Dewald Koen. Die bibliofiel hou kajuitraad met homself.

 

My vriend, die professor, sê eendag vir my hy hou nie van die woord ‘bibliofiel’ nie. Dit klink vir hom té veel na ’n woord wat veragtelike herinneringe aan Gert en Joey van Rooyen oproep. Toegegee, hy het ’n punt beet. Maar weet Jan Publiek werklik wat ’n bibliofiel is? Het enige navorser al sy of haar spreekwoordelike vergrootglas gegryp om dié vreemde spesie te bestudeer? (Die navorser kan tog heerlik hieroor tesisseer.) Hoe lyk die spesie se habitat en waarmee verwyl hul hul tyd?

Boeke is die Bibliofiel se finansiële ondergang, stokperdjie, lewensmaat en ontvlugting van die daaglikse gejaag na wind. Gevolglik bied die Bibliofiel u, die leser, onbeperkte toegang tot die psige en habitat van ‘n Bibliofiel. Laat hy begin deur Antjie aan die woord te stel. Sy ken immers van digbundels versamel (en gedigte skryf). So skryf sy in Lady Anne (1989:68-69):

Pleidooi om bevryding

my poësie blink soos ’n voormalige hoer
langs die slimline mannekyne uit Palinodes

maar dit terloops

sal vryheid en broederskap my eindelik weerhou om
langreëlig jags te wees met ’n man

se reuk oorstuur mag te verander van boog
na teer gebenedyde heup nie met uitgesponne

vokale die nuwe somer naby te probeer skryf maar een
kortgebakerde stem een mens te sê wat ek liefhet ombies

in die kleur van salm en swart metaal – jambies
mekaar tersluiks nie los te laat voormalige varkentjies

wars dog tandeloos nie verdrietig oor lyne van stryd
bly vilt in saffraan – net in die demokratiese

enjambement kan die hart losweek.  ag
beminde agter al die woorde kyk hoe

wanhopig ek om bevryding veg soveel
lettergrepe smyt ek dig as om eenkeer

dit nooit te besef nie. (ek voel hoe hy my
ontsink en ry by die voorstedelike vers verby

waarin jy, bogher die stryd, nou kwistig
met iemand anders aard.)

op ’n dag voel my man ek verdien
wel ’n groter boekrak van melamine

digbundels voorheen emosioneel
gerangskik, nou alfabeties beveel

hy. D.P.M. Botes se Wat is ’n gewone man?
goddank neem die poësie met Boerneef ’n aanvang

yskoud sien ek Cloete staan knus
teen ons enigste terroris!

rats onalfabeties en mauve bou Stephan Bouwer
met private dele tussen die twee ’n buffer

Cussons stapel op soos snye brood
(langer kan ek haar nie koop)

toe: die beheersde Eybers my classy heldin
wat die wrangste gebied met die kilste woorde in

Jonker en Krog dans hand in die sy – snotneuse
begin by ons lees op pad na Louw in die volgende ry!

stug en sterk hou Manne in die kosmos kerk
verby M tot waar Komas, groot opgewerk

sonder Ziervogel te sê
teen losbandige Stet moet lepellê

bitter smaal Smal smaller smal Spies
langs hulle staan later Stockenström in Grieks

Watermeyer kon sekel sny in die hoogste klas
maar verkies om die “volk” vir Volkskas op simbaal te pas

My oog val op die vergeter stapeltjie Hambidge…
so kom woon Eybers en my – die nouveau riche

Die bibliofiel se ontdekking in Grahamstad.

Om ’n Bibliofiel te wees behels baie meer as ’n liefde vir die geskrewe woord. Deel van die obsessie wat aan dobbel- of dwelmverslawing grens, is om elke denkbare digbundel, roman of dramateks te kan besit. Dit is ’n ewigdurende dors wat nie geles kan word nie.

Tydens reise word daar eerste na boekwinkels gesoek. Tweedehandse boekwinkels is veral aanloklik. Die reuk van ou boeke en die afwagting maak die Bibliofiel so opgewonde soos ‘n R200-noot. Die literêre skatte wat tussen hope stofbesaaide boeke wag om ontdek te word. Die ewige hoop om daardie skaars eerste uitgawe teen ’n winskoopprys te ontdek. Die lekker gevoel wanneer jy ’n eerste uitgawe van ’n digbundel of skaars roman vir R2 aankoop wetende dat die teks aanlyn vir R2000 te koop aangebied word. Die Bibliofiel se tone krul heimlik van genot (Die sin klink darem baie na chick-lit…) terwyl hy so onobskuur moontlik by die kasregister staan om te betaal.

Eendag ontvang die Bibliofiel die geskenk in ‘n boekwinkel op Stellenbosch.

Maar die heel beste ervaring is om ’n tweedehandse digbundel oop te maak en uit te vind aan wie dit behoort het. Elke boek het ’n geskiedenis. Wie was die vorige eienaar? Hoekom het hy/sy die boek soos ’n vrot skroplap weggegooi of vir liefdadigheid geskenk? Hoekom het die universiteitsbiblioteek een van Afrikaans se grootste digters se digbundels uitgegooi? Hoe kan enige mens dit oor sy of haar hart kry om ’n boek weg te gee? (Die Bibliofiel glo vas daar is ’n spesiale plek in die hel vir sulke mense.)

Die Bibliofiel se habitat is besaai met boeke. In elke vertrek. In die motorhuis. Opgestapel. Gerangskik. Ongerangskik. Sommige boeke het die Bibliofiel meer lief as ander. Veral digbundels. ’n Digbundel is soos ’n woordeboek. Poësie raak nooit uitgedien nie. Dit is soos goeie wyn wat met veroudering net beter en meer waardevol word.

Jan Publiek vra die Bibliofiel gereeld vrae soos: “Wat gaan jy met al die boeke doen wanneer jy sterf?” My vriend, die professor, het glo in sy testament opdrag gegee dat alle boeke verbrand moet word. Die Bibliofiel het sy vriend, die professor, met ’n hooggeregshof-interdik gedreig. Geen boek sal verbrand word solank as wat die Bibliofiel hierdie aarde bewandel nie.

Ek benodig juis nog ‘n boekrak. Spreker, stuur maar jou geliefde om solank te begin timmer. En dankie vir die mooi gedig, Antjie Somers.