Andries Bezuidenhout. Moenie vir Pappa nog sjerrie verkoop nie

Vandag weer deuntjies in my kop. “O brandewyn laat my staan, want ek moet nou huis toe gaan.” En: “Oom Kalie steek ʼn stywe dop en slaan sy vrou met die handsambok…”  Dan daardie een van die Briels waarvan Koos du Plessis so gehou het: “Moenie vir Pappa nog sjerrie verkoop nie.” Koos du Plessis self: “Oor die rand van die glas lyk dit als nommerpas/ en deur die glasie se steel lyk die wêreld weer heel…”

Ek wonder soms oor wat ʼn mens moet maak van die einde van Sol Plaatje se lewe. Hy’t ʼn afskaffer geword. Na al sy briewe oor die ontneming van grond, sy vertalings van Shakespeare in Setswana, sy politieke deputasies en agitasies, word hy ʼn afskaffer. ʼn Militante een.

Is daar iets te leer uit die geskiedenis van alkohol in Suid-Afrika? Van Riebeeck wat arak aan die Khoi-Khoin verskaf om hul beeste af te rokkel, die dopstelsel in die wynlande, Sammy Marks wat drank aan mynwerkers verskaf sodat hulle nie hul lone spaar en huis toe gaan nie, gesubsidieerde alkohol in die weermag, die vulgêre rol wat Skotse whisky en Franse sjampanje vir die nuwe politieke elite speel. Dan, ons land se grootste en mees suksesvolle multinasionale maatskappy – ʼn brouery.

Hoe ons alkohol verbruik (m.a.w. alkohol as kulturele faktor), verklaar dalk veel meer van die geweldsvlakke in ons droë land – op paaie, op straat, in huise – as wat ʼn mens sou dink. Het Sol Plaatje dalk iets besef wat ons nou nog sukkel om klein te kry?

Ek dink dis my volgende langtermynprojek: Die geskiedenis van alkohol in Suid-Afrika.

Cheers!