Posts Tagged ‘Transtekstualiteit’

Marlies Taljard. Rooshoek se poësiekerk 1

Tuesday, December 21st, 2010

 

Rooshoek kerk

Rooshoek kerk

Drie weke gelede trou my kind in dié pragtige kapel in Potchefstroom en ek besluit terstond dat die juweeltjie ‘n blog werd is. Die kapel is in privaat besit – behoort aan my buurman, die akteur/skrywer Frans van Rensburg. Hy het die eiendom waarop dit tans staan in 1992 by die 93-jarige mej. Anna Liebenberg gekoop. Destyds was daar net ‘n huis – ‘n nasionale gedenkwaardigheid – op die erf. Vyf jaar later besluit Frans om die huis in ‘n gastehuis – Rooshoek – te omskep. Die naam was eintlik vanselfsprekend omdat die huis op ‘n hoek staan en omring is met wit Iceberg-rose. ‘n Jaar later bou hy ‘n kerkie langs die huis. Tien vensters word ontwerp en gemaak deur Mariana du Toit, Sophie du Toit en Rita Röscher na aanleiding van tien Afrikaanse geestelike gedigte – elkeen ‘n kunswerk in eie reg. Op 13 Februarie 1999 open die 99-jarige mej. Anna Liebenberg Rooshoek se kapel. Die vensters is ‘n geskenk aan die mense van Potchefstroom.

 Wanneer ‘n mens na die kapel kom kyk, sal Frans-die-akteur die gedigte wat die inspirasie vir die vensters was, voordra en dan kom ‘n mens onder die indruk van die gelaagdheid van hierdie kunswerke: eers was daar die Bybelteks, toe die gedig, daarna die venster en hier luister jy na Frans se interpretasie van die poësieteks wat op sy beurt jou siening van die kunswerk beïnvloed …

 Ek het in my vorige besprekings ‘n bietjie stilgestaan by intertekstualiteit, en hier is dit nou in die praktyk werksaam. In Genette se terme is dít wat hier aan die werk is, hipertekstualiteit of dié verhouding wat die klem vestig op die palimpses of gelaagdheid van kunswerke, ‘n doelbewuste en self-bewuste intertekstualiteit waarin een kunswerk (die hipoteks) as basis vir ‘n ander kunswerk (die hiperteks) gebruik word. Alhoewel dit goed is as mens ook kennis het van die hipoteks, kan die hiperteks egter ook op sy eie waardeer word en betekenis genereer – soos in die geval van die Rooshoek-kerkie se vensters.

 Een faset van hipertekstualiteit is wanneer kunswerke uit verskillende kunsgenres in ‘n intertekstuele verhouding tot mekaar staan – Genette praat hier van transtekstualiteit. Volgens Genette is dié proses nooit ‘n neutrale proses nie, maar behels dit ‘n hersignifikasie van formele strukture vir doeleindes anders as in die oorspronklike genre wat as hipoteks funksioneer. Deur een kunswerk by wyse van intertekstuele verwysing binne die raamwerk van ‘n ander kunswerk in te bed, word beide kunswerke verruim deur betekenisoordrag van een op die ander. Of dit ook by die gebrandskilderde glasvensters wat ek in die volgende afleweringe gaan bespreek gebeur, moet die lesers self oordeel. Vandag plaas ek slegs ‘n foto van die kapel, maar in volgende afleweringe sal ek enkele van die foto’s van die vensters saam met hulle intertekste plaas. Ek verwelkom, soos altyd, elke individuele leser se siening en interpretasie.

 En nou wens ek dat elkeen wat hier gelees het, ‘n vreedsame en vreugdevolle Feestyd sal ervaar en indien moontlik ook sal uitrus voordat die nuwe jaar ons in sy stroom intrek!

  •