Heilna du Plooy

Heilna du Plooy

Heilna du Plooy het in Bronkhorstspruit en Alberton grootgeword.  Sy studeer aan die Potchefstroomse Universiteit vir Christelike Hoër Onderwys en behaal in 1967 die B.A.-graad (met Afrikaans-Nederlands, Engels en Wiskunde as hoofvakke) en in 1968 die Hoër Onderwysdiploma. Sy studeer hierna verder aan die Universiteit van Pretoria en behaal haar B.A. Honneurs-graad in 1977 met onderskeiding en in 1984 die M.A.-graad in Afrikaans onder leiding van professor Elize Botha (ook met onderskeiding), met ’n verhandeling oor “Die verhaal in ‘Laat vrugte’ en ’18-44’”. In 1985 voltooi sy ’n proefskrif in Literatuurwetenskap oor “Verhaalteorie in die twintigste eeu” en behaal hiermee die D.Litt.-graad onder professor T.T. Cloete by die Potchefstroomse Universiteit.

Na haar huwelik met Andries du Plooy woon sy 6 jaar in Durban, 11 jaar in Pretoria en sedert 1986 in Potchefstroom waar sy tans professor in Afrikaanse en Nederlandse letterkunde  aan die Noordwes-Universiteit is.

Sy het ’n paar kortverhale in literêre tydskrifte gepubliseer asook ’n akademiese werk, Verhaalteorie in die twintigste eeu (Butterworth, 1986), en bydraes in verskeie versamelings van artikels en essays oor die Afrikaanse letterkunde. Sy het drie digbundels gepubliseer, naamlik Die donker is nooit leeg nie (1997), In die landskap ingelyf (2003), en Die stilte opgeskort (2014).

Heilna du Plooy se gedigte word in verskeie versamelbundels opgeneem, waaronder Groot verseboek, Die Afrikaanse poësie in ’n duisend en enkele gedigte, Honderd jaar later, Majesteit, die kat en Nuwe verset. In 2001 wen sy die tydskrif Literator se Litera-prys vir kreatiewe skryfwerk vir die beste bydrae vir daardie jaar in hierdie tydskrif vir haar gedig “Elegie”. Saam met Loftus Marais stel sy die versamelbundel Nuwe stemme 5 saam uit die werk van voorheen ongebundelde digters. In 2020 word haar gedigte ‘Lemoene I’, ‘Egpaar’, ‘Geliefde klankbord’, ‘ma’ en ‘In ‘n stewige ou gebou’ in Vers en vrou opgeneem.

 

Die donker binne en die donker buite

 

Met opgetrekte knieë sit die kind

en gril verruk vir elke nuk

van die wonderdiere wat hy uitdink:

 

‘n renoster met vlerke en ‘n vis met vier oë,

‘n waterskilpad met ‘n periskoop

en die stekeltongpadda is ‘n dik dubbeldoor.

 

Vlug van voet, van vlerk of vin,

skerp geklou en sterk gebou, kan almal

vreemd en verskriklik goed sien.

 

Die kind se droom is sonder grense.

Hy maak sy skrik met kreature mak

in ‘n wêreld wat uitdy onder sy wense.

 

Die vader sluit die hek en al die deure,

sit die vensters dig op knip,

daarna die buitelig en die sirene.

 

Van agter die hoekige raam

speur hy strak die tuin deur

vir wat in die skaduwee donkerlik roer:

 

die ene oog sodat sy seun kan speel,

weet hy sy drome het verstar, vereelt,

soos hande wat te veel swaar dinge dra.

 

© Heilna du Plooy. Mei 2009.

 

 

Nanagvers 

 

Nanags wakker flits die helder beeld

van daardie dromerige kind.  Wat met

‘n piepklein gieter water op die varings

gooi.  Nat varings op die rooigeverfde

stoep. Die stoep in skaduwee. En rondom

lê die sondeurdrenkte werf.

 

Gebaken en geborge leef die kind in son

en sien. Soveel kleure op die miere

en die gruiserige grond. Die kat se oop-

gekloofde swart en grasgroen oog.

In hierdie klein en eindelose plek

herken die kind iets wonderliks

en dink dis doodgewoon.

 

Ook in die nanag die gedagtes

oor die sterkes.  Dié wat so groot

kan doen.  Wat alles makmaak, alles tem.

Wat skik en herskik, dit wat was, wat is

en dit wat kom.  Dié wat die verste

einders klein en naby dink.  Hul lê

hul hand op elke afgeleë ding

met swymelende eiesinnigheid

wat strak maak en beklem.

 

Soms nanags glip daar dan

die sku en skitterende silwer vis

diep in die donker dam.

Daar ís iets klein en eindeloos.

Iets ís volkome rond.  ‘n Kind se oog

sien wonders in die grond.

 

© Heilna du Plooy. Mei 2009.

 

 

Herfs

 

Dit is die stilte, die stil en verregaande

lig van die herfs en die ongehoorde

stomheid in haar wat van die vrou ‘n pelgrim maak

wanneer sy sien die tuin word ‘n rooster

 

vol wimpels van lug en ooptes, die takke

verdigtings soos rag óm asem en ruimtes;

wanneer sy sien dis ‘n nuwe matriks

waardeur sy moet kyk en sy weet sy moet reis

 

verby die platane en die populiere langs die rivier,

onder die donker arms van die akkers deur

tot anderkant die brug oor die spoor

waar die vlakte oopspoel in stromende son:

 

teen die onbedagte gebrek aan gesprek

waarin sy telkens so onverhoeds tuiskom.

 

© Heilna du Plooy. Mei 2009.

 

 

Lemoene I

 

Sy pluk lemoene in die tuin.

Hoeveel lemoene, vra die vrou,

kan ek in my hande hou?

 

Sy wil vir almal van die vrugte vat.

Hoeveel lemoene, wil sy vra,

kan mens in jou arms dra?

 

Buite die tuin waai ’n woedende wind.

Hoe ver gaan ek kom? dink die vrou,

en sy buig oor haar vrag soos oor ’n kind.

 

Een lemoen val, dan val daar meer.

Vir hoe lank, wonder die vrou,

kan mens so teen die wind in beur?

 

Jare daarna kom die vrou

weer te staan voor ’n boom.

Sy dink oor haar lewe soos oor ’n droom.

 

Sy gee nie meer om oor hoeveel nie.

Waarheen, vra sy nou, waarheen?

Lemoene is padkos. Die vrou pluk net een.

 

 

Lemoene II

 

Ga nu maar liggen liefste in de tuin

de lege plekken in het hoge gras, ik heb

altijd gewild dat ik dat was, een lege

plek voor iemand, om te blijven.

Rutger Kopland

 

Die kinders sou sy aan die hand moes neem,

dink sy wanneer die dwarrels duiwels draai

uit die vergange ouland en die sweem

van uitsig op die hoogtes haar verraai.

 

Die sagte kinders sal sy gou moet roep,

die tyd vir loop is klein en afgemeet,

maar in die leë plekke in lang gras

sal hulle rus en die lemoene eet.

 

Die vrugte sal sy oopbreek om te deel

en meededeel ver onder hoë wind.

Die son en hierdie aarde sal hul neem

en eet, uit bekers sap sal hulle drink.

 

Vertel dán, hart van vlees, die stilte opgeskort,

van somergroei wat in die winter vrugte word.

 

 

Uit: Versindaba 2006. Marlise Joubert (samesteller), Protea Boekhuis, 2006

Bookmark and Share