance.

I will not let them use the words

‘transcend’ and ‘beauty’

because it goes against my sense of duty.

They sense an answer

just beyond their grasp.

Intoxication floods

their solar plexus, bowels and genitals,

and the poem floats free

into the green morning

amazed and filing our silence.

Almost out of range it mingles

with the whistles of the starlings,

and becomes astonishing and strange.

 

 Bronverwysing:

Maclennan, D. 2013. Collected Poems (edited by Dan Wylie). Robin Stuart-Clark.

 

Sylvia Geist. Vertaling in Afrikaans

Wednesday, March 10th, 2021

 

Sylvia Geist. Vertaling van Duits in Afrikaans. Vert. deur Charl-Pierre Naudé en Rentia Bartlett-Möhl

 

Vier gedigte uit Brandenburg

 

Op pad huis toe

Tien minute van die huis af

beland ons in ’n ander wêreld. Daar

staan Bobrowski op ’n leer, timmer

aan die dak van sy newelige hut en skud

sy kop vir ons vraag na die weg

vir ons voete. Op die meermingroen

heuwels lê ’n namiddag reeds

gestorwe, vermoedelik in sy vrede.

 

Selfs al sou dit bestaan, die eweheelalle

beteken nie jy kan ’n afdraai

twee keer misloop nie. Hierdie keer

het Bobrowski ook nie raad nie, hy woon

glad nie hier nie, en dit moet óns wees

wat so met koue vingers ’n gehawende

uitspansel van skitterkarton omhoog hou,

jy by die een gewel, ek by die ander.

 

Lig syfer van die tuin af deur een,

waar twee met hul skadu’s geselsend

’n skadulose derde instap, en wat hulle

wou sê, kom soos rook by hul

monde uit bo die sneeu. Die grysaard spuug

spykers, wys met kopknik oor die nok:

Verdwyn maar daarlangs. En ons, figure,

vertel deur die held in ’n klug, volg.

 

*

 

Auf dem Heimweg

Zehn Minuten von Zuhause entfernt

geraten wir in eine andere Welt. Dort

steht Bobrowski auf der Leiter, hämmert

am Dach seiner Nebelhütte und schüttelt

den Kopf über unsere Frage nach dem Weg

vor unseren Füßen. Auf den nixengrünen

Hügeln liegt ein Nachmittag, der schon

gestorben ist, in seinem Glück vielleicht.

 

Auch wenn es sie gäbe, Paralleluniversen

bedeuten, du kannst denselben Abzweig

nicht noch einmal verfehlen. Dieses Mal

weiß auch Bobrowski nicht weiter, er wohnt

gar nicht hier, und wir müssen es sein,

die in kalten Fingern ein armes löchriges

Firmament aus glitzernder Pappe halten,

du an dem einen, ich am anderen Giebel.

 

Licht sickert aus dem Garten durch einen,

wo zwei mit ihren Schatten gehen und reden,

in einen dritten ohne Schatten, und was sie

sagen würden, steht als Rauch aus ihren

Mündern überm Schnee. Der Alte spuckt

Nägel, nickt über den First: Da entlang

könnt ihr verschwinden, und wir, Figuren,

die der Held einer Komödie erzählt, folgen.

 

—–

 

‘working wood’

vroegdag

weer, toe dit

byna lig is: hout

wat weens die omstandighede in die baai

kreun, eenlettergrepig, Januarie-skerp.

 

Ek het daarna gesoek, in my taal,

maar kon niks daarvan hoor in die oorvloed

sillabes nie. Hout wat bewerk word, is ewe ontwrig

as bewerkte hout wat skeef is.

 

Eers in ligte slaap knetter dit wat ek reeds deurgemaak het,

die matborduurders van Koejan-Boelak se groot petrolaankoop

om die moeras te dreineer waaruit die koors gons,

en hul langdradige vrae aan die Boeddha onder die brandende dak:

Brand dit werklik hier en nie iewers anders nie?

