Louis Esterhuizen. Roemeense digkuns, gebeitel uit klip en bloed

 

Onlangs het die PoëzieCentrum ‘n bloemlesing met die gedigte van twaalf kontemporêre Roemeense digters uitgegee en om dié geleentheid in die kalklig te plaas, het Sander de Vaan namens MeanderKrant ‘n onderhoud gevoer met Jan Mysjkin, samesteller en vertaler van Voor de prijs van mijn mond; ‘n bundel wat “alle aandacht verdient”, soos De Vaan dit onomwonde stel. Want dat die Roemeense lettere ‘n vreemde gedierte is, is nie te betwyfel nie; enersyds omrede hul vernaamste skrywers nooit in Roemeens geskryf het nie (hieronder is daar skrywers soos Paul Celan, Eugène Ionesco en Tristan Tzara), dog andersyds omrede hulle – ten spyte van wat as een van die ergste verdrukkings wêreldwyd, tydens die Ceauşescu-era, gereken kan word – tog daarin kon slaag om digters van die statuur van  Nichita Stănescu, Ana Blandiana en Nina Cassian te lewer.

Met sy eerste vraag tref De Vaan ‘n vergelyking tussen die Roemeense digkuns en dié van Pole en Rusland wat baie meer prominensie in Europese geledere geniet as die Roemeense; ‘n toedrag van sake wat volgens Mysjkin direk verband hou met die afwesigheid van ‘n internasionale  “kampvegter” vir die Roemeense digters. Ook bestaan daar volgens hom nie voldoende vertalings in ander tale nie.

Omslag

Maar dit net ter syde. Die opmerking waarop ek egter wil fokus, het te make met die stand van die Roemeense digkuns na die omverwerping van die Kommunistiese diktatuur en die drakoniese sensuurwette wat dié era gekenmerk het.  “Nee, vandaag kunnen ze op papier zetten wat ze maar willen,” antwoord Mysjkin op de Vaan se vraag: “al heeft het tot 2000 geduurd voor er echt een beweging op gang kwam die schoon schip maakte met de abstracte en esthetiserende poëzie van hun voorgangers. In 1998 publiceerde Marius Ianuş het ‘fracturistisch manifest’, waarin hij pleit voor een poëzie waarin de dichter zonder schroom over zichzelf schrijft. Voor de fracturisten komt het er niet op aan om een mooi taalding ineen te knutselen, met gesofisticeerde enjambementen, meditatieve diepgang of hoogdravend lyrisme. Hun drijfveer is zuiver biografisch en existentieel. Ze willen zo direct en authentiek mogelijk het niet al te vrolijke leven in Roemenië vastleggen in een taal zonder versierselen. Onder het communisme was dat onmogelijk en het kwam dan ook als een schok bij de vorige generaties aan, die hen als vulgair en pornografisch afschilderden. De fracturisten streefden naar een ‘poëzie na de poëzie’, maar ondertussen maakt hun werk gewoon deel uit van het poëtische landschap. Nadat de beweging als groep een doorbraak had geforceerd, zijn de persoonlijkheden elk hun weg gegaan, dat was bij ons met bijvoorbeeld de Vijftigers niet anders. De critici die de ‘Generatie 2000’ proberen in kaart te brengen, hebben het over ‘neo-expressionistische’, ‘minimalistische’, ‘hyperrealistische’, ja zelfs ‘deprimistische’ poëzie. Het getuigt alvast van een gevarieerd palet aan invalshoeken. Maar al gaan de dichters van vandaag niet langer gebukt onder de politieke censuur, nu klagen ze wel over de dictatuur van de vrije markt: wat niet verkoopt, wordt niet gepubliceerd. Ze kunnen het natuurlijk altijd nog zelf drukken en aanbieden, ook door middel van internet, er is geen mens die hen een strobreed in de weg legt. Er is ook geen mens die om hen vraagt, dat is een andere kwestie.”

Klink dit alles bekend? Ai, ai. Hoe meer dinge verander, hoe meer bly dit dieselfde, lyk dit my … Gaan lees gerus die volledige onderhoud. (Daar is uiteraard vele ander aspekte waaroor gesels word wat ek nie in my oorsig hierbo betrek het nie.)

Nietemin, hieronder volg drie gedigte deur drie wonderlike digters. Op MeanderKrant is daar nog vele ander om te geniet.

***

 

ANA BLANDIANA

Glas met margrietjes

Glas met veldmargrietjes
Op een witte tafel
Waar ik aan schrijf
Vrijer dan ik ben;
Om mij heen
De geur van hooi
Die me tot de slaap verleidt,
Waaruit misschien een woord
Zal druppelen;
Zachte hemel in het avondrood
Gelijkend op de kudden
Die weleer naar de stal terugkeerden;
Liefde voor alles wat is geweest,
Voor alles wat nog moet verdwijnen,
Liefde zonder zin,
Liefde zonder grenzen –
De schaduwen van populieren, lange tralies over het veld,
Veldmargrietjes
In een glas.

***

NINA CASSIAN

Klucht

Ik zou graag een keer mijn beenderen schikken
in een andere configuratie,
mijn beenderen die de weg van mijn vlees
versperren, lastige beletsels die

het omleggen in de vorm van een vrouw
en een peer, en een zeester voor mijn handen.
Ik zou graag mijn goddeloze beenderen
uitproberen in schema’s allerhande,

bijvoorbeeld: de grondvorm van het oerschip,
het doorkijkskelet van de luzerne,
ofwel de stamboom met postume vruchten
die opklimt tot een maagdelijke kern.

En ik wil graag ook mijn beenderen plooien
alsof ik geknield aan het bidden toog,
zodat ik hém op een dwaalspoor kan brengen,
de argeloze Paleontoloog.

***

NICHITA STÃNESCU

Een hond kopen

De engel kwam en zei tegen me:
‘Wil je geen hond kopen?’
Ik was niet in staat om hem te antwoorden.
Alle woorden die ik hem zou hebben toegeroepen
zouden geblaf zijn geweest.
‘Wil je geen hond kopen?’
vroeg de engel me, en in zijn armen hield hij
mijn blaffende
hart,
kwispelend met zijn bloed als met een staart.
‘Wil je geen hond kopen?’
vroeg de engel me,
terwijl mijn hart
kwispelde met zijn bloed als met een staart.

 

Bookmark and Share

Comments are closed.

  •