I
In Cussons se Versamelde gedigte staan hierdie verse opgeteken.
Luike
In elke verstand sy eie blik op God
en elke uitsig so toe soos ‘n luik.
Wanneer laas
het ons deur oop rame gesien
toe die mens, sy wêreld, sy God, één
deursigtigheid was?
Sal ons nog lank moet wag, nog baie lank
voor hierdie aarde nuut oor hierdie aarde bloei
en die toe luike oopspring
soos in ‘n vinnige pinksterwind
en ons sien wat hulle nog net kan onthou –
die middeleeuse skildermeesters –
in bladgoud en lasuurblou?
Komma
ʼn Glinstervliegie kleiner as ʼn komma
kom sit vertrouend op my hand
en begin sy persoon versorg, en ek gevlei
durf my skaars roer: soos hy so tuis
vermetel tuis is ek in U:
O Onveranderlike, Oneindigende,
Onbeginnende Woord deur Wie ʼn klein
verrukte vuilerige kommatjie flits.
II
In die eerste gedig aktiveer luike iets wat gesluit is. Dan word dit oop rame. ‘n Religieuse gedig wat oopgaan in die pinksterwind en die Bybel oproep. Die gedig werk met vraagstellings. In Handelinge 2:2 word die Heilige Gees simbolies voorgestel as ‘n stormwind wat uit die hemel neerdaal tydens Pinkster.
Pinksterdag is presies vyftig dae ná Paasfees. Die stormwind het die huis in Jerusalem gevul en die dissipels het toe begin om die evangelie te verkondig. In die tweede vers is daar ‘n glinstervliegie wat tuis en vermetel op haar (skrywers)hand kom sit. Hierdie vliegie wat lyk soos ‘n komma word ‘n simbool van haar bemoeienis met die religieuse dimensie:
O Onveranderlike, Oneindigende,
Onbeginnende Woord
In die begin was die woord, lees ons ook hier.
III
Cussons laat haar nie vaspen nie. Die gedigte neem ons na die middeleeuse skildermeesters, die Bybel én die digter wat dit opskryf. Sy is tuis in God; so vermetel soos hierdie klein glinstervliegie. God se aanwesigheid flits net; dis ‘n klein oomblik van insig.
Is dit toevallig dat die tweede een uit 8 reëls bestaan en dan ‘n oktet is?
Die klein gedig staan dus op sy eie pootjies nes daardie ou vliegie.
Om ‘n teken te verstaan of begryp, moet jy dit raam, aldus Jonathan Culler in Framing the sign. Elke lesing van ‘n gedig word geplaas teen ander lesers se interpretasies daarvan.
By Sheila Cussons beweeg die gedig tussen tekste: Van Wyk Louw, skilders, die Bybel en jou vermoë om assosiatief te lees. Van lisible na scriptible soos Barthes dit beskryf.
Van readerly na writerly, omdat die leser ook haar eie lesings van ander tekste (onwetend) saambring.
Gedigte gee geboorte aan ánder gedigte (Paglia). Wanneer ‘n mens die Versamelde gedigte van Cussons lees wat in 2006 by Tafelberg verskyn het, is dit ‘n uitdaging om die bloemlesing van agter na voor te benader. Hier is Auden dikwels aanwesig. Inderdaad was die ou meesters nooit verkeerd oor lyding nie.
Musée des Beaux Arts
W.H. Auden
December 1938
About suffering they were never wrong,
The Old Masters: how well they understood
Its human position; how it takes place
While someone else is eating or opening a window or just walking dully along
How, when the aged are reverently, passionately waiting
For the miraculous birth, there always must be
Children who did not specially want it to happen, skating
On a pond at the edge of the wood:
They never forgot
That even the dreadful martyrdom must run its course
Anyhow in a corner, some untidy spot
Where the dogs go on with their doggy life and the torturer’s horse
Scratches its innocent behind on a tree.
In Brueghel’s Icarus, for instance: how everything turns away
Quite leisurely from the disaster; the ploughman may
Have heard the splash, the forsaken cry,
But for him it was not an important failure; the sun shone
As it had to on the white legs disappearing into the green
Water; and the expensive delicate ship that must have seen
Something amazing, a boy falling out of the sky,
Had somewhere to get to and sailed calmly on.
Copyright Credit: W. H. Auden, “Musée des Beaux Arts” from Selected Poems, ed. Edward Mendelson. Copyright © 1979 by W. H. Auden. Reprinted by permission of Curtis Brown, Ltd. (US).
Source: Selected Poems, ed. Edward Mendelson (Vintage Books, 1979)
https://www.poetryfoundation.org/poems/159364/musee-des-beaux-arts-63a1efde036cd Besoek 30 September 2026
Inderdaad iemand wat net ‘n venster oopmaak …
Joan Hambidge
Kaapstad
30 September 2026
Bronne:
Barthes, Roland. 1975. The pleasure of the text. New York: Hill and Wang.
Culler, Jonathan. 1988. Framing the Sign. Oxford: Basil Blackwell.
De Man, Paul. 1981. Allegories of Reading. New Haven: Yale University Press.
Paglia, Camille. 2005. Break. Blow. Burn Paglia. New York: Pantheon Books.
Baie dankie vir hierdie bespreking! Ek is self n groot bewonderaar van Cussons en het elke Pinkstertyd haar gedigte met my studente bespreek en daaroor gesels en dan gevra of ons nog kerk toe moet gaan vanaand?!
Dit was so lekker om vanoggend self in die klas te sit!