 

Terwyl ek droom

dat ek iets kan opgee pleks van om dit te moet verloor,

knars die dakbalke van nalatighede (nog nie,

en nogmaals nie), laat dit die luike ingee,

en werk dit in op ’n deur waarteen ek gister geskop het

en wat nie meer sluit nie; terwyl ek droom,

doen die hout beter as buigsame tale in ’n droom,

 

en praat dit lank

nadat dit gekap is

oor die verval van die huis.

 

*

 

‘working wood’

heute früh

wieder, da war es

schon beinahe hell: Holz

unter den Bedingungen der Bucht.

Ächzend, einsilbig, januarklar.

 

Ich suchte danach, in meiner Sprache,

doch es lässt sich nicht hören in ihrem Überfluss

an Silben. Arbeitendes Holz ist so hässlich

wie wirkendes schief.

 

Erst im flachen Schlaf knistert, was ich nicht mehr erlebte,

der große Petroleumkauf der Teppichweber von Kujan Bulak

für die Trockenlegung des Sumpfs, dem das Fieber entschwirrte,

und die langwierigen Fragen der Leute unterm lodernden Dach

an Buddha, ob es wirklich brenne hier oder nicht doch woanders.

 

 

Während ich träume,

sie verloren geben zu können, anstatt sie verlieren zu müssen,

knarrt es vom Dachstuhl her von Versäumnissen (wieder

nicht, noch und noch), lässt die Fensterläden versagen,

arbeitet an der Tür, gegen die ich gestern antrat,

dass sie nicht mehr schließt, während ich träume,

es ist besser als die gelenkige Sprache im Traum,

 

redet es lange,

nachdem man es schlug,

den Zerfall des Hauses herbei.

 

—-

 

Die vermistes

Sodat die dier kan onthou,

los hulle die lig aan.

Hulle leef nie spaarsamig

met krag nie, hulle ontbeer.

 

Hy jag, vertel hul mekaar.

Te maklik,

dié hoenderkwab met gemaalde been

as die blik eers oopgeskroef is.

 

Hulle mis die pels, hul klamkoue hande

skrik vir mekaar sonder daardie lyfie

wat hulle gedeel het.

 

Uitgedryf na die druppende afdakkie rook hy vuriglik,

sý in die tuin tot by die stroompie

wat woed op pad na die baai.

 

Die vetgevoerde dier jag.

In die vere vind hulle sy verlange

na iets wat kan spartel en bloei,

met verwyte, dan dring dit by hulle op

soos haansaad wat ’n dooier binnedring

voordat die dop vorm.

 

Hulle laat vaar die pogings

om dinge te verbeter. Die deure bly oop,

en die vensterbanke straal van die watts

as hul soggens na die kaai loop.

 

Hy bibber op sy krukke,

sy oë swem in trane,

wanneer sy wadend stuk vir stuk verder raak

behalwe vir die geraas van verset

wat sy vir die water gee, en beide,

die koudheid én nabyheid, daar is.

 

*

 

Die Vermissten

Zur Erinnerung für das Tier

lassen sie das Licht an.

Sie haushalten nicht,

mit Energie, sie entbehren.

 

Es jagt, sagen sie sich.

Zu leicht zu haben,

ist die Büchse erst mal geöffnet,

sind Geflügelgelee und gehäckselte Knochen.

 

Sie vermissen das Fell, ihre Hände,

feuchtkalt, erschrecken voreinander ohne den Körper,

der ihnen beiden gehörte.

 

Ihn treibt es unters tropfende Vordach,

qualmen, sie in den Garten, ab zum Bach,

der zorndick dem Sund zu läuft.

 

Das gemästete Biest jagt.

In den Daunen fühlen sie seine Sehnsucht

nach etwas, das zappeln und bluten kann,

sticheln, dann dringt es vor zu ihnen,

dringt ein wie Hahnsamen ins Dotter,

bevor es zur Schale kommt.

 

Sie verzichten auf jeden Versuch,

es besser zu haben. Die Türen bleiben offen,

die Fensterbeete bestrahlt von Watt,

brechen sie morgens auf zum Steg.

 

Er zittert an seinen Krücken,

seine Augen schwimmen in Tränen,

wenn sie loswatet, sich Stück für Stück entfernt

bis aufs Geräusch des Widerstands,

den sie dem Wasser bietet, und beide,

Kälte und Nähe, sind da.

