Wicus Luwes. Art Deco in die reën

surrey1

Ons ry deur Durban op soek na geboue wat in die Art Deco-styl gebou is. Daar is talle voorbeelde in die middestad. Daar is ook talle geboue wat steeds van die tweede vloer af boontoe die Art Deco-styl verteenwoordig, maar met nuwe funksionaliteit van spaza-winkels aan die onderkant. Art Deco het meestal tussen 1920 en 1940 hoogty gevier. Art Deco verteenwoordig post-Eerste Wêreldoorlog. Art Deco is ook die Groot Depressie. Art Deco is die pre-Tweede Wêreldoorlog. Art Deco is die Charleston. Art Deco is die Oscars.

surrey2

Foto: Surrey Mansions. Die gebou word deur baie mense as die kroonjuweel van Durban se Art Deco-styl beskou. Die woonstelblok het ‘n basis, middel en kroongedeelte wat baie ooreenstem met New York se trapsgewyse interpretasie van die styl. Die gebou is roomkleurig geverf, met rooi en groen pastelkleure wat die patrone uit laat staan.

 

Ou Gebou

Verweerde gebou, onbeskut op ‘n besige hoek,
leun ek agteroor met blouspieëlende oë,
weerloos teen die aantog van voetganger en motoris.

Liefs neem ek die lewe in breë trekke waar. Motors
in roomyskleure om skewe kerke. Vragmotors
belaai met karkasse of kopkool. Konvooie loteringe.
Bewyse van welvaart. Soms in parke
‘n somerstorm van stuiptrekkende plante. Daagliks
die kontrapunt van skoppelmaaie. Bewys van vrede.

Afkyk het ek afgeleer: net wie nog jonk is,
kyk met durf in die gesigte van mense.

A, dat die stropers kom om my oë uit te slaan!
Genoeg het ek gesien. Oorbodige bepeinsinge
bewaar in my kamers, ek, argief van gistergerigtheid,
oumensbewend onder my dun laag dagha.

deur Wilma Stockenstrom uit ‘Vir die Bysiende Leser’

 

bereacourt1

bereacourt2

Foto: ‘Berea Court’.  Die gebou is deur dieselfde span ontwerp as Surrey Mansions. Berea bied egter ‘n meer huislike en ruim gevoel. Die voordeure van die wooneenhede maak oop in ‘n ruim binnehof en het loodglaswerk wat tipiese Durban-tonele uitbeeld. Die sekuriteitshekke, wat later bygevoeg is, het die boustyl probeer handhaaf. Baie van die oorspronklike ligtoebehore is steeds in gebruik.

 

Art Deco is meer as net geboue. Dit is ‘n verkorte weergawe van Art Décoratifs. Art Deco is meubels. Art Deco is muurpapier. Ek sien dit dikwels in ontwerp-tydskrifte, maar nie meer so baie in gebou-ontwerpe nie. Deesdae probeer die ontwerpe wegkruip en saamsmelt agter plante en sonpanele. Ek sien ook baie boustyle en dakke wat by Japan leen. Die Suncoast Casino en vermaaklikheids-kompleks is wel ‘n nuwe gebou in Durban wat die Art Deco-styl laat voortleef. Daar het selfs onlangs ‘n groep uit Duitsland na die Suncoast Casino-kompleks kom kyk as deel van hul belangstelling in die besonderse boustyl. Durbandeco, ‘n groep wat hul belangstelling in Art Deco laat voortleef, dien as belangrike skakel om bewusmaking lewend te hou. Hulle het ‘n paar roetes deur Durban uitgelê om ander belangstellendes op die regte spoor te plaas. Ons het juis een van hierdie roetes probeer volg, maar is ‘n bietjie ingeperk deur die reënweer. Natuurlik kla ons nie oor reën in tye van droogte nie en ons het probeer om dit eerder tot ons voordeel te laat meewerk.

reen1

The Rain

All night the sound had
come back again,
and again falls
this quiet, persistent rain.

What am I to myself
that must be remembered,
insisted upon
so often? Is it

that never the ease,
even the hardness,
of rain falling
will have for me

something other than this,
something not so insistent—
am I to be locked in this
final uneasiness.

