“Poetry is ordinary language raised to the Nth power. Poetry is boned with ideas, nerved and blooded with emotions, all held together by the delicate, tough skin of words.”
– Paul Engle
Miskien sou Oom Oubaas van 7de Laan dit so kon verwoord: “Die vel is iets van epidermiese proporsies. Dit beskerm ons liggame teen die son en keer infeksies. Dit is ons buitenste laag, ons grens. Dit wys ons wanneer daar iets skort met ons gesondheid of wanneer ons blakend gesond is.”
Een maal tydens ‘n gesprek met ‘n Mediese Dokter uit landelike Kwa-Zulu Natal hoor ek dat sy heelparty van haar pasiënte nie eers hoef te vra waar die probleem lê nie. Sy kan sommer net die Toordokter se snytjies op die pasiënt se vel volg. My een kolega moes weer by geboorte drie klein merke op sy kinders se gesigte sny, sodat hul lewenslank bewus sou wees van hul herkoms.
Paul Engle se stelling oor ‘n woord-vel laat my dink: Ek wonder watter snytjies op ons elkeen se woorde uitgekerf is. Party is gebore met die snytjies, ander het dit deur die jare gekry. Die woord-vel definieër ons. Dit is ons moedertaal en die taal wat ons Ma’s met ons gepraat het as ‘n klein hand of voet, wat vanuit die baarmoeder teen die vel afgeëts was.
Terwyl ek nog dink oor Paul Engle se stelling, kom ek af op die volgende:
“Language is a skin: I rub my language against the other. It is as if I had words instead of fingers, or fingers at the tip of my words. My language trembles with desire.”
― Roland Barthes, A Lover’s Discourse: Fragments
Die vel / oppervlak / ‘interface’ (koppelvlak) / oorgang / grens is so omvangryke onderwerp dat dit moeilik is om dit in ‘n klein stukkie soos hierdie saam te vat. Beelde van vliegtuie wat deur die klankgrens breek en naalde wat op water dryf kom by my op. Dit mag dalk moeilik wees om te bespreek, maar dit is belangrik om dit wel te doen. Die vel is belangriker as wat ‘n mens dink, maar dit is so deel van die wêreld dat ‘n mens dit vergeet. Anders as die mens-vel is die woord-vel nie altyd sigbaar met die blote oog nie. Dit bind dinge saam en gee vorm aan die emosies en idees. Dit is die beeld wat jy sien as jy terugdink aan iets wat jy voorheen gelees het. Dit gee kleur op die wange en het lagplooie om die oë. Dit wag ook om ‘n hoek in die nag en jaag jou gedagtes in sirkels.
Mens kan natuurlik nie hieroor skryf sonder om die vel tussen die lewe en die dood ten minste te noem nie. Of jy dit as koppelvlak, oppervlak of oorgang sien maak geen verskil nie – daar is ‘n vel tussen die lewe en die dood. Daar is ‘n vel tussen die aarde en die ruimte, ‘n vel tussen die dag en die nag. In die nag lyk dinge onmoontlik of moeilik, maar in die dag maak die son ons lus vir uitdagings. Die dag kom skeur die gordyn tussen ons bewuste en onbewuste wese van onder deur na bo en lei ons dieper in onsself in en miskien nader aan ‘n antwoord wat ons eintlik nie wil hoor nie.
Die Nagvel
‘n musikant in ‘n nagkafee
het rondgeskuif en fluisterend gesê:
“dis die nagvel wat jou vashou
dis die nagvel wat jou ry
en as die nagvel om jou vasgroei
blameer dit maar op my
die nagvel kom soos koue
oor jou vingers en jou rug
en versterk jou patriotisme
vir die land waarvan jy vlug”
die nagkafee het stil geword
‘n vel het oor my koffie kom lê
die musikant het ons weer onderbreek
en amper onhoorbaar gesê:
“die nagvel is reeds om ons
ek voel dit aan my rug
en as dit warmte is wat ons soek
weet ons –
dis lank reeds te laat om te vlug”