 

 

Verheldering

Die swart van sy laaste skilderye was beslis geen

voorbode, verklaar sy dogter. Haar hare,

wat direk uit sy laat palet spruit, is ’n verfstreep só vol en breed

dat dit tot in Texas strek. Waarheen dit my trek

 

sedert my eerste voordagvertrek:

Vier jaar oud, op ’n ysblou motorsitplek, met my slaaprooi

jakkie aan, wagtend op iets, ek weet nie mooi wat nie.

’n Ferweelkoord hou die nag buite die Fiat-venster

 

en die haarslierte van die begin bymekaar. Ek vervloei

in die teer, en die symuur, die woud, merels

vergestalt in my geheue en verdonker

op die drade in Texas, plek van steenoue

 

denneheuning, op ’n verfdoek wat die swart

uit die oggendtriestige, vormlose dinge suig

en afsluk soos lopende suiker, om ’n kapel

van merels te voer, by die punt in Texas, waar hulle begin.

 

*

 

Klärung

Keinesfalls sei das Schwarz der letzten Gemälde

ein Vorbote, so seine Tochter. Ihr Haar ist direkter

Nachfahre der späten Palette, ein Strich so satt,

dass er bis nach Texas reicht. Wohin es mich zog,

 

seit ich zum ersten Mal aufbrach vor Tagesanbruch,

vierjährig, auf dem eisblauen Sitz in schlafrotem

Pullover und in Erwartung, nicht wissend wessen.

Eine Kordel hielt die Nacht im Fenster des Fiat

 

und die Strähnen vom Anfang zusammen. Ich floss

ein in den Asphalt und die Wand, den Wald, Amseln

zeichneten sich ab im Gedächtnis und dunkelten nach

auf den Masten in Texas, das ein Land aus steinaltem

 

Tannenhonig war, eine Leinwand, die das Schwarz

aus den morgentraurigen, formlosen Dingen sog,

es schluckte wie geschmolzenen Zucker, einer Kapelle

aus Amseln zum Futter, da wo die anfangen in Texas.

 

 

Vier gedigte uit Brandenburg

Vertaal deur Charl-Pierre Naudé en Rentia Bartlett-Möhl

Biografie: Sylvia Geist

Die digteres Sylvia Geist is in 1963 in Wes-Berlyn gebore en het daar grootgeword. Die gedigte kom uit haar jongste digbundel Fremde Felle (2018, Hanser-Berlyn), wat soos haar ander werk met groot lof en toekennings ontvang is. Sy kan tot die eerste rang van eietydse lewende digters in Duits gereken word. Sy woon in Duitsland se provinsie Brandenburg nie te ver van die Poolse grens af nie. Benewens skrywer is sy in die chemie gekwalifiseer.

Enkele notas by die vertalings

  • Op pad huis toe: Die gedig bring ’n tipiese kontreipad in die oostelike platteland van Duitsland tot lewe. ‘Bobrowski’ is ’n verwysing na die digter Johannes Bobrowski (1917–1965). Ná die verdeling van Duitsland in die sestigerjare word Bobrowski deur die noodlot ’n burger van Oos-Duitsland omdat hy in die oostelike deel van Berlyn gewoon het.

 

  • ‘working wood’: Die titel verwys na die klank wat hout maak as dit uitsit en inkrimp. Die gedig vermeld twee gedigte van Bertolt Brecht: ‘Die tapytwewers van Kujan Bulak vereer Lenin’ en ‘Boeddha se gelykenis van die brandende huis’.

 

  • Verheldering: Hierdie gedig verwys na Kate Rothko, dogter van die kunstenaar Mark Rothko, wat oor haar pa se werk praat. Sy het swart hare en die kleur swart speel ’n rol in haar pa se werk. Die Rothko-kapel in Texas is ’n huldigingsplaats vir Rothko se werk. Die digter het my meegedeel dat sy as kind op vakansies met haar ouers na die woude van Oostenryk per motor gegaan het. Hierdie reise het ten dele deur die beleërde Oos-Duitsland geloop en die pad word in surrealistiese verband gebring met die pad na Texas waar die Rothko-kapel staan.