Love, if you love me,
lie next to me.
Be for me, like rain,
the getting out

of the tiredness, the fatuousness, the semi-
lust of intentional indifference.
Be wet
with a decent happiness.

deur Robert Creeley

gainsborough

Durban is ‘n fokuspunt vir Art Deco in Suid-Afrika, maar daar is ook ander plekke in die land waar heelwat in die Deco-styl gebou is. Springs is ‘n voorbeeld. Een artikel noem dit die weggooikind van Art Deco in Suid-Afrika. Ek vermoed dat talle stede of plekke wat tussen 1920 en 1940 ‘n opbloeitydperk beleef het, dalk met ‘n paar sulke geboue sou kon spog. Deco was/is ‘n internasionale beweging wat sy styl by baie plekke geleen het. Die opgrawings in Egipte en ontdekking van die Inka-kulture het ‘n invloed op die dekoratiewe elemente van Art Deco gehad. Staal-konstruksie, vervoer en meganisasie het Deco geïnspireer, maar is op sy beurt deur Deco beïnvloed.

Durban verteenwoordig verskillende metafore vir verskillende mense. Durban is Victoriaans. Durban is Art Deco. Durban is elke styl wat daarop gevolg het.  Durban is ‘n warm blyplek vir boemelaars in die winter. Durban is seevakansies.  Durban is Gandhi. Durban is die Britse Empire. Durban is Zoeloeland. Durban is ‘n hawestad. Baie skepe doen in Durban aan om vragte op te laai en om hul vragte agter te laat.

westvilleswembad

Foto: Art Deco-hek by die Westville publieke swembad

cheviotcourt

Foto: Cheviot-gebou

manhattancourt

Foto: Manhattan Mansions. Manhattan is ‘n voorbeeld van ‘Style Moderne’. Die gevoel van ‘n masjien, passasierskip en trein word geskep deur die chroom-afwerkings en patryspoort-vensters.

 

Vir my verteenwoordig Art Deco die mens se innerlike konflik tussen funksionaliteit en dekoratiewe elemente. Dit is ‘n soort konflik wat egter die beste in ons na vore bring. Terwyl ons deur die stad ry, sien ons selfs ‘n paar Art Deco-woonhuise. Ek wonder hoe historici ons huidige leefruimte en boustyle gaan beskryf as hul ‘n paar jaar van nou af daaroor gaan besin. Art Deco is ‘n kombisasie van verskeie invloede en was nie bang om nuwe dekoratiewe elemente aan ou style te hang nie. Die konflik tussen funksionaliteit en dekor woed ook tussen ontwerper en bouer. Ek dink die grootste geskenk wat ‘n ontwerper kan kry, is ‘n bouer wat sy droombeeld in ‘n realiteit kan omskep.

 

Poetry is not only dream and vision; it is the skeleton architecture of our lives. It lays the foundation for a future of change, a bridge across our fears of what has never been before. – Audre Lorde

 

Spelreëls

Elke landskap het sy eie aard
sy eie onverbiddelike reëls.
Weet dit vooraf, reisiger:
jy’s altyd ontoereikend toebedeel.

Vir vuur uit spuwende vulkane,
vir eindeloosheid op die vlak.
Jou stamina, jou krag is minder
as die hoogtes en die dieptes
van plekke wat gemaak is,
wat gemerk is deur orkane.

Jy, een van mindere statuur,
hou tog by jou postuur!
Besoek liefs die domeine
wat mense self gemaak het,
dié wat herkenbaar is in woorde,
kleure, klanke en in lyne.

Ook hierdie landskap het sy eie aard
sy eie onverbiddelike reëls.
Ek, reisiger, weet regdeur:
ek is altyd ontoereikend toebedeel.

deur Heilna du Plooy dui ‘In die Landskap Ingelyf’

 

Bronnelys
1. Internet. http://users.iafrica.com/a/an/andryn/index.htm
2. Internet. http://www.durbandeco.org.za
3. Internet. https://www.poetryfoundation.org/poems-and-poets/poems/detail/42837

Bookmark and Share

Comments are closed.

  •