 

Hierdie vertalings het reeds in Literator 41(1) verskyn en word met die toestemming van die Redaksie op Versindaba geplaas.

How to cite this article: Naudé, C-P. & Bartlett-Möhl, R., 2020, ‘Vier gedigte uit Brandenburg’, Literator 41(1), a1637. https://doi.org/10.4102/lit.v41i1.1637

Copyright: © 2020. The Authors. Licensee: AOSIS. This work is licensed under the Creative Commons Attribution License.

 

 

Lawrence Ferlinghetti. Vertaling in Afrikaans

Monday, March 8th, 2021

 

Lawrence Ferlinghetti. Vertaling van Engels in Afrikaans. Vert. deur Waldemar Gouws

In memoriam Lawrence Ferlinghetti 24 Maart 1919 – 22 Februarie 2021

 

In Goya se grootste tonele

 

In Goya se grootste tonele lyk dit asof ons

die mense van die wêreld sien

juis op die oomblik toe

hulle vir die eerste keer die benaming verwerf het van

‘lydende mensdom’

Hulle krimp ineen op die bladsy

in ‘n ware raserny

van teenspoed

Opgehoop

kreunende met babetjies en bajonette

onder ‘n lug van sement

in ‘n abstrakte landskap van uitmekaargerukte bome

skewe standbeelde vlermuisvlerke en snawels

glibberige galge

kadawers en karnivoriese hane

en al die allerlaaste uitskreeuende monsters

van die

‘verbeelding van rampspoed’

hulle is so verskriklik werklik

dit is net asof hulle regtig nog bestaan

 

En so is dit wel

 

Maar net die landskap is vervang

 

Hulle is steeds te vinde langs die paaie

geteister deur legioensoldate

valse windpompe en waansinnige hoenderhane

 

Hulle is dieselfde mense

net verder van die huis af

op snelweë vyftig bane wyd

op ‘n kontinent van konkreet

met gespasieerde lieftallige advertensieborde

wat idiotiese illusies van geluk illustreer

 

Minder vulliswaens is op die toneel

maar meer verminkte burgers

in geverfde motorkarre

en hulle het vreemde registrasienommers

en masjiene

wat Amerika opvreet

 

***

In Goya’s Greatest Scenes

 

In Goya’s greatest scenes we seem to see

                                                                    the people of the world

      exactly at the moment when

           they first attained the title of

                                                      ‘suffering humanity’

         They writhe upon the page

                                           in a veritable rage

                                                               of adversity

           Heaped up

                         groaning with babies and bayonets

                                                                  under cement skies

                  in an abstract landscape of blasted trees

                      bent statues bats’ wings and beaks

                                    slippery gibbets

                     cadavers and carnivorous cocks

                  and all the final hollering monsters

                       of the

                               ‘imagination of disaster’

                  they are so bloody real

                                                it is as if they really still existed

 

And they do

 

               Only the landscape is changed

 

They still are ranged along the roads

           plagued by legionaires

                                      false windmills and demented roosters

 

They are the same people

                                            only further from home

on freeways fifty lanes wide

                             on a concrete continent

                                       spaced with bland billboards

                    illustrating imbecile illusions of happiness

 

      The scene shows fewer tumbrils

                                  but more maimed citizens

                                                             in painted cars

              and they have strange licence plates

            and engines

                                   that devour America

 

 

Uit: Corso, Gregory; Ferlinghetti, Lawrence; Ginsberg, Allen. 1970. Penguin Modern Poets 5:

Gregory Corso, Lawrence Ferlinghetti, Allen Ginsberg. Harmondsworth: Penguin Books (pp. 43-44).                                            

 

Jimmy Santiago Baca. Vertaling in Afrikaans

Saturday, March 6th, 2021

 

Jimmy Santiago Baca (1952 – ). Vertaling van Engels in Afrikaans. Vert. deur Waldemar Gouws

 

Immigrante in ons eie land

 

Ons word met drome in ons hart gebore,

op soek na iets beters vorentoe.

By die hek kry ons nuwe dokumente,

ons ou klere word weggevat

en ons kry oorpakke om te dra soos werktuigkundiges.

Ons kry inspuitings en dokters vra vrae.

Dan kom ons bymekaar in ‘n ander vertrek

waar beraders ons oriënteer oor die nuwe land

waarin ons nou gaan woon. Ons lê toetse af.

Van ons was vakmanne in die ou wêreld,

knap met ons hande en trots op ons werk.

Andere was goed met hul koppe.

Hulle het gesonde verstand gebruik soos wat geleerdes

‘n bril en boeke benut om die wêreld te bereik.

Maar die meeste van ons het nie met hoërskool klaargemaak nie.

 

Die ou manne van hier staar ons aan,

vanuit diep gesteurde oë, nors, teruggetrokke.

Ons stap by hulle verby waar hulle ledig rondstaan,

terwyl hulle op grawe of harke of teen die mure leun.

Ons verwagtings is hoog: in die ou wêreld

het hulle gepraat van rehabilitasie,

van die geleentheid om met skool klaar te maak,

en om ‘n ekstra goeie ambag te bemeester.

Maar sommer dadelik is ons gestuur om as skottelgoedwassers te werk,

of op die land teen drie sent ‘n uur.

Die administrasie sê dis net tydelik,

Daarom gaan ons maar so aan, swartes saam met swartes,

arm wittes saam met arm wittes,

chicano’s en indiane op hul eie.

Die administrasie sê dis reg so,

g’n gemengery van kulture, laat hulle apart bly,

soos in die ou buurte vanwaar ons gekom het.

 

Ons het hierheen gekom om weg te kom van valse beloftes,

van diktators in ons buurte,

geklee in blou pakke, wat ons deure afgebreek het

wanneer hulle wou, ons gearresteer het wanneer hulle so gevoel het,

met swaaiende knuppels, en wat pistole na willekeur afgevuur het.

Maar dis glad nie anders hier nie. Dis bloot gekonsentreerd.

Die dokters voel niks nie, ons liggame gaan agteruit,

ons verstand versleg, ons leer niks van waarde nie.

Ons lewens verbeter nie, ons is vinnig op die afdraand.

 

Wasgoeddrade loop kruis en dwars in my sel,

my T-hemde, onderbroeke, sokkies en broek word droog.

Net soos wat dit was in my woonbuurt:

van al die woonstelle het wasgoed van venster tot venster gehang.

Van die oorkant steek Joey nou sy hand

deur die tralies om vir Felipé ‘n sigaret aan te gee,

mans roep uit oor en weer van sel tot sel,

sê hul wasbakke werk nie,

of een skreeu kwaai van die onderste verdieping af,

oor ‘n toilet wat oorloop,

of dat die verwarmers stukkend is.

 

Ek vra vir Jakkals langsaan om nog ‘n stukkie seep

oor te gooi dat ek my wasgoed kan klaarmaak.

Ek kyk ondertoe en sien nuwe immigrante inkom,

opgerolde matrasse oor die skouers,

met nuwe haarstyle en kort stewels,

hoe hulle rondkyk, elkeen met ‘n droom in die hart,

en dink hulle gaan ‘n kans kry om hul lewens te verander.

 

Maar op die ou end sal party net rondsit

en praat oor hoe goed die ou wêreld was.

Van die jongeres sal party die bendelewe kies.

Sommiges sal doodgaan en ander sal bly leef

sonder ‘n siel, ‘n toekoms, of ‘n rede om te lewe.

Sommiges sal dit regkry om hier uit te kom net so menslik

as wat hulle ingekom het, hulle vertrek en wonder waarvoor is hulle nou goed

as hulle na hul hande kyk vir so lank weg van hul gereedskap,

as hul na hulself kyk, so lank geskei van familiemense,

so lank weg van die lewe self, so baie dinge het verander.

 

***

 

Immigrants in our own land

 

We are born with dreams in our hearts,

looking for better days ahead.

At the gates we are given new papers,

our old clothes are taken

and we are given overalls like mechanics to wear.

We are given shots and doctors ask questions.

Then we gather in another room

where counselors orient us to the new land

we will now live in. We take tests.

Some of us were craftsmen in the old world,

good with our hands and proud of our work.

Others were good with their heads.

They used common sense like scholars

use glasses and books to reach the world.

But most of us didn’t finish high school.

 

The old men who have lived here stare at us,

from deep disturbed eyes, sulking, retreated.

We pass them as they stand around idle,

leaning on shovels and rakes or against walls.

Our expectations are high: in the old world,

they talked about rehabilitation,

about being able to finish school,

and learning an extra good trade.

But right away we are sent to work as dishwashers,

to work in fields for three cents an hour.

The administration says this is temporary.

So we go about our business, blacks with blacks,

poor whites with poor whites,

chicanos and indians by themselves.

The administration says this is right,

no mixing of cultures, let them stay apart,

like in the old neighborhoods we came from.

 

We came here to get away from false promises,

from dictators in our neighborhoods,

who wore blue suits and broke our doors down

when they wanted, arrested us when they felt like,

swinging clubs, and shooting guns as they pleased.

But it’s no different here. It’s all concentrated.

The doctors don’t care, our bodies decay,

Our minds deteriorate, we learn nothing of value.

Our lives don’t get better, we go down quick.

 

My cell is crisscrossed with laundry lines,

my T-shirts, boxer shorts, socks and pants are drying.

Just like it used to be in my neighbourhood:

from all the tenements laundry hung window to window.

Across the way Joey is sticking his hands

through the bars to hand Felipé a cigarette,

men are hollering back and forth cell to cell,

saying their sinks don’t work,

or somebody downstairs hollers angrily,

about a toilet overflowing,

or that the heaters don’t work.

 

I ask Coyote next door to shoot me over

a little more soap to finish my laundry.

I look down and see new immigrants coming in,

mattresses rolled up and on their shoulders,

new haircuts and brogan boots,

looking around, each with a dream in their heart,   

thinking they’ll get a chance to change their lives.

 

But in the end, some will just sit around

talking about how good the old world was.

Some of the younger ones will become gangsters.

Some will die and others will go on living

without a soul, a future, or a reason to live.

Some will make it out of here as human

as they came in, they leave wondering what good they are now

as they look at their hands so long away from their tools,

as they look at themselves, so long gone from their families,

so long gone from life itself, so many things have changed.

 

Uit: Forché, Carolyn (ed.). 1993. Against Forgetting: Twentieth-Century Poetry of Witness. Edited and with an Introduction by Carolyn Forché. New York: WW Norton (pp. 672-674). 

 

 

 

Osip Mandelstam. Vertaling in Afrikaans

Friday, March 5th, 2021

 

Osip Mandelstam. Vertaling van Engels in Afrikaans. Vert. deur Helize van Vuuren.

 

‘n Ekstra dag

 

Die liggaam van Arshak[1] is ongewas en sy baard het verwilder.

Die koning se vingernaels is gebreek, en houtluise kruip oor sy gesig.

Sy ore het dof geword van stilte, maar ooit het hul na Griekse musiek geluister.

Sy tong is seer van tronkbewaarderskos, maar daar was ‘n tyd toe dit druiwekorrels teen sy verhemelte gedruk het, en dit so rats was as die puntjie van ‘n fluitspelerstong.

Die saad van Arshak het verdor in sy skrotum en sy stem is so yl soos die geblêr van ‘n skaap.

 

Koning Shapukh[2] – dink Arshak – het my in sy mag,  en nog erger, hy het my lug vir homself gesteel[3].

Die Assiriër klou aan my hart.

Hy is die kommandeur van my hare en my vingernaels.  Hy kweek vir my my baard en sluk vir my my spoeg, so gewoond het hy geword aan die gedagte dat ek hier is, in die fort van Aniush.

 

Die Kushan mense het gerebelleer teen Shapukh.

Hulle het deur die grens gebreek op ‘n onverdedigde plek, soos deur ‘n sydraad.

Die Kushan-aanval het Koning Shapukh geprik en gepla, soos ‘n ooghaar in sy oog.

Albei kante (vyande) kyk skeeloog, sodat hul mekaar nie hoef te sien.

‘n Sekere Darmastat, die goedhartigste en bes opgevoede van die eunugs, was in die middel van Shapukh se leër, het die kommandeur van die perderuiters aangemoedig, sy pad gewurm tot in sy meester se guns, hom weggeraap, soos ‘n skaakman, uit die gevaar, terwyl hy heeltyd in vol sig was.

Hy was goewerneur in die provinsie van Andekh in die dae toe Arshak, met sy fluweelstem, nog bevele gegee het.

 

Gister was hy koning maar vandag het hy in ‘n gleuf geval, opgekrimp in sy maag in, soos ‘n baba, en hy verwarm homself met luise, met plesier aan die jeuk.

 

Toe die tyd kom vir sy beloning, het Darmastat in die Assiriese oor ‘n versoek ingesit wat gekielie het soos ‘n veer:

Gee my ‘n pas na Fort Aniush. Ek wil dat Arshak een ekstra dag kry, vol klank, smaak, en reuk, soos dit eers was, toe hy homself geamuseer het met jag of bome plant.

 

          – Osip Mandelstam – uit Reis na Armenië, 1933 in Sowjet-tydskrif,       Zveda (Prosavers-uittreksel uit ‘n Engelse vertaling-met-eindnote van Sidney Monas, 2011; ©Afrikaanse vertaling en titel Helize van Vuuren)

 

[1] Koning van die Arshakide dinastie, wat Armenië regeer het van 63-428 v.C. In die vierde eeu is die koninkryk verdeel tussen die Romeinse en Iranese invloedsfere.

[2] Shapur, of Sapores (Grieks) of Pahlavi Shahpur II (310-79), het die Romeine in 363 verslaan (dood van Julian), en Armenië verower; hul het ‘n poging aangewend om Zoroastrianisme te vestig oor die Christelike Armenië. Shapur deur die Parthiese Koning Arshak opgesluit in ‘n fort,  waar hy later selfmoord gepleeg het. Ten spyte van die politieke onrus tipies van dié tyd, is die vyfde eeu wat dié gebeure gevolg het, die Goue eeu van Armeense kultuur.

[3] Die prosavers handel oor die legendariese stryd tussen die konings Arshak en Shapukh, en kan verstaan word as verwysend na Stalin se onderdrukking.  Ook na Mandelstam se ballingskap-omstandighede. En die seker wete van sy einde wat wag.

 

 

Michel Deguy. Vertaling in Afrikaans

Monday, February 22nd, 2021

 

Michel Deguy. Vertaling van Frans via Engels in Afrikaans. Vert. deur Waldemar Gouws

 

Aphrodite kollega

(met apologie aan die digter Deguy)

 

 

 

hedendaagse anadiomene die toilet se skoonheid

byna botticelliaans in ‘n groot gedruis van die gespoel

raam haarself in die groen ingang herskik okerhand

by elektrisiteit swart die haardos kroes

en met ‘n oortrektrui se gladde mou

rem sy aan die romp op die vlak van die dermbeenspier

 

***

 

Michel Deguy

 

Aphrodite collègue

 

Moderne anadyomène des VC belle

la botticellienne dans un grand bruit de chasse

s’encadre sur la porte verte rajustant blonde

à l’électricité la tresse l’onde

et d’une manche glabre de pull

tire sur la jupe au niveau de l’iliaque

 

***

 

Aphrodite Colleague

 

Modern anadyomene of the rest rooms lovely

Botticellian mid a great flushing noise

centers herself in green doorframe arranging blonde

neath electricity her braid her wave

and with a downy sweater’s sleeve

tugs on her skirt at the level of the iliac

 

*

dermbeenspier. (anat.) Heupspier van die dermbeengroef na die klein draaier of uitsteeksel aan die binnesy van die dybeen. Dit help met die buiging van die dybeen in die rigting van die bekken (pelvis). WAT 

 

Uit: Deguy, Michel. 2005. Recumbents: Poems. With “How to name” by Jacques Derrida.

Translations, Foreword, and Notes by Wilson Baldridge. Middletown: Wesleyan University Press (pp. 38-39).

 